Ana Sayfa Blog Sayfa 42

Boş Kafes | Öykü

0

Trafiğin açılmasıyla, rahatlıyorum. Radyo kanallarını değiştirirken, “Aşık oldum Nihal.” diyor. Ne diyebilirim? Aklıma üşüşen sorular… Kim, nasıl biri, nerede ve neden? En saçması da bu, neden? Oysa en çok bunu sormak istiyorum. Seninle kendimi bir bütün hissederken neden? Adını duyduğumda, yanına geldiğimde, yüreğim böylesine çarparken neden? Sana dokunduğumda erimiş bir şeye dönüşürken bütün algılarım, neden?

Gerçekten neden?

Aşk karşısında çözülen bir adalet var. Hiçbir şeye bakmıyor. Benim bu sormak istediğim nedenli sorularıma bakmıyor mesela. Hissetmem gereken hangisi olmalı? Yıkım, hiçlik, terk edilmişlik, öfke, kıskançlık, kırgınlık, nefret, umudun yitimi, hangisi? Sertçe frene basıyorum. Hislerimi göstermek istemediğimden, belki de gösterirsem daha fazla kırılacağıma, savunmasız kalacağıma inandığımdan hemen bir bahane buluyorum.

“Önümdeki araba, aniden durdu da...”

Kafamın içindeki sorulara yenileri ekleniyor. O zaman neden buradasın, neden bunu buluştuğumuzda söylemedin de şimdi söylüyorsun, sen nasıl bir adamsın, bunu bana nasıl yaparsın? Hayır, gittikçe saçmalaya başlayan bu soruları sormuyorum. Bunun yerine müziği kapatıyorum. Bütün şarkılar anlamını yitiriyor, bütün sesler gürültü.

Bir iki cümle kuruyorum. Sonradan saçma bulduğum birkaç söz. Arabadan indiğinde arkasından bakıyorum. Gidiyor. Gidiyorum. Gitsin, gideyim. Ağlamanın ve hayıflanmanın kifayetsizliği burada başlıyor. Hıçkırmaların ve yalnızlığın dili burada başlıyor. Koca dünyada tek başına bırakılmışlığın dili burada başlıyor. Var olmuş olması yokluğunu doldurmuyor, yok olmuş olması onu yok kılmıyor.

Aylar sonra kendimi “nasıl bir esaret bu” diye sorarken buluyorum. Bir esaret bu. Bir, “Ah!” çıkıyor ağzımdan. İnsan güvenini başka birine emanet etmemeli, derlerdi ne haklılarmış. Ah’ımdan mıdır nedir işte oturduğu masadan yüzüme hiçbir şey olmamış gibi bakıyor. Varlığının içime bulaşması, bir telaşın yayılması yüreğimden bedenime doğru… Görmesem daha mı iyiydi? Belki de her şey böylece geçer giderdi.

İçimde kendimi sürekli ikna ederek durmaya çalıştığım o yerde değilim. Dışımda kuşandığım zırhım paramparça… Tam yanından geçeceğim bir arkadaşım selam veriyor.

 “Nasılsın?” diyor. “Bir şey olmuş, seni hiç böyle görmemiştim, iyi değilsin.”

“Geçer.” diyorum. “Anlık bir şey. Geçer.”

Hazırlıksız yakalandım. Eskiden Hansel ve Gratel’den öğrendiğim dersle cebimde çakıl taşları değil, Sisifos’unki gibi kayalar olurdu. Yüzeye çıkmak içindi, bıraktım. Yoktu. Böyle değildim. Yeniyetme çocuklar gibi, çocukluğum gibi değildi hiçbir şey. “Onu gördüm. Görmemen imkânsızdı. Geçip gitsem olmaz.” diyemiyorum.

“Bir bira iç, kendine gel.” diyor arkadaşım. Haklı. Bu telaşı içimden, bu özlemi gözlerimden atmalıyım. Oysa çok sürmüyor bir değişim başlıyor. Masadaki muhabbet uzadıkça uzuyor. Biz sohbete daldıkça varlığını unutuyorum. Bir süre sonra dönüp baktığımda kalkıp gitmiş olduğunu fark ediyorum.

Masadakilere kısa bir an şükranla, minnetle bakıyorum. Kafesimin kapısını açtılar. Ağına düşmekten, yeniden ve yeniden aynı acıyı çekmekten kurtuldum. Özgürüm.

İdea Kontrol = Kitle Kontrol

İdea kavramı birçok kavram gibi Platon’a dayanır. İdea bir hayvan, eşya gibi şeyler ve kavramlar için genel anlamında kullanılan bir terim. Buna göre bizler bir şeyden ya da kavramdan bahsederken ya da düşünürken onun ideasını aklımıza getiririz. Bir atın ideası aklımıza gelen ilk at formudur, insan, masa, sandalye, sevgi, korkak kişi gibi kelimeler için de aynı durum geçerlidir. Bu formlar mükemmeliyete sahip olması beklenen genel formlardır ve gerçekte her bir at, her bir insan ya da her bir masa birbirinden farklıdır bu dualiteyi içimizde barındırırız.

İdelar bize bir beklenti de doğurur, örneğin güzel kadın ya da yakışıklı erkek dediğimizde aklımızdaki idea sonucuna yakın bir kişi görmeyi bekleriz. Bu aynı şekilde başarı konusunda da geçerlidir. Kişilerin başarılarının toplumda bir ölçütü vardır ve buna göre kişiler başarılı ya da başarısız ilan edilebilir. Fakat bu kişiler kendi içlerinde başarılı olabilirler. Örneğin sigortasız çalışan bir davulcu gayet iyi kazanıyor olabilir. Bir CEO bu davulcu kadar gençliğini ve hayatını yaşamamış olabilir. Bu durumda CEO mu başarılıdır yoksa alt-kültürü dilediğince yaşamaya çalışan davulcu mu? CEO gençliğini yaşayamazken davulcu ise toplumun baskısına maruz kalmış olabilir. Bu iyi ilişki, mutlu hayat, Çinli, Afrikalı gibi özellik ve ölçütler için de geçerlidir.

Sayılar için de geçerlidir; 2, 4, 5 gibi rakamlar birer sembol ve birer ideadır. Fakat iki adet hıyarı sayarken iki farklı hıyarı saymış oluruz. Aslında hıyarlar aynı gramaja dahi sahip değiller. Matematik bizim için işi kolaylaştırır, 1 ila 2 arasında sonsuz sayı olması ve matematiğin tüm sonsuzluğu tek bir değer olarak formüllerinde kullanabilmesi idea’ya başka bir örnektir. Aynı durum çember ve çizgi için de geçerlidir. Dümdüz çizgi ya da idea’nın bizde oluşturduğu şekilde harika bir çember çizmek oldukça zordur.

Peki ya seri üretim? Bunları ele alalım, kalıp teknolojisi bize seri imalat ila birbirinin aynı ürünleri sağlar. Fakat bu yazdığım koca bir yalandır. Çünkü seri imalatta belli toleranslar dahilinde üretim yapılmaktadır. Örneğin kalıbı 20cm genişliğinde olan bir plastik ürün için + ve – 5 mm tolerans verilir. Bu durumda çıkan ürün 19,5 cm ya da 20,5 cm olması durumunda hatasız kabul edilir ve ürün sonraki işleme gönderilir. Yani aslında kalite kontrol biriminin işi ürünlerin ideaya ne kadar yakın özelliklerde olduğunu tespit etmektir.

Aynı durum ölçüm için de geçerlidir. 10Cm’lik bir tuğla asla 10cm değildir. Mesela 10,3567666∞ olabilir ama asla 10cm olmaz. Ölçüm işi sizin ölçme kabiliyetinizdeki hassasiyete dayanır. Aynı durum zaman ve diğer birimler için de geçerlidir. Ne kadar hassas teknolojiye sahip olursan o kadar fazla detay elde edersin.

İdea’lara örnekler çoğaltılabilir nasıl olsa onlar tarafından çevrelenmiş bir biçimde varolup yaşıyoruz. Fakat bize bu kadar yakın olan hatta beynimizin içinde var olan bu değer yargıları manipüle edildiğinde ne olur? Bu tam bir kitle kontrolüdür. Devlet ve şirketler propaganda araçları ile her taraftadır. Bize idea’lar dayatıp bizi ideal vatandaşa çevirmek amaçları.

İdeal vatandaş idea’sı da sürekli değişmektedir.

Çözüm sürecine dönelim; o aralar devlet için ideal vatandaş PKK ile mücadelenin masada olmasını savunan vatandaştı. Bugün ise çözümün silahla ve öldürmekle olacağını savunan insanlar ideal vatandaş. Devleti yönetenler değişmedi ama ideal insan değişti. 1984 romanını bire bir yaşadığmız dönemlerdir bunlar. Alev Alatlı’nın Erdoğan’ın yüzüne de söylediği gibi ‘Orwell bugünleri görse Erdoğan’ı ayakta alkışlardı’. (Alatlı bunu söylediğinde Erdoğan’ın eşi dahil herkes sevinçle alkışlamış Erdoğan ise tatmin duygusu ile gülümsemişti)

Örneğin bir şirket yoğun reklamları ile arzulanan erkek tipinin kendi kıyafetlerini giyen erkek olduğunu ilan edebilir. Burada idea’nın toplumda yayılma hızı bu firmanın propaganda gücüne bağlıdır.

Güzel kadın’a bakalım. Yaşı müsait olanlar bilir bir ara televizyon ve dergilerde Paris Hilton dışında bir şeye rastlamak mümkün değildi. Adeta bir PR şirketi para karşılığında bu kadının reklamını sağlıyor gibiydi. O ara toplumun güzel, seksi kadın ideası Paris Hilton ile benzerlik göstermeye başladı ve kadınlar ona benzemek için yarışırken erkekler de ona benzeyen kadınlara ‘hasta’ oluyordu. Bunlar PR şirketlerinin komple bir dünyadaki en başta gelen ideaları bile nasıl kontrol edebileceğini gösteren delillerdir.

İdea kontrol, kitle kontrol ve medya kontrol; bunların hepsi birbirine bağlı propaganda yöntemleridir. Bizlere kimden nefret etmemiz gerektiğini, kimin iyi, kimin kötü olduğunu söyler. Bunlar kontrol edildiğinde ise nefretimiz ve sevgimiz kontrol edilmiş olur. Beyinsiz robotlar olarak bizden beklenen hayatı yaşarız.

Fromm ”geçmiş zamanın tehlikesi köle olmaktı, modern zamanın tehlikesi ise robot olmaktır” der. Pek de doğru söyler. Peki nasıl korunacağız bu idea kontrol / kitle kontrol ve propaganda araçlarından? Ulus Baker’in de dediği gibi ‘gösterilenlere karşı sorgulama kabiliyetimizi yükselterek’

Platon da zaten ünlü ‘mağara alegorisi’nde devletlerin ideaları manipüle edebileceğini ve bu noktada filozofun görevinin gerçeği bilmeyenlere anlatmak olduğunu vurgulamaktadır.  

Aksi halde zenginler ya da devlet için asla kendimizi ifade etmeye imkan tanımayan birer sayıdan ibaret oluruz.

Sürdürülebilir bir inşaat ürünü: Geri dönüştürülmüş plastik atıklardan üretilen sağlam tuğlalar

1

Afrika merkezli Gjenge Makers, geri dönüştürülmüş plastik atıklardan sağlam tuğlalar üretiyor.

Çevre üzerindeki etkilerini görmezden gelen şirketler sadece müşterilerini ve yatırımcılarını uzaklaştırmaz, varoluşsal zorluklarla karşı karşıya kalmak zorunda kalırlar. Şirketler üzerindeki önemli ölçüdeki çevresel ayak izlerini azaltmayı yeni dünya oluşumunda gerçekleştirmezseler hayatta kalmalarının bir risk olduğunu fark ediyorlar. Salgın hepimize meydan okudu. Bununla birlikte, ekonomiler yeniden canlanmaya başladığında, akıllı iş insanlarının nasıl çalıştıklarını yeniden değerlendirmeleri lazım. Doğa ve insanlar için değer katan yatırımlara, uygulamalara ve istihdam yaratmaya doğru bir yönelim olmalıdır. Çıkarcı ve fosil yakıt temelli bir ekonomiden nasıl uzaklaşılacağının yollarını bulmaları lazım. İleri görüşlü işletmeler zamanla yeşil bir dönüşüm yolunda ilerleyecekler, ancak geride kalan şirketler için daha büyük dönüşümler izlenmesi gerekecek.

Gjenge Makers, doğayı tüm karar alma süreçlerinin merkezine koyan ve dünyamızı dönüştürmeye başlayan bir girişimci ekip. İlk başlarda plastik atıkları sınıflandırıp diğer geri dönüşüm şirketlerine satacak bir plastik toplama şirketi kurdular. Geri dönüşüm şirketlerinin alabileceğinden daha hızlı bir şekilde daha fazla atık toplayan bu orijinal fikirle birlikte plastiklere değer katma kararı alınarak alternatif yapı ürünleri üretme fikri doğdu. Böylece kurucusu olan Nzambi Matee öncülüğünde Gjenge Makers doğdu. Şirket 2018 yılında kuruldu. Misyonları, başta Kenya ve Afrika kıtası için sonra tüm dünya için güzel ve sürdürülebilir alternatif inşaat ürünleri yaratmak için çözümler geliştirmek. 

Sosyal etkisi çok sağlam olan bu ekip hem gençler ve kadınlar için iş fırsatları yaratırken hem de sürdürülebilir ve uygun fiyatlı alternatif yapı malzemeleri sağlıyor. Kenya ve Afrika’da bir geri dönüşüm ve ileri dönüşüm kültürünü teşvik etmeyi amaçlıyorlar. Şimdiye kadar 20 tondan fazla plastik geri dönüştürülerek daha temiz bir çevre ve bu sayede yeni iş fırsatları oluşturuldu. Gjenge, sadece Kenya ve Afrika ile sınırlamıyor dünyaya açılıyorlar. 2 yılı aşkın süredir 5 farklı ödülle gurur duyulacak işlere imza attılar. 

8,9,11 ve 13 numaralı dört Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile büyük ölçüde uyumludurlar. İlk ürünleri; kaldırım blokları, kaldırım karoları ve rögar kapakları üretmek için geri dönüştürülmüş plastiklerden türetilen yeniliklerdir. UNEP (Birleşmiş Milletler Çevre Programı) Nzambi’yi, plastik atıkları daha düşük maliyetli alternatif yapı ürünlerine dönüştürmeye yardımcı olan ve böylece plastik atık kirliliği ve Kenya’nın yetersiz konut sorununu ortadan kaldırmaya yardımcı olan önemli çalışması nedeniyle 2020 Dünya’nın yedi Genç Şampiyonundan biri olarak seçti.

Atık plastikleri harmanlıyor daha sonra geri dönüştürülmüş plastiği kumla karıştırarak çeşitli ürünleri kalıpladıkları bir karışım oluşturmak için en son teknolojileri kullanarak işliyorlar. Normal tuğlalara kıyasla üç ila beş kat daha hafif oluyor. Nakliye işlemleri daha kolay gerçekleşiyor. Tuğlaları tek bir renkle sınırlandırmayarak kırmızı, mavi, yeşil, kahverengi olmak üzere bir dizi renkte oluşturuyorlar. Çok güçlü olan bu plastik tuğlalar, beton blokların iki katı ağırlık eşiğini tutacak şekilde test edilmiştir.

Dünya üzerinde olumlu bir etki yaratmak isteyen Gjenge Makers,  ortaklık ve stratejik iş birlikleri için bireyler ve firmalardan yaratıcı, ileriye dönük etkileşimler bekliyorlar. Gjenge Makers kendilerini daha ileriye taşımak için gelişime açık, sürdürülebilir bütün fikirleri kucaklıyor. 

https://www.youtube.com/watch?v=EITz9lH5ThQ&feature=youtu.be&ab_channel=GjengeMakersLtd

Kaynak: Gjenge ed ep 1:Why Gjenge Plastic Pavers are Stronger then Concrete Pavers?, https://www.instagram.com/gjenge_makers/ , https://gjenge.co.ke/

Distopyalaşma ve Boğaziçi

Karanlıktan bu yana gündelik, özel ve inançsal normlar etrafına simli iplerle ağlar kurmuş durumdayız. Kulak ardı edilen, cevabı muallak birçok arayışa ev sahipliği yapıyor zihnimiz; toplumsal karar mekanizmalarının sınırını eşelediğimiz, silikleşen açıklamalarla. Her birimizin kendince karar güdümleri var. Tuttuğumuz taraflar, desteklediğimiz düşünce biçimleri. Şimdilerde neler olduğunu an be an gözlemlediğimiz “özerk” bir üniversite için kullanıyoruz tahlil yetimizi. Boğaziçi, Galatasaray, ODTÜ belki sonrasında İTÜ, İÜ, DEÜ, AÜ ve sayamayacağımız niceleri. Medyatik toplum özelliklerinin hepsini sergilediğimiz bir ayı aşkın süreç, haksızlık kavramını kabullenmemize, normalleştirmemize neden oldu. Bugün, öğrenci hareketleri niteliği bakımından üst jenerasyonlarımızın korku dolu hatıralarını canlandırıyor, işleyen zamanda alt nesillerimize de bırakacağımız bir mirasın taslağını hazırlıyor. Öyleyse Twitter gündeminden takip etmekle yetindiğimiz “#AşağıBakmayacağız” başlığı, alelade bir öğrencinin kapıları ardında ne gibi açılımlara gebe buyurun, tartışalım. 

Sorguculuk mesleğimizin sivri yanlarının köreltilircesine hırpalandığı işleyen bir sisteme aitiz, bunu var olduğumuz ortam gereği çabucak kavradık. Aykırı nitelendirilen sorularımızın tıklatacağı siyah camlar ardındakini görmek, bilinmeyenin korkusuyla karşı karşıya kalmak demek bizler için. Bu durumun gerekçesi sonsuz bir saygı atfettiğimiz büyüklerimizin yasak kavramını dikte edişi, belki de yalnızca tek ışık noktasının bulunduğu kulelerimizin rahatlığı yahut yetişirken kodlanan -toplumda- kabul görme itkisi, daha açık olacak olursam farklılaşmayı, korkunçlaşmak olarak algılayan topraklarda serpilmiş olmak… Peki, bütün bu baskılanmalarla sürüklendiğimiz bunalımlara değer mi? On binlerce öğrenci, öğretim üyesi, kolluk kuvveti, temsilciler bir de her şeyin içinde olan, olması gereken siviller; olağan süreçte birer demeç yığınından ibaretler. Devasa bir çoğunluğun sırt çevirdiği çocukları oluverdik bir anda henüz hava bile kararmamışken. Her daim beşeri en yüce kurumun aile olduğundan yola çıkan dirayetli bir gençlik, ailelerin haklı hareketlerde refleksif tepkilerine şahit oldu (!). Durduğumuz yere şöyle bir açılıp bakacak olursak bütün yargılarla topyekûn bir savaş meydanındayız. Renklere tahammülsüzlüğün, dinamikliğin bambaşka kalıplara sıkıştırıldığı düzlük bir alan burası, “Başın öne eğilmesin!” naralarına bile alt başlık açılan.

Oysa çağlarla evirilen düşünsel hareketlilik, sorgulamadığımız kör noktalara bile bu yazılarda neden kazandırmaya çalışıyor. Bizler hâlâ çabalıyoruz. Lakin yine de toplumsal erkin dayattığı kabulleniş safhalarına -elimizde olmayan nedenlerden- sıkışıp kalıyoruz. En kötüsü, sebeplere olan inancımız öylesine boşaltıldı ki artık idealarda, satırlarda vücut bulmaktayız. Yani sizin anlayacağınız boşluklu zaman çizgisinde sandalyemize adımlıyoruz tüm ussallığımızla, var olan ama başka görünüşler kazanmış yepyeni bir distopyanın yaratılış aşamasında. 

Başlık görseli: Boğaziçi Dayanışması Twitter Hesabı

Kent-Sınıf-İktidar Üçgeninde Sürdürülebilir Kitlesel Tüketim

0

Sosyolog Manuel Castells’in Kent Sınıf İktidar kitabı ismi ile ve kitabı elinize alır almaz gördüğünüz kapak illüstrasyonuyla, yaşadığınız kentin gerçeklerini, kentsel yapı, bu yapılanma içerisinde oluşmuş sosyolojik/ekolojik unsurlar ve tabii ki siyasal yapılanma seçimleri bağlamında oluşturulan düzen, yaşadığınız şehrin hafızanızda canlanma biçimini belirliyor. Hafızada canlanan manzara hangi kavram üzerinden bakarsak bakalım hiç de iç açıcı değil. Üstelik kitabın 1976 yılında kentler, sınıflar ve iktidarlar üçgeninde oluşan sorunsal sentez üzerine yazılmış bir dizi makaleden oluştuğunu okuduğumuzda aradan geçen 45 yıl boyunca dikkat çekilen konu başlıkları adına bırakalım biraz da olsa iyileştirici adımlar atılmasını, içinden çıkılmaz bir biçimde karmaşık ve zorlayıcı bir noktaya geldiğini dehşetle fark ediyoruz. O zaman bizler nasıl bir üçgenin (Kent-Sınıf-İktidar) içinde yaşıyor ve ne için mücadele ediyoruz? Bu kent yaşamlarının sürdürülebilir yanı kaldı mı ya da bizler sürdürebilir miyiz?

21. yüzyılda yaşam kavramının birinci sırasında yer alan “Küresel Kent” kavramı yaratılan yeni global dünya düzeni içerisinde kendini hemen kabul ettirdi.  Örnek vermek gerekirse bu tanım içerisinde yer alan İstanbul kenti, kent-sınıf-iktidar kavramları düşünüldüğünde, -son 20 yıl içerisindeki yapılanma hızına da bakarak- başlı başına ele alınması gereken, üzerine yeni kavramlar türetilmesi gereken bir metropol olarak yerini aldı. İstanbul kentinde yaşayan bendenizin aklına kitabı elime alır almaz  üşüşen  kavramları sıralayacak olursam; metropol, hızlı büyüme, kentsel dönüşüm, çılgın projeler, atılımcı politikalar, her köşe başında inşaatlar,  iktidar ve muktedir ayrıcalığı taşıyan adamların birbiri ardına kestiği kırmızı kurdeleler, yaşam alanları, çoklu yapılanma alanları adına altında bireyselleşme illüzyonları…  Kapitalizm, globalleşme, küresel bazda kentleşme, iktidar ve sosyolojik unsurların görünmeyen dayatması , satın alarak sahip olma veya kiralayarak sahip olmalara binaen kurguladığımız yeni dünyaya “küresel kentler” diyoruz. Yeni kent sosyolojisi kavramının kurucularından olan Manuel Castells kitabı Kent Sınıf İktidar içeriğinde incelenecek çok ayrıntı var. Buyurun başlayalım.

Yeni Kent Yeni Sosyoloji Yeni İktidar Yeni Eşitsizlik

Kentler adına, kentlerde yaşayan sınıflar adına ve hükümetlerin kentleri yeniden ve yeniden ve yeniden inşaya kalkışması adına artık yeni kuramlardan bahsedilmenin gerekliliğini ortaya koymak isteyen bir kitap ile karşı karşıyayız.  Sorulması gereken önemli bir soru olarak; küresel kentlerin anlamsal inşası nasıl oluştu ve nereye doğru yol aldı? Bu sorunun cevabı yeryüzünde yer alan ve küresel kent kavramı içerisine giren her bir şehir adına, coğrafi, sosyolojik yapı ve siyasal oluşumlar adına değişebilir.  İlk olarak 1976 yılında Le Monde Diplomatique dergisinde bir dizi makale olarak yayınlanan Kent, Sınıf, İktidar ele aldığı sorunsalı senteze ulaştırma amacı ile yazılmış. Nihayetinde kitap olarak elimize aldığımız bu makaleler dizisi kitap içeriğinde toplamda dokuz bölümden oluşmakta  ve Manuel Castells bölümler boyunca toplumlar, sınıflar ve iktidarlarca belirlenen kent kavramının tutarlı analizlerinin yapılması gerektiğine dikkat çekip, bu tür analizlerin eksikliğinin kentler açısından olumsuz sonuçları olabileceğine işaret etmekte. Manuel Castells  kitabın daha ilk sayfasında, kentsel kriz ve çevre sorunsalını kast ederek; “İlk olarak, siyasi çatışmalar ve özellikle de liberal demokratik devletin karar alma sürecinin merkezinde yer alan seçim politikaları, bu konulardan derinden etkilenmiştir.” tespiti yapmış ve kitabın ana katmanlarından birini oluşturan orta sınıfların çok duyarlı oldukları kentsel gelişme ve “yaşam kalitesi” konularını nasıl bir kapsayıcılıkta ele alacağının sinyallerini vermiş.

Gelişmiş kapitalist toplumlar sorunludur. Kitapta ilk etapta bunun söyleniyor olması önemli zira,  gelişmiş toplum yapıları, siyasi oluşumları ve yerleşim yeri yaratma kavramlarıyla refah düzeyinin temsilcileridir fakat bir bu kadar da, -hatta daha da fazla- ciddi uyumsuzlukların olduğu bir yapıyı da işaret eder. Halbuki kent kavramı bütün toplumsal grupların; -konut, eğitim, sağlık, kültür, ticaret, ulaşım gibi-  günlük yaşamının temelinde yer alan ortak tüketim araçlarının örgütlenmesi ile mümkün kılınan bir yapı değil midir?(!) Gelişmiş kapitalist sistemlerde bu durum hem tüketimin artan toplumsallaşma eğilimlerini hem de tüketim araçlarının üretimle bölüştürülmesindeki uçurumun mantık dışı çelişkisinin ifadesi olarak oluşmaktadır maalesef ve hiç şüphesiz.    

Oluşturulan yeni sınıfsal yapı, yeni kentsel yapı ve devletlerin yeni rollerinin İkinci Dünya Savaşı sonrası kurgulanan neoliberal siyasi düzende nasıl bir kurguyla belirleyici olduğunun temelinde aslında kent manzarasında gördüğümüzün tam aksine (Işıl ışıl, dinamik, üretken ve ürettiğini tüketen)  ciddi eşitsizliğin yattığını anlıyoruz. Kitabı okudukça kent-sınıf-iktidar nezdinde önümüzde beliren asıl manzarayı görmemiz açısından Manuel Castells’in şu sözleri önemli bir perspektif oluşturuyor: “Toplumsal katmanlaşma sistemi ile toplumsal sınıf sistemi arasındaki içsel ilişkiyi reddedip, ilkini ikincisine bağımlı kıldığımız noktadan itibaren, bu toplumsal eşitsizliğin özel durumunu üretim tarzının dönemlerine ve toplumsal sistemin tarihsel biçimlenişine göre ifade etmek zorunda kalırız. Dolayısıyla, artık hakim sınıflar açısından mükemmel sonuçlar veren bir kaderciliğe dayanan “zengin” ve “ fakir” arasındaki ezeli farklılığı ifade eden tarih anlatısından, tüketim düzeyinde farklılaşmanın toplumsal olarak üretilişinin kesin olarak analiz edilmesine ve baskıcı günlük yaşam biçiminde kendini gösteren belirli bir tür toplumsal ilişkinin temel mantığının incelenmesine geçilmektedir.”

Buradan ortak tüketimin neokapitalist ekonomilerdeki stratejik rolüne ve “kitlesel tüketim” olarak adlandırılan bir kavrama ulaşmaktayız. Oluşan yeni yapılarda zengin-fakir ayrımı ve buna istinaden oluşan gelir uçurumları kapsayıcılığında kapitalist sistem için  “Hane halkı tüketimlerinin” ne kadar büyük rol oynadığını biliyor muydunuz? Oluşturulan devasa sistem içerisindeki devasa uçurumlar ve yarattığı çelişkilerin adı olarak karşımıza çıkıyor “kitlesel tüketim.” Dolayısıyla oluşturulan bu devasa düzen sosyal yapı ve sosyal yapıda ifade bulan; sosyal konutları, sosyal çevreyi, sosyal-siyasal erki de temsil etmiş oluyor. Bu bağlamda kurgulanan sosyal konutların sadece bir tür “ihtiyacı karşılama alanı” olmayıp “toplumsal ilişki alanı” olarak da düşünülürse devletlerin müdahaleleri için bir formül olarak üretildiğini ve üretilen bu yapılara bizlerin, tüm sınıflarla beraber bağımlı hale getirildiğimizin altı kitabın en önemli tespiti olarak kalın uçlu bir kalemle çiziliyor.  Yeni eşitsizliğin toplumsal belirleyicileri Manuel Castells’in 45 yıl önce dikkat çektiği konular üzerinden 45 yıl sonunda artık değişmez bir şekilde yerli yerine oturuyor: Sınıfsal yapı, kentsel yapı ve gelir eşitsizliğine rağmen ortaklaşa yaşamdan doğan kitlesel tüketim.

Kent Planlamasının Toplumsal İşlevi ve İdeolojisi

Çok düz bir noktadan girecek olursak, yaşanılan kent ve kentin sosyolojisi adına olması gerekenler belirlenmeli, çevre şartları gözetilmeli, bunlara istinaden politikalar oluşturulmalı, oluşan politikalara uyulmalı ve uygulanmalıdır. Yaşanılan kentin korunması ve çığırından çıkmaması adına. Bu yorum “Kent Planlaması” adına düz ve basit bir tanım. Manuel Castells kent planlamalarının toplumsal işlevini, içinde ve etrafında kurulan ideolojileri Fransa’nın üçüncü en büyük ticari limanına sahip olan Dunkirk üzerinden ele alıyor. Endüstriyel-Kentsel gelişme üzerinden yapılan ampirik araştırmalar adına liman çevresinde kurulan Çelik Üretimi Tesisleri’nin öneminin Kent-Sınıf-İktidar üçgeninde çığır açıcı bir anlayışla kurulduğunu fakat yaşanılan bir dizi süreç sonrası Dunkirk Limanı’nın kent planlamasındaki kesin başarısızlığı üzerine önemli tespitlerde bulunuluyor. Sanayileşmenin önemli bir ölçüsü olacak Dunkirk  Limanı’nda planlamalar başlar başlamaz yapılmaya başlanan kaçınılmaz konut projelerinin, işçi-sınıfı konut sitelerinin yapılma aşamalarında hazırlanan planlarla, planlama kurumları arasındaki ilişkinin bir türlü kurulamaması Manuel Castells en çarpıcı nokta olarak belirtiliyor.  Kent üzerindeki toplumsal çıkarlar, mekânsal modeller ve tartışmaların bir kentin oluşumu açısından o kente nerdeyse iyi anlamda hiçbir şey kazandırmadığını aksine çok kısa ve uzun vadede tahminimizden daha büyük zararlar verebildiği çarpıcı örneklerle açıklanmış.  

“Kent yapısının işlemeyen yönlerini düzeltmek ya da kurumsal olarak yönetim birimleriyle ifade edilen tüm toplumsal sistemin uzun vadeli çıkarları doğrultusunda bir politikayı uygulayabilmek için, bu alanda giderek daha fazla yönetimsel müdahalede bulunmamız gerekecektir. Dolayısıyla kent planlaması kentsel gelişmenin sinir merkezi haline gelmektedir; bunun motoru olmaktan çok yaygın eğilimlerin bir yansımasıdır.”

Kentler oluşan toplumsal pratiklerimizin bir ifadesidir aslında ve kent planlamasının siyasi arka planı da buna göre oluşmaktadır. Kentlerin yapılandırılmasında oluşturulan yeniden yerleştirme mücadelesi planlama kapsamından saptığında veya çağın insanına tam anlamıyla cevap veremeyecek şekilde gerçekleştirilemediğinde protestoların devreye girmesi toplumsal işlevin ortaya çıkması adına belirleyici olacağı kitabın son çeyreğinde en çok altı çizilen konuları oluşturuyor. Kentler oluşurken devreye giren bu tip unsurlar ideolojik alanda oluşan yaşam biçimlerini de devreye sokuyor. Çevre, yaşam alanları, bahçeler, parklar… vb. Bu alanlarda gerçekleşen toplumsal hareketleri oluşan protestolar bağlamında  inceleyen Manuel Castells çevreci hareketlerin kent için ne anlam ifade ettiğini sadece orta ve altı sınıfların değil muhafazakar elitlerin de kent adına gerçekleştirdikleri itirazların kent ruhunu nasıl şekillendirebileceğini tarih içinde gerçekleşmiş tek tek örnekler üzerinden aktarıyor. 

Böylelikle…

1970’li yılların son çeyreğinde yazılan fakat halen güncelliğin koruyan, kitaplığımızın kaynak kitapları arasına girmesi gereken Kent, Sınıf, İktidar kitabı oluşmuş oluyor. Kitabı mutlaka alıp okumanız adına yazdıklarımdan daha fazlasını teşkil eder şekilde birçok öğretici ve ince detayları yazımın kapsamına almadığımı belirtmek isterim. Çünkü ülkemiz düşünüldüğünde son yirmi yılda yaşamsal, toplumsal ve siyasal anlamda yeniden yapılandırılan şehirlerimizi daha iyi anlayabilmek için Kent, Sınıf, İktidar kitabını mutlaka okumalısınız. Yaşadığımız şehir için neler yapılmaya çalışıldı ve bizler tüm yapılanlar karşısında ne yaptık?

Phoenix Yayınları’na böylesine kıymetli bir kaynak kitap için ve kitabın çevirisini gerçekleştiren Asuman Türkün’e teşekkürlerimle.  

Şiddetsiz Erkeklik El Kitabı Yayında!

Kapsayıcı, çok sesli ve özenli bir çalışmanın ürünü olarak yayınlanan Şiddetsiz Erkeklik Atölyeleri El Kitabı, hem atölye düzenleyeceklere hem bu alanda çalışanlara hem de bence “artık bir şey yapmalı” diyenlere de fikir verebilecek bir kaynak ve gerçekten de faydalı.

Özyeğin Üniversitesi, Eleştirel Erkeklik İncelemeleri İnsiyatifi ve İsveç İstanbul Başkonsolosluğunun ismini gördüğümüz projenin oluşum aşamasında STK temsilcileri, belediye çalışanları ve saha çalışanları da yer aldı.

Son derece kapsamlı ve yararlı olacak bir biçimde hazırlanan el kitabının girişinde yer alan ifadelere göre, “Bu el kitabını erkekliğe odaklanan atölyeler yapmak isteyenler için faydalı olması umuduyla hazırladık. İlk bölümde, Eleştirel Erkeklik Çalışmaları alanının çizdiği çerçevede, erkeklikle ilgili temel bazı kavramları ana hatlarıyla ele aldık. İkinci bölümde, atölye yapmak isteyenlerin yararlanabileceği
on altı uygulamaya yer verdik. Üçüncü bölümde, Türkiye dışında erkeklikle ilgili yürütülen çalışmalardan ve erkeklerin bir araya gelerek sürdürmeye çalıştığı programlardan bazılarını seçerek tanıttık. Son kısımda ise, el kitabında kullandığımız temel kavramları açıklayan bir sözlük, tavsiye kaynaklar ve şiddet durumunda başvurulabilecek kurumlara dair kısa bir liste sunduk. Kitapçığı hazırlarken beslendiğimiz temel kaynaklar feminist hareketin, Eleştirel Erkeklik Çalışmaları’nın ve LGBTİ+ hareketin erkeklikle ilgili eleştirileri, analizleri ve çalışmalarıdır. Erkeklikle ilgili çalışmaların erkek hakları savunucularının, feminizm karşıtlarının, LGBTİ+fobiklerin görüşlerine göre değil, feministlerin ve LGBTİ+’ların görüşlerine göre biçimlendirilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Dolayısıyla bu el kitabında bu yaklaşımı benimsedik.
Bu el kitabı internet ortamında da ücretsiz olarak erişilebilecek açık bir kaynak olarak tasarlandı. Uygulamalar kısmını hazırlarken bunu göz önüne alarak yekpare bir atölye programı önermek yerine, birbirinden bağımsız gerçekleştirilebilecek uygulamaları seçmeye özen gösterdik. Sizler de uygulamaları dilediğiniz gibi seçerek kendi atölyenizi hazırlayabilirsiniz. Atölye hazırlıklarınızı ve gerçekleştireceğiniz uygulamaların seçimini yaparken göz önünde bulundurmanızın iyi olacağına inandığımız hususlara ve çekincelerimize ikinci bölümün girişinde değinmeye çalıştık.”

El kitabına ulaşabileceğiniz yer: http://siddetsizerkeklik.com/el-kitabi/

Spot: Son derece kapsamlı ve yararlı olacak bir biçimde hazırlanan el kitabının girişinde yer alan ifadelere göre, “Bu el kitabını erkekliğe odaklanan atölyeler yapmak isteyenler için faydalı olması umuduyla hazırladık. İlk bölümde, Eleştirel Erkeklik Çalışmaları alanının çizdiği çerçevede, erkeklikle ilgili temel bazı kavramları ana hatlarıyla ele aldık. İkinci bölümde, atölye yapmak isteyenlerin yararlanabileceği
on altı uygulamaya yer verdik. Üçüncü bölümde, Türkiye dışında erkeklikle ilgili yürütülen çalışmalardan ve erkeklerin bir araya gelerek sürdürmeye çalıştığı programlardan bazılarını seçerek tanıttık. Son kısımda ise, el kitabında kullandığımız temel kavramları açıklayan bir sözlük, tavsiye kaynaklar ve şiddet durumunda başvurulabilecek kurumlara dair kısa bir liste sunduk. Kitapçığı hazırlarken beslendiğimiz temel kaynaklar feminist hareketin, Eleştirel Erkeklik Çalışmaları’nın ve LGBTİ+ hareketin erkeklikle ilgili eleştirileri, analizleri ve çalışmalarıdır…”

Ormana villa, otel, AVM, plaza yapılmaz: Beykoz Ormanlarına Dokunma

8 Ocak 2021 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylanan “İstanbul İli, Beykoz İlçesi, Dereseki Mah. 267 Nolu Parsele İlişkin 1/5000 Ölçekli Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı ve 1/1000 Ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı” için itiraz süresinin son günü olan 8 Şubat 2021 tarihinde Beykoz Çevre Dayanışması, Beykoz Kent Dayanışması, TAÜ Dayanışması ve Kuzey Ormanları Savunması bir araya geldi ve #BeykozOrmanlarınaDokunma dedi.

Topladıkları 261 adet ıslak imzalı itiraz dilekçesini ilgili kurum olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na ulaştırılması için İBB Planlama Müdürlüğü’ne teslim etmelerinin ardından 14.00’da bina önünde bir basın açıklaması gerçekleştirdiler. “Çevre Şehircilik Bakanlığı’na İtirazımız Var!” diyerek hukuki itiraz işlemlerini gerçekleştirip, Kuzey Ormanları’nın İstanbul Beykoz Kirazlı mevkilerinde 111 bin m2 ormanlık alanını daha imara açan ve ticaret alanı ilan eden planlara itiraz ettiklerini dile getirdiler. 

Basın açıklamasının tam metni ise şöyle:

Basına ve Kamuoyuna;

Bildiğiniz üzere 8 Ocak 2021 tarihinde “İstanbul İli, Beykoz İlçesi, Dereseki Mah. 267 Nolu Parsele İlişkin 1/5000 Ölçekli Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı ve 1/1000 Ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı” adlı imar planları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylandı. 

Bugün burada Beykoz Çevre Dayanışması olarak Beykoz Ormanlarının sahipsiz olmadığını ve Beykoz halkının bu imar kararının karşısında konumlanan ortak iradesini göstermek için toplandık. Kararın iptali için imzaladığımız dilekçeleri İBB Planlama Müdürlüğüne teslim ettik. Bölge halkı ve öğrenciler olarak umuyoruz ki bu itirazlarımız ilgili merci olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ulaşır ve gerekli olan işlemler halkın sesine kulak verilerek yapılır. 

Dayanağını 5403 nolu Kanun 13. Maddesi d bendinden alan bu karar, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bir tarım arazisinin imara açılmasında kamu yararı görmesi halinde, o araziyi imara açabilme yetkisi kullanılarak alınmıştır. Bizler bu kanun maddesinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca keyfi kullanıldığını düşünüyoruz ve iklim krizinin kapıda olduğu bu dönemde binlerce ağacın kesilip yerine Villa, AVM ve cami yapılmasında bir kamu yararı göremiyoruz. Tüm yetkilileri bu kararın bir an önce iptal edilmesi için gerekli işlemleri yapmak üzere göreve davet ediyoruz. 

Bizler İstanbul‘un kalan sayılı ormanlarından, son nefes kaynaklarından biri olan Kirazlı Ormanları‘nı sermayeye kurban etmemek için elimizden geleni yapacağız ve mücadelemizi sürdüreceğiz. 

Beykoz Çevre Dayanışması, Beykoz Kent Dayanışması, TAÜ Dayanışması ve Kuzey Ormanları Savunması olarak tüm kamuoyunu bu olayın takipçisi olmaya ve İstanbul’un son nefes kaynağının katledilmesine karşı dayanışmaya çağırıyoruz. 

BEYKOZ ORMANLARI DAYANIŞMAYA ÇAĞRIYOR!