Antik çağa ışınlansam agorada ilk tanıyacağım meyvelerden bir tanesi keçiboynuzu. Birçok deyimin çıkış noktası olan keçiboynuzu Anadolu’da harnup adıyla biliniyor.
Arkeobotanik verilere göre neredeyse 5000 yıllık bir geçmişi olan keçiboynuzunun yüzyıllarca ölçü birimi olarak kullanıldığını daha önce duymuş muydunuz?
Keçiboynuzunun en önemli fiziksel özelliklerinden bir tanesi çekirdeklerinin kuru haldeyken hep aynı ağırlıkta olmasıdır. Kentleşme ile birlikte insanlığın tarıma geçmesi, ticaretin yapılması, mal değiş tokuşu, mesafelerin ölçülmesi ile matematiksel bir ihtiyaç doğar.
İnsanlığın doğayı gözlem zekası ile bu ihtiyaç giderildi. Yüzyıllar önce keçiboynuzu çekirdeklerinin kuru haldeyken ağırlıklarının değişmemesi onlar için harika bir çözüm yolu oldu. Doğa onlara bu konuda yardım etti. Alışverişlerde keçiboynuzu çekirdeklerini ölçü birimi olarak kullanmaya başladılar.
Batı dillerine “carob” adı ile geçen keçiboynuzu aynı zamanda elmas ayarı için kullanılan “kırat/karat” sözcüğünün kökeninde yer alır.Ayrıca Yunancada boynuz anlamına gelen kelime “keras/keration” bu tezi doğrular niteliktedir.
Ticaretin gelişmesi ile uygarlıkların büyümesi kaçınılmazdı. Doğru bir şekilde ilerleyebilmesi için ölçü birimi en önemli detaylardan birisiydi. Öyleyse keçiboynuzun uygarlıkların büyümesindeki yardımının sadece tadındaki şeker olmadığını söylemek yanlış olmaz.
Hesaplara göre 4 çekirdek 1 dirhem ediyordu. Mücevher satıcısı iyi bir alıcısı var ise 2 dirhemlik değerli taşı satarken bir çekirdek daha koyarmış. Böylece alıcının aldığı değerli taş 2 dirhemden fazla çekermiş. “2 dirhem 1 çekirdek” deyimi çıkış miti bu şekilde. Fazlası var eksiği yok demek.
Osmanlı da keçiboynuzunu ölçü birimi olarak kullandı mı derseniz, Osmanlı döneminden önce aynı topraklarda varlığını sürdüren Yunan-Roma-Bizans üçlüsünün kullanıp kullanmadığını bilmeliyiz. Roma dönemi parasına baktığımızda keçiboynuzu yine karşımıza çıkmaktadır. 1.Constantinus döneminde “solidus” adı verilen altın sikkeler 24 kırata yani 24 keçiboynuzu çekirdeğine eşit. Roma sonrasında ise aynı coğrafyada yaşayan uygarlıklar birbirinden bu ölçüyü devir almışlardır. Osmanlı’nın kullandığı ağırlık birimi olan “miskal” 24 kırata eşittir. 24 rakamı size tanıdık geldi mi? Saf altın için keçiboynuzu mirası olarak hala kullandığımız ayar tanımıdır.
Keçiboynuzunun faydaları dışında tarihte oynadığı rol benim kalbimi fethetti. Gördüğünüz ilk yerde satın alıp keyfini çıkarmanız dileğimle.
Kaynak; encyclopedia Britania-plant
History and cultere/Carob
