Hamza Celalettin Okumuş | Gaia Dergi

Transandantal edebiyat: Aldous Huxley

Hamza Celalettin Okumuş — Sun, 22 Nov 2015 15:23:13 +0000

“Hepimizin aynı fikirde olması iyi bir şey değildir. Yaratıcılığı ortaya çıkaran fikir ayrılıklarıdır.” Dünya bilim ve edebiyat tarihinin en ünlü ailelerinden birisi şüphesiz ki Huxley ailesidir. 19’uncu yüzyılın en önemli biyologlarından birisi olan ve aynı zamanda Darwinizm’in ve Darwin’in en ateşli savunucularından Thomas Henry Huxley (1825-1895), yine evrimsel biyolojinin en önde gelen isimlerinden Julian Huxley […]

Sonrası Transandantal edebiyat: Aldous Huxley Gaia Dergi

Sonsuz dönen felsefe: Wilhelm Friedrich Hegel

Hamza Celalettin Okumuş — Sat, 14 Nov 2015 16:28:53 +0000

“Tarih aslında, insanlığın ‘suçlarının, çılgınlıklarının ve felaketlerinin’ kaydından pek fazla bir şey değildir; ama tecrübenin bize öğrettiği odur ki, halklar ve devletler tarihten asla bir şey öğrenmemişlerdir.” Baş döndürücü felsefe gelenekleri arasında, şüphesiz ki 18’inci ve 19’uncu yüzyıl Alman idealizminin ayrı bir yeri vardır. Her felsefe tarihçisinin uğramadan geçemeyeceği ama uğramak için kendini hiçbir zaman […]

Sonrası Sonsuz dönen felsefe: Wilhelm Friedrich Hegel Gaia Dergi

Bir edebiyat dehası: Fyodor Dostoyevski

Hamza Celalettin Okumuş — Wed, 11 Nov 2015 18:22:13 +0000

“Cehennem nedir?” Bence o sevmeyi başaramamaktan acı çekmektir. Dünya edebiyat tarihinin belki de en belirgin sınırlarını “Rus edebiyatı” çizer. Rus edebiyatı, dilimize yerleşmiş bir edebiyat terimi olarak, günlük dile dahi indirgenmiş görünür. Rus edebiyat ekolünün kazanmış olduğu bu gözle görünür ün elbette haksız değildir. Antik Çağ’dan Klasik Dönem’e, Lev Tolstoy‘dan (1828-1910) Maksim Gorki‘ye (1868-1936), Vladimir […]

Sonrası Bir edebiyat dehası: Fyodor Dostoyevski Gaia Dergi

Uyumsuz’un öyküsü: Albert Camus

Hamza Celalettin Okumuş — Sat, 07 Nov 2015 11:26:57 +0000

“Dostlarım, şimdi ben size büyük bir şey söyleyeceğim. Son Yargılama gününü beklemeyin. O, her gün olmaktadır. ” (Düşüş, 1956) 17’nci yüzyılın modern felsefenin başlangıcı olduğu yönünde ortak bir kanı vardır. Eğer böyle geleneksel bir yoruma girişilecekse, 19’uncu yüzyılın da “yeni” felsefenin başlangıcı olduğunu söylemek gerekir. Buradaki “yeni” tanımlaması, bir moderniteden ve aydınlanmadan çok, modernitenin ve aydınlanmanın […]

Sonrası Uyumsuz’un öyküsü: Albert Camus Gaia Dergi

94 senelik oyun: George Bernard Shaw

Hamza Celalettin Okumuş — Mon, 02 Nov 2015 18:00:29 +0000

26 Temmuz 1856 senesinde, dünya edebiyat tarihinin en önemli şehirlerinden birisi Dublin’de dünyaya gelen George Bernard Shaw, 20’nci yüzyılın yoğun siyasi atmosferi içerisinde, savaşın, ölümün ve derin kırılmaların yaşandığı bir ortamda, edebiyat dehâsı ile yığınların içerisinden sıyrılan bir yazar olarak karşımıza çıkar. “Vatanseverlik, özünde -sadece orada doğduğu için- bir ülkenin en iyi ülke olduğuna inanmaktır.” 1893 […]

Sonrası 94 senelik oyun: George Bernard Shaw Gaia Dergi

Bir Paris sembolisti: Paul Valery

Hamza Celalettin Okumuş — Fri, 30 Oct 2015 10:47:59 +0000

“Düşünür; yeniden düşünen ve şimdiye kadar üzerinde düşünülmüş şeylerin asla yeterince düşünülmemiş olduğu kanısına varan kimsedir.” Fransız şiiri ve Fransız yazını, içine girdikçe derinleşen bir deniz, baktıkça genişleyen bir gökyüzü, dokundukça yeşillenen bir ağaç, içtikçe daha da susanan su gibidir. Louis Aragon’dan, Arthur Rimbaud’ya, Charles Baudelaire’den Gerard de Nerval’e, Paul Eluard’dan Paul Verlaine’e, Victor Hugo’dan […]

Sonrası Bir Paris sembolisti: Paul Valery Gaia Dergi

Bilginin ve siyasetin vazgeçilmez uğrak yeri: John Locke

Hamza Celalettin Okumuş — Wed, 28 Oct 2015 19:20:22 +0000

17’nci yüzyılla beraber, felsefede yeni bir dönemin açıldığı yönünde ortak bir kanı mevcuttur. İyi bir felsefecinin böyle keskin bir tarihi ayrımın olamayacağı yönündeki ilkesel tavrını bir kenara bırakacak olursak, “modern felsefe” denilen bu dönemde, farklı soru ve sorun alanlarının açıldığını ya da bazı Antik soruların daha derin bir problem alanı hâline getirildiğini söyleyebiliriz. Ve bu […]

Sonrası Bilginin ve siyasetin vazgeçilmez uğrak yeri: John Locke Gaia Dergi

Yesenin’den Sylvia’ya: 20’nci yüzyılın hüzünlü intihar çiçekleri

Hamza Celalettin Okumuş — Tue, 27 Oct 2015 14:26:40 +0000

Bir savaş yüzyılı olarak 20’nci yüzyıl, bir edebiyat yüzyılı olarak 20’nci yüzyıl, bir bilim yüzyılı olarak 20’nci yüzyıl, bir kaos yüzyılı olarak 20’nci yüzyıl ve elbette bir intihar yüzyılı olarak 20’nci yüzyıl. Sergey Yesenin’den Stefan Zweig’a, Virginia Woolf’ten Sylvia Plath’e, Paul Celan’dan Otto Weininger’ya birçok şair-yazar, birçok filozof, düşünce insanı, sanatçı ve entelektüelin intiharına tanık […]

Sonrası Yesenin’den Sylvia’ya: 20’nci yüzyılın hüzünlü intihar çiçekleri Gaia Dergi

Özgürlüğe manuş: Nikos Kazancakis

Hamza Celalettin Okumuş — Mon, 26 Oct 2015 13:11:08 +0000

“Meryem’in oğlu şimdi, yeryüzünün, yurdu olduğunu duyuyordu, başka yurdu yoktu onun; insanlar onun çölüydü; başka çöl yoktu.” Yunan edebiyat ve felsefe geleneğine hepimiz âşinayızdır. Ama bu âşinalık, genel olarak Antik Yunan eksenli bir âşinalıktır. Bu elbette yadırganacak bir şey değildir, çünkü Yunan yazın geleneği, Antik Yunan’dan sonra dünya edebiyat ve felsefe tarihinde pek de meşhur […]

Sonrası Özgürlüğe manuş: Nikos Kazancakis Gaia Dergi

Cinsiyeti şiir olan şairler: Arthur Rimbaud & Paul Verlaine

Hamza Celalettin Okumuş — Wed, 21 Oct 2015 11:40:13 +0000

19’uncu yüzyıl, Fransa. Dini ve ahlâki kaygıların arasında yükselen bir şiir sanatı, bir aydınlanma hareketi ve yükselen Fransız entelijansiyası. Bir yandan etik kaygıların ve dini arka planın mevcudiyeti şüphe götürmezken, bir yandan da bu mevcudiyetin sanatın önlenemez yükselişine karşı koyamayışı alenidir. Bilhassa şiir sanatında, Charles Baudelaire, Gerard de Nerval, Alphonse de Lamartine gibi şairler, Fransa’da […]

Sonrası Cinsiyeti şiir olan şairler: Arthur Rimbaud & Paul Verlaine Gaia Dergi

Ahlâka, düzene ve otoriteye rağmen: Bir Oscar Wilde

Hamza Celalettin Okumuş — Fri, 16 Oct 2015 14:17:19 +0000

“Ben dehamı yaşamıma, yeteneğimi yapıtlarıma yansıttım.” 19’uncu ve 20’inci yüzyılda, birçok önemli yazara ev sahipliği yapan şehirlerden birisi ve hatta bunların en ünlüsü Dublin’di. Olur da Dublin, baştan aşağı yıkılacak olursa, eserlerine bakıp yeniden inşa edebileceğimiz yazar James Joyce, Godot’yu Beklerken’in mimarı, Absürt Tiyatro’nun babası Samuel Beckett, 1925’te Nobel Edebiyat Ödülü’nü alarak edebiyat tarihinin hâfızasına […]

Sonrası Ahlâka, düzene ve otoriteye rağmen: Bir Oscar Wilde Gaia Dergi

Katliamlar coğrafyası Türkiye: Zilan Deresi’nden Ankara’ya

Hamza Celalettin Okumuş — Wed, 14 Oct 2015 14:54:59 +0000

Türkiye coğrafyası, yaşadığımız şu soğuk toprak parçası, yüz yıldan az bir zaman içerisinde, hepsi birbirinden vahim onlarca katliama sahne oldu. Bu katliâmlara maruz kalanlar, kimi zaman etnik kimlikleri yüzünden, kimi zaman ekseri görüşe aykırı bir görüş benimsemelerinden, kimi zamansa sırf ailesine bir ekmek daha fazla götürmek isteminden dolayı katledildiler. Ama hepsinin ortak bir çatısı vardı […]

Sonrası Katliamlar coğrafyası Türkiye: Zilan Deresi’nden Ankara’ya Gaia Dergi

Uyumsuzluğun sesi: Yusuf Atılgan

Hamza Celalettin Okumuş — Fri, 09 Oct 2015 16:07:59 +0000

20’inci yüzyılın ikinci yarısında, Türkiye edebiyatında âdeta bir devrim yaşandı. Kendilerine “İkinci Yeni” ismini veren Cemâl Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar, Ece Ayhan, Sezai Karakoç, Seyfettin Başçıllar gibi şairlerle roman ve öykü alanında kalıcı eserlere imza atan Oğuz Atay, Tezer Özlü, Yusuf Atılgan ve onlardan biraz daha önce Sabahattin Ali gibi yazarlar, Türkiye edebiyatının çehresini […]

Sonrası Uyumsuzluğun sesi: Yusuf Atılgan Gaia Dergi

Sürüklenirken edebiyat: Edgar Allan Poe

Hamza Celalettin Okumuş — Wed, 07 Oct 2015 12:47:19 +0000

19’uncu yüzyıl birçok bakımından dünyada değişim rüzgârlarının estiği bir yüzyıldır. Bu değişimlerin en çarpıcı örneklerinden birisi, edebiyat alanında, edebiyatın neliği ile ilgili yapılan sorgulamanın ardından, birçok farklı edebiyat türünün ve edebiyat yapış tarzının ortaya çıkmasıyla deneyimlediğimiz değişimdir. 19’uncu yüzyılda yaşanan bu radikal değişimin, hiç şüphesiz baş kahramanlarından ve sembollerinden birisi, karanlık edebiyatla bizi tanıştıran isim […]

Sonrası Sürüklenirken edebiyat: Edgar Allan Poe Gaia Dergi

Şiirin uykusuz sesi: T. S. Eliot

Hamza Celalettin Okumuş — Sat, 26 Sep 2015 18:26:44 +0000

Tarih 26 Eylül 1888. Dünya, henüz şiire olan iştâhını yeterince tatmin edememişti. Fransız şiiri bu konuda oldukça cömert davranıyordu ve Baudelaire ile, Rimbaud ile, Verlaine ile tarihî şiir örnekleri veriyordu. Alman şiirinin de ondan altta kaldığı söylenemezdi, onlarda da Heinrich Heine, Hölderlin gibi şairlerin şiir örnekleri dünya şiir literatürüne girmek konusundaki iradelerini gösteriyorlardı. Ama bu […]

Sonrası Şiirin uykusuz sesi: T. S. Eliot Gaia Dergi

Aşkın metafiziğini konuşmaya: Zizek ve Badiou İstanbul’a geliyor

Hamza Celalettin Okumuş — Thu, 24 Sep 2015 17:24:05 +0000

Günümüz filozofları Türkiye’ye geliyor. Yaşayan felsefenin dünyadaki en etkin iki ismi Alain Badiou ve Slavoj Zizek, Kartal Belediyesi ve Monokl Yayınları’nın ortaklaşa düzenlediği “Aşkın Metafiziği” konferansı dolayısıyla İstanbul’da felsefeseverlerle buluşuyor. Slavoj Zizek 1949, Slovenya doğumlu bir filozof. Postmodernist ve postmarksist bir felsefi eğilimi olan Zizek, 20. ve 21. yüzyıl felsefesinde önemli bir isim. Felsefe dışında, […]

Sonrası Aşkın metafiziğini konuşmaya: Zizek ve Badiou İstanbul’a geliyor Gaia Dergi

İnsanlığın büyük travması: Sigmund Freud

Hamza Celalettin Okumuş — Wed, 23 Sep 2015 19:25:30 +0000

İnsanlık tarihi, üç yeni gerçekle tanıştığında “insan” diye özel ve üst bir şey olmadığı düşüncesiyle yüzleşmek zorunda kaldı. Bunların ilki, Kopernik Devrimi’yle dünyanın evrenin merkezi olmadığının anlaşılmasıydı. İnsanın yuvası dünya, evren için hiç de mühim olmayan bir noktada, evren içinde yüzen sıradan bir gezegenden başka bir şey değildi. İnsanlık, bu yeni ve reddedilemez bilginin şokunu […]

Sonrası İnsanlığın büyük travması: Sigmund Freud Gaia Dergi

Sineklerin Tanrısı’nın doğuşu: William Golding

Hamza Celalettin Okumuş — Sat, 19 Sep 2015 17:24:35 +0000

20’inci yüzyılın henüz başları. Tam tarih 19 Eylül 1911. Tarihin en kaotik dünyasının içine, tam da bu kaotik dönemlerde tarihin içinden bize göz kırpan düşünce insanlarından birisi; William Golding dünyaya geldi. Doğduğu yer, edebiyatta ve düşünce alanında dünya tarihi içinde dönem dönem etkili ve hatta belirleyici ve yön verici olmuş bir coğrafya, İngiltere idi. Golding, […]

Sonrası Sineklerin Tanrısı’nın doğuşu: William Golding Gaia Dergi

Zor zamanlarda felsefe: Theodor Adorno

Hamza Celalettin Okumuş — Fri, 11 Sep 2015 16:42:20 +0000

20. yüzyıl felsefesi, tümüyle postmodern bir felsefe gibi görünse bile, II. Dünya Savaşı öncesi felsefe ve II. Dünya Savaşı sonrası felsefe, felsefe yapılış tarzı ile birbirinden ayrılmaktadır. II. Dünya Savaşı sonrası felsefe, daha duygusal, daha yoğun ve daha tepkisel bir felsefe olarak ele alınabilir. Elbette bu duygusallık, felsefi bir hassasiyeti ifade etmektedir. Savaş sonrası felsefenin, […]

Sonrası Zor zamanlarda felsefe: Theodor Adorno Gaia Dergi

Şeytan Tanrı’yı iknâ etti: Charles Baudelaire

Hamza Celalettin Okumuş — Mon, 31 Aug 2015 17:19:05 +0000

18’inci ve 19’uncu yüzyıl dünyası iki şeyle tanışmaktan oldukça memnun oldu: Alman felsefesi ve Fransız şiiri. Bu dönemde, aydınlanma, en sonunda meyvelerini vermeye başlamıştı. Ortaçağ’ın cehâlet yorgunluğu, yerini yavaş yavaş sanatçı enerjiye bırakıyordu. Fransızlar, tarihin en iyi şiir örneklerini veriyorlardı. İşte bu dönemde, belki de ilk taşı atan isimlerden birisi Charles Baudelaire‘di. Arthur Rimbaud, Paul […]

Sonrası Şeytan Tanrı’yı iknâ etti: Charles Baudelaire Gaia Dergi

Erkek yaşama hayır diyen kadınlar: İntihâr estetiğine giriş

Hamza Celalettin Okumuş — Sun, 30 Aug 2015 09:45:37 +0000

Dünya, kadının bir kadın olarak ezilişine tanık olurken, tarih içerisinden, başkaldırının ve vazgeçişin aynı ânda tarifini yapan kadınlar bize göz kırparlar. Bu kadınlar, şairdirler, yazardırlar ya da bazı zaman kim oldukları bile bilinmez. İsimleri bile meçhuldür. Erkek egemen düzene karşı ya bir savaşın emaresi olarak ya da savaştan vazgeçiş olarak intihâr eden kadınlar, tarihin gizli […]

Sonrası Erkek yaşama hayır diyen kadınlar: İntihâr estetiğine giriş Gaia Dergi

Bana biraz ışık verin: Goethe

Hamza Celalettin Okumuş — Fri, 28 Aug 2015 18:11:47 +0000

28 Ağustos 1749, Frankfurt. Dünya tarihine damgasını vuracak olan Johann Wolfgang von Goethe, varlıklı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Onun dünyaya geldiği yıllar, Alman edebiyatının ve Alman felsefesinin temellerinin atıldığı yıllardı. Sonraki yüzyıla damgasını vuracak olan Alman edebiyatı ve felsefesi, Goethe’ye bu anlamda çok şey borçludur. Çünkü onun bıraktığı izler, silinebilir cinsten değildir. Bir […]

Sonrası Bana biraz ışık verin: Goethe Gaia Dergi

Nietzsche’nin ölüm yıldönümünde Nietzsche’nin ölümsüzlüğü üzerine

Hamza Celalettin Okumuş — Wed, 26 Aug 2015 15:51:00 +0000

1844’te dünyaya gelen Nietzsche, sanki 20. yüzyılda insanlığın ve dünyanın başına gelecekleri sezermişçesine 20. yüzyılın tam da başında, 1900’de öldü. Tarih 25 Ağustos’tu. Esprili bir dille “Nietzsche öldü” diyen akademik gevezeler, yanılmışa benziyorlardı. Çünkü Nietzsche, ölümünde dahi ölümsüzlüğünü kanıtlar gibiydi. Bilirsiniz onu. Popüler kültürün ağzına sakız olmuş, tarihin en popüler dehâlarından birisi. Ahlâkı, geleneği, dini […]

Sonrası Nietzsche’nin ölüm yıldönümünde Nietzsche’nin ölümsüzlüğü üzerine Gaia Dergi

Simyacı’dan Brida’ya bir güzelim yolculuk: Paulo Coelho

Hamza Celalettin Okumuş — Mon, 24 Aug 2015 17:49:21 +0000

24 Ağustos 1947, Rio de Janerio, Brezilya. Dünya edebiyatına kalıcı bir etki bırakacak olan Paulo Coelho dünyaya geldi. Dünya edebiyat tarihinin belki de en verimli dönemine denk gelmesi, onun, diğer çağdaşlarıyla birlikte en büyük şansı sayılabilirdi. Dünya, savaşların ardından, yazınsal açıdan birçok yakıcı malzeme ile baş başaydı. Savaşlardaki yıkımlar, Nazi kampları, yükselen faşizm, açlık ve […]

Sonrası Simyacı’dan Brida’ya bir güzelim yolculuk: Paulo Coelho Gaia Dergi

Erkek egemen edebiyata başkaldıran kadınlar: Sappho’dan Didem Madak’a kadın şiiri

Hamza Celalettin Okumuş — Sun, 23 Aug 2015 14:56:17 +0000

Edebiyat tarihi de diğer tüm tarih türleri gibi erkek egemen bir tarih olarak yazılır ve okunur. Ama edebiyat tarihinin derinliklerine inildiği zaman, öyle kadınlar gözümüze çarpar ki bu tarihin yeni baştan ve daha kadın vurgulu yazılması için bize olanak verirler. Kadın şairler, Antik Çağ’dan bu yana, her zaman varlıklarını sürdürmüşler, fakat çoğu zaman kadın sesinden […]

Sonrası Erkek egemen edebiyata başkaldıran kadınlar: Sappho’dan Didem Madak’a kadın şiiri Gaia Dergi

Öldürülüşünün 79. yılında Lorca’ya kulak vermek

Hamza Celalettin Okumuş — Sat, 22 Aug 2015 19:03:25 +0000

İspanyol Edebiyatı’nın dünya edebiyatına en büyük armağanlarından birisi Federico Garcia Lorca, İspanya’da Salvador Dali‘nin resim alanında başlattığı çağdaş devrimin, edebiyat alanındaki başrollerinden birisidir. Lorca aslına bakılacak olursa sadece bir şair değil, aynı zamanda bir oyun yazarı, bir piyanist, bir ressam, hülâsası başlı başına bir sanatçıdır. Lorca, İspanya’nın -aslına bakılacak olursa hemen hemen tüm Avrupa’nın- politik […]

Sonrası Öldürülüşünün 79. yılında Lorca’ya kulak vermek Gaia Dergi

Başkaldıran kadın: “Bi’ Aileen Wuornos vardı”

Hamza Celalettin Okumuş — Fri, 21 Aug 2015 14:00:50 +0000

Dünya tarihi erkektir. Gerek yazılı tarih, gerekse kulaktan dolma, kulaktan kulağa fısıldayarak ilerleyen tarih. Gerek savaş tarihi ve savaşın tarihi, gerekse aydınlanmacı-sözde entelektüel tarih. Tarih ne tür olursa olsun, söz konusu tarihteki öznelerin alayı erkektir. Kadın ise bu tarihin sadece var sayılmış bir ayrıntısı, göz önünde bulundurulması gereksiz bir “bu da burada duruyor işte”si gibi […]

Sonrası Başkaldıran kadın: “Bi’ Aileen Wuornos vardı” Gaia Dergi