Turgut Uyar’ın Büyük Saat’ini kaç kez aldım bilmiyorum. Bir arkadaşım, “her kitabın kendi serüveni olur,” demişti. Belki de haklıdır. Şiirlerin insan hayatında güçlü bir etkisi olduğunu düşünenlerdenim.

Bazen “Turgut Uyar’ın dizeleriyiz,” gibi hissetmenin gerçekliğiyle, büyük ustanın sonsuzluğa uğurlanması yıl dönümüne saygıyla, şiirlerinden alıntılarla bir demet hazırlamak istedim. Bir çiçek bahçesinde, bir demet, şairin şiir serüvenini ne kadar anlatır, düşünmeden, onun anısına “uzanıp kendi yanaklarından öpen,” şairin anısına saygıyla yapılan alıntılar:

• “Bu böyle devam edip gitmelidir Turnam,
  Bütün yaratılmışlara selâm salmalı, selâm almalı
  İyi günlerden, kötü yıllardan, bahardan
  Gecelerin peşinde kaybolmuş diyarlardan..
  Ah! Şimdi şu sensiz gecemde bana:
  -Turgut, kalk gedelim.- diyen bir dost olmalı…” (Bir Sessiz Geceden Turnam… s.47)

•  “Merhaba bütün güzellikleri cümle âlemin
  Bizim nasibimiz olmasın da kimlerin olsun
  Sevmekten…” (Yatağım Simsiyah Olmalıydı, s.68)

Dünyanın En Güzel Arabistanı: Birinci Basım, Yıl, 1959

• “Halbuki korkulacak hiçbir şey yoktu ortalıkta
  Her şey naylondandı o kadar
  Ve ölünce beş on bin birden ölüyorduk güneşe karşı.
  Ama geyikli geceyi bulmadan önce
  Hepimiz çocuklar gibi korkuyorduk.” (Geyikli Gece, s. 113)

• “Bütün ağaçlarla uyuşmuşum
  Kalabalık ha olmuş ha olmamış
  Sokaklarda yitirmiş cebimde bulmuşum
  Ama ağaçlar şöyleymiş
  Ama sokaklar böyleymiş
  Ama sizin adınız ne
  Benim dengemi bozmayınız” (Tel Cambazının Tel Üstündeki Durumunu Anlatır Şiirdir, s.121)

• “Yalanlı dolanlı alçak doğruca yaşanmamış bir
  Bir gözsüz kulaksız elsiz ayaksız güdük bir gün
  Bütün yitiklerim karalarım üstüste üstüste bütün karışıklığım
  Gelip geçtiğim macera şu kadar binler yıllık
  Şu kadar binler yıllık karalarım karışıklığım üstüste
  Usul usul  insan insan ölüm ölüm üstüste
  Şu kadar güneş şu kadar su yılanı şu kadar düzen
  Ben sebebliyim denizlere aylara kavgalara umutsuzluğa
  Bir maviyi durup dururken birine benzetiyorum
  Bir balığın ağzını anıyorum durup dururken
  Serinliyorum” (Denize Gidip Dönen Mavilerin Bire İndirgenen Üçlüğü, s.131)

Ve şiir seven hemen herkesin bildiği o şiirden bir dize,

“İkimiz birden sevinebiliriz göğe bakalım” (Göğe Bakma Durağı, s.135)

• “Ama bu kalabalık iyi bir fırsat, söyleyeceğim, söylemeliyim daha mutlu olmak için, bütün tadını duymalıyım söylemenin daha mutlu olmak için, bütün tadını duymalıyım söylemenin açığa vurmanın herkese herkese…”

Bunlar en güzel sözlerim olacak benim iyi dinleyin
Bir bunlar bir de sevdiğini söylemek
Sevdiğini söylemek kayalar gibi
Nuh’un gemisine çıkar gibi sevdiğimi söylemek
Tanrıların önünde onların yaradılışındaki isteğe uygun bir deniz boşaltır gibi, uçuca eklediğimiz sönük bıkkın gizli kapaklı geceleri karanlık lambalardan kurtarmak, öbür evleri öbür suları öbür her şeyleri: ıslak omuzları ıslanmış saçları deniz güneşlerinde kuruturcasına yanarak soluyarak ama gene tadla yaradılışın o güzel gereğine uymak” (Yangın Toplantısı, s. 161

• “Sevmek ve söylemek
  Ardından iyilik gelir ister istemez
  Bir orman buduyoruz uyanın farkına varın
  Bir kasırgaya karşı duruyoruz
  Bitkice değil şüphesiz ama tam insanca
  Korkmayın dalgalardan yılmayın
  Çekin kürekleri” (Ara Parça, s.162)

• “Seni birden sıcaklığından ayırmak
  Sıcaklığından tanımak birden seni
  Balkonlu geceler olur değil mi
  Islıklar olur değil mi
  Senin yokluğun olmaz değil mi
  Seni bulduğum Tanrıdandır ona şükür
  Hep en iyi bugündü diyorum
  Hep öyle diyorum hep
  Hep öyle
  Hep” (Suya Varmak, s.166)

Tütünler Islak bütün mümkünlerin kıyısında…

• “Ey bilene bilene tükenen bıçak!.
  Bir şeyler yap,
  Eskimeden gökyüzünün kutlu maviliği…” (Akabakan, s.210)

“Sen kaldıkça!..
Bu karanlık bir şey. Ne iyi!..
Sevmemek, tozlu, ıslak halılara uzanmak… Eski, çuval, tüyler, ırmakların çamurlar çamurlar çamurlar çamurlar çamurlar getirdiği…
Sen kaldıkça…….. Ne iyi!.” (Islaktı Tütünlerle Sülünler… s.213)

• “her şey bir büyük gerçektir, cumhuriyet ve at ve
  varsa denizlerde yitmek, ve varsa denizlerde yitmek, ve varsa yetmemek o da
  ve varsa ilgisizlik o da, ve varsa hiçbir şeyi
  sevmemeyi sevmemek o da, ve varsa her şeyi sevmeyi
  sevmek o da,” (Övgü, Ölüye, s.222)

Her Pazartesi (62-67 Notları) Yıl: 1968

• “ne söylenebilir! her şey düzeliyor sandık.
  odalarda çok geniş alanlarda dardık
  hiçbir şeye yeterince inanılmadan. toplandılar
  orada biz de vardık.” (Cuma, s.281)

• “bir sabah biliyoruz elbet neyi bölüştüğümüzü
  göz göze
  bakışınca. Biliyoruz
  neyi bölüştüğümüz.
  Konuşmasak da.” (Bilirim Bir Kışa Hazırlanmayı s.293)

• “Senin adın bir deftere yazıldı
  Eskimez bir mavi deftere
  Adın
  Yazıldı” (Büyük Gurbetçi, s.303)

• “Hızla gelişecek kalbimiz.
  Sonsuz anısına büyük hayatın
  kısacık sanılan büyük hayatın
  Hızla gelişecek kalbimiz.
  Kalbimiz
  Yenileyecek sonsuzluğunu
  Ve hızla gelişecek” (Hızla Gelişecek Kalbimiz, s.334)

• “Ve bizim bir haziranımız
  Bir yıl yetecektir dünyaya
  Çünkü yoğun ve ateşle yaşanmış
  Çünkü ellerimiz, başımız ve kanımız
  Hayasız pençelerini kokuyla gizleyen
  Bir olgu olmayacaktır sana” (Biraz Daha, s.337)

Divan Yıl: 1970

• “hatırla, kendini hatırlat, o büyük haklılığı denize giden
  hatırla, karada ve denizde onardığın her yeri
  hatırla, karada büyük taşları üstüste kodun, hatırla
  yürüttün canalıcı denizlerde cesur gemileri” (Münacat, s.343)

• “balkonlar bir suya açılır sözgelişi bu iyidir
  bir ağustos terlemesine karşı sözgelişi su iyidir
  yankılanır bütün yanılgıları geçmişlerin
  buna karşı sözgelişi öğle uykusu iyidir
  kentlerin yani düzenin geliştirilir bir sevdası
  oysa biliriz ne şu iyidir ne bu iyidir” (dikilitaşlar’a s.360)

• “şu. hiçkimse durmazsa her şey yürür, bu aşk demektir” (baharı bekleyen’e s.366)

Toplandılar (70-73 Notları) Yıl:1974

“maviyi çağıran kim, kimdir çağıran maviyi
asıl mavi kimi çağırıyor, asıl onun adı ne” (Kim Çağırıyor Maviyi, s.408)

• “Denize bakıyorum, başımız dönüyor her şeyden, imkandan ve      kullanılmamış sınırsızlıktan
  Atıyorum sinema biletlerini, matinenin de suarenin de ve satın
  aldığım bütün çiçekleri
  Uzun uzun soluduğum bu akşam bir başkasının eskiden
   yaşadığı bir akşamı andırıyor
  Sevmenin, umudun, mutluluğun bir ağustos perşembesi
   olduğu gibi köşebaşlarında
  diyorum
  O da diyor.” (Şehirden Biri, s.424)

• “kanın ateşin ve seslerin böyle cömertçe kullanıldığı
  böyle sorumsuzca kullanıldığı bir dönemde
  herkesin şimdilik hakkı vardır hüzünlenmeye” (Kıştan Kalan Soğukluk, s.455)

“sonra bütün bunların üstüne
bize yakışmayan bir bezginlik” (Bir Kırmızı Örtü, s.467)

“çünkü bakışları yazda bir geceyi andırıyor
Yaşanmış mı temmuzda mı belli değil
Çılgın ya da hüzünlü” (Çılgın-Hüzünlü, s.468)

Gazete I

• “öyle bir gün geçti ki
  hiç unutmam artık
  bir bütün yaz bile olabilir” (tefrika, s.482)

Gazete II

• “başka bir ülkede, bir anakarada
  her şey kaybedilir
  sonra daha küçültülür
  biraz daha

sonra birden bire
başka bir anakarada bulunur

büyük bir şey olur.” (püf noktası: transistör, s.488)

Gazete III

• “… siz edebiyatı –yazı yazmayı- hâlâ soylu bir uğraş
  sanıyorsunuz. Oysa…
  sevginiz hüzün veriyor” (dert ortağı, s.491)

• “yalnızlık ne zordur ne de ayıptır
  sen gene de bunu bir aşk mektubu bil
  ama bil ki biziz bu uzaklığı yapan” (Mektup, s. 505)

• “gözlerin gene öyledir
  dokuz beyitli bir gazel gibi” (Senin Sol Yanında, s.507)

“kalktım ki şaşırdım
önümde pencere geride deniz
gök felâket
ağaçlar uyuyor daha” (Ağaçlar Uyuyor, s.509)

Kayayı Delen İncir, Yıl:1982

• “nasıl kıpkızıldı bir sabah tanyeri hiç unutmam
  deli gibi vuruyordu ahşap kaplamalara” (Eski Bahçenin Bir Evi, s. 524)

• “parlak ve kara mıydı mor muydu
  yaşadığım neydi sahi
  diye
  düşündüm birdenbire
  sağa yatık bir yazı değil
  sola yatık bir yazı değil
  dik kafalı bir yazı değil
  başı eğik bir yazı değil
  ya hepsi ya hiçbiri
  galiba solgun bir gramatika
  özellikle akşamüstleri” (Parlak ve Kara, s.529)

• “Şu halatı bırak elinden diyor bırak
  Şu halatı bırakıyor elinden adam
  En güzel yanlışlıkları kuşanarak
  Günün tarihi akşam şimdi söyleyebilirim yanılmadan” (Hangi Soruyu, Niye, s.534)

“aşk bir sonbahar kimliğinde
sürdürüyor egemenliğini
birden bir bakıyoruz ki
her şey yerli yerinde
otobüsler tirenler yerinde
dükkânlar yerli yerinde
acılar yerli yerinde
çamaşırlar yerli yerinde” (İşten Değil Aşk, s.542)

“Mutsuzluktan söz etmek istiyorum
Dikey ve yatay mutsuzluktan
Mükemmel mutsuzluğundan insansoyunun
sevgim acıyor” (Acıyor, s.548)

• “çünkü güneş kalın ve kalın mavi
  insana hiçbir şey hatırlatmaz
  öyle ki toparlar hayatın kalbini
  ve o zaman
  çökelir yaz
  tutarak kendi kalbini
  umutlar sarıya bırakır kendini
  gül uzar karanfil kokar
  o zaman sorarım
  şimdi mi
  ve biz bir yazı o zaman anlarız belki” (Bir Yazı Anlamak, s.552)

• “şimdi nedir ki ilk bakışta yitirilen
  ey gözleri maden
  ey ilk güneş saatinin çubuğu
  de ki aşk pusudadır ve dükkânda
  ölümsüzlüğün mührü kazınır” (Ayağımın Tozuyla, s.553)

• “seni ilk haziranda görmüştüm
  Şapka giymemiştin çünkü yazdı
  Zaten hiç giymezdin belki de
  Kimin dünyayı görecek hali vardı oysa
  Sokaklar mavilik demetleri şunlar bunlar
  Şunlar bunlar diyorsam unutulmaz şeylerdi ha
  Örneğin çiçekti herşeyin ilk yarısı
  Ellerim ceplerime gitti durup dururken
  Yani herkesin aşk aşk dediği buysa” (Gök, Bulut, Su, s.556)

Dün Yok Mu, Yıl:1984

• “tut ki sen bir şiiri çok iyi yazsan
  ya da çok iyi bir şiir yazsan” (Tut Ki Sen, s.597)

Son Şiirler

• “o, yeşili aldı o’na götürdü
  o, ben mavi’yi isterim dedi
  o, gitti döndü gene o’na
  yeşilden başka kalmamış dedi” (O, s.637)

• “adın
  sonu gelmez bir tartışma
  herkesin
  bildiğinde direndiği bir yanılma
  kutsal bir yanılma
  ki çözümü
  dünyanın son gecesinde
  şimdilik kimsenin bilmediği” (Adın, s.638)

Herkes başka dizelerde bulur kendini, bilmez miyim? Ruhu şad olsun Usta’nın.

Alıntılar; Büyük Saat (YKY Yayınları, 20. Baskı, İstanbul, 2014) kitabından yapılmıştır.