Ana Sayfa Blog Sayfa 328

Hrant Dink gibi, Mustafa Suphi gibi; muhbirler ve alçaklar tarafından katledilen yüzlerce kişiden biri: Sabahattin Ali

Sabahattin Ali’yi öldüren Ali Ertekin: “…Bu vuruşum başının sol tarafına isabet etti. Suratı, gözlükleri ve kulağı kan içindeydi…”

Alçaklar, ajanlar ve muhbirler tarih boyunca kendi çıkarları için neden ve niçin diye düşünmeden insanları katlettiler. Sabahattin Ali de dönemin hükümeti tarafından verilen emir sonucunda -hükümet bu durumu ne kadar kabul etmese de- bir alçak tarafından öldürüldü. Ancak tarih her zaman haklının yanındadır. Bugün Sabahattin Ali’nin tüm eserleri Türkiye’de en çok okunan kitaplar arasında.

Sabahattin Ali, edebiyatın bütün boyutlarıyla ilgileniyordu. Roman, öykü, şiir, denemeler ve çocuk kitapları. Sadece bu yönüyle değil, Sabahattin Ali topluma ve eşitliğe duyarlıydı. O bir komünistti. Ancak o dönemde böyle bir ideolojiyi beslemek ve bunu duyurmak, maalesef ki bir muhbir/alçak tarafından öldürülmenin kaçınılmaz sonucudur.

Biliyoruz ki, her muhbir ve alçağın son sığınacağı yer vatanseverlik ve milliyetçiliktir. Sabahattin Ali’yi öldüren alçak da, aynı şekilde buna sığınmıştır. Tarih yanılmaz, tarih kendini yineler.

Hrant Dink gibi, Mustafa Suphi gibi; muhbirler ve alçaklar tarafından katledilmiş onlarca insan gibi….

Ali Ertekin, cinayeti nerede ve nasıl işlediğini polisteki ifadesinde şöyle anlatmıştır:

“Yolumuza devam ediyorduk. Söylediği sözler bende kendisine karşı nefret uyandırmıştı. Ele vermek istedim. Kendisini yanlış yola saptırdım, bir dereye indik. Sabahattin Ali’ye dedim ki: ‘Karşıda Sazara, Hediye köyleri görülüyor. O köylerin yanında Bulgar hudut köyleri var, fakat yorgunuz, bu geceyi burada geçirelim, yarın akşam hududu geçeriz.’ Razı oldu. Ateş yaktık. Geceledik. Ceketini çıkarıp yastık yaptı, yattı. Arkası dönüktü. Artık benim için de yapacak başka bir şey kalmamıştı. Kendisini bayıltıp karakola veya köylülere teslim edebilmek için yolda kestiğim ve elimde taşıdığım sopayı kaldırarak omzuna indirdim. Sabahattin Ali inleyerek yere uzandı ve tekrar yerinden kalkmaya teşebbüs edince, belki beni cebinde tabanca varsa vurur endişesiyle bu sefer ikinci bir darbe salladım. Bu vuruşum başının sol tarafına isabet etti. Suratı, gözlükleri ve kulağı kan içindeydi. Arkasından aynı şiddetle bir daha vurdum, yere yıkıldı, ağzından burnundan kanlar boşandı. Dikkat ettim. Hafif hafif nefes alıyordu. Daha vurdum. Nefesi kesildi ve öldü.“

Dava boyunca, cinayet nedenini milli duygulara bağlayan, vatanı kötülüklerden koruduğunu iddia eden Ali Ertekin, “Dört yıl hapis cezasına çarptırılmış, aynı yıl çıkan aftan yararlanarak serbest bırakılmıştır.”

Kadının toplumdaki rolü

Toplumsal hayat, kendi içerisinde birçok farklı kimlik barındırmaktadır. Bu iki cinsin de kendine has özellikleri, toplumsal hayatın içerisinde belli ve belirgin bir konumu, toplumsal işleyişe katkı sağlaması ile birlikte belli başlı sorumlulukları var.

Ancak kadının, çocuğun bakımında ve büyütülmesinde kültür içinde inşa edilmiş cinsiyete dayalı roller, cinsiyete göre düzenlenmiş iş bölümünün olduğu toplumsal yapılar, kadın ve erkek için çeşitli ve her şeye rağmen biçimlendirilmiş beklentiler, kültürel kalıplar yüklenir. Bu kalıplar kırılmamak ve kadınların hayata faal bir katılım göstermesini engellemek ile birlikte, her yerde rast geldiğimiz eşitsizliğin ortaya çıkmasına da sebep olur.

Güya ve sözde demokratik gelişmeler, hızla değişmekte olan toplumsal değişimler, sanayileşmeye paralel çeşitli meslek kolları kadını ev hayatından iş hayatına çekmiş ve iyi de etmiştir, ekonominin elzem bir parçası konumuna getirmiştir, ama geçmişten günümüze dek kadın, toplum içerisinde önemli olduğu kadar, birçok sorun ile de boğuşmak, bu sorunların yok sayılması ile uğraşmak zorunda kalmıştır. Üstelik bu belirgin sorunların çözümü için de devlet eli ve desteğiyle elle tutulur, gözle görülür hiçbir şey yapılmamıştır!

Kadınların modern hayattaki konumları, şüphesiz modernleşme ve kamusal düzenlemelere karşı karşıt bir reaksiyon barındıran modernleşme ve sanayileşme ile tecrübeleri ile pek yakından ilişkili. Hem batıda hem de ülkemizde sosyal, siyasal ve kültürel haklarını elde etmek amacı ile modernleşme çabaları ile ilişkili kurumsal yapılara karşı mücadele ettiklerini ve çeşitli kadın hareketlerini başlattıklarını görüyoruz.

18’inci yüzyılda kadını dışlayan kamusal düzenlemelere karşı bir tepki olarak kadın hareketleri ortaya çıktı. Hareketin en temel talebi ise kadının var olan erkek egemen kamusal alanlarında yer almak istiyor oluşuydu. Siyasal, ekonomik, sosyal ve kültürel yaşam alanlarında yer almasını sağlamak üzere ortaya çıkan bu hareketin asıl amacı gelişen kadın hareketinin batıda üç aşama geçirerek, günümüze kadar gelmiştir. Bir özetle, hareketin ilk amacı ekonomik hayatta var kılınmayı, ikincil olarak sosyal hayatta söz sahibi olmayı, son aşamada ise tüm alanlarda erkeğin düzeyine çıkmayı amaçlamışlardır.

Türkiye’de ise batıya benzer bir şekilde kadınların kamusal hayat ile bütünleşme tarihini 18’inci yüzyıl itibari ile başladığını söylemek mümkün ama ülkemizdeki düzen itibari ile bunun rasyonel bir evreye erdiğini, bütüncül bir yapı kazandığını söylemek pek olası değil.

İlk evre, 1700’lü yıllar ve birinci Meşrutiyet’in ilan edilmesine kadar devam etmekte olan dönemi kapsar. Bu dönemi, kadınların toplumsal ve ekonomik hayata katılım evresi olarak tanımlamak mümkün. Osmanlı Devleti’nde kadınların külliye, medrese ve camilerin yapımında çok önemli bir katkısının olduğunu unutmamak gerekir. 19’uncu yüzyılın ikinci yarısı sonrası, en başta İngiliz olmak üzere; batı sermayesi ve teknolojisinin Osmanlı Devleti’ne enjekte edilmesi ile birlikte kadınlar, kent merkezlerinde gelişen ekonomik hayat içinde yer almaya başlamışlardı ki; tekstil alanındaki üretim, sonraki süreçte kadın emeğine bağlı olarak gelişmekteydi.

Kadın hareketinin kökleşmesi dönemi tekstil alanındaki bu çıkışlardı. Ve henüz politik bir kimlik kazanmadığını, sadece yeni gelişmekte olan Osmanlı sanayisinin ihtiyaç duyduğu alanlarda, yeni gelişen kamusal alanda ekonomik hayata katılmak istediğini söyleyebiliriz. Bununla birlikte gelişmekte olan Osmanlı sanayisinin ihtiyaç hissettiği alanlarda gelişen eğitim kurumlarında da kadınların eğitim alma imkânına kavuştuğu, dolayısıyla da kültürlü kadın kuşağının, ilk meyvesini 19’uncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren verdiğini söyleyebiliriz.

Türkiye’deki kadın hareketinde en önemli dönemlerden biri ise birinci meşrutiyet ile cumhuriyetin ilanına kadar devam eden süre içinde görülmüştür. Bu dönemi ise kadınların kamusal alanda sosyal aktör olma evresi olarak tanımlamak doğru bir gözlem olabilir. Devletin 19’uncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren kadının eğitimi konusuna verdiği önem, kadınları bir toplumsal özne hâline getirmekteydi.

Kadın hareketinin üçüncü evresi ise cumhuriyetin ilanı ile başlayıp günümüze dek devam eder. Osmanlı Devleti’nin son döneminde pek bir sivil toplum hareketi oluşturamayan kadınlar, cumhuriyetin ilan edildiği yıllara gelindiğinde ise Türkiye’deki en aktivist grupların başında yer almaktaydılar. Hatta cumhuriyetin ilanının hemen akabinde Halk Fırkası ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’ndan daha önce Kadınlar Halk Fırkası adında bir siyasal parti kurarak, hak elde etme yönündeki isteklerini siyasal alana taşıyarak ortaya koydular. Bu partinin kurulmasına izin verilmeyişinin sonrası kadınlar bu kez “Türk Kadınlar Birliği” adında bir dernek kurarak bu derneğin çatısı altında siyasal haklar elde etme yönündeki faaliyetlere başlayıp derneğin kapandığı yıllara kadar devam etmişlerdi.

Bu dönem Türkiye’nin değişik illerinde Türk Kadınlar Birliği’nce düzenlenen sempozyum ve konferanslar aracılığı ile yöneticilere seslerini duyurmuş, kadın hareketinin üçüncü ve son evresinde devletin tutumu kadınları koruma ve onlardan yararlanma şeklinde olmuştur.

Günümüze dek süregelen bu süreçte ise hâlâ kadınların toplumdaki yerini sorgulamaktayız. Bulguların gösterdiği sonuç ise korkunç olup, bunu kadın hareketinin başarısızlığı yönünde lanse etmek yerine, toplumun konuya ilişkin duyarlılığını sorgulamak yerinde bir davranış olacaktır.

Başlık Görseli: Ahmet Atıl Akar

Ruhunuzdaki kanatları havalandıran kitap: Asi kızlara uykudan önce hikayeler

1

First Be A Woman şarkısını daha önce dinlediniz mi? Seneler önce bu şarkıyı dinlediğimde yaşadığım o ilk coşkuyu on gün önce yine hissettim. Bu kez duygularımı harekete geçiren notalar değil, masallardı. İki İtalyan kadın yazarın ve altmış kadın illüstratörün ellerinden çıkan Asi Kızlara Uykudan Önce Hikayeler, Türkiye baskısını tam da bu ruha özel bir zamanda, Dünya Kadınlar Günü’nde yaptı. Kitabın Türkçe çevirisini yapan Deniz Öztok, kadınların birlikte hareket ettikleri zaman pek çok şeyi değiştirebileceğini söylüyor.

Ne diyordu şarkıda?

“You can do all you can. Say I am what I am. But first, be a woman.” (Her ne yapıyorsan yapabilirsin, ben neysem oyum diyebilirsin ama önce kadın ol.)

Hele ki Asi Kızlara Uykudan Önce Hikayeler’i okurken dinlerseniz şarkının etkisi üç katına çıkıyor. Bitirdiğinizde “Bu kitabı elimden geldiği kadar çok kişiye okutmalıyım” dedirtiyor. Hep Kitap’tan çıkan bu masallar 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde raflardaydı. Daha basılmadan da güzel bir hikâyeyle çıkmış yola.

Yazarlar Elena Favilli ve Francesca Cavallo kitabın basılmasını, Amerika’daki bir kitlesel fonlamayla –Kickstarter– sağlamışlar. Kickstarter, internet üzerinden sanatçıların, yayıncıların projelerini gerçekleştirmeleri için onlara kaynak sağlayan bir bağış şirketi. Kampanya beklenenden çok ilgi görmüş ve bir milyon doların üzerinde fon elde etmiş. Bu da kitaba, internetten kaynak oluşturma tarihinde en fazla maddi destek alan özgün kitap özelliğini katmış.

“Daha fazlasını hayal et.”

Önsözde Dünya’nın asi kızlarına sesleniyor yazarlar ve ilk cümleleri şöyle: “Daha fazlasını hayal et.” Kitapta daha önce ismini duymadığınız pek çok kişiye rastlasanız da onları daha yakından tanıma hevesiyle birkaç dakika içinde kendinizi o kahramanları Google’da ararken buluyorsunuz. Mesela Misty Copeland, Irena Sendlerowa gibi adını daha önce duymadığınız, hakkında az çok fikir sahibi olduğunuz ya da en azından adını ilk kez duymadığınız kadınların hikâyeleri de bir hayli meraklandırıyor. Coco Chanel’den Kleopatra’ya Michelle Obama’dan Frida Kahlo’ya yüz başkaldıran kadın hikâyesi.

Masal kitaplarının olmazsa olmazıdır görsellik. Kitaba can veren her kadın karakter, 60 kadın sanatçı tarafından resmedilmiş. Bu sayede asi kadınlar hayal dünyamızda kitaba özel hazırlanan illüstrasyonlarıyla canlanıyor.

Ah Külkedisi, Ah Rapunzel!

Kitap kız çocuklarına, inanmanın ve pes etmemenin gücünü anlatıyor. Hem de alışagelen tüm masallardaki gibi ütopik karakterlerle değil, gerçek insan hikâyeleriyle. Kitabın asıl değeri de bu noktada anlaşılıyor. Çünkü buna benzer çalışmalar -Stephanie Tabashneck 2015 yılında bir boyama kitabı hazırlamış- daha önce de yapılsa da bu masal kitabı kadar etkili olmamış.

Asi Kızlara Uykudan Önce Hikayeler’de Alicia Alonso’nun balerin olma hikâyesini okurken, onun kısmen görme engelli olduğunu öğreniyorsunuz. Ardından dansa olan tutkusuyla ve inanmanın gücüyle tanışıyorsunuz. “Zihnimde dans ettim” diyor Alonso. Amna Al Haddad’ın masalındaysa elimizde “şu an” dışında bir şeyin olmadığı ve hiçbir şeyi ertelemememiz gerektiği anlatılıyor. “Ertelemek yaşamın mayasını kaçırır” diye yıllar önce yazmıştı Elif Şafak Şemspare’de. Sanırım kelimeler gerçek bir insan hikâyesiyle birleşince daha iyi nüfuz ediyor insana.

Elena Favilli BBC’ye verdiği mülakatta, “Eğer bütün çocuklar prensleri tarafından kurtarılan prenses hikâyeleri okursa, öğrendikleri mesaj kadının erkek kadar değerli olmadığı, eşit olmadığımızdır” diyerek kitabın bu düşünceyi kırmak için yazıldığına değiniyor. Şunu da belirtmekte fayda var: Kitap kız çocukları için yazıldı diye sadece onlar okuyacak diye bir kural yok. Bu masallar hangi yaşta hangi cinsiyette bir okur olursanız olun kalplere dokunmayı başarıyor.

“Kadınlar, kadınların hikâyelerini anlatıyor.”

Kitabın Türkçe çevirisini yapan Deniz Öztok’a kitapla ilgili aldığı tepkileri sorduğumda, “Benim için en ilginç olanı, 10 yaşındaki oğlumun kitabı bir çırpıda bitirmiş olması, kitapla ilgili yorumlar yapması ve önerilerde bulunması. Normalde kız çocukları için hazırlanan bu kitabın bir erkek çocuk tarafından ilgiyle okunmuş olması, yeni yetişmekte olan erkeklere umutla bakmamı sağlıyor.” dedi.

Kitap satışa çıktığı günden beri çok satanlar listesinde ve bir hafta içinde beşinci baskısını yaptı. Deniz Öztok’un bu başarıya dair “Kitaptaki kahramanlar, kitabın yazarları, çizerleri ve benim gibi çevirmenler, editörler çoğunlukla kadın. Kadınlar, kadınların hikayelerini görünür kılmak için hep birlikte bir şeyler yapıyorlar. Kadınların birbirlerine verdikleri destek de ilgi görüyor. Bu çok etkileyici. Kadınların kadınlara destek olması, birlikte hareket etmesi pek çok şeyi değiştirebiliyor. Kitabın, Türkiye’de ve dünyada bir anda çok okunanlar listesine girmesi de bence bundan kaynaklanıyor.” sözleri bir okur olarak kitaba olan inancınızı pekiştiriyor.

Toplumsal cinsiyet algısı nerede başlıyor?

Ankara Üniversitesi Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi Gelişim Psikolojisi Anabilim Dalı Başkanı Ayşen Güre Duru, çocuklarda toplumsal cinsiyet algısının 4–5 yaşlarında başladığını ve özellikle 7–8 yaşlarında gelişme gösterdiğini belirtti. Çocukların aile içinde anne ve babanın rollerini, birbirleriyle paylaşımlarını gözlemlediklerini ve bu izlenimleri sonucu düşüncelerini şekillendirdiklerini ifade etti. Bu yüzden bu bilincin gelişmesinde aileye büyük bir sorumluluk düşüyor.

Yüz birinci masal kimin olurdu?

Kitapla ilgili sorulacak önemli bir soru yüz kadının nasıl belirlendiği. Yüzyıllardır Dünya’da büyük başarılar elde eden kadın sayısı elbette yüz değil. Mesela “Kitapta hiçbir Türk kadın karaktere yer verilmeyişi ise Türkiye’yi hiç tanımayan iki yazar tarafından hazırlanışına yorulabilir.” diyor Deniz Öztok. Kitap edindiği misyonla belki de ileride seri yapar diye düşünmekten de kendimi alamıyorum. Şimdiden de bir sonraki yüz kadını düşünmeye başladım. Türkan Saylan ve Duygu Asena aklıma gelen ilk isimler. Sonuçta bir kitaba yüzlerce ismi sığdırmak da kitabı sıkıcı hale getirebilirdi, bu haliyle bir yandan tadı damakta kalıyor, bir yandan da doyurucu olmayı başarıyor ve henüz üçüncü haftasında olmasına rağmen 19. baskısını yapmış.

Bir savaşı kazanmak için…

“Bir savaşı kazanmak için aynı savaşa bir defadan fazla girmek gerekebilir.” diyor nam-ı değer Demir Lady, Margeret Thatcher. Masalında, “Evlendi, ikiz çocukları oldu. Partisindeki erkekler genç bir annenin parlamento için uygun olmadığını düşünüyorlardı. Birkaç yıl sonra hayalleri gerçekleşti ve Margaret Parlamaneto’ya seçildi.” ayrıntısına yer veriliyor. Burada şöyle düşünebilir miyiz? Bir yandan, “Bakın bu tarz yaklaşımlar hep var” diyerek, kadının asıl sorumluluğunu, çocuklarına bakmak olarak düşünen eril zihniyete değiniliyor. Bir yandan da biz onları ne kadar asi olarak tanımlasak da, bu onların erkeklere düşman olduğu anlamına gelmiyor. Yani idealleri, hayalleri olan bir kadının evliyken de bunu başarabileceği mesajı veriliyor.

Her masalın sonunda “O da benim gibi biriydi ve başardı. Ben de yapabilirim.” derken buluyorsunuz kendinizi. Bir sayfada Marie Curie “Yaşamda hiçbir şeyden korkulmaz. Sadece onu anlamak gerekir.” diyerek cesaret veriyor size. Bambaşka bir sayfada “İstemelisiniz!” diyor Evita Peron inancınızı perçinlemek için ve ekliyor: “İsteme hakkınız var. Arzu etmelisiniz.”

Aslında her şey, üretmek için hayalleri, vizyonu ve enerjisi olan insanlara dünyada yer açabilmek ile mümkün. Zihinlerdeki eril düşünce kızların özgür kanatlarına yük olmasın ve bu masalların ışığı ulaştığı herkesin, özellikle her kız çocuğunun yolunu aydınlatsın.

Fırat Tanış ve Sevinç Erbulak: “10 sene daha oynarız Ayrılık’ı”

Yine heyecanlı heyecanlı, bir röportaj için hazırlanıyorum. Bu kez farklı olacak, çünkü iki oyuncuyla birlikte olacak ve üç kişi atışmalı olacak diye kafamda geçiriyorum. Ve ikiliyle bir araya geldiğimizde çok keyifli ve heyecanlı bir ikiliyle karşılaşıyorum. Birkaç ay önce “Ayrılık” adlı oyun için bir araya gelen Sevinç Erbulak ve Fırat Tanış’la ilk başta oyunu konuşuyoruz.

Bol kahkahalı ve eğlenceli şekilde “Ayrılık”ı izlemiş kadar olduktan sonra, Fırat Tanış’la “Gelin Tanış Olalım” oyununu ve yeni projelerini konuşuyoruz. Sevinç Erbulak’la olan bölümümüz ise biraz uzun. Çünkü laf lafı açıyor ve konular biraz fazla. Arada Fırat Tanış bize eline aldığı fotoğraf makinemle eşlik ederken bir yandan yorumlarıyla bizlere katılıyor. Sanırım benim ilk eforlu, bol kahkaha attığım, dertlendiğim, hem de bir şeyler öğrendiğim yani kısacası dolu dolu bir röportaj vakti oldu. E o zaman sizleri daha fazla meraklandırmadan röportajımıza hemen geçelim…

“Ayrılıklarını unutan bir çift”

Sevinç hanım çok sevdiğimiz oyunculardansınız. Bu dönem, dizi ve tiyatro bir arada sizin için nasıl geçiyor?

Çok teşekkür ederim, çok yoğun geçiyor. Ama çok güzel gidiyor, bu bizim sevdiğimiz bir iş.

Fırat bey sizin 2 oyun ve dizinin olduğu bir dönem, nasıl geçiyor?

Her şey yolunda gidiyor. Koşturmacalı ve bol tempolu bir dönem ama bir sıkıntı yok benim için.

Birlikte oynadığınız “Ayrılık” oyununda, ayrılmış bir çiftin uzun zaman sonra bir araya gelmesinden doğan komik olaylar var. Sizler nasıl yorumluyorsunuz?

S.E.: Adama göre 1 yıl 12, kadına göre 1 yıl 13 ay geçmiş. Bir sabah adam, kadına geliyor. Birlikte oturdukları eve geliyorlar ve ayrıldıklarını unutuyorlar. Önce çok hatırlar gibi başlıyorlar ama, sonra bir evlilikte olabilecek her şey yeniden başladığı için, bence uzun bir süre ayrı olduklarını unutuyorlar.

Bu oyun için ikinizin buluşması nasıl gerçekleşti?

F.T.: Sevinç anlatsın.

S.E.: O soruyu Fırat anlatıyor.

F.T.: Lütfen sen anlatır mısın, senin tarafından nasıl göründüğünü merak ediyorum.

S.E.: Biz aslında Fırat’la Şehir Tiyatroları’nda oynarken, orada bir oyunda denk gelememiş iki oyuncuyuz. Böyle birbirimizden bağımsız bir şekilde bunu düşünüyormuşuz. Ben onun bir oyununu izlerken düşünüyordum zaten. 300 oyunculu bir tiyatroda, hele ki oyun uzun sürüyorsa denk gelmek zor tabi ve olmadı hiç. Sonra o tiyatroda yaşadığım o malum dönemin başındayken, ben bir daha hiç oyunculuk yapamayacağımı ve sahneye çıkmayacağımı düşünüyordum. O ara Fırat aradı beni ve “Oyunu oynayalım mı?” dedi. Ben de “Oynayalım, ne oynayacağız?” diye sordum. O da Ayrılık’tan bahsetti. Ben de hatırlıyordum o oyunu ve Fırat’tan senaryoyu göndermesini istedim. Daha sonra şartlar oluştu ve sahnelemeye başladık. Ama Fırat bunun planını daha önceden yapmış zaten. Bu yaşadığım şey olmasaydı da biz bu oyunu oynardık bence.

“Fırat’a ‘10 sene daha oynarız.’ dediğini hatırlatıyorum.”

Fırat bey, çok güzel bir destek vermişsiniz Sevinç hanıma o dönemde bence…

F.T.: Tamamen çıkar ilişkisiydi. (Gülüyoruz) Şaka bir yana, çok iyi oldu kesinlikle bu buluşma.

S.E.: Ben de gerçekten dedin sandım bir an. (Gülüyoruz) Sonra bir de “Ne kadar zaman oynarız?” diye sordum. O da “10 sene oynarız.” dedi. Şimdi Fırat’a dönüp dönüp Fırat’a onu hatırlatıyorum: “10 sene oynayacağız, değil mi?” diye soruyorum. (Gülüyoruz)

Yaşlanana kadar oynayabilirsiniz belki…

S.E. : 10 senede yaşlanmayız ki. (Gülüyoruz) 40’ız 50 olacağız, daha iyi. O zaman 20 sene 12 aydır ayrı olurlar. Oyunda karakterlerin özel olarak belirgin bir yaşları yok. Bence aşağı yukarı bizim yaş aralığımızdalar. Ben kişisel olarak, 10 sene oynamamızda bir sakınca görmüyorum. Fırat’a da onu diyorum: “Sen ne yaparsan yap, arada oyunların da olsun. 10 sene devam ettirelim bu oyunu.”

Oyunda canlandırdığınız kadın ve erkek nasıl karakterler?

S.E. : Korkunç! (Gülüyoruz)

F.T. : Bunlar modern insanlar aslında, çelişkiler yumağı. Çelişki içerisindeki bir kadın ve bir erkek karakteri canlandırıyoruz. Mesela, nasıl tanıştıklarına dair bir fikirleri var. Fakat konuştukça bir ortaya çıkıyor ki, aslında öyle tanışmamışlar.

S.E. : Her şeyi yanlış hatırlıyorlar. Aynı olayı farklı anlatıyorlar. (Gülüyoruz)

Hafıza kaybı yaşamış gibi…

F.T. : Gibi. Yani bir kaza geçirip hafıza kaybı yaşamıyorlar ama, doğru bildikleri yanlış çıkıyor. Kendilerince çelişkileri, çıkmazları, inatları olan; her modern erkek ve kadın gibi ama çok genel geçer bir çift. İsimleri, yaşları ve meslekleri belirtilmemiş.

Nasıl sesleniyorlar birbirlerine peki?

F.T. : Bir şey söylemiyorlar. Biraz da öyledir zaten. Birbirini 4-5 senedir tanıyan insanlar, bir süre sora “sen” falan der artık.

S.E. : Sinirlenince çiftler birbirlerine isimleriyle hitap eder genelde.

“Yaşlara göre ayrılığı başka türlü algılıyoruz.“

 “Ayrılık” ın hayatınıza katkıları var mı peki?

F.T. : Mutlaka olmuştur tabi. Ama biz bu işten eğlence ve keyif alıyoruz daha çok.

S.E. : Ayrılına bilirmiş ya falan dedik. (Gülüyoruz) Ama başka dert olmasın diyor bu durumlarda Fırat. Yani gerçekten, yaşlara göre ayrılığı başka türlü algılıyoruz. Her yaşta ayrılıyoruz, sadece sevgiliden de değil.

F.T. : Bu dünyadan da ayrılıyoruz yahu.

S.E. : En kötüsü de bence o olacak. Onu da hissetmeyeceğimiz için, sıkıntı yok yani.

F.T. : “Tam ayrılmaya çalışırken, birden bire ben de ayrıldım ulan!” falan gibi bir iddiada olan bir oyun değil zaten. Ben şahsen öyle, rolün etkisine girip çıkamayan bir oyuncu da değilim.

S.E. : Öyle bir şey yaşayan varsa çok kötü bir durum oluyor zaten. Keyif almak en güzeli.

25 Ocak’tan bu yana “Ayrılık”ı sahneliyorsunuz. Nasıl tepkiler geliyor?

S.E. : Çok iyi geri dönüşler alıyoruz. Fırat bazen sahnede “İzninizle biraz eğleneceğiz, güleceğiz.” diyor. Herkes bu ara genel olarak depresif olduğu için, izleyenlere de bize de herkese çok iyi geldi.

Ankara seyircisi hakkında neler düşünüyorsunuz?

F.T. : Daha önce turneyle çok geldim Ankara’ya. Çok meşhurdur Ankara izleyicisi. İlgili, dikkatli ve iyi bir seyircidir. Oyunumuza erkenden yer bitmiş mesela. Ankara’da tiyatroya yoğun bir ilgi var bence. Ankara şehrini çok bildiğimi söyleyemem. Benim ailem genelde demiryolcusudur. Eskiden bir yere giderken trenle gelip, Ankara garında vakit geçirirdik. O yüzden bende tren kültüründen bildiğim bir Ankara vardır.

Fırat Tanış: ” ‘Gelin Tanış Olalım’da deyişler var.”

‘Gelin Tanış Olalım’ oyunu da bir yandan devam ediyor. Tiyatroyu müzik, türkü ve deyişler katarak tek kişilik bir oyun yapıyorsunuz.

Oyunda genel olarak deyişler var. Türkü demek, teknik bir ifade olarak doğru olur mu bilmem. Ama beynelmilel bir söyleyişle türkü diyoruz.

İnternette oyunla ilgili ‘Tiyatroyu Türk Halk Müziği türküleriyle birleştirmek’ üzerinden tanımlama yapılmış.

O da ayrı bir tuhaf aslında. Türk Halk Müziği zaten başlı başına kavramsal olarak bir kaos. Çünkü meselenin içine girildiğinde, tırnak içinde bir ukalalık yapayım, türkü ve şarkı dediğimiz iki farklı fon var. Biz batı müziklerine şarkı demek, ya da herhangi bir ezgisi olan bir şeye şarkı deme eğilimindeyiz. Ama folklorik değeri var ise türkü deme eğilimindeyiz. Halbuki literatürde türkü türkiden, şarkı şarkiden gelir diye geçiyor. Mesela Kürtçe bir türkü söylediğini iddia eden varsa, tuhaf olabilir. Türk Halk Müziği de enteresan bir tanım. Anadolu’nun içerisinde yaşayan birçok halk var, sadece Türk halkı yok. O yüzden içinden çıkılması zor tanımlar olabiliyor. Gelin Tanış Olalım’ın içerisinde 11 deyiş var demek, Alevi Bektaşi geleneğinin daha çok müzikle ifade etmesi durumu aslında. Hatta 12 de diyebiliriz. 12. deyiş de, en son seyirciye yolluk oluyor.

“ ‘Gelin Tanış Olalım’da birçok kültürden örnekler gösteriyoruz. “

O deyişleri nasıl seçtiniz peki?

Valla biraz zor oldu tabi. Çünkü orası derya deniz, o kadar çok malzeme var ki. Fakat bu deyişlerin seçiminde, bizim dramatik izleğimizin yolculuğu yön gösterdi. Kanaatkarlık, empati, dayanışma, tevazu, kibir ve aşk gibi istasyonlardan geçiyor oyun. Bu biraz deyiş seçimini kolaylaştırdı. Ama bu oyun Alevi-Bektaşi kültürü üzerine bir oyun değil. Fakat, ister istemez ondan bahsediyoruz. O kültürden de başka kültürlerden de örnekler gösteriyoruz. Oyunda cerrahiler de dile gelip konuşabiliyor. Bir müzikal diyebiliriz “Gelin Tanış Olalım” için…

Yeni başlayan İstanbullu Gelin dizisine dahil oldunuz, o nasıl gidiyor?

Daha çok yeni başladık. Yolunda gidiyor. Canlandırdığım karakter karanlık bir tip sayılabilir, denebilir. Bakalım neye göre kime göre karanlık, onlar da enteresan şeyler. Ama bu dizilerde yaşanan reyting olaylarını çok anlamlandıramıyorum. Birileri bir takım sayılardan bahsediyor. O biraz can sıkıyor tabi.

Son dönemlerde birçok sinema filminde sizi gördük ve görmeye de devam ediyoruz…

2012-2014 döneminde çok fazla bir sinema çalışması yaptım. Ama sonra ülkedeki siyasi gündemlerden ötürü, tabi ki yapımcılar veya dağıtımcılar filmleri 2 yıllık bir sürece yaymak yerine hemen vizyona sokmak istediler. Birden bire bu dönemler de benim dönemim gibi bir şey oldu. Öyle bir rahatsızlık veriş olabilirim izleyenlere. (Gülüyoruz)

“Sinemanın daha çok yönetmen sanatı olduğunu düşünüyorum. “

Oyunculuğu sinema, tiyatro ve diziye göre nasıl ayırırsınız?

Oyunculuk, oyunculuktur. Sinemada ya da tiyatroda benim için fark etmez. Animatörlük de bir oyunculuktur, bambaşka kriterleri ve kuralları var tabi. Elbette sinema ve televizyon arasında da böyle şeyler var. Ama ben sinemada oynayabilmek için illa da oyuncu olmak gerekmediğini düşünenlerdenim. Hatta illa insan da oynayacak diye bir şey yok. Animasyon diye de bir dal var sonuçta. Sinemanın ben daha çok yönetmen sanatı olduğunu düşünüyorum. Tiyatroda da yönetmen, sürecin içinde önemli bir yerde duruyor, ama oyunculuk tiyatroda daha önemli bir konumda oluyor. Eğer ki burada vizyonunu ve tecrübeniz yoksa, eliniz ayağınız birbirine girebilir.

Sevinç Erbulak: “Dönemeyen arkadaşlarım gelene kadar, tiyatro bana eski anlamını ifade etmiyor.”

Bir dönem İstanbul Şehir Tiyatroları’ndan açığa alındınız, ardından Aralık 2016’da döndünüz. Bu ayrılık sürecinde neler yaşadınız?

48 saat hissettiklerimle, sonra süreç kendini yeniden şekillendirip sonuçlanana kadar hissettiklerim arasında gezegenler farkı vardı. Cuma günü haber aldıktan sonra Cumartesi ve Pazar günlerimi çok kötü geçirdim. Ben o kurumda çeyrek asırdır sahneye çıktığım için; benim için sahne bitti, oyunculuk bitti dedim. Önce bir kuruma küsüyorsun tabi. Sonra, bu derece emek verdiğim ve içinde hayatımda en sevdiğim insanlardan oluşan kocaman bir sistemin kendisiyle ilgili sorunlarım olduğunu düşündüm. 48 saatlik sürecin bitmesinin ardından, bu deli saçmalığının çözülmesini bekledik arkadaşlarımla birlikte. Süreç dört kişi olarak bizim için olumlu sonuçlandı. Dünyaya nereden baktığımızı açık açık söyleyebildiğimiz için mi, ki bence bunun aksi mümkün mü ki, ya da sanatçı dediğimiz insanın bir tavrı, bir duruşu olmayacak mı ki de bunları nasıl konuşuyoruz, anlayamıyorum. Ama bunlar konuşulacak şeyler olmadığından değil, herkesin baktığı bir yer var Dünyada.

Çalmadığın, çırpmadığın, kul hakkına girmediğin ay da bir canlıyı öldürmediğin müddetçe zaten ne konuda cezalandırılırsın bilmiyorum. Çok büyük bir ceza tabi, kendi ülkenden edilmek gibi bir şey aslında. Bir süre sonra öyle oluyor, hangi kurum olduğu önemli değil, uzun süre çalıştığınız yer anlamında söylüyorum. Dışarıdaki diğer arkadaşlarım dönene kadar zaten, bana eski ifade ettiği şeyi de ifade etmiyor. İşini bu kadar iyi yapan üç kişinin orada olmaması çok kötü. Onlar işlerini sade orada yapamamaya başladılar. Ama bence bu da bir çalma, bu da bir kul hakkında girme. Seyirciden Levent Üzümcü’yü, Ragıp Yavuz’u ve Kemal Kocatürk’ü çalmak aslında. Onlar için de bu durum olumlu yönde çözülene kadar, benim hissim eski hissim gibi değil orada. Dostluklarım, arkadaşlıklarım baki ama o da herkesle değil tabi.

“Negatif duygular bir süre sonra geçiyor, Umut hep var, bir nehir gibi alttan akıyor.”

Zor görünen bir durum sanırım…

Oradan baktığında zor bir şey gibi görünüyor, ama aslında öyle değil. O çok üzücü kısmı bittikten sonra, şu an bu böyle. Bunu nasıl çözebiliriz gibi kendime göre daha sert ve daha başka formüllerim oldu hayatta. Geçen şeyleri sana söyleyeyim; öfke, üzüntü ve hüsran gibi bir takım negatif duygular geçiyor. Umut hep var, bir nehir gibi alttan akıyor. Çok küçük kum taneleri hakkında konuşuyoruz, yaşadığımı ülkenin geneline baktığımız zaman. Çözülmesi gereken o kadar çok şey var ki, o kadar çok haksızlık var ki… Ülke olarak genel bir ahlaki çöküntü yaşadığımızı ve kantarın topuzunun çok kaçtığını düşünüyorum ben. Birey birey herkesin kendi erdem fikriyle yüzleşip, bunu hayatına geçirdiğinde daha iyi olacak görünüyor. Hala soru işaretleri var kafamda. Neden uzaklaştırıldığım söylendi. Çok trajikomik bir nedendi, ama dönüşümüzün nedenini ben hala bilmiyorum mesela. O gerekçeyle bir ilişiğimiz olmadığı anlaşılınca durum netleşti diye düşünüyorum.

Geri dönüp baktığınızda hayatınızda ne gidi değişimler gözlüyorsunuz?

Aidiyet duygunla ilgili bir sarsıntı oluyor böyle bir durumda. Ama bir sürü ilişki biçimini yanlış yerleştirdiğini fark edip kendi düzeltmeni yapıyorsun, bu iyi bir şey. Çevren küçülüyor. Değişim, dönüşüm yaşıyorsun, bunlar güzel şeyler. Hayat duruşunda tutarlılık iyi bir şey. Ama sabit ve yerinde sürekli duran hiçbir şeyi seviyorum. Bir annenin çocuğuna karşı bile değişiyor olması lazım bence. “Asla yapmam” ya da “yıllardır söylerim ve hep böyledir” gibi cümleleri çok iddialı ve ürkütücü buluyorum. Eskiden böyle keskin görüşlerim vardı aslında, ondan her şey olabilir, insandır, belli olmaza geçtim. Süreç farklı işliyor şu anda, ama çözülmesi gereken çok şey var.

“Müjdat Gezen, süreci çok iyi yönetti.”

İstanbul Müjdat Gezen Sanat Merkezi’ndeki kundaklama hepimizin canını yaktı. Hatta bununla ilgili siz de bir yazı kaleme aldınız. Oranın mezunlarından ve eğitmenlerinden biri olarak neler hissettiniz?

Ben Müjdat Gezen Sanat Merkezi’nden 17 sene önce mezun olup, asistanlık yapmaya başlayıp sonra eğitmen olmuştum. Tabi orada bir tahta köşkü yakmaya çalışmadı o şahıs. Orada bir zihniyeti, bir düşünce biçimini, içindeki bütün öğrencileri yakmak istedi. Sadece beden olarak değil, mümkünse onu da yapma istediğine çok eminim. Özellikle çocukların vize zamanında olsaydı, öğrencilerim yanabilirdi. Müjdat Hocanın sorduğu ilk şeylerden birisi, bahçede baktığımız Boncuk adında bir kedi var, “Ona bir şey oldu mu “ diye sormuş. Böyle yüreği olan bir adam oranın kurucusu. Müjdat hoca hep; “Umarım iyi oyuncular olursunuz tabi, mezun olunca. Ama adam olmayı başarın, meziyettir adam olmak.” der. Adam olmayan biri herhâlde denedi bu şeyi. Zaten kendi çıkardığı ateşten korkarak kaçıyor.

Ben bu arada o yakalanan şahsın da o kişi olduğunu düşünmüyorum. Çünkü görüntülerdeki çocukla yakalanan adam arasında bir 20 sene var gibi. Sanırım çıktı içeriden. Bu ülkede içeri girmek de çıkmak da kolay. Arayanlar, çiçek gönderenler, geçmiş olsuna gelenler açısından da enteresan bir sağduyu gelişti bu olaydan sonra orada. Galiba insanlar hakkaniyetsizlikler karşısında, çok da fazla her şey gözetmemeye başladılar. Kişisel olarak, buna teşebbüs eden insanın bir daha bu veya benzeri açıdan böyle eylemler yapmaya kalkışmayacağı konusunda umudum yok. Yine gece bekçimiz Mahmut abidir okulu bundan kurtaran. Uyanmasa ya da çocuğun üstündeki ateşi söndürmese, sabah orayı kül bir şekilde bulabilirdik. Müjdat hoca da süreci çok iyi yönetti. Bu olayın neden olduğu hala çözülenmiş değil bence. Bunun bir şekilde ortaya çıkıp bunu yapanların cezalandırılması en büyük temennim. İnşallah bundan sonra dünyanın bir yerinde, bu gibi olaylar yaşanmaz.

“No: 309, çok güzel insanların olduğu bir set.”

Şu sıra sizin de rol aldığınız No: 309 dizisini ben de çok severek izliyorum. Canlandırdığınız Betül karakteri kendi deyimiyle hep fitne fesat peşinde. Nasıl gidiyor No: 309?

Çok güzel gidiyor. Ben senaryoyu ilk okuduğumda, çok kendimi görmediğimi düşünmüştüm. Ama sonra görmek zorunda mıyım dedim, çünkü daha önce hiç oynamadığım bir zemin o benim çünkü. Deli bir kadın. Biraz da böyle büyük bir çocuğu var falan: Betül, 40 yaşında, anne. Ben de öyleyim aslında. Sportmen oyuncular tarafından oynanıyor roller. Sportmenden kastım, oyuncu atletler ve sahne maratonunu bilen oyuncuların olduğu bir ekip var; Sumru, Suat abi, Beyti, Özlem, Cihan, Ceren, Fatma gibi daha sayarak devam edebiliyorum. Son zamanlarda bence özellikle böyle iyi seçiliyor, çünkü sahne pratiği televizyona da olumlu yansıyor. Çok güzel insanların olduğu bir set ve çok kısmetli gitti. Ben çok memnunum kendi adıma ve yapımcımız da iyi ki beni ikna etmiş. İlk okuduğumda Yıldız rolünü oynamak istemiştim. Daha sonra en hayırlısı oldu.

Yıldız ve Betül arasındaki elti atışmaları da çok keyif veriyor…

Evet, son zamanlarda çok denk gelmedik. Bu ara onunla bizi kafa kafaya getirdiler. (Gülüyoruz) Çok memnumum, sevdiğim işi yapabilme ve babamın dediği gibi “Sevdiğimiz işi yapıyoruz ve üstüne kazancımız alıyoruz.” şansı durumu var. Çünkü ben bu ülkede büyük bir çoğunluğun, gönlünde yatan aslanda hemhal olduğunu düşünmüyorum. İnsanlar kazandıkları bölüm neyse, aileler üniversite mezunu olmalarını istiyor. Ben kızım da büyüyor. Hiç paniklemiyorum, çünkü erken paniklemenin gereği yok. Her sene değişen sınav ve not istemi var. Ve Kavin üniversiteye girene kadar ne değişecek bilmiyorum ve uzun yolumuz var. Öyle bir ülke istiyorum ki, insanların yetenekleri ve aşkları olan mesleğin bölümünü, okulunu okusun. Bence böylece otobüste, metroda bile insanlar sabahları günaydını daha cömertçe söyler hale gelecek gibi geliyor.

“Süper Baba ve Baba Evi yayınlanırken, sokakta insan olmazdı.”

İzleyicinin sizi tanıdığı ilk diziler Süper Baba, Baba Evi ve Kuzenlerim. Yayınlandığı dönemin izlenen projeleriydi onlar da. Geri dönüp baktığınızda o klasik diziler size ne hissettiriyor?

O yapımların bir parçası olabildiğim için o zamanlarda, kendimi mutlu ve iyi hissediyorum. Çünkü çok güzel işlerdi. O zamanlar çok farklıydı televizyon, bugünkü gibi kanal sayısından dizi sayısına kadar bu kadar çok önermesi yoktu. Bugünkü yarışta ne olurlardı durumunu kestirmek çok zor, kuşkusuz bir izleyicileri olurdu tabi. O zamanlar, bugünün milli maçında olan sonuçları alıyorduk. Özellikle Süper Baba ve Baba Evi’nin sezon finallerinde haber yapılırdı ve yayın zamanı sokakta insan olmazdı. Çünkü her evde bizim dizi izleniyordu. Özel kanalların yeni başladığı ve haftalık 2 kadar dizisi olan kanalların dönemiydi. O dönem de Çok sevilmiş 5-7 yapım sayılabilir. Dizi süreleri 45 dakikaydı, reklamlarla birlikte 60 dakika sürüyordu. Şimdi diziler kemiksiz 160 dakika, reklamla birlikte 200’e kadar çıkıyor. Yani demek istediğim şu, o yılların 5 bölümü, şu zamanın 1 bölümü.

Umarım daha çok uzun olacak zamanlara koşmuyoruzdur. Teknik ekibin bile ikiye bölünüyor kimi zaman, yetişmiyor çünkü. Yakında oyuncuları da kopyalayıp aynı anda iki sette olmamızı sağlayacaklar diye korkuyorum. Romantik bir şekilde umuyorum ki bu süreler bir an önce kısalır, çünkü sektör hızlıca kendini bu hızla tüketiyor. Üstelik bir hafta boyunca bizim çok emek vererek çektiğimiz bir işi, evde bazen bir ses olarak gayri ihtiyari algılayan birçok insan var. Nasıl olsa tekrarını izlerim ya da internetten bakarım diyor.

İnternet dizileri de çıkmaya başladı…

İnternet dizileri beni heyecanlandırıyor aslında. Hem süre anlamında, hem kendilerini produce eden oyuncular da oluyor. Daha anlayabilmiş değilim, çok yeni başlandı ama süre olarak cezbedici. Bakalım internet dizileri, televizyon dizilerin dövebilecek mi hep birlikte göreceğiz.

Sizi sinemada Beş Vakit, Prensesin Uykusu ve Karışık Kaset filmlerinden gördük. Sinema hakkında neler düşünüyorsunuz?

Benim çok fazla sinema projem olmadı. Çok seviyorum ama sinemayı. Birlikte çalışmak istediğim yönetmenler de var. Kısa film çok çekiyorum mesela burada kısmetim açık. O kısmet de oyuncudan oyuncuya aktarılıyor. Bir oyuncu arkadaşına teklif etmiş oluyor yönetmen, kısa bir rol olunca mesela kim oynayacak deniyor genelde oyuncular arasında. Biz bir isim önerince de genç yönetmense de “Gerçekten oynar mı?” diye soruyor. Derdini güzel anlatan, gerçekten bir derdi olan ve bunu çok yepyeni ve duru şekilde anlatabilen hikayelerle çok ilgileniyorum, kısa veya uzun metraj fark etmez.

“Her projede başlamadan önce ‘Neden beni düşündünüz’ diye sorarım.”

Karışk Kaset filminde sizi gördüğümde çok mutlu olmuştum mesela…

Karışık Kaset mesela benim için özel bir projedir. Çünkü yönetmen Tunç, teklif ettiğinde neden ben diye sormuştum. Ben her projede sorarım bunu: “Neden beni düşündünüz?” diye. Tunç da bir fotoğraf gösterdi bana, sahil beldesi bir yerde arkası denize dönük bir kadın vardı. Bana hiç benzemiyordu ama, “Bu fotoğraftaki enerjiyle o karakteri çok bağdaştırdım ve bu fotoğrafa baktığımda aklıma sen geldin.” demişti. Yani senaryoyu okumadan kabul edecektim, sonra prosedür olarak okudum tabi. Kitabı da sorasında okudum. Ben genç kuşak yönetmenleri tiyatroda da sinemada da çok seviyorum. Onlardan yeni şeyler öğrendiğimizi düşünüyorum. Usta yönetmenleri de bir kenara atmamak gerek onlar ustalar adı üstünde. Ama ilk filmlerin önemi var bence.

“Çağan Irmak’la çalışmak, bir ayrıcalıktır.”

Prensesin Uykusu da farklı solukta bir filmdi. Çağan Irmak’la iletişiminiz nasıldı?

Çağan da yazarken gören yönetmenlerden. Onun için onun duygusu, onunla çalışırken de bir oyuncuya güven veriyor. Pazarda satılan bir şey alıyormuş gibi bakmıyor olaya, sektör ister istemez öyle biraz çünkü. Çağan da yazarken oyuncusunu çoğunlukla görenlerden. Bir şeyin hayalini kuruyor ve yazarken gözünün önüne geliyor. Prensesin Uykusu’nun şarkısı Çağan için çok özel bir yerde duruyormuş. Yaratıcılar böyle şeyler düşünür, her zaman hayata geçmeye biliyor. Bu geçenlerden biri oldu. Bir müzikal oyunumuz vardı o dönem ve Çağan da onu izlemişti. Çağlar (Çorumlu) ’ı da orada görmüştü ilk defa. Biz zaten Çağlar’la uzun süredir tanışıyorduk. Ben bir şey yazıyorum dediğinde, benim heyecandan nefesim kesilmişti. Öyle bir şey dediği zaman, o gerçekleşsin ya da gerçekleşmesin, en azında bir şeyler yazdıracak heyecanda olduğunu hissetmek çok güzeldi kendi adıma.

Ödül de almıştınız hatta filmle, eminim birçok kazanımı da olmuştur size…

Ödül tarafı da çok güzel, keyifli. Ödülün yanında bana başka şeyler de kazandırdı. Çok iyi hatırladığım bir film. Dönüp dönüp baktığım ve kendimi tanımakta zorluk çektiğim çok başka bir karakterdi. Ben o karakteri aramıştım hatta, kim, kime benziyor ve nasıl biri diye. Gönül rahatlığıyla söyleyebilirim ki; Çağan’la çalışmak da bir ayrıcalıktır. Çağan başkadır. Çağan’ın oyuncu yönetimi de, senaryosundaki Çağan da… Her filminde çok imzası oluyor. Hem oyuncu koçluğu yapmada, hem yazmada, hem de yönetmedeki kıvraklığı ve becerisiyle; oyuncuya verdiği sonsuzca güven duygusuyla bence oynayabileceğinizin çok ötesinde bir şey ortaya çıkarıyorsunuz. Çağan’la yolumuzun bir kez daha kesişeceğini hissediyorum. Çünkü onun dünyasını çok seviyorum. Çok örnek isimlerdendir. Reha Erdem de öyledir. Beş Vakit filminde çok iyi çalıştık. Az sinema filmim olup, bu konunun şanslılarındanım aslında. Üçü de çok güzel setlerdi. İnşallah daha çok olur.

Fuentes’in Terra Nostra’sından Daniel Blake’in New Castle’ına

“Tekrar bir olduğumuz zaman ne yapacağız, Efendimiz?“

İhtiyar gözlerini kaldırıp uzaklara, mağaramızın girişinden öteye, ormana baktı ve cevap verdi:

“Karşıtımızla bir olacağız –ana, kadın, toprak- ki o da tek olan bir varlıktır ve bizi kollarına almak için bir olmamızı beklemektedir. O zaman barış ve neşe olacak çünkü ne o bize hükmedecek ne de biz ona hükmedeceğiz. O zaman biz sevgili olacağız.”

Terra Nostra –Carlos Fuentes

Nasıl uyanırız? Işık uyaranıyla günlük döngümüz yeniden başlatıldığında mı? Uyandığımız yeri algılamamız ve uyumlanmamız ne kadar zamanımızı alır? Ya uyandığımız dünyaya ait hissetmiyorsak?

Fuentes’in birbirinin üstüne binmiş, geçmiş, şimdi ve gelecekte ilerleyen hikâyelerinin farklı yollarla aynı noktaya evrildiği kitabı, Latin Amerika edebiyatının başyapıtlarından biri olarak kabul edilen Terra Nostra’dır. Roman kıyamet arifesinde, 1999 Paris’inde Polo Febo’nun uyanmasıyla başlar. Geçmiş yüzyıllardan fırlayıp gelmiş insan kortejlerinden sıyrılarak, şehrin kaynama noktasını aramaya koyulur. En sonunda köprünün beton zeminine renkli tebeşirlerle şekiller çizen mor elbiseli, dudakları dövmeli bir kadın görür. Polo, ona anlatılanlardan hiçbir şey anlamaz ve dengesini kaybeder. Seine Nehri’nin kaynayan sularına gömülen Polo, 16. yüzyıl İspanyasında sahile vurmuş ve hafızasını kaybetmiş olarak uyanır.

Terra Nostra, bizim toprağımız, yeryüzümüz anlamına gelir. Bilim kurgu dünyasında sıkça dünya yerine Latince “terra” kelimesi kullanılır, bunun çok doğru bir kullanım olmadığı söylenebilir ama bu kullanım, diğer gezegenlerin isimlerinin genelde Latince olması veya söylenişinin bıraktığı değişik etkiye yorulabilir.

Fuentes’in Terra Nostra’sı ise iç içe geçmiş hikâyelerle, kendi dünyasını, kronikleri, mitleri, sözel ve yazılı edebiyatı İspanya-Meksika eksenine odaklayarak kendi tarihini, kendi yeryüzünü anlatır. Romanda olaylar her ne kadar sinematografik öğelerle okuyucunun hayal gücünü beslese de, monologlara ve diyaloglara açılan kapılar gibidir. Fuentes romanında, dairesel ve kapalı bir yapı kullanmıştır, bu yapı ana hikâyedeki Senyor Felipe’nin inşa ettirdiği “El Escorial” ile paralellikler taşır.

Görünüşte Felipe, İspanyol mutlakıyetini, manastır ve kral sarayını bir araya getirerek nasıl bu taş yapıyla ebediyete taşımak istiyorsa, Carlos Fuentes’te Terra Nostra’yı inşa ederek, kendi edebi yeteneği üzerindeki şüpheleri bertaraf edip, hâkimiyetini ilan etmek ister gibidir. Aslında Senyor Felipe, soyunun sonuncusu olma hayaline kapılmıştır, inancına olan aşırı bağlılığı onu içine kapanık ve melankolik biri haline getirir. Soyunu devem ettirmeme kararı ve tanrıya hizmetinin, onu hanedanın mükemmel sonuna ulaştıracağını düşünür ve atalarının bedenlerinden kalan tüm parçaları onlar için hazırladığı, Hıristiyanlığın bu devasa taş yapısı Escorial’daki anıt mezarlara yerleştirdiğinde, bu acizlik dünyasındaki işini tamamlamış bir halde, kendini tanrının devamlı hizmetine sunabilecektir. Fuentes, Terra Nostra’da, özellikle kendi milletinin sözel anlatılarını ve yazılı tarihini, Cervantes ve Quetzalcoatl gibi edebi ve mitsel atalarıyla bir araya getirdiği kendi ebedi başyapıtını inşa eder.

Burada baş gösteren sorun, Senyor Felipe’nin hayal kuran tek kişi olmamasıdır, Felipe’nin vekili ve avcıbaşı Guzman’ın kendi hayalleri vardır, tıpkı Felipe’nin eşi Isabel namı diğer Bakire Kraliçe’nin kendi hayalleri olduğu gibi. Romanda kendi hayallerini gerçekleştirmek isteyen daha pek çoklarının çıkarları çatışır, ihanetler ve entrikalar da hayaller ve rüyalar gibi birbirlerine düğümlenir. Fuentes’in yaşadığı “kendi toprakları”, Meksika’da da savaş, kıyım ve ölüm, anlattığı 16. yüzyıl, Yeni Dünya ve 20. yüzyıl Latin Amerikasından pek de farklı değildir.

Paris’te Seine Nehri’ne düşen Polo, Senyor Felipe’nin babası Yakışıklı Felipe’nin birbirine tıpatıp benzeyen üç gayrimeşru oğluna dönüşür ve kendi hikâyeleri içinde El Escorial’a yaklaşırlar. Bu sırada bitmek bilmeyen bu yapının inşasında çalışan işçiler isyana hazırdırlar. “Kral bize adalet vaat etmişti, senyorlar da öyle, adaletin amansız savunucularıydı hepsi; ama kendileri için, sadece serfleri ezecek daha iyi yollar bulmak ve sırtımıza daha fazla vergi bindirmek için savunurlardı adaleti…” der işçilerden biri diğerlerine.

Fuentes’in yeryüzünden, Ken Loach’un Altın Palmiye ödüllü filmi “I, Daniel Black“de anlattığı New Castle’a vardığımızda, işçi sınıfı için çok bir şey değişmediğini rahatlıkla görebiliriz. Ken Loach, filmde toplumsal gerçekçiliğini en temel insani haller üzerine kurup, medeniyetin sistematik katmanlarının arasında sıkışıp kalmış insanların, çöküşlerini yine aynı sisteme ve o mekanizmanın sadece görünüşte işleyen parçaları haline gelen herkese mal eder.

Daniel Blake, iş yerinde kalp krizi geçirir ve doktoru bu halde çalışamayacağını söylese de, destek ödeneği doktoruna danışılmadan, çalışmasında bir sakınca görülmediğinden reddedilir. Yaşlı marangoz Daniel, bir telefonun başında hakkını aramaya devam etmek için saatlerce anlamsız bir melodi dinleyerek bekler. Sorununa çözüm olmak bir yana dursun her çabasıyla bürokrasi batağına giderek daha fazla saplanır. Bilgisayar kültürüne yabancıdır Daniel ve yardım almadan bilgisayarda bir formu doldurmak ya da CV’ sinin çıktısını almak onun içi oldukça zor bir görevdir ama yine de sokak sokak dolaşıp iş aramaktan geri durmaz. Ona yardımcı olması gereken devlet mekanizması, adeta onun gerçekliğini kanunlar ve prosedürler arasında un ufak eder.

Daniel, iş bulma kurumunda sırasını beklerken, benzer durumdaki Katie’nin uğradığı haksızlığa karşı sesini yükseltince, ikisi de diplomatik bir nezaket ve kesinlikle kapı dışarı edilirler. Bu iki insanın hayatlarını çöküş noktasına kadar kuvvetle iten bürokratik güç, filmin nabzına tutunmuş, izleyicinin soluk alıp verişini, empati kabiliyetiyle doğru oranda kısıtlayan sinematografik bir güce dönüşür.

Paul Laverty’nin senaryosu ve Loach’un gerçekçi vizyonu birleşip dünyanın tüm Daniel Blake’lerinin sesi olmayı deniyor. En azından Birleşik Krallık’ta, politikacıların da dâhil olduğu tartışmalara, eleştirilere ve Box Office’e bakarak, filmin bunu gerçekleştirdiği söylenebilir. Filmin siyah-beyaz Türk sineması tadındaki dramatik sahneleriyse filmi belgesel havasından çıkarıp bir film izlediğimizi nostaljik bir yöntemle bize hatırlatıp, çok da bütünlüğü bozmadan geçip gidiyor.

Loach’un Altın Palmiye’yi alan en yaşlı yönetmen olmasını sağlayan bu filmdeki işçi sınıfının sıkışmışlığı, Fuentes’in Terra Nostra’sın da en soylusundan, en alt tabakaya kadar sınıf atlamadan her bireye ulaşıyor. Aynı Hermes Trismegistus’un ruhların yargılanmasını kaydettiği ve başarısız ruhları Amenti’nin (ölüler âlemi) düşük düzeylerinde arındıktan sonra yeniden doğmaya sevk ettiği gibi, Fuentes’de kahramanlarının hem tüm günahlarını kendilerine saydırır hem de onların defalarca reenkarne olmalarını sağlar. Tarihin sadece tekerrür etmediği, aynı zamanda karakterlerin de bu reenkarnasyonlar sayesinde tekrarlandığı bir gerçekliktir bu.

Felipe, tahta çıkmadan önce yoldaşlarına gerçekleri açıklar “… çünkü ölümün kaçınılmazlığından emin olmayan insanlar asla isyan etmezler. Ancak beni unutarak beni öldürebilirler; işte o zaman iktidarımın zerre kadar değeri kalmaz.” I, Daniel Blake’te ise Felipe’nin bu endişesi, Daniel’ın iktidarın bürokratik duvarının arkasında unuttuğu milyonlarca insanın unutuluşuna dönüşür, ancak bu sefer mesele iktidarın değersizleşmesinden öte, Daniel gibi insanların kendilerine saygılarını yitirmeleridir.

Daniel için, artık sorun devlet mekanizmalarına karşı, kendi görünmezliğidir ve iş bulma kurumunun duvarına kendini görünür kılabilecek ve onu, devlet mekanizmasının, en azından kolluk güçlerinin dikkatini çekebilecek bir mesaja dönüştürür. Ne yazık ki bu, sonsuzluğa çakılan bir çivi gibidir ve Daniel’ın bir an için görünür olması sistematik bir şekilde kalıplaştırılmış, tam olarak işlevini yerine getiremeyen kurumları ve sistemin bıkkınlık verici ve hissizleştiren aurasından, kendisini dahi çıkarmaya yetmez. Katliam Avrupa’da, Felipe’nin dönemindeki gibi göz önünde olmaktan, üçüncü sınıf ülkelere kaydırılarak, sadece ‘haberler’e dönüştürülmüş gibi görünse de, sistemin içine sızmış ve artık yavaşça, insan ve vicdan öğüten bir mekanik seviyeye ulaşmıştır.

Fakat hikâye burada bitmez, Giulio Camillo, Terra Nostra’ya gerçek dünyadan adapte edilmiş bir karakterdir. Ludovico, İtalyan filozofu kâğıttan kalesinin içinde bulur, aslında fiziksel olarak olmasa da, kimsenin içinden çıkmayı başaramayacağı bir labirentin içinde. Camillo’nun sistemi bilginleri izleyicilere dönüştürür. Bellek Tiyatrosu’nda tek izleyici olacağı ve gösteri yerinin de salon olacağı söylenir Ludovico’ya, geçmişin ve geleceğin tüm olasılıklarının simgeleri arasında bırakılır.

Terra Nostra’nın tüm karakterleri kendi çıkmazlarına ve umutlarına sahiptirler ancak her eylemleri onları sadece kendi kıyametlerine, bundan da öte insanlığın döngüsel ufak kıyametlerine sürükler.

Daniel Blake ise şimdi noktasından geleceğin karanlık olasılıklarına, kendi kıyametine yola çıkar. Bulunduğu durumdan onu çıkarabilecek tek şey, kendisine saygısı olduğu zamanlarda gerçekleştirdiği bireysel iyiliklerin, ona geri dönüşünden ibarettir.

Nasıl uyanırız? Işık uyaranıyla günlük döngümüz yeniden başlatıldığında mı? Uyandığımız yeri algılamamız ve uyumlanmamız ne kadar zamanımızı alır? Ya uyandığımız dünyaya ait hissetmiyorsak?

Fuentes ve Loch, uyanmak istediğimiz ama bunu başaramadığımız, çabaladıkça daha derine gömüldüğümüz dünyevi cehennem çukurları ya da sıkıcı telefon melodilerine mahkûm olduğumuz ve bize yaşama imkânı vermeyen bir gerçeklikle, karanlık dünyalar ya da gerçekçi terra’lar sunarlar bize. Her ne kadar bu dünyaları kabul etmemiz istense de, ait olmak istediğimiz gerçeklik bu olmadıkça, bizim topraklarımızı, kendi gerçekliğimizi, şu an yaratmakta özgür olduğumuzu hatırlatmak faydalı.

“Bitmek tükenmek bilmez dönüşüm, ebedi çeşitlilik ebedi birliği besliyor, dolayısıyla aynı anda ve ebedi olarak çeşitliliği besliyor.” der Fuentes anlatılarından birinde. Her ne kadar Fuentes bizi romanın en başında, “Akıl sır ermez kendinden başka bir hayvan hayal eden ilk hayvana.” diye uyarsa bile, karşıtlarımızla bir arada yaşadığımızı kabullenerek, bu hikâyelerin yaşamayı arzulamadığımız gerçekliğinin uyandırma etkisinden faydalanabilirsek, kendi terramızı oluşturmak için hayal edebileceklerimizin sınırsız olduğunu varsayabiliriz. Ya ait olduğumuz dünyaya uyanırsak?

Bir İngiliz geleneği olarak beş çayı

1

“Kahve istemem, teşekkürler; ben asla kahve içmem. Mümkünse çay alayım“
 Bu söz dönemin İngiliz sofistike hanımlarına ait.

Geçmişte olduğu gibi bugün de kahve tutkunluğu ya da çay tiryakiliği pek çoğumuzda var. Kimimiz çayı daha çok seviyor, kimimiz ise kahve olmadan asla diyoruz. O zaman biraz geçmiş dönemlere yolculuğa çıkalım 18. yüzyıl İngiltere’sinde çay neden bir statü göstergesiymiş ve hangi fincanda içileceği ya da nasıl demleneceği neden bu kadar önem taşıyormuş? Bir geleneğe dönüşmüş olan beş çayı nasıl ortaya çıkmış? Kim Wilson’ın Jane Austen ile Çay Saati kitabında bu konuyu işlemiş. Hatta o dönemlerde yapılan kek ve özel çay tariflerine kadar her ayrıntı kitapta veriliyor.

Çay, 1600’lerin başında Avrupa’ya ulaşıyor ve aslında büyük tartışmaları da beraberinde getiriyor. O dönemdeki birtakım doktorlar çayın sağlığa çok yararlı olduğunu ve birçok hastalığı iyileştirici gücünün olduğunu savunmuş. Elbetteki bunun tersini savunan hekimler de çıkmış. Onlarda çayın öldürücü bir zehir olduğunu ve sağlığa çok zararlı bir içecek olduğu görüşünü savunmuşlar.

O dönemlerde çay, eczanelerde az miktarlarda satılmaya başlamış. Çayın insanın üzerinde bıraktığı etki ve fiyatının çok zengin kesimin alabileceği kadar pahalı olması çayın daha da popülerleşmesene sebep olmuş. Yine bu dönemde bazı Britanyalılar çayın bu kadar popülerlik kazanmasından memnun olmamışlar. Bir süre sonra çay, İngiliz birasının yerini almaya başlamış. Tabii bu durum en çok bira üreticilerini rahatsız etmiş ve çay aleyhinde propagandalar yapılmaya başlanmış.

1700’lü yıllara gelindiğinde ise Kraliçe Anne, sabah kahvaltılarında ağır alkollü içecekler yerine çayı tercih etmiş. Böylelikle çay İngiliz kahvaltısının vazgeçilmezi olmuş. O dönemde çay hizmetçiler tarafından da çalınmaya müsait olduğu için yemek odasındaki dolaplarda kilitli tutulurmuş. Ve çayı evin hanımı demlermiş. Bugün her markette çeşit çeşit türleri olan ve birçoğumuzun evinde öyle özenle kilitli dolaplarda saklamadığımız çayın bu denli korunması ilginç geliyor.

O dönemlerde yapılan çay partileri ve toplantılar da insanların sosyalleşmesini sağlarmış. Genelde akşam yemeği yendikten sonra çay toplantıları yapılırmış çünkü gün bitimi özel bir zaman olduğu için akşam yemeğinden bir, iki saat sonra da tüm aile bireyleri bir araya gelip, akşam çaylarını içerlermiş.

Ve 1800’lü yıllara gelindiğinde İngilizlerde sabah ve akşam yemeği olmak üzere iki öğün yemek yeniyormuş. 7. Bedford düşesi Anna, sabah ve akşam yemeği arasındaki sürenin uzunluğundan ötürü ikindi vaktinde bitkin düşer ve hatta bayılırmış. Bu yüzden saat beş civarlarında çay ve atıştırmalık bir şeyler hazırlatmaya başlamış. Bu, zamanla gelenek haline dönüşmüş, arkadaşlarla birlikte çay partileri düzenlenmeye başlanmış. Günümüzde de bir İngiliz geleneği olarak bilinen beş çayı bu şekilde ortaya çıkmış.

19. yüzyılın başlarında söylenen “The Tea” adlı şarkıdan;

Çay! Çay! Her Derde deva çay!
Siyahı, yeşili, karışığı, sertiyle güzel çay!…
Sinirleri gevşetip kalbimi yumuşattığından,
Düşünmem bir an olsun ayrı kalmayı ben ondan…
Ve ölüm bir gün gelip kapıma dayandığında,
Karşılayacağım onu bir fincan sert, leziz çayımla

Kaynak: Kim Wilson- Jane Austen ile Çay Saati

***Başlık Görseli cayaski.com sitesinden alınmıştır.

İstos yayıncılıktan iki çizgi roman

İstos yayıncılık, kitaplarını olabildiğince takip ettiğim bir yayınevi. Bu defa da geçmişe, belleğe ve yaşadığımız coğrafyaya ses veren, iki önemli çizgi roman ile karşımızda. Ayvali – Ayvalık ve Küçük Küdus- Selanik, Duvarın Yıkılışından Sonraki Bir Yaz Günü isimli çizgi romanlar, okurların atlamaması gereken kitaplar arasında yer alıyor.

“Mütemadiyen baskı gören biri varsa, ister Yunan olsun, ister Türk olsun fark etmez, sadece halktır oğlum.”

2015 yılında Yunanistan’da en iyi çizgi roman ve en iyi senaryo ödülünü alan Ayvali – Ayvalık, Fransa’dan da yılın en iyi çıkış yapan çizgi roman ödülünü aldı. Yunanistan’ın çizgi roman üstadı Soloúp’un eseri, Hasan Özgür Tuna tarafından Türkçeye çevrildi. Soloúp’un, Ayvalık’a geldiği günübirlik bir gezide ortaya çıkan romanın tamamlanması ise üç yıl sürmüş. Soloúp’un kendisi de, kökleri İzmir’e uzanan bir mübadil torunu!

Çizgi romanda Ege’nin, yaralarını hâlâ kalbinde taşıyan iki halkının acılarına tanıklık ediyoruz. Yaşanan sürgünler, göçler ve kişilerin hasret dolu anıları… Çizgi romanda, hem Yunan hem de Türk halkının bakış açısına yer veriliyor. Aslında bir arada barış içinde yaşayabilecek halkların milliyetçilik, önyargı ve savaş isteyenlerin çıkarları sebebiyle, kendilerini nasıl bir trajedinin içinde bulduklarını anlatıyor.

Soloúp çizgi romanı hazırlarken arşivleri karıştırmanın yanı sıra, yaşanan tanıklıkları da eserine dâhil etmiş. Kitabın bölümleri arasında; Zeybekiko, Fotis, İlias, Agapi – Zehra, Hasanakis ve Köroğlu bulunuyor. Şenlikler ve türkülerle açılan çizgi roman, iki milyon insanın acısını taşıyan mübadele, amele taburları ve özlemle kapanıyor.

Ayvalık ve Midilli arasında geçen bu yolculuk, sinematografik anlatımı sayesinde geçmişe unutulmaz bir yolculuk yaptırıyor. Okura, geçmişine özeleştirel bakma ve yüzyılın hayaletlerinin sesine kulak verme cesaretini sağlıyor.

“Selanik’te her şey göktaşı düşmüş gibi donmuş vaziyetteydi.”

Küçük Kudüs – Selanik, Duvarın Yıkılışından Sonraki Bir Yaz Günü’nün çizimleri Angelo Mennillo, senaryosu ise Elettra Stamboulis’e ait.

Eğitimi için Varna’dan Selanik’e gelen Romanos’un gözünden, tarihi zengin bir kenti adımlıyoruz. Romanos kenti gezerken, Selanik’i biraz daha anlamamızı sağlıyor. Balkanların en önemli kentlerinden biri olan Selanik’in Yahudi yerleşimi olduğu zamana, Osmanlı dönemindeki haline, ne yazık ki Nazi işgaline uğrayışına tanıklık ediyoruz. Bir yandan Mustafa Kemal’in evine, bir yandan Nazım Hikmet’in memleketine, bir yandan da mezarlıklar üzerine kurulan caddelerine uğruyoruz.
Bu zengin ve hüzünlü tarihin izini süren Romanos, aynı zamanda kendi ailesinin de tarihini kovalıyor. Selanik’i, anneannesinin gözünden görüyor Romanos, İç Savaş zamanında direnişe katılan Yahudi anneannesinin…

İstos yayıncılık halklar, coğrafyalar ve diller arasında gezinmek isteyenlerin, bir an önce edinmek isteyeceği iki çizgi romanla karşımızda.

Genco Gülan’dan Antik Gelecek sergisi

Antik Gelecek başlıklı projede sanatçı Genco Gülan, antik heykellere getirdiği çağdaş yorumları sergileyecek.

Heykel sergisi 13 Nisan 2017 tarihinde saat 18.00’de Kadir Has Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Galeri KHAS’da ziyarete açık olacak. Prof. Dr. Hasan Bülent Kahraman’ın küratörlüğündeki çarpıcı sergi 13 Nisan – 13 Temmuz tarihleri arasında görülebilir.

Antik Gelecek’te çağdaş sanatçı Genco Gülan, yakın dönemlerde ürettiği, tümü Arkeolojik referanslı heykellerini, farklı bir bağlamda ve içerikte bir araya getirerek sanatseverlerle paylaşacak. Dünyada bir ilki de gerçekleştirecek olan Gülan, sergide ilk defa olarak otonom hareket eden, antik referanslı robot heykellere yer verecek.

Prof. Dr. Kahraman, Genco Gülan eserleri için şunları söylüyor: “Bunlar idealden reele taşınmış yapıtlar değil. Sanat yapıtının idealinin bizatihi sanat yapıtının içinde saklı olduğunu belirleyen çalışmalar. Böylelikle de Gülan kendine, Kübizmden Pop Sanata kadar uzanan ama Kant estetiğini de içeren bir sanatsal düzlem oluşturuyor. Ben de bu cesur ve önemli yapıtlar bağlamında antikitenin daima gelecekle ilgili bir yanı bulunduğunu öne çıkarmak istiyorum”.

Çağdaş sanatın önemli temsilcilerinden biri olan Genco Gülan, çoğu Anadolu topraklarından çıkartılmış Antik heykelleri yorumlarken öncelikle “Halikarnas Balıkçısı” Cevat Şakir’e referans verir. Heykellere gerçek insanlardan veya nesnelerden kalıp ile alınmış parçalar ekler. Hermes, Poseydon ve Zeus’u adeta birer mutant ya da droid haline getirirken günümüz insanının gelecekteki evrimini sorgular.

Antik Gelecek sergisinde Gülan’ın Antik Plastik ve Geleceğin Arkeolojisi serisinden parçalar yer alacak. Sergiye temel teşkil eden Genco Gülan’ın Geleceğin Arkeolojisi serisinden yapıtlar daha önce Cer Modern, ENKA okulları, Galeri Artist Berlin, Piramid Sanat ve İzmir Resim Heykel müzelerinde sergilenmişti. Yine aynı seriden heykeller Selanik Çağdaş Sanat Müzesi ve İstanbul Modern koleksiyonlarına girmişti.

Genco Gülan robotlar ile yaptığı çalışması ile 2005 EMAF ödülü alan ekipte yer almış, 2011 yılında Sovereign Avrupa Sanat ödüllerinde finalist seçilmiş ve 2015 Ege Art Usta Sanatçı ödüllerine layık görülmüştür.

Gülan’ın sergisi 13 Temmuz 2017’ye kadar Galeri KHAS’da ziyarete açık olacak.

Adres: Kadir Has Cad. 34083 Cibali/ İstanbul.
Ziyaret Saatleri: 09.00 – 18.00

Karizmanın, güzelliğin ve acayipliğin adı: Zelda Fitzgerald

0

Zelda Fitzgerald: Hararetli 1920’lerin yanardöner, eksantrik karakteri. Fitzgeralds: Caz Çağının amblemi. Zelda: bir müze, bir sanatçı, bir sosyal şovmen. Adı; karizmanın, güzelliğin, acayipliğin, yetenek ve dayanılmazlığın açıklanamayan bir karışımı haline geldiği için, kendisini kelimelere indirgemek zordur. F. Scott Fitzerald, bugün hâlâ övgüde bulunduğumuz harika hikâyeler yazmıştı, ama onun hayatı başka bir hikâyedir… Belki de Zelda, hikâyelerinin virtüözlüğünü kendinden sağlamıştır.

1900’de Alabama Montgomery’de doğan Zelda Sayre, bale yapmayı ve dışarıda vakit geçirmeyi seven vahşi, güzel ve maceraperest bir çocuktu. Gençliğinde, okuldaki sosyal hayatın merkez üssü olmuştu. Yüzmek ve oğlanlar dışında herhangi başka bir şeyle fazla ilgilenmediği kaydedildi. Zelda, oğlanlarla vakit geçirmek için ailesinin evinden gizlice kaçan vahşi bir çocuktu.

1918’de Montgomery’nin dışındaki Camp Sheridan’da konuşlanan ordu için gönüllü olan F. Scott Fitzgerald ile 18 yaşında tanıştı. F. Scott Fitzgerald Zelda’nın güzelliği ve karakteri tarafından büyülenen pek çok kişiden biriydi. Her gün onu görmek ve serbest günlerini Montgomery’de ona yakın olmak için geçirmeye başladı. O sırada Cennet’in Bu Tarafını yazıyordu ve Rosalinda Connage’ın karakterini ona benzer şekilde yeniden çizecek kadar Zelda tarafından ele geçirilmişti.Tabii Scott aynı zamanda sadece ünlü olmayı hayal ediyordu.

Scott, daha sonra kuzeye, bir ay boyunca, Long Island Adası’ndaki Camp Mills’e çağırıldı; ancak elinden geldiğince hızlı bir şekilde Montgomery yakınlarındaki üsse döndü. Aynı yılın Aralık ayında, Scott ve Zelda birbirinden ayrılmaz hale geldi. Daha sonra, Scott bu dönemi “cinsel pervasızlık” olarak adlandıracaktı. Şubat 1919’da Scott, ordudan terhis edildi ve yazarlık kariyerini kurmak için New York’a gitti. Bir yıl boyunca birbirlerine yazdılar ve Mart 1920’de Zelda, Scott’ın annesinin yüzüğünü posta yoluyla aldı ve artık ikisi nişanlıydı.

Zelda, ancak kitap yayınlandığında Scott ile evlenmeyi kabul etti; Cennet’in Bu Tarafı, New York’a geldiği kitapçılara dört gün sonra ulaştı ve ikisi evlendi. Fitzgeralds’ın fırtınalı evliliği, sevgi, ilham ve kargaşa ile eş anlamlıydı.

Scott ve Zelda da bir bağımlılığı paylaştılar: Alkol. Alkol onların sabah kahvesi, sarhoşluk ise New York ve Paris’te bütün partilerdeki mevkileriydi. İkisi de bağımlılık, karşılıklı aldatma ve kıskançlıkla beraber aralarındaki acıların artmasına katkıda bulundu.

Zelda Scott’tan ayrılamadı ve ilgi odağı olmaya bayıldığı için tiyatroya bağımlıydı, ancak en çok ihtiyaç duyduğu şey Scott’un ilgisiydi. Scott kendini çalışmalarına adandığında, Zelda sıkılmıştı.

Scott partilerde diğer insanlarla sosyalleştiğinde, Zelda çok kıskanıyordu. Scott The Beautiful and the Damned adlı eserini yayınladığında, Zelda kırılmıştı, çünkü Scott, Zelda’nın günlüğünden karakterler ödünç almıştı. Zelda incelemesinde şunları yazdı: “Aslında, Bay Fitzgerald-ben onun adını nasıl hecelediğini düşünüyorum-intihalin evde başlayacağına inanmak gibi görünüyor.“

Ve Scott onu terk edemedi çünkü Zelda’nın tiyatral yeteneklerine nefret ettiği kadar bağımlıydı. Onun için çok fazla bir ilham kaynağıydı. 1921 yılında Frances Scott “Scottie” Fitzgerald adında bir kızları oldu, ancak ebeveynlik, ikisinin de pek hatırladığı bir değer değildi.

Fitzgeraldlar Paris’te Hemingway ile tanıştı, ancak Scott yeni yazarla büyük bir dostluğa başlarken; Hemingway ve Zelda birbirlerinden hiç hoşlanmadılar. Zelda Scott ve Hemingway’in cinsel bir ilişki yaşadıklarını düşünüyordu. Hemingway ise Scott’a Zelda’nın bir deli olduğunu söylüyordu.

Gerçekten de, ağır içki içmeleri nedeniyle hem Zelda hem de Scott hastaydı, ancak Zelda aynı zamanda manik depresyondan muzdaripti. Sinir krizleri geçiriyordu ve Fransa ve ABD’de birkaç kez hastaneye kaldırıldı.

27 yaşındayken çocukluk tutkusu olan bale takıntılı hale geldi ve yoğun ders almaya başladı. Bu süre zarfında evliliği perişan oldu. Birbirlerinin dikkatini çekme yönündeki oyunları her zaman bir sahnede oynandı ve herkese açık izleyici tarafından izlendi. 1932’de Zelda, Baltimore’daki Johns Hopkins Hastanesi’ndeki Phipps Kliniğine kaldırıldı. Bu sıralarda evlilikleri daha da gergin hale geldi. Ancak Zelda bu dönemde bir yaratıcılık patlaması yaşadı. Ve Save Me The Waltz‘ı yazdı.

Zelda Scott’ı daha önce intihal ile suçlamışken, bu sefer de Scott Zelda’nın kitabında, bir süredir üzerinde çalıştığı The Tender Night adlı romandan hayatının otobiyografik ayrıntılarını kullanmak istemekle suçladı.

Zelda’nın kitapta evliliklerine yaptığı imalar açıktır, ancak Zelda, Scott’tan çok farklı, benzersiz bir yazı tarzı kullanmıştır… Nihayetinde, Scott onun günlüğünde hayal ettiği, yazdığı karakterlerden ve kitaplarındaki karakterlerin kişiliklerinden ödünç almıştır.

Ruhsal buhranları nedeniyle, 1930’lu ve 1940’lı yıllarda Zelda zamanının çoğunu ruh ve sinir hastalıkları hastanelerinde geçirdi. Şizofreni tanısı almış aynı zamanda manik depresyon geçirmiştir. Ve bu dönemde evliliği dağılmıştı. Aslında 1936’da onu hastaneye götüren Scott’du. Ancak Scott, bu dönemde Zelda’nın yeteneklerini tükettiğine ikna oldu.

Onu mahvedenin gerçekten Zelda olduğuna inandı. Scott hayatında tatmin edici olmayan her şey için Zelda’yı suçladı. Ve yine de Fitzgeraldlar 1938’de birlikte Küba’ya gitti. Yolculuk tam anlamıyla felaketti. Sonrasında Zelda ve Scott birbirlerini bir daha hiç görmediler. Ve Scott 1940’da öldü.

Zelda ise tüm zamanını hastanelerde resim yaparak ve yazı yazarak geçirdi. İncil’den, Alice Harikalar Diyarından ve New York’tan sahneleri çiziyordu. Kuzey Carolina Asheville’deki Highland Hastanesi’nde aralıklı olarak yaşarken, Zelda ikinci romanı Caesar Things üzerinde çalışıyordu. Ne yazık ki, 10 Mart 1948’de bir yangın başladığında hastanedeydi. Elektroşok terapi seansı yapılması planlandığı sırada Zelda, sakinleştirildi ve bekleme odasına kilitlendi. Yangında sekiz diğer kadınla birlikte öldüğünde 47 yaşındaydı.

Fitzgeraldlar, Scott’ın aile arsasından uzaktaki ,Maryland’deki Rockville’e gömüldü. Bununla birlikte, 1975’te kızları Scottie, Zelda ve Scott’ın Saint Mary Katolik Mezarlığı’ndaki diğer Fitzgeralds’la birlikte gömülmesi için başarılı bir kampanya yürüttü.

Onların mezar taşlarında The Great Gatsby’nin son cümlesi “Böylece ilerlemeyi sürdürüyoruz: durmaksızın geriye fırlatılıp dursa da, akıntıya karşı yol alan tekneler.” yazılıdır.

Bu yazı The Vintage News’daki “Zelda Fitzgerald – a synonym for charisma, beauty, and eccentricity” başlıklı yazıdan Türkçeye Emine Dağ tarafından Gaia Dergi için çevrilmiştir”

Türkiye naylon torbaları yasaklayan ülkeler arasına giriyor

1

Bir ücret ödemediğimiz için naylon torbaların bir maliyeti olmadığı düşünülebilir, ancak ne yazık ki ekolojik maliyetlerinin pek düşük veya tek kullanımlık olmadığı görülüyor. Zamanla ülkelerin de plastiğe bakış açısı değişiyor. Günümüzde 28 ülke ve 20 Amerika eyaletinde naylon torbalar yasaklandırmış ve ücretlendirmiş durumda. Bu listeye artık Türkiye de ekleniyor. Türkiye Perakendeciler Federasyonu Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Altunbilek’in 28 Mart’ta yaptığı açıklamaya göre, 1 Ocak 2018’den itibaren Türkiye’deki tüm market ve mağazalara naylon poşet yasağı getiriliyor. Atık yönetmeliği düzenlemeleri kapsamında naylon poşetler yeni yılda ücretli olacak.

Plastik = Zararlı

İnsanlar dahil olmak üzere birçok ırkın devamlılığını büyük risk altına sokan üçüncü ekolojik krizin sebebi olarak tüketim şeklimiz gösteriliyor. Katı atık sahaları bu hızlı ve dikkatsiz tüketim şeklimizin bir sonucu olduğu için ekolojik krizin bir göstergesi halini alıyor. Bu hızla bu kadar atığın oluşmasının sürdürülemeyeceği görülüyor.

Naylon torbalar doğada çözünebilir olmadığı için bin yıllarca atık sahalarında bulunmaya ve zehirli kimyasallar yaymaya devam ediyor. Yılda bir trilyon naylon poşet üretiliyor. Okyanuslara her yıl 8 milyon ton poşet ekleniyor. Her yıl bir milyon deniz kuşu, yüz bin deniz kaplumbağası, fok, yunus, balina ve köpek balığı bu torbaları besin sandığı için ölüyor. 2010 yılında yapılan ölçümlerde Türkiye denizlere en çok plastik atık atan ülkeler arasında 14üncü sırada yer almıştı.

Hayatımızın her alanında karşımıza çıkan ve kültürümüze işleyen tüketimci sisteme bir adım geriden bakmak gerekiyor. Satın alacağımız ürünleri ne için ve ne maliyette tükettiğimizi sorgulamak daha sağlıklı ve çevreci bir hayata yol açıyor. Naylon torbaları daha az kullanmamız ileride daha az üretilmelerine sebep oluyor. Yasağı uygulayan ülkelerdeki olumlu sonuçlar gösteriyor ki bu bizim için ufak olsa da birlikte hareket ettiğimizde gezegenimiz için büyük bir adım haline geliyor.

Türkiye’de 2018’de yürürlüğe girecek yasak ekonomik sebeplerden doğmuş olsa da ekolojik açıdan oldukça olumlu. Geçiş sürecinde kolaylık sağlamak için bez torbaların dağıtılacağı bildiriliyor, ancak 2018’i beklemeden bireysel olarak file veya bez torbalara geçmemiz tabi ki mümkün.

Kaynak: Türkiye Perakendeciler Federasyonu, IBT

Daha fazla bilgi için: plastic-pollution.org, https://shiftethos.com