Ana Sayfa Blog Sayfa 749

Her apartmana bir bostan

“Nerede o eski domatesler” cümlesini hayatında en az bir kere kurmayan var mıdır? Herkesin hayat pahalılığından, hormonlu gıdalardan ve komşuluk ilişkilerinin ölmesinden şikâyet ettiği bu devirde hepsine birden çözüm olacak bir öneri duymaya hazır mısınız?

Hepimizin yaşadığı apartmanlarda küçük de olsa bir bahçesi vardır, bu bahçelerimizi küçük bir bostan haline getirebiliriz. Emek verdiğimiz sebze ve meyvelerin büyüdüğünü ve filiz verdiğini görmek, daha sonra da dalından koparıp afiyetle yemek güzel olmaz mıydı? O zaman en başından başlayalım ve apartmanlarımızın bahçesine güzel bir bostan kuralım.

İlk önce bahçelerimizin toprağının tarıma uygun hale gelmesi gerekiyor, elimize çapayı alıp çapalarken bir yandan da gübreleme işlemi yapabiliriz. Bizim önerimiz gübre olarak kendi evlerimizde veya yine apartmana ait ortak bir varilde hazırlanmış kompost toprağını, toprağı verimli hale getirmek için kullanmanız. Kompost yapımını ayrı bir başlıkta inceleyeceğiz.

Daha sonrasında sebzelerden yaşadığınız iklime ve mevsimine uygun olanları seçip, tohumları ister çiçekçilerden isterseniz de yapı marketlerinden alabilirsiniz; ama önerimiz tohumları satın almanızdan ziyade daha önce tüketip beğendiğiniz sebzelerin tohumlarını saklayıp, kullanmanız. Hasat sonrası çok beğendiğiniz sebzeleri de  apartmanlar arası paylaşabilir, böylece mahalledeki komşularınızla hediyeleşmiş olursunuz. İsterseniz tohum takası için kurulmuş şu siteden de yardım alabilirsiniz: TohumTakas

Tüketmeyi sevdiğimiz sebzelerin nasıl yetiştireleceği ve özellikleriyle ilgili detaylı bilgiyi ise şu siteden okuyabiliriz: BahceNet

Buna ek olarak bahçelerimize kiraz, elma ve ceviz gibi meyve ve yemiş veren ağaçlardan da dikerek hem yazın altında oturulacak gölge bir mekân yaratabilir hem de evde canımız sıkılırsa ağaçların altına iki minder atıp komşularla sohbeti muhabbeti koyulaştırabiliriz. İstersek iki ağaç arasına bir hamak gerip güzel havalarda gökyüzüne karşı kitap okuyabilir ya da bulutları izleyebiliriz.

Bizi şehir hayatının beton tabutuna gömülmekten kurtaran bu önerilere mutlaka kulak verin derim, hayal etsenize yaşadığınız şehrin bütün bahçelerinin çiçekler, sebzeler ve meyvelerle donatılmış olduğunu, içiniz açılmaz mıydı? Çok zor değil, hatta hiç zor değil yeter ki, yaşadığımız çevredeki insanlarla hoşgörü ve dostluk içinde küçük iş bölümleriyle ve severek bu işe koyulalım. Şimdiden kolay gelsin…

Başlık Fotoğrafı: Xifr

Kuş sever binalar

Yaşadığımız yüzyılda, artan nüfus ve kent merkezlerinde yoğunlaşan yerleşim sebebiyle mimaride gökdelen tipi binalar iyice yaygınlaşmakta. Bu tarz mimari, bizi gökyüzünden mahrum bırakmasının yanı sıra kuşlar için de çok büyük sıkıntı yaratıyor. Sıkıntıların başında ise kuşların bina pencerelerini bir engel olarak algılamaması ve cama çarpıp ölmeleri ya da can çekişecekleri sakatlıklar yaşamaları geliyor. Kuş sever binalar ise imkânsız değil. 

Pek çok gökdelenin camlarının, zeminden tavana kadar uzandığı göz önünde bulundurulursa, bu, hem şehir içinde yaşayan türler hem de soyu tehlikede olması muhtemel göçmen kuşlar için çok büyük bir risk. Neyse ki günümüz teknolojisinde bu riski azaltacak cam tasarımları yapmak mümkün.

Manhattan’daki High Line bölgesinde mimar ve kuş gözlemcisi Guy Maxwell tarafından yapılmış binalarda, değişik bir cam tasarımı kullanılarak kuşların ölüm riski azaltılmış. Bu tasarımla, camın dışarıdaki doğayı veya gökyüzünü yansıtmasını engellemek için camın içine belli aralıklarla, kurşun kalem uzunluğunda ve 10 cm kalınlığında cam seramikleri yerleştirilerek yansıyan manzarayı kuş için olağan dışı bir hale getirmişler.

Ayrıca Kanada’da kurulan ve kuş ölümlerini azaltmak için çalışan FLAP kuruluşu da akşam karanlık çöktüğünde kuşların binalardaki ışıklara doğru uçma eğilimi gösterdiğini ve bu yüzden de camlara çarptıklarını tespit etmiş ve akşamları kullanılmayan binaların, ışıklarının açık bırakılmaması için farkındalık yaratma çalışmalarına başlamış. Kuşların binalara çarpıp zarar görmesini engellemek hedefiyle düzenlemeleri en çok ve ilk önce nerelerde yapmaları gerektiğini, en çok kuş ölümlerinin haritanın neresinde yoğunlaştığını tespit etmek için bir sayfa tasarlamışlar. Bu siteye giren Kanadalılar, rastladıkları kuş kazalarını, konum bilgisi ekleyerek sayfaya bildiriyor. Sayfayı görmek isteyenler için: FLAP.

Başka bir cam teknolojisi ise Ornilux Mikado teknolojisi. Almanya’da üretilen bu teknoloji de yine cam içerisine yerleştirilen desenlerden destek alıyor. Bu desenler binanın içinden bakıldığında görülmüyor, dışarıdan bakıldığında ise çok silik; fakat UV ışığına duyarlı bir boyayla boyanmış desenler, güneşten gelen UV ışınını kuşların görebileceği şekilde yansıtarak onları uyarıyor.

Şehir içlerindeki doğanın tahrip edilmesi, kuşlar için ayrıca yaşam alanı yani habitat tahribatı da yaratmakta. Bir güvercin olsaydınız eminim ki kiremit çatılar üzerinde yaşamaktansa yeşillikler arasında uçup avlanmayı tercih ederdiniz.

Şehir içlerini kuşlar ve diğer hayvanlar için daha yaşanılabilir kılmanın elbette yolları var.

Apartmanların bahçelerinin yeşillendirilmesi ve bahçelere kuşların yiyebileceği cinsten bir takım bitkilerin dikilmesi buna bir çözüm olabilir ki bu çözüm bizler için de gayet iç açıcı. Bu bitkilere verebileceğimiz örnekler arasında, japon elması, böğürtlen veya kiraz yer almakta.

Yalnız daha önce de belirttiğimiz gibi, artık şehirlerde bahçeli ve alçak apartmanlardan ziyade gökdelen yapılar ağırlık kazanmış durumda. Büyük gökdelenleri daha yeşil hale getirmek için ise yurt dışında yeni bir trend geliştirilmeye başlanıldı. Bu trende örnek olarak Avusturalya, Sidney’de bulunan One Central Park gökdelenleri verilebilir. Bu gökdelenlerin en çarpıcı özelliği, pencere önlerinde, hangi katta olursa olsun birkaç metre genişliğinde bir bahçe teras olması. Avusturalya’ya özgü 250 tür bitki kullanılarak yaratılan bu asma bahçeler, dairelerin içinde yaşayanlar için de çok güzel bir ruh halinin destekçisi olmalı. Bu asma bahçeler kuşların konaklaması veya yaşaması için çok iyi bir fikir değil mi? Binanın çeşitli yerlerinde kullanılan LED aydınlatmalar bize çok gerekli ve çevreci gelmese de asma bahçe işini gayet yararlı bulduk. Bu tarz yenilikleri umarız ki gelecek zamanlarda ülkemizde de görmeye başlarız; çünkü bu dünya hepimizin ve eğer ki şu anda, yani hâlâ müdahale edebileceğimiz bir haldeyken elimizi taşın altına koymazsak, ileride yapacağımız hiçbir şey, bize kaybolan güzelliklerimizi ve yaşam kalitemizi geri getiremeyecek.

Başlık Fotoğrafı: John W. Poole/NPR

Yalova’da dakikalar içinde 180 ağaç katledildi

Yalova Tonami Meydanı’nda yapılan ağaç katliamı gündeme damgasını vurdu. Karayolları Genel Müdürlüğü, geçtiğimiz aylarda Yalova-Bursa-Kocaeli bağlantısını sağlayan Tonami Meydanı’nda üst geçit yapma kararı almıştı. Projenin çizilmesinin ardından çalışmaların başlatılması için bölgede bulunan 180 adet ağacın kesilmesi gerekiyordu. Karayolları’nın isteği Yalova Belediyesi’nin ağaçları kesmesi için planlamalar başladı.

Dünya Ekolojik Yaşamı Koruma Derneği yeni bir park yapılması ve ağaçların mümkünse tamamının sökülmesi, sökülemeyecek durumda olanların şekli bozulmadan kesilmesi ve tamamının bu parkta muhafaza edilmesi yönünde bir öneride bulunduysa da 180 ağaç dakikalar içinde katledildi. Yaşlı ağaçların yanında kolayca sökülüp yaşatılmaya devam edilebilecek genç ağaçlar da kesildi. Ağaç kesim çalışmalarıyla birlikte Yalova’nın ana arterinin çehresi değişti. Daha dün ağaç perdesiyle kaplı olan yol üzerinde tek bir ağaç bırakılmadığı görüldü. Yaşlı ağaçların yanında kolayca sökülüp yaşatılmaya devam edilebilecek genç ağaçlar da kesildi. Yalova belediyesinin bu tutumu toplum psikolojisini ve sivil toplum örgütlerini hiçe saymaktır.

CHP’li Yalova Belediyesi’nin köprülü kavşak yapmak için ağaçları kesmesi parti içinden de tepkiler aldı. İlk tepki İstanbul Milletvekili Melda Onur’dan geldi. Onur, Twitter hesabından “Biz Gezi’yi, Validebağ’ı, arkadaşlarımız Yırca’nın zeytinlerini korumaya çalışırken, bu kıyımı nasıl savunacağız!” diyerek tepki gösterdi.

CHP Yalova Milletvekili Muharrem İnce de tepki gösterenlerden. İnce, “Yalova’da ağaç kesimin imza, onay, karar, uygulama dahil bir aşamasında yokum. Ancak çınarın dalını kesmemek için köşkü yürüten Atatürk’ün kentinin ağaç kesilmesiyle anılması nedeniyle son derece üzgünüm. Bunun için sadece Yalovalılardan, Türkiye’den değil tüm insanlıktan özür diliyorum. Ben bu kentin milletvekili olarak Karayollarının tehdidine boyun eğerek işlem yapan Belediye’ye bunu telafi ettireceğim. Kesilen 18 çınar ağacının yerine 1800 çınar ağacı dikilecek” açıklamasında bulundu.

Çevreciler siyah çelenk bıraktı
180 ağacın kesilmesine çevreciler tepki gösterdi. Yalova Platformu üyeleri belediye önüne siyah çelenk bıraktı. Çevre derneklerinin oluşturduğu Yalova Platformu, 180 ağacın kesilmesine sert tepki gösterdi. Bunu katliam olarak değerlendiren çevreciler, Yalova Belediyesi önüne siyah çelenk bıraktı. Platform adına açıklama yapan Zeki Öçal, “Burada köprülü kavşak bahane edilerek bugün erken saatlerde 200’e yakın ağaç Yalova Belediyesi tarafından kesildi. Biz Yalova Platformu olarak belediyeye teklifte bulunduk. O ağaçların kesilmesine gerek duyulmadan orada trafik düzenlenmesi yapılmasının mümkün olduğunu dile getirdik. Ama belediyeye aceleyle bu ağaçları katletti. Belediye Başkanı Vefa Salman, seçimlerden kısa bir süre önce, Atatürk’ün Yürüyen Köşkü’ne 50 metre mesafede, kesilen bir kavak ağacının önünde poz verip, bu olayı kınadığını söylemişti. Köşke 50 metre mesafedeki bir ağacın kesilmesinin Atatürk’ün hatırasına ihanet olduğunu söylemişti. Bugün kesilen ağaçlarla Yürüyen Köşk arasındaki mesafeyi bir ölçmesini istiyoruz. Bu eylemi ile Yalova Belediye Başkanı vefa Salman’ı doğa düşmanı, ağaç katliamcısı ilan ediyoruz” dedi.

Yalova Belediye Başkanı CHP’li Vefa Salman, Tonami Meydanı’nda yapılacak köprülü kavşak için ağaçların kesilecek olmasına tepki gösterilmesi ile ilgili olarak geçen hafta açıklama yaparak, Yalova’da trafiğin özellikle yaz aylarında Dörtyol bölgesinde sıkıştığını ifade ederek şöyle devam etmişti: “İstanbul, Bursa, İzmir gibi üç büyük metropolü bağlayan bir yol burası. Körfez Geçiş Köprüsü yapılması bölgedeki yükü alacak. Üst geçit yapılacaksa, orada ağaç kesilmek zorunda mı? Zorunda. Gerçekçi olmak lazım. Hayrettin Karaca’nın dediği gibi; orası orman değil. Telafisi olmayan ağaçlar da yok. 100 yıllık ağaç olsun orada kesmeyelim. Türkiye’de 30 santimetre çapında bir ağacı sökecek ne ekipman, ne makine, ne teknoloji var. Dolayısıyla onları söküp alma şansımız yok, kesilecek. Kestiğimiz her ağacın yerine fazlasıyla ağaç dikeriz.”

Vefa Salman’ın bu açıklaması üzerine eleştiri oklarının hedefi haline gelen TEMA vakfı onursal başkanı Hayrettin Karaca: “Ben bu kadar çok ağacın kesileceğini bilmiyordum. Orayı gidip görmedim. Yalnız, Yalova’da bu kadar abide ağaçların kesilmesi doğru değil. Ben yolu değiştirir ama o abide ağaçları kesmezdim. Bunlar kaç yılda olmuşlar? Bu ağaçlar yerlerinden sökülerek başka yere götürülebilirdi. ‘Bu kadar büyük ağaç sökülebilir miydi?’ Evet, sökülebilirdi. 4-6 ağaç kesilebilirdi. Bu benim için o kadar önemli değil. Ama bu kadar ağaç kesilmez. Bu hatadır. Bu yapılan doğru bir iş değildir. Ben belediye başkanı olsaydım bunları kesmezdim.” dedi.

Yapımı devam eden İzmir-İstanbul yolu köprüsü Tonami Meydanındaki trafiği büyük ölçüde rahatlatacaktı. Buna rağmen trafik sorunu devam etseydi böyle bir düşünce içine girilebilirdi. Zorunlu olsa dahi 180 ağacın maliyetten veya başka sebeplerden dolayı kesilmesi katliamdır.Zamanında çınar ağacının küçük bir dalı için köşkün yerinden oynatıldığı bir şehire yakışmayan bir olaydır bu. Her zaman başka bir çözüm vardır.

Kaynak: Sözcü, Milliyet, CNN, Sabah
Başlık Fotoğrafı: DHA
Hazırlayan: Nimet Korucu

Ekoloji ve sistem

Ekoloji, canlıların birbirleriyle ve doğal çevreyle olan ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. Ekolojik problemler, özellikle iklim değişikliği, doğal kaynakların tükenmeye başlaması ve biyolojik çeşitliliğin gözle görülür biçimde azalmasıyla insanlığın dikkatini çekmiş, bunların insan kaynaklı ve evrensel konular olduğu birçok çevrece kabul edilmiştir.

Tabii ki insanlık mevcut sistemin kendisine öğrettiği şekilde, kendi yarattığı problemlerin sonuçları yine kendisini doğrudan etkileyene kadar bu konu üzerinde gerektiği kadar durmamış, bu da zaten var olan problemlerin gittikçe büyümesine hatta bazılarının artık çözülemeyecek bir hale gelmesine yol açmıştır. Birçok problemin çözümünde olduğu gibi, ekolojik problemlerin çözümünde de sorunun temeline inilmeli ve bunları yaratan koşullar ortadan kaldırılmalıdır. Aksi takdirde yapılan hareketler, yüzeysel olmaktan öteye gidemeyecektir.

Dünyada ekolojik problemlerin çözüme ulaşma süreciyle alakalı olarak birçok akım ortaya çıkmıştır. Temel olarak bunların bir kısmı mevcut sistem üzerinde reformlar yapılarak çözüme ulaşılacağını söylerken, bir kısmı ise mevcut sistemin ekolojik problemleri yaratmak üzerine de kurulu bir temeli olduğunu dolayısıyla değişime mevcut sistemden başlanması gerektiğini savunmaktadırlar.

Bilindiği üzere, 2013’te yaşanan Haziran Direnişi’nden sonra Türkiye’de de ekolojik problemlerle ilgili bir farkındalık başladı. Doğal alanların kentleşme veya turizm adı altında katledilmesinin, ekonomik üretim yapılacağı iddiasıyla kurulan ve kurulmak istenen santrallerin yalnız insanlar değil tüm canlıların yaşamını olumsuz yönde etkilediği ve etkileyeceği kabul edilmeye ve bu yöndeki çalışmaların engellenmesi amaçlı aktif eylemler yapılmaya başlandı. Türkiye özelinde ele alındığında bile bu katliamların devlet destekli ve insandan çok sermaye odaklı olduğu “tarafsız” insanlar tarafından da yadsınamaz bir gerçek haline gelmiştir. Bu da ister istemez ekolojik kaygılarla hareket eden herkesi devlet karşısında birer ‘muhalif’ durumuna getirmiştir. Bu durum, insanların taşıdıkları kaygılar ne yönlü olursa olsun ivedi olarak asıl çözümün ne olduğu konusunda akılcı bir yaklaşımla hareket etmeleri yönünde önemli bir sonuç doğurmuştur.

Kaynaklar:

-Murray Bookchin, Toplumsal Ekolojinin Felsefesi
-John Bellamy Foster, Marx’ın Ekolojisi
-The Guardian Magazine, Capitalism v environment: can greed ever be green?
-Val Plumwood, Environmental Culture: The Ecological Crisis of Reason

Başlık Fotoğrafı: Crash Course

“Kemirgenlerden sömürgenlere” insanlık tarihi

1

İlkel toplumlardan başlayarak endüstri devrimine kadar geçen süreçteki toplumsal ilişkiler ile insanların doğa ile olan ilişkileri göz önüne alınmaktadır.

İlkel toplumlarda bu süreç üretim üzerinden değil mevcut olanı tüketmek ve temel gereksinimleri karşılamak üzerinden gelişmektedir. İnsan-insan ilişkilerinde topluluklar kendi içinde “eşitlikçi” bir yapıya sahiptirler. Fakat bu eşitliğin fizik, cinsiyet ya da yaşlara göre değerlendirildiği unutulmamalıdır. Buna paralel olarak, bu topluluklarda avcılığı erkekler yaparken toplayıcılığı kadınlar yapmaktadır. Bu tip topluluklarda ksenofobi denilen yabancılara karşı korku ve saldırgan bir tutum gözlemlenmektedir. İnsan – doğa ilişkileri açısından bakıldığında ise ilkel toplumlar doğanın korunması gerektiği ve içsel bir değere sahip olduğunun bilincinde oldukları için değil, hayatta kalabilmek, gereksinimlerini karşılayabilmek için doğaya uyum sağlamak zorunda kalmışlardır.

ilkel toplumlar

Tarım toplumuna geçişle birlikte toplumda üretim odaklı gelişim sağlanmıştır. Tarımla uğraşırken doğa ile etkileşim söz konusudur. Fakat doğa olaylarını deneyimlemek uzun yıllar sürebildiğinden doğa olaylarını önlemek için sihirsel düşünüş yöntemlerinden dinsel düşünüş yöntemlerine geçilmiştir. Bu durum, insanları sorgulama, neden-sonuç ilişkisi kurma açılarından köreltmektedir. Ayrıca dinsel düşünüş doğaya antroposantrik bakış açısıyla bakar. İnsan kendini doğanın hakimi zanneder. İnsan – doğa ilişkilerinde insanın bu kadar üstün olması insan – insan ilişkisinin daha dengeli olduğu bir toplumda nasıl mümkün olabilmektedir? Bookchin’in Toplumsal Ekoloji teorisiyle özdeşleştirildiğinde çelişki ortaya çıkmaktadır. Bu çelişkinin nedeni dinsel düşünüş sisteminin yarattığı tapınma durumu mudur?

Brao_Couple_Planting_Food

Üretim üzerinde denetim kurulmasıyla insanların gereksinim ve istekleri doğrultusunda bir üretim modeli geliştirilmiştir. Bu üretime yöne verme davranışı neden-sonuç ilişkisi kurulmasını gerektirdiğinden bilimin gelişmesine yardımcı olmuştur. Feodal topluma geçildiğinde ise üretim ilişkileri değişmiş, toprakların mülkiyeti feodal beylerin eline geçmiştir. Toprak üzerinde emek sarf ederek üretim yapan serfler, feodal beyler tarafından sömürülmüştür. İnsan üzerindeki sömürü doğaya da yansımış, doğanın mülkiyeti, üzerinden kar elde edilebilecek bir nesne olarak görme durumu ortaya çıkmıştır. Feodal toplumların görece olumlu sayılabilecek yegane özelliği ise üretilen emeğin yerel halka sunulması ve yerel halkın ihtiyaçlarına göre üretimin yapılıyor olması görülebilir.

Landscape

Endüstri toplumunda ise serfler ve zanaatkarlar “özgür emek” konumuna dönüşmüştür. Serfler tarım toplumunda köleleştirildiği için endüstri toplumunda çalışıp çalışmama konusunda özgürdürler. “Özgür emek” denilmesinin nedeni yalnızca bundan ibarettir. Oysa, proletarya olarak da tanımlanan bu sınıf endüstrileşmeyle birlikte adeta makineleşmiş ve ürettiği emeğe yabancılaşmışlardır. Bu durum kendi ham maddesini karşılayıp emeğini kendisi üreten zanaatkârların makineleşmiş kapitalist toplum içinde kendine ve dolayısıyla da doğaya yabancılaşmasına neden olmuştur. Toplum, kentin üzerinde yoğunlaşmış ve endüstrileşmeyle tamamen doğadan kopmuştur. Makinenin gerektirdiği seri üretim, artık doğayı insanın yarattığı tahripten çok daha fazla tahrip etmektedir.

Not: Aleaddin Şenelin’in “Kemirgenlerden Sömürgenlere İnsanlık Tarihi” isimli kitabının değerlendirilmesidir.

Bireysel değişimden toplumsal değişime

Doğa üzerinde en fazla tahribatı yapan tür kuşkusuz insandır. Bu tahribatı ortadan kaldırmanın yolu, salt yere çöp atmamak veya kullanılan materyalleri (plastik, kağıt, cam, pil v.b.) geri dönüşüm kutularında toplamaktan ibaret değildir.

Bu konulara kayıtsız kalmamak, önemsiz olmamakla birlikte bu davranışları yerine getiren kişinin çevre adına gerekeni yaptığını düşünüp sorumluluğu üzerinden atması, çevre sorunlarındaki büyük resmi görmesinde engel teşkil etmektedir. Yere çöp atmayan, organik ürünler kullanan bir kişi aynı zamanda otomobiliyle ulaşım sağlıyorsa, onun gezegene bıraktığı karbon ayak izi çok daha fazla olacaktır.

Endüstriyel atıklar, evsel atıklara kıyasla gezegende daha fazla yer kaplamaktadırlar. Dolayısıyla, bireysel olarak doğada yarattığımız tahribatı en aza indirebileceğimiz gibi, bu çabamızı toplumsal ve siyasal olarak da ulus ötesi bir zemine oturtmamız gerekmektedir.

Başlık Fotoğrafı: Coloribus

Çevre etiği

İlk defa etik konusunda ‘Sessiz Bahar’ adlı kitapla Rachel Carson, halk üzerinde bir farkındalık yaratmıştır. Etik, neden-sonuç ilişkisinden uzak, görece bir kavram olduğu için, etiği bilimsellikten uzaklaştırıp felsefi temellere dayandırmak daha gerçekçi olmaktadır.

Felsefi etik, dünyayı nasıl algıladığımızla, yaşam biçimimizle, doğayı nasıl gördüğümüzle orantılı olarak değişiklik göstermektedir. Bilimsellik, etiğe kısa vadeli çözümler bulurken, etik değerlerimiz, siyasi görüşümüz ve onun üzerine oturttuğumuz felsefi sorular, çözümü daha uzun vadeli değerlendirmemizde bize yardımcı olmaktadır. Elbette bu değerleri salt bizim oluşturmamız yetmez. Ortak değerler oluşturulup, bu değerleri siyasi temellere dayandırmak gerekmektedir. Aksi taktirde, bulacağımız çözümlerin, bize ve gelecek nesillere bir etkisi olmaz. Örneğin; çevre etiğini değerlendirirken antroposantrik bakış açısıyla, insanın mutluluğu ve topluma sağlanacak yarar üzerinden mi düşünmeliyiz yoksa sonucu ne olursa olsun ekolojik denge ve tüm canlı yaşamın hakları mı bizim için temel sorundur? Doğaya bütüncül mü bakıyoruz yoksa doğadaki her canlı bizim için ayrı mı önem taşıyor? Tüm bunları belirlerken, toplumun ortak kanaati doğrultusunda siyasi olarak da temellendirmek gerekmektedir. Etik değerlerin bilimsel ölçütlere dayandırılması ise, kısa vadede çözüm sunabilir fakat birkaç bilim insanının çıkarları doğrultusunda da yönlenebilir.

Doğal yasa geleneği veya dinsel çevre etiğine baktığımızda bu yaklaşımın antroposantrik olduğunu görmekteyiz. Bu görüşe göre, Tanrı doğayı insan için yaratmıştır. Erdemli bir insan olmanın gerektirdiği amaç ve kurallar genellikle bellidir. Fakat bu kurallar öz çıkarlarla çoğu zaman ters orantılı olmaktadır. Çevre, insan merkezli olduğu kadar aynı zamanda Tanrı tarafından sunulmuş, korunması gereken bir ’emanet’ olarak da görülmektedir. İnsanlar böyle düşündükleri takdirde, doğaya zarar vermemeye özen göstermektedirler.

Yararcı gelenek de, dinsel çevre etiği gibi doğaya insan merkezli yaklaşır. Bu yaklaşıma göre önemli olan, insanların mutluluğu, tüketim alışkanlıklarından vazgeçmemesi ve doğanın onlara ne gibi bir fayda sağladığıdır. Fakat her insanın alışkanlıkları ve istekleri farklı olduğu için, doğanın tüm bu isteklere göre yönlendirilmesi olanaksızdır. Bununla birlikte yararcılık, eylemin doğuracağı sonuç üzerine odaklanır. Fakat etik için önemli olan salt sonuç değil, aynı zamanda karar verme süreci ve bu süreçte kimlerin ne ölçüde zarar gördüğüdür. Kant’ın ‘kesin buyruk’ adını verdiği durumda, karar verme sürecinin önemi ve insanların rasyonel bir varlık olduğu üzerinde durulur. Bu görüşe göre, herkes karar verme sürecinde bağımsızdır ve kimse bu hakkın önüne geçemez.

Genel olarak baktığımızda, Derin Ekoloji, Toplumsal Ekoloji, Ekofeminizm gibi görüşler dışında, etik değerlere canlı merkezci bakılmadığını gözlemlemekteyiz. Doğanın içsel bir değerinin olduğu göz önüne alındığında, etik felsefenin daha etik bir yol izleyeceği ve tüketim alışkanlıklarından toplumsal adaletle paralel olarak vazgeçildiğinde ise çevre tahribatının daha hızlı önüne geçileceği kanaatindeyim.

Başlık Fotoğrafı: MsnbcMedia

Sürdürülebilir yaşam tarzının zorlukları

0

İnsanlığın doğa ile ilişkisinde yarattığı etkinin en belirgin göstergesinin doğada bıraktığı ekolojik ayak izi ya da karbon ayak izi olduğu söylenebilir. Bu göstergeler de, bir tür olarak insanın tüketimi üzerinden şekillenmektedir.

Bir tür olarak, insanın tüketim alışkanlığı karbon ayak izini belirlese de bu göstergenin tüm insanlar için aynı olmadığı gibi tüm ülkeler için de aynı olmadığı bilinmektedir. Ülkeler arasındaki bu tüketim farklılığı bir anlamda ülkeler arasındaki gelişmişlik farklılığının da göstergesi olarak okunabilir. Dolayısıyla bir ülke ne kadar gelişmiş ise o denli fazla tüketim gerçekleştirmiştir demek yanlış olmayacaktır. Fakat bu tüketimin aynı ülkede yaşayan insanlar için bir genelleme olduğu, bir başka deyişle aynı ülkede yaşayan insanların tüketim miktarlarının da farklılık gösterebileceği unutulmamalıdır. 

İnsanların dolayısıyla toplumların tüketim alışkanlıklarına bakıldığında, içinde bulunduğumuz çağın tüketim çağı olduğunu söylemek mümkündür. Dolayısıyla insanların refah seviyeleri –neredeyse mutlulukları dahi- tükettiklerinin miktarıyla ölçülür hale gelmiştir. Bu durum kaçınılmaz olarak insanlık için temel göstergelerden biri olan nicelik ve nitelik değerlerini göz ardı etmektedir. Başka bir deyişle insan için önemli olanın tüketilen şeyin niteliksel değeri olduğu göz ardı edilerek kullanılanın niceliği yani miktarı öne çıkarılmakta ve insan salt tüketen bir varlığa dönüştürülmekte ve/veya böyle kabul edilmektedir.

Tüketim alışkanlığı olan değil yaratılan bir durumdur. Sistem, yapı, reklamlar, diğer insanlar vs. insana sürekli olarak tüketmeyi empoze etmektedir. Bu tüketimin sürekliği aynı zamanda çalışmanın da sürekliliği anlamına gelmektedir. Bu süreklilik uzun vadede insanın salt çalışan ve ilk etapta amaçladığı sosyal ve ekonomik doyumun çok uzağında mekanik bir “araca” dönüşmesine sebep olmaktadır. Bu da, sürekli bir yerlerde çalışan, bir yerlere ulaşmaya çalışan mekanik kalabalıklar üretmekte ve bu acele içinde asıl amaç olan mutluluğun yok olması ve toplumsal huzursuzlukların doğmasına sebep olmaktadır.

Bir tür olarak insanın mutluluk ve refahının artırılması, tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesi, gerek insan yaşar kalmasının gerekse de doğanın varlığı ve devamlılığı için temel koşuldur. Bu bağlamda insanın ihtiyacı kadar tüketmesi aynı zamanda doğanın yenilenme hızının üzerine çıkılmaması sürdürülebilir bir yaşamın da ön koşuludur.

Başlık Fotoğrafı: Green Mom

Marx’ın ekolojisi

Marx, metabolizma kavramını kullanırken insan ile doğa arasındaki süreci emek üzerinden değerlendirmektedir. İnsanın doğa ile kurduğu etkileşim ve denetim emek ile bütünleştirildiğinde metabolizma oluşmaktadır. Bu süreçte, kent ve kır düalizminden kaynaklanan bir yarılma yaşanmıştır.

Malthus’un belirttiği gibi salt nüfus-kaynak ilişkisine değil, aynı zamanda tüketim alışkanlıklarına ve üretimin verimliliğinin ne kadar sürdürülebilir olduğuna da bakılmalıdır. Ne var ki, Liebig ve ikinci tarımsal devrimle birlikte, yapay gübreleme sistemine geçilmiş ve toprağın verimi azalmıştır.

Kullanılan yöntemler, anlık verim sağlasa da uzun vadede toprağın özelliğini yitirmesine neden olmuştur. Özellikle kapitalist tarıma geçiş, kent nüfusunun artması ve buna bağlı olarak insan ve hayvan atıklarının toprakta yarattığı kirlilik, toprağın verimliliğinin düşmesinde başlıca etkenlerdir. Bu durum, işçinin ve toprağın sömürülmesine, aynı zamanda Marx’ın deyimiyle “metabolik yarılma” ya yol açmaktadır.

Bu yarılma sonucunda, artık insan doğaya yabancılaşmış ve toprak sömürülebilir bir meta haline gelmiştir. Fakat unutulmamalıdır ki, insan, doğanın metabolizmasına boyun eğmek yerine, onu kendi ihtiyaçları doğrultusunda denetim altına aldığı ve akılcı yöntemlerle geliştirdiği zaman özgür olabilmektedir. Elbette bu özgürlük, toprağı özel mülkiyet alanı veya meta haline getirmeyi gerektirmez. Çünkü insanın doğadan kopması, insan bedeninin kendi kendini yok etmesinden farksızdır.

ovacik bld.
Ovacık

Toprağın akılcı yöntemlerle işlenmesi gelecek kuşaklar açısından da oldukça önemlidir. Marx da bu konunun önemine değinmiş, gelecek kuşakların varoluşu ve toprağın yeniden üretiminin kalıcı olmasının toprak ile olan mevcut ilişkilerde mümkün olamayacağını, bu ilişkilerin ancak “geniş ölçekte örgütlenmiş ve kolektif emek tarafından yönetilen” bir tarım sistemiyle mümkün olabileceğini belirtmiştir. Fakat süreç maalesef böyle işlememiştir. Köylü nüfus topraktan koparılmış ve buna paralel olarak da kentsel nüfus hızla artmıştır. Köyden kente göç eden halk, emeklerini satarak geçinmeye çalışan proleter sınıfı oluşturmuştur. Artık kent ile kır, insan ile toprak arasında yaşanan metabolik yarılma daha da derinleşmiş, kapitalizm, toplumu farklı sınıflara bölmüş ve işsiz insan sayısı kentlerde her geçen gün artmıştır.

Gerek ekolojik sorunlardan gerekse kentin kaos ortamından kurtulabilmenin yegane yolu, insanın doğayla bütünleştirilmesi, toprakların sermaye sisteminden uzaklaştırılarak akılcı yöntemlerle üretim yapılabilir duruma getirilmesi ve kırsal nüfusun kendi yaşam alanlarında barınabilir konuma getirilmesinden geçmektedir.

Dijital dünya ve çocuk olmak: Çocuklar doğayı neden tanımalı?

0

Modern insanın hızla doğal çevreden uzaklaşıp gittikçe dijital olan bir dünyaya adım attığı aşikar. Sosyal iletişimin bilgisayar ekranları, tabletler ve telefonlar ile yürütülmeye çalışıldığı; fakat bir arada olmanın, birlikte keşfetmenin ve yüz yüze olmanın azaldığı bir devire çoktan girmiş bulunuyoruz.

Yetişkinler de dâhil gençlerin ve çocukların büyük bir kısmı gittikçe kapalı ve insan eliyle oluşturulmuş mekânlarda zaman geçiriyor. Çocuklar grup halinde oynadıkları oyunları bile “çevrim içi” oynuyor. Peki, ya gelecek nesiller için bu ne ifade ediyor? Onların toplumu nasıl şekillenecek?

Her yeni nesil, bir öncekinin bıraktığını geliştirip değiştirerek yoluna devam eder. Fakat görünen o ki sanayileşmenin ve teknolojik gelişmelerin kaymağını yerken, çocuklara yapay bir dünya bıraktığımızın farkında değiliz. İngiltere’de yapılan bir araştırmaya göre 8 ile 12 yaş aralığındaki çocukların yüzde 64’ü artık bahçede oynamıyor ve zamanının çoğunu evde çeşitli “ekranlar” karşısında geçiriyor. Peki, bu gerçekten kötü bir şey mi?

Bir an durup düşündüğünüzde “Ee, dünya değişiyor. Artık çocuklar çok küçük yaştan itibaren birçok teknoloji ile çevrili büyüyor. Hepsi bizden akıllı vallahi!” diyor olabilirsiniz. Ama ne yazık ki, bulgular başka bir açıdan ışık tutuyor bize. Amerika’daki Kaiser Family vakfı 8-18 yaş aralığındaki çocukların haftada ortalama 53 saat dijital eğlence ile vakit geçirdiğini ortaya çıkarmış. Türkiye’de durum nasıldır, kapsamlıca araştırmak lazım tabi. Ama tahmin etmek pek de zor değil. Alanda çalışan uzmanlar bu durumun dolaylı etkilerinden tek tek bahsediyor: Hareketsizlik ve obezite, tehlikeli hale gelen sokaklar ve kaygılı çocuklar (ve aileler), zihinsel ve fiziksel sağlık sıkıntıları… İngiltere’de bulunan Essex Üniversitesi’nde yapılan çalışma göstermiş ki, doğaya kısacık da olsa temas etmek, çocuklarda öz güveni ve zihinsel esenliği artırıyor.

ağaçta çocuk

Aslında tahmin etmek ve anlamak zor değil: Özgürce keşfetmenin duvarlar arasına sıkıştırılması çok absürd değil mi? Çocuklarımıza iyi gelen aslında onlara 2. yaş günlerinde tablet almak değil, dışarıya çıkmak ve açık hava aktiviteleri yapmak. Çünkü Amerikan Tıp Derneği’nin 2005’teki çalışmasına göre çocuklar dışarıda ve açık havada özgürce oynadıklarında problem çözme yetenekleri, kendilerine dair farkındalıkları ve uyumlu davranışları artış gösteriyor. Daha mutlu hissediyorlar ve agresif davranışlar göstermiyorlar. Daha akıllı oluyorlar ve çevreleri ile daha iyi geçinebilen insanlar haline geliyorlar.

Çocukların doğada olmaları ve doğayı tanımaları onları uzun vadede doğaya karşı duyarlı hale getirir. Özellikle okul öncesi dönemdeki çocukların herhangi bir kuralı takip etmek zorunda olmadan özgürce oyun oynayabilmeleri çok önemli. Böylece çocuklar birlikte keşfetmeyi, yardımlaşmayı ve gözlemlemeyi öğreniyorlar. Açık alanlar veya doğal parklar onlara gözlem ve keşif şansını verebilir. Doğada karşılaştıkları durumları inceleme, yeni yöntemler geliştirme, birlikte karar verme ve farklı düşünebilme yetilerini geliştirebilir. Oyuncakların yerini yadsımıyorum tabi, fakat doğa da onlara sunulmuş kocaman ve macera dolu bir oyuncak aslında!

Değişen dünya ile birlikte ailelerin de bakış açısı değişiyor. Bugüne kadar görüşmüş olduğum çoğu anne-baba tedirgindi: Bizim çocuk çok hareketli, dikkati dağılıyor, sürekli bilgisayarda hayta. Halbuki belirli mekanlar içerisinde hareketsiz ve pasif kılınan, hep bir zaman çizelgesi içinde yaşayan ve iletişimini dijital araçlarla kurmak zorunda bırakılmış çocukları suçlamadan önce, çocuk olmanın kendiliğindenliğini bir düşünmek gerekmez mi? Kaç çocuk günümüzde, özellikle büyük şehirlerde, çimlerde koşabiliyor? Kuru yapraklar toplayıp, böcekleri inceleyebiliyor? Çamurdan heykeller yapıp, eserlerini göğsünü gere gere annesine gösterebiliyor?

En sevdiğiniz oyuncağınızı, arkadaşlarınızla sokakta oynamaktan en çok keyif aldığınız oyunu düşünün. Şimdiyse çocukların oynamaktan en çok hoşlandığı şeyler ekran başında. Fakat doğaya mecburuz ve gelecek her nesil de mecbur olacak. Ona karşı bilgisiz, ilgisiz ve duyarsız çocuklar, doğanın dengesini koruyabilmek için doğru hareketlerde bulunamayan yetişkinler olacaklar ve bir kısır döngü içerisinde çaresiz kalacaklar. Sahi, bugün de birçok insan doğanın bize gönderdiği sinyalleri görmek istemiyor. Acaba onlar hiç bahçede oynamamışlar mı?

Kaynak: The Guardian