Siyah kan, beyaz ten, uğursuz çocuklar, Afrika’nın gece kadar karanlık, gün kadar aydınlık hikâyesi. Siyahi insanların dünyasında beyaz olmak ayıp, korku ve uğursuzluktur. Dramın vücut bulmuş hali…
Doğan her 5 bin çocuktan birinin derisi pigmentsiz. Bembeyaz. Nisan 2016 Malavi’de evinde uyurken, iki yaşındaki Whitney yatağından kaçırılıyor. Ormanda kafatası ve elbiseleri bulunuyor. Kemikleri Yok.
Malavi, Tanzanya, Zimbabve, Burundi’de “Albino bir çocuk”un diğer çocuklardan hiçbir farkı yok, fakat bazıları onun bedeninin sihirli olduğunu düşünüyor. Bu sihirli bedenin, tam takım kemiklerinin fiyatı, 75 bin dolar ve 100 bin dolar arasında değişiyor. Kemikleri, parça parça da satılabiliyor.
Pagan inanışlar ve albinolara yönelik saldırılar
Pagan inanışlar, Afrika’da hâlâ geçerliliğini koruyor. Vudu büyücüleri zengin olmak isteyen, iyi bir kısmet bulmak isteyen veya sağlığına kavuşmak isteyen pagan Afrikalılara içinde albino elleri, ayakları, gözleri veya kafa derisi bulunan iksirleri sunmaya bugün de devam ediyor.
2014 yılından bu yana albinizmlere yönelik saldırılarda artış gözlenmiş. Albinoların maruz kaldığı bir diğer şiddet türü ise tecavüz. Zimbabve’de yaşayan 15 bin albino, sürekli tecavüz tehlikesiyle karşı karşıya kalmakta. Çünkü albino birey ile cinsel ilişkiye girmenin AIDS’i tedavi ettiğine dair bir inanış hâkim. Yine albino çocuk doğuran zenci bir annenin zina ile suçlanması da toplumun aşamadığı sorunlardan.
Toplumda; albino saçının balık yakalamakta işe yaradığına, albinonun vücut parçalarına sahip olmanın şans ve sağlık getirdiğine ve bu vücut parçalarının büyücülerin iksirleri için gereken bir madde içerdiğine dair inançlar bulunmakta. Cehaletin ve hastalıkların doruk noktada olduğu kıtada, yerel inanışların bir çeşit kurtuluş aracı olması, şifacılara olan talebi arttırmaktır. Ayrıca, albinoların organlarında, hastalıkları tedavi eden süper güçlerin varlığına, albino kadın ile ilişkiye girmenin HIV enfeksiyonunu tedavi ettiğine, albino üzerine tükürmenin ailevi ilişkilerini koruduğuna, gebe kadınların gebelik esnasında bir albinoya gülümsediği takdirde çocuğunun da albino olacağına, albinizmin ciltteki en üst tabakanın eksikliğinden kaynaklandığına, hastalığın bulaşıcı olduğuna, albinoların şeytan tarafından kaçırılan esas çocuğun yerine konulan kişiler olduğuna, düşük beyin kapasitesine sahip olduklarına, albinoların annelerinin beyaz bir adam tarafından hamile bırakıldığına, beyaz derili ve siyah ruhlu olduklarına, albino bebeklerin yanardağ tanrılarına kurban edilmesi gerektikleri gibi korkunç inançlar da var.
Güneşin yaktığı coğrafyada beyaz olmak
Siyahi anne ve babadan olan bu beyaz çocuklar, aile ve toplum tarafından utanç kaynağı olarak görüldüğü için toplama kamplarına bırakılıyorlar. Toplama kampı dedikleri yer, aslında kötü şartlara sahip birer yetimhane. Afrika’daki albino çocukların yaşadıkları zorluklar bunlarla da sınırlı değil maalesef. “Sessiz Katil” adını verdikleri güneşten korunmak, Afrika’nın iklim şartları göz önüne alındığında imkânsıza yakın bir zorlukta. Çoğunluk siyahi olduğu için güneş kremi üretimi de yok maalesef. Eczanelere tek tük bulunabiliyor olsa bile, bu kremlerin en ucuzu 35-40 dolar civarında. Bu nedenle albino ömrü Tanzanya’da 35 yıl civarında. Önce derilerini kızartan güneş, çok kısa sürede bu yanıkları kansere dönüştürüyor. Sahilde güneşte uzun uzun kaldığınız olmuştur, sonra da acıdan uyuyamadığınızı, yatakta sağa sola dönemediğinizi bilirsiniz. İşte Afrikalı albinolar bu acının katbekat fazlasıyla her gün karşı karşıya kalıyorlar.
Siyasiler için “insan hayatı” dediğin nedir ki?
Tanzanya Cumhurbaşkanı Jakaya M. Kikwete de, albinolarla bir araya gelerek, daha fazla koruma sözü falan vermiş(!). İşte burada şunu dillendirmek lâzım: Tanzanya’da büyücülere en büyük rağbeti, yeniden seçilmek isteyen politikacılar gösteriyor. BBC‘nin haberine göre, bazı polis memurlarının da bu işin içinde olduğu kaydedilmiştir.
Bu vahşet unutulup gider mi, acılar birden biter mi?
Bu vahşetin son bulması için; Afrika’da albinizmlerin sağlık ve barınma koşulları iyileştirilmeli, bütün dünyanın bu konuya ilgi çekmesi gerekmektir. Albinizmli katlinin önlenmesi için; ayrımcılığın önüne geçilmeli ve insanların kendilerini kanıtlamalarına izin verilmedir. Devlet büyücülüğü yasaklamalı, saldırılara ağır cezalar uygulamalıdır. Topluma ulaşılabilen mekânlarda, bu konuyla ilgili sunumlar yapılmalı, bu vahşete, karşı bir bilinç oluşturulmalıdır. Toplum kuruluşları artırılmalı, devlet bu kuruluşlara maddi ve manevi destek sağlamalıdır. Eğer Afrika dışından, bu bölgeye yardım ve devlet düzeyinde kınama gelmezse, bu vahşetin sonlanması, hayal kurmanın ötesine geçemeyecektir.
Yüzyıllarca dini buyruklarla yönetildik. Varımızı yoğumuzu tanrılara, tapınaklara bağışladık. Evlatlarımızı kurban ettik, kadınlara hayatı zindan ettik, hayvanları katlettik, sakatları cezalandırdık, eşcinselleri lanetledik.
Arka bahçemizde yeşiller yerine savaşlar büyüttük
Dinler üzerinden milyonların öldüğü; kanlı, kansız savaşlar inşa ettik. Kimimiz bu kötülükte hiçbir payı olmadığını iddia ederken, kimilerimiz kötülüklerden kurtuluş formülleriyle konuşup duruyor süresiz. Oysa bu paralel yaşamlar her daim yaşanıyordu, şimdilerde daha keskin ve belirgin olmaya başladı. Çelişkiler keskinleşiyor, büsbütün ifşa oluyor. Yeni yılda zengin olma vaatleri ile piyango bileti çekilişlerinden umut ticareti yapılıyor, bir yanda askerler ne için gittiklerine dair hiçbir fikir kırıntısı taşımaksızın bir yerlerde yakılarak katlediliyor, diğer yanda nerede yaşanacağı belirsiz patlamalar… Şırnak’ta, Cizre’de, Nusaybin’de, İdil’de evsiz bırakılan, bu soğukta yaşam mücadelesi veren minicik eller, hastalar, yaşlılar, kadınlar… Diğer tarafta savaş mağduru Suriyeli çocuklar, yalın ayak, incecik kıyafetlerinin içinde ezilmiş, üşümüş avuçlarında mendilleriyle şehirlerimizin en işlek caddelerinde… Mezhepçi, ulusalcı, ırkçı cehennemin zindanlarına kapatılmışlar adeta. Bu coğrafyada nefes almak günden güne imkânsız hale geliyor.
Ya duyarsızlaştık ya da kutuplaştık
Duyarlılıklar ve düşünümsellikler sekteye uğramış, şiirin, sözün ve yazının anlamsızlaştırılmaya çalışıldığı bu evrede felaketin gelişinin ayak sesleri günbegün duyulurken, acılar telafisiz bir noktaya hızla evrilirken bizi önemsemeyenler, gündelik kaygıların, demagojik anlayışın ahmakça kutuplaşmanın denizlerinde soluk alır gibi yaparken, geldiğimiz tek bir yer söz konusu: Acının dipsizliği, kötülüğün sınırsızlığı, ruhların umutsuzca can çekiştiği cehennem. Ne yapıp edip barışı dillendirmeyi, onurlu ve eşit bir barış iklimini gündem yapmayı şiar edinmekten başka bir çıkış yolu yok. Ölmüş ve ölecek bedenlerle doldurulan, çocukların kanlarıyla sulanan bu topraklara yaşam üflemek, umutlu ve tutkulu bir ruhu aşılamak şimdiden sonra asıl görevimiz olmalıdır.
Bu asil görev için gelin kafamızı, kalbimizi toparlayalım. Bizi uyuşturan, sorgulamaktan alıkoyan tüm anlayışlara tekmeyi basıp maskelerimizi indirelim. Herkes için, hepimiz için yeni bir bakış inşa edelim. Dünya’ya, hayata, sınırlara bakışımızı gözden geçirerek, sahici ve samimi olalım. O zaman şikâyet etmek yerine isyan etmeyi, debelenmek yerine akıl yürütmeyi, ağlaşıp durmak yerine etkin öznelliği devreye sokabilir; gerçek anlamda sorunlarımızı çözmeye yaklaşabiliriz. Bunlar dışındaki yollar, yöntemler; bizlere sadece kin, nefret ve savaş getirecek. İki seçeneğimiz var; ya barışacağız ya da iyilik için savaşacağız.
Şiddetin, cinsellik kültürü üzerindeki etkisiyle alakalı, bu yazıya kadar, hep direkt temaslardan bahsettim. Hep, şiddet kültürüyle büyüyen kalabalıkların, cinsellik kültürünün sadece şiddet ile alakalı olması üzerinde durdum. Bu yazıda bahsedeceğim konu, biraz daha metaforik bir kullanım içeriyor ve seksüel şiddet kültürünün, kitle psikolojisi üzerindeki etkisi üzerinde yükseliyor.
Şiddet, insan türündeki başlangıç emareleri nasıl görülürse görülsün, insan dışındaki canlı türlerinde, yalnızca kendini koruma ve besin bulma amacıyla uygulanır. Rakiplere karşı güç gösterisi, canlının sürü içindeki “alfa erkeği” olma çabası ve benzeri durumlar, kendini koruma çerçevesi içinde incelenir, zira fiziksel gücün egemen olduğu bir yerde, bu gücü açığa çıkarmayan canlı, açık hedef haline gelir. Bu yüzden, bazı hayvanlar dişlerini gösterir, bazıları vücutlarındaki başka güçlü bölgeleri. Bir köpek size havlıyorsa, bu size saldırma amacında olduğunu değil, aksine sizden korktuğunu ve kendini korumak için sizi korkutmaya çalıştığını gösterir. Siz nasıl ki, kendinizi tehdit altında hissettiğinizde, bunu karşı tarafa karşılık vererek tamamlıyorsanız, diğer canlı türleri için de aynı durum geçerlidir.
Dikkat ederseniz, yukarıdaki paragrafta “alfa erkeği” tanımını kullandım. Sadece erkeklerden bahsettim. Çünkü, herhangi bir belgesel izlediğinizde dahi fark edebileceğiniz gibi, şiddet gösterisi, neredeyse her canlı türü içinde, sadece erkeğe özgüdür. Türün kadın bireyi, belirli rasyonel sebeplerle, bu güç yarışının dışında kalır. İnsan türünün, özgürlüklerin gelişmediği ve anlayışının yerleşmediği kesimlerinde görüldüğü gibi, kadınlar birer “nesne” olarak görülür ve bu yarışın dışında bırakılır. Zaten şiddetin öznesi ve nesnesi olma durumu, çoğunlukla bu gerçekle alakalıdır.
İnsanın şiddetle olan ilişkisi, tarihsel süreçlerin hiçbirinde, salt kendini koruma gibi amaçlarla kurulmadı. İlk devlet kurulduğundan bu yana savaşlar vardı ve bu savaşlar, bir devletin, diğerini işgal etme amacıyla, o devlete saldırmasıyla gerçekleşti. Bir amaç var gibi görülüyor ve savaşların içeriğine bakıldığında, muhakkak ekonomik, dini veya politik bir sebep bulunabilir. Ama gerçek sebep bu mudur? Şiddetle bu kadar içli dışlı bir ilişki içine giren, her cümlesi ve çatışması (buradaki “çatışma” kelimesi, “çelişme, örtüşmeme” benzeri bir anlamda, İngilizce’deki “conflict” kelimesi gibi) şiddet üzerinden kurulan anlam ilgileriyle yürüyen bir tür, şiddetten haz almadan, onu hayatının bu kadar önemli bir parçası haline getirebilir mi?
Bunu görmek için, çıplak şiddetin, örgütlü ve en net göstergesi olan, “linç” mefhumundan söz etmek gerekir. Toplumsal çıldırmanın en üst seviyesi, şiddetten alınan hazzın doruk noktası ve “deşarj olma” ifadesiyle de karşılığını bulan, bir cinnet hali. Bugüne kadar yaşamış toplumların hayatları, aslında linç kültürünü damarlarının içinde hisseden bir organizma olarak düşünülebilir.
Linç kelimesi, aynı zamanda, azınlıklar üzerinde uygulanan tahakküm ve bir bölgenin egemen kesiminin, şiddeti hem bir haz hem de bir “terbiye aracı” olarak görmesinin de, en yalın gösterisidir. Çünkü linç, bir kalabalığın, çoğunlukla tek kişiyi, öldüresiye dövmesidir. Yani, yığının birlikte olmaktan aldığı baskı gücünü, ses çıkaran tek bir kişiye karşı uygulaması ve şiddet pornografisinin gerçek zamanlı video oyununda, yığınların hareketlerinin dökümünün, zemine kan ve küfürler eşliğinde iz bırakmasıdır.
Teker teker isim veya somut birkaç olay örneği vermenin gereği yok, çünkü bu şiddet, öteki olan bir erkeğin de, kadının da, trans bireyin de başında patlayabiliyor. Çünkü yığın, cinsel bir haz aldığı kavgayı, nefretle bilendiği kesimlere karşı bir silah olarak kullanmaktan da ayrıca bir haz alıyor.
Örgütlü şiddetin en somut hali olan linç, şiddetten alınan cinsel hazzın, sokaktaki karşılığı ve şiddet pornografisinin, eyleme dökülmüş versiyonudur. Yığının yıllar boyu öfkeyle bilendiği bir azınlık gruba karşı, o yığının içindeki kişilerin, kadınlara karşı bakışı ile tamamen aynı şiddet güdüsüyle, cinsel bir silah olarak kullanmasıdır linç. Lince uğrayacak kesime sürekli, cinsel ilişki üzerinden küfür edilmesinin sebebi, bu gerçeğin dışında aranamaz.
Şiddet pornografisi, yığının içinde ezilen “öteki” bir azınlığın uğradığı şiddetin, yığın üzerinde yarattığı seksüel haz durumudur. Bu linç gösterisinin içinde bulunan kişilerin neredeyse tamamının, bir kadınla olan cinsel ilişkiyi tasvir etme şeklinin, linç ettiği gruba uyguladığı şiddeti tasvir ederken kullandığı ifadeler ve cümlelerle tamamen aynı olması, şiddetin pornografik, yani tahrik edici özelliğini gösterir.
İçindeki erk hissini, kendinden güçsüz birine veya bir gruba karşı kusan insanlar topluluğu, şiddet pornografisinin değişmez aksesuarlarıdır.
Seksin toplumsal politikası yazı dizisinin önceki yazıları:
Orgazmik doğumdan sonra (orgasmic birth) bilim dünyası orgazmın yeni bir şeklinden daha bahseder oldu: Egzersizle tetiklenen orgazm ya da İngilizce adıyla coreorgasm.
İsmini core yani karın kaslarıdan almış çünkü çoğu kişi karın egzersiziyaparken, bu deneyimi yaşamakta. Erkek ve kadınların yüzde 10’u coreorgasmı deneyimlemekte ancak şiddeti her zamankinden daha az ama yine de mutluluk verici. Bisiklet, yoga, koşma, tırmanma, ağırlık kaldırma ve alt karın kaslarının kullanıldığı egzersiz biçimlerinde (pilates gibi) deneyimleniyor.
Bedeni tanımak önemlidir. Özellikle kadınlar gençken cinselliği tam keşfedemez, otuzlu yaşlarından sonra bedenlerini keşfetme yolculukları, orgazmı keşfetmeye dönüşür. Bedenimizi tanımanın en güzel yollarından biri egzersizdir, danstır, cinselliktir. Menapoz sonrası bile kadınlarda egzersizin cinsel fonksiyonları geliştirdiği belirlendi.
Toplumumuzda cinselliğin tabu olması, gençlerimizi cinselliği yanlış kaynaklara itmeye neden olmakta çoğu zaman. Çocuklukta ailelerde cinsel eğitim yok sayılmakta, çocuklar ergen olduklarında doğru bilgi kaynaklarına ulaşamamakta. Çünkü yok. Devlet üniversitesinde akademisyenlik yaptığım yıllarda öğrencilerimize cinsel sağlık/üreme sağlığı dersleri verirdik, onlar şanslı azınlıktı. Şu an bu dersi veren çok nadir üniversite kaldı. O yıllarda gençler için üreme sağlığı merkezleri vardı, sayılı olsa da, ama maalesef tek tek kapandılar. San Diego’da evlilik ve aile terapisti Dr. Karen Gless (Ph.D), insanlar arasında özellikle erkeklerin cinselliği porno izleyerek öğrendiğini belirtiyor ve bunu bir problem olarak niteliyor. Bilgi kaynağının olmaması yanında, cinsel iletişim eksikliğimiz gibi sorunlara hiç girmiyorum bile bu yazıda.
Gelelim bu coreorgasm meselesine. Bloomington Indiana Universitesi’nde Cinsel Sağlığı Geliştirme departmanında görevli Dr. Debby Herbenick (Ph.D), 2015 yılında “The Coregasm Workout: The Revolutionary Method for Better Sex Through Exercise” isimli bir kitap çıkardı. Bu kitap 2011 yılında Dennis Fortenberry ile yayınladığı araştırmasının bir ürünü idi. 536 kadın üzerinde yaptığı bu çalışmada internette doldurulan anket verilerine göre; kadınların en çok karın egzersizi yaparken, tırmanış ve ağırlık kaldırma çalışması yaparken egzersizin orgazmı tetiklediğini buldu. Bazı kadınlar ise orgazm olmasa bile, spining/bisiklet karın egzersizi ve ağırlık kaldırma ile cinsel isteklerinin arttığını belirtti.
Cinsel yaşamı güzelleştirmek için coreorgasm nasıl kullanılabilir?
Bedenini egzersiz sırasında dinleyerek. Hangi egzersiz cinsel uyarılmayı arttırıyor, gözleyerek. Sonrasında bu bilgi cinsel ilişki sıklığını arttırmak için ya da cinsel aktivitede bir öncü olarak kullanılabilir.
Kısacası yaşamın hareket etmeküzerine temellendiği gerçeğinden yola çıkarak, bu egzersizin cinsel yaşama da olumlu katkı yaptığını araştırmalar kanıtladı. Özellikle pilatesin merkezleme prensibi; bir hareketin core kaslarından başlayan enerji ile bedendeki diğer bölgelere yayılması prensibi sayesinde bolca karın kasları çalıştırılır. Core bölgesi Jopseph Pilates’in tarifine göre göğüs kafesinin altından karın bölgesini bir korse gibi çepeçevre saran, çatı kemiğinin içinde olduğu, ağırlık merkezini çevreleyen derin ve yüzeyel kaslar dahil olmak üzere pelvik taban kaslarının da yer aldığı bölgedir.
Pilatesin tüm hareketlerinde, biz eğitmenler olarak özellikle “karın sıkı, kalça sıkı, çişini tut” komutunu sıklıkla bu yüzden kullanırız. Pelvik taban kaslarını çalıştırmak özellikle doğumdan sonra vaginal kasların hızlıca toparlanması sağlar, üstelik idrar kaçıran ve öncesinde cinsel problemi olan kadınlarda evde yaptıkları pelvik taban egzersizinin cinsel fonksiyonlarında iyileşme sağladığı gösterilmiştir. Her yaştaki kadınlara önerilir, idrar kaçırmayı önlediği araştırmalarda belirlenmiştir, cinsel yaşamı da güzelleştirir. Pelvik taban egzersizlerini, pilates yaptığınız müddetçe zaten doğal olarak yaparsınız.
1- Debby Herbenick & J. Dennis Fortenberry (2011). Exercise-induced orgasm and pleasure among women.
2- Nazarpour S, Simbar M, Ramezani Tehrani F, Alavi Majd H (2016). Sexual Function and Exercise in Postmenopausal Women Residing in Chalous and Nowshahr, Northern Iran. Iran Red Crescent Med J. 20;18(5):e30120.
3- Sacomori C, Cardoso FL(2015). Predictors of improvement in sexual function of women with urinary incontinence after treatment with pelvic floor exercises: a secondary analysis. J Sex Med. 12(3):746-55.
————-
Dr. Güliz Onat doğum ve kadın sağlığı hemşireliği doçenti ve “Uluslararası Sertifikalı Emzirme Danışmanı” ünvana (IBCLC) sahip Türkiye’deki ilk hemşiredir. Yıllardır özel emzirme danışmanı olarak çalışan Doç. Dr. Onat yüksek lisans tezinde cinsellikle ilgili çalışmış, “Cinsel Eğitim Tedavi ve Araştırma Derneği”nden eğitimler alarak gebelik ve lohusalık dönemi ağırlıklı olmak üzere, her yaş dönemine özgü cinsel sağlık danışmanlığı da yapmaktadır. Doç. Dr. Güliz Onat aynı zamanda Uluslararası Pilates Federasyonu ve Türkiye Cimnastik Federasyonu sertifikalı hamile pilatesi öğretmenidir. Doç. Dr. Onat halen Tükriye’de bir üniversitede Sağlık Bilimleri Yüksekokulu Ebelik Bölüm Başkanı olarak çalışıyor.
Sosyal Politikalar Derneği‘nin (SPoD) düzenlediği ve Trans Geçiş Süreci adlı terapi etkinlikleri her ayın ilk çarşambası saat 19.00’da SPoD Şişli ofisinde.
SPoD LGBTİ ve Uzman Psikiyatrist Dr. Seven Kaptan işbirliğinde gerçekleştirilen trans grup terapisine katılmak isteyenlerin [email protected] adresine ya da 0212 292 48 02’ye katılım durumlarını iletmeleri gerekiyor.
Grup terapisi şeklinde gerçekleşecek Trans Geçiş Süresibaşlıklı seans için SPoD, “Neden Grup Terapisi?” sorusuna ve terapi sonucundan faydaları konusundaki sorulara şu şekilde cevap veriyor:
Grup Terapisi şu konularda faydalı olabilir:
Depresyon
Anksiyete
Özgüven eksikliği
Yakınlık kurma
Yalnızlık
Utanç ve suçluluk duygusu
İçselleştirilmiş Transfobi
İlişkiler
Öfke
Grup terapiden nasıl faydalanabilirsiniz?
Size benzer sorunlar yaşamış/yaşayan diğer grup üyelerinin deneyimlerini dinleyerek ve geribildirim alarak
Diğer grup üyeleri ile etkileşimde bulunarak yasadığınız duygusal sıkıntılardan kurtularak
Zorluklarla baş etmek konusunda yeni beceriler edinerek
Diğer grup elemanları ile ortak bir deneyim paylaşımı sonucunda korku, yalnızlık ve anksiyetenizin azalması
Güvenli bir ortamda yeni iletişim becerileri kazanarak
İngiliz yazar ve sanat eleştirmeni John Berger, hayata gözlerini yumdu. Hem edebiyat severler için, hem okurları için büyük bir üzüntü, büyük bir kırılış… 90 yaşında olmasına rağmen üretmeye, dünyayı sevmeye, dünyaya sanatla bakmaya ve sanatla eleştirmeye devam etti. Üretti, üretilenleri değerlendirdi, yeri geldi eleştirdi, yeri geldi kendi yaşamına empoze etti. Evet, empoze etti. Bazı şeyler yaşama empoze edilmek zorundadır, bazı şeylerden de vazgeçilmelidir.
5 Kasım 1926 yılında İngiltere‘de doğdu. Sanat kariyerine ressamlık ile başladı. Sonrasında sergiler, eleştiriler, eleştirmenlik ve ürettiği hazine değerindeki kitaplar geldi. Üretimlerinin sonucunda 1972 yılında Man Booker ödülüne layık görüldü. Aynı şekilde 1940‘lı yıllarda Komünist Parti ile yakın ilişki kurdu. Hatta sol yayınları olarak nitelendirilen Tribune adlı dergide makaleler yazdı. John Berger, tam anlamıyla Marksistbir yazardı.
Man Booker ödülünü kazandığında, 5 bin sterlinlik bu ödülün yarısını devrimci bir yapıya sahip olan Karayipler’deki Kara Panter adlı harekete bağışlayacağını duyurdu. Yarısını da Avrupa’da ki göçmen işçilerle alakalı yazacağı bir kitaba harcayacağını söyledi. Şüphesiz ki tutarlı bir sosyalistti.
John Berger, 1974 yılında bir yayınevinin daveti üzerine Türkiye‘ye gelmiş ve Sait Faik’in öykülerini okumuştu. Hatta bir röportaj da “Sabaha kadar, Sait Faik’in öykülerini okudum.” der.
John Berger, tiyatro oyunları, romanlar, öyküler, şiirler, makaleler, denemeler yazdı ve sürekli üretti. Şimdi ise gözlerini hayata yumdu.
Çoğu kitabının Türkçeye çevrilmesi ve yayımlanması işini Metis Yayınları üstlendi.
Üreten bir yaşama, duyarlı bir yaşama, onurlu bir yaşama elveda diyoruz. Elveda John Berger!
John Berger “Görme Biçimleri”
John Berger’in 4 serilik “Görme Biçimleri” adlı BBC programının Türkçe altyazılı halini izlemek isteyebilirsiniz.
Kitaplarından alıntılar:
Ve Yüzlerimiz, Kalbim, Fotoğraflar Kadar Kısa Ömürlü
“Böyle bir aşkın anımsayabildiği kadarıyla, başlangıçta iki cinse bölünüş, hayatı kutuplara ayırdı. Erkek ve kadının yaratılışı bir ayrılık, yeni tür bir eksiklik duygusu oluşturdu. Cinsel içgüdü kutupları birbirine çeken çekim enerjisiydi. İnsanın hayal gücü ve belleği oluşur oluşmaz, bu çekime sahip olup sürdürme isteği kendini aşk adıyla sunmaya başladı. Böyle bir aşk bir bütünleşme umudu aşılıyor ve enerjisini gerçeğin can evinden aldığını söylüyordu. Bütünleşme umuduyla birlikte evin tekrar kurulabileceği umudu da gelişti, ama ev o ev değildi artık. İşte bu yüzden, modern çağda evden yoksun olduğumuz zamanlar, aşkın titreşimlerini bir başka zamankinden çok daha yoğun duyarız.”
Bento’nun Eskiz Defteri
“Görünüş bir yanılsama değil, geçici bir şeydir, dahiler için de, hatalar için de geçerlidir bu.”
“Her ciddi siyasi protesto mevcut olmayan adalete yapılan bir çağrı ve bu adaletin istikbalde gerçekleşeceğine dair bir umuttur; ancak protestoların birincil nedeni bu umut değildir. Karşı çıkmamak son derece onur kırıcı, küçültücü, ölümden de beter olacağı için protesto eder insan. Barikat kurarak, silahlanarak, açlık grevi başlatarak, omuz omuza haykırarak ya da yazarak karşı çıkar; çünkü gelecekte ne olacak olursa olsun, içinde bulunduğu ânı kurtarmaktır derdi.
Protesto, sıfırlanmayı ve suskunluğa mahkûm edilmeyi reddetmektir. Bu sebeple, gerçekleşirse eğer, o anda küçük bir zaferdir protesto. Her an gibi geçici de olsa iz bırakır. Geçip gitse de belleklere kazınmıştır. Protesto aslında başka, daha adil bir gelecek için göze alınmış bir fedakârlık değildir; içinde bulunulan zamanın kifayetsiz bir kurtarılışıdır. Mesele, kifayetsiz sıfatıyla tekrar tekrar nasıl yaşanabileceğidir.”
G.
“Bir anlık içgözlem, kendi deneyimlerimizin büyük bölümünün tanımlanamadığını gösterecektir.”
Buluştuğumuz Yer Burası
“Koca bir büyüteçtir umut − bu yüzden fazla ileriyi görmeni önler.”
Tüm dünyada toplam 400 milyon diyabetli olduğu tahmin ediliyor. Ancak bu sayı her geçen gün beklenenden yüksek bir hızla artıyor. Türkiye nüfusu olarak 2030’da beklenen diyabetli sayısına çoktan ulaştık.
Kötü yaşam şartları, yanlış beslenme alışkanlıkları, enfeksiyonlar gibi birçok faktörün etken olduğu diyabetin görülme sıklığı arttıkça tedavi teknolojileri de her geçen gün artıyor.
Diyabetin iki türü var: Birincisi vücutta hiç insülin üretilemeyen tip 1 diyabet, ikincisi insülinin salımında bozukluk durumuyla ortaya çıkan tip 2 diyabet. Gelişen teknolojiler her iki tip diyabeti de olumlu etkiliyor.
Gelecek yıllarda diyabet ile ilgili teknolojik gelişmeler hız kazanacak. 52. Ulusal Diyabet Kongresi’nde Ord. Prof. Dr. Erol Çerasi ve diğer uzmanların ve Yale University’den Doç. Dr. Eda Cengiz’in sunumlarının notlarından faydalandığım bu yazıda diyabet ile ilgili son teknolojik gelişmeleri paylaşacağım.
Kan şekeri ölçüm aletleri
Sürekli kan şekeri ölçen sistemler (CGMS)
Kan şekeri ölçümü, diyabet yönetiminin önemli bir parçasıdır. Özellikle tip 1 diyabetliler günde 4-5 kez parmaktan kan şekeri ölçümü yapmak zorundadır. Önceden kan şekeri ölçümü epey zordu. Ancak, günümüzde cilde yerleştirilen ince bir silikon vasıtasıyla sürekli kan şekeri ölçmek mümkün. Veriler cep telefonu ya da bilgisayara aktarılıyor. Böylece özellikle yaşlı, çocuk ve sporcu diyabetlilerin hayatı kolaylaşıyor. Aileler ve hekimler diyabetlinin kan şekerlerini anbean kontrol edebiliyorlar. Sinyal sistemleri aynı zamanda kan şekeri konusunda uyarılar yapıyor.
Sürekli ölçüm cihazlarıyla daha fazla sayıda ölçüm parmak delmeden gerçekleştirilebiliyor. Bu da daha kolay diyabet yönetimi sağlıyor. 5 dakikalık ortalama kan şekeri verisi diyabetin seyri için çok kıymetli.
Akıllı insülinler
Şu anda kan şekerine göre davranıp vücudun insülin dozunu arttırıp azaltacak insülinlere sahip değiliz. Ancak, yakın gelecekte bu insülinler hayatımızı kolaylaştıracak en önemli araçlardan biri haline gelecek. Bu şekilde diyabetli vücuduna daha az insülin uygulayacak. İnsülini her gün değil örneğin bir haftalık uygulayacak. Devam eden kök hücre çalışmalarındaki kilit nokta kök hücrelerin insülini kan şekerine göre azaltıp arttırma özelliğinin olmayışı. Akıllı insülinler bu noktada da diyabetlilere oldukça yardımcı olacak.
T hücreleri
Tip 1 diyabettte otoimmüniteye neden olan etken, savaşçı T hücrelerinin insülin hücrelerine saldırmasıdır. Hatta Erol Çerasi Hoca’nın da belirttiği gibi diyabette çözüme varılması gereken en önemli durum budur. Savaşçı T hücrelerinin istilası engellenmeden adacık nakli çalışmaları da bir yere kadar etkili olabiliyor.
Kök hücre çalışmaları
Kök hücre çalışmaları hızla devam ederken şunu belirtmekte fayda var: Kök hücreler insanın kendi hücreleri olduğundan adacık naklindeki gibi reddetme ya da immün sistemin baskılanması gerektiği gibi bir durum söz konusu değil.
Yapay pankreas
Diyabetli olmayanlarda pankreas hem kan şekerini sürekli ölçer, hem de bu ölçüm sonucuna göre insülin dozunu arttırır ya da azaltır. Diyabette hedeflenen, kan şekerine göre insülin dozu ayarlamadır. Pankreasın görevini henüz yüzde 100 yerine getiremese de yapay pankreas, diyabetlilerin hayatını kolaylaştıracak çok önemli bir çalışma.
Dünyada yapay pankreas konusunda çalışmalar yapan iki önemli merkezden biri olan Yale University’den Doç. Dr. Eda Cengiz’in mayıs ayında Koç Üniversitesi’nde yaptığı sunumunu canlı dinlemiştim. Sunumda yapay pankreas için 2018 yılını vermişti Dr. Cengiz. FDA onayı alınması bekleniyordu ve yenilerde FDA (Food Drug Association) yapay pankreası onayladı.
Yara bandı ve kol saati şeklinde olacak yapay pankreas sistemi üç aşamadan oluşuyor:
Pompa, pankreasın en önemli işlevlerinden biri olan kan şekeri düzeyine göre insülin ayarlamasını yapmaya yarayacak.
İnsülin dozu hesaplayan sistem: Vücudun ne kadar insüline ihtiyacı olduğunu hesaplamaya yarıyor. Bu sistem pompaya ne kadar insülin göndermesi gerektiğine dair işaret gönderiyor.
Bu şekilde diyabetlinin vücudunun ihtiyacı olan insülin ihtiyacı karşılanıyor.
Glikoz sensörü: Kan şekerini ayarlayan sistem.
Şu anda deri üstünde denenen yapay pankreas, 10 yıl içinde deri altına inecek. Yapay pankreas telefon, yara bandı ve kol saati şeklinde olacak.
Bunların yanısıra insülin pompası gibi taşıma zorluğu olan aparatların yerine deriye yapışan ve bozuk para büyüklüğündeki aletlerle kan şekerleri yönetilebiliyor. İnsülinleri normalde +4 santigrat derecede tutmak için buzdolabı kapağına koymak gerekiyor. İnsülin taşıma çantaları ile insülin bozulabiliyor, donabiliyor. Yeni üretilen bir insülin saklama aracı ile insülinler daha kolay korunabilecek.
Tüm bu teknolojilere rağmen diyabetliler beslenmelerine ve fiziksel aktivitelerine dikkat etmelidir. Tüm tedaviler düzenli uygulanan bir beslenme tedavisi ve fiziksel aktivite temeline oturtulmalıdır.
Türk sinemasının bu dönemlerine festivallerden aldığı övgü ve ödüllerle bir film damga vurdu. Kıvanç Sezer’in yönetmenliğini üstlendiği “Babamın Kanatları” anlattığı mesele ve dikkat çektiği noktalarla son dönemin en sarsıcı ve en gerçekçi filmlerinden biri oldu. 23. Uluslararası Adana Film Festivali ve 53. Uluslararası Antalya Film Festivallerinde aldığı ödüller sonrası yurt içi ve yurtdışı festivallere giden film, 2 Aralık 2016’da sinemaseverlerle vizyonda buluştu. Tüm ekibinin yüreğini ortaya koyarak yaptığına inandığım bu filmi izlemenizi kesinlikle öneriyorum.
Filmin yönetmeni sevgili Kıvanç Sezer ile diğer festivallerden sonra 22. Gezici Festival’de bir araya geldik. Yönetmenliği ve film üzerine keyifli bir sohbet gerçekleştirdik. Şimdi hep birlikte keyifli röportajımızı okuyalım…
Kıvanç bey, hoş geldiniz. Öncelikle tebrik ediyoruz, filminiz hayırlı olsun. “Babamın Kanatları” dolaştığı festivallerden güzel övgüler alıyor. Öncelikle sizi tanıyalım istiyorum, yönetmen olma hikâyeniz nasıl gelişti?
Teşekkür ederim. Ben esasen biyo-mühendislik okudum. Fakat üniversite yıllarında, sinemaya bir ilgim oluştu. Kısa filmler çekmekle başladım tabi ama bir meslek olarak yapabilmek için bir zaman geçmesi gerekti. O zaman içerisinde sinemanın çok büyük bir ifade alanı olduğunu fark ettim ve daha büyük bir tutku hissetmeye başladım. 2007 yılında İtalya’da bir sinema okudum. Bir yandan doktora yapıyordum biyo mühendislikte ama onu bıraktım. Bir kurgu okuluna başladım ve 2 yıl eğitim aldım. İstanbul’a dönünce 3-4 yıl sektörde çalıştım asistan ve kurgucu olarak. O arada iki kısa film bir de belgesel çektim. 2012 yılından bu yana da “Babamın Kanatları” projesiyle uğraşıyorum.
“Mühendislik eğitiminin yönetmenliğime etkisi daha fazla oldu.”
İtalya’da bir kurgu eğitimi aldığınızdan bahsettiniz. Bu kurgu eğitiminizin yönetmenliğinize nasıl etkileri oldu?
Kurgu, filmi çok değiştirebilen bir şey, fakat baştan sona da değiştirebilen bir şey değil. O yüzden “kurguda hallederiz” sözünün aslında çok gerçekçi olmadığını, eğer iyi bir malzeme varsa belli oranda bir mantık içerisinde filmi iyi duruma getirebileceğini fark ettim.
Bir ikincisi de, sahnelerin birbirine bağlanması ve geçişler meselesi üzerine düşünüp eğitimini de alınca, yazarken de bir şekilde onu görmeye çalışmak, onun nasıl bağlanacağını görmeye çalışmanın ona etkisi olmuş olabilir. Aldığım mühendislik eğitiminin yönetmenliğe etkisi daha fazla oldu. Mühendislik bir optimize etme alanı ve bir süreç yönetimi aslında. Yönetmenlik de Senaryo aşamasından finale kadar aslında bir süreç yönetimi. O yüzden mühendislik eğitimimin katkıları çok fazla.
İlk uzun metrajlı filminiz “Babamın Kanatları” ses getiren bir yapım oldu. Şimdi biraz 2012 senesine gidelim, hikâyesi nasıl ortaya çıktı, ilk fikirler nasıl oluştu?
Ben 2012 yılında senaryoyu yazmaya başladım ama ilk olarak 2010 yılında okuduğum bir gazete haberinden etkilenmiştim. Ömer Çetin adında bir üniversite öğrencisinin çalıştığı inşaattan düşüp ölmesi haberiydi bu. Bu hikaye beni çok etkilemişti. Bu fikir de 2 yıl boyunca kafamda döndü durdu ama bu hikâyeden bir film yapabileceğim fikrine 2012 yılında kapıldım. Daha sonrasında 2012’den itibaren senaryoyu yazarken de hikâyelerin çok olduğunu fark ettim.
“Günde en az 1 inşaat işçisi maalesef ihmallerden dolayı ölüyor.”
Siz bu senaryoyu yazarken, o sırada başka hikâyeler, başka işçi ölümleri de oluyordu sanırım…
Ben bu haberi okuduktan sonra şunu fark ettim; işçi ölümleri, iş cinayetleri çok yaygın bir şey. Türkiye’deki rakamlara bakıldığı zaman, günde en az 1 inşaat işçisi maalesef ihmallerden dolayı ölüyor. Böyle bir realite var. Baktım ki, hikâyeler her yerde, sonra da bunu bir sinema filmi formuna nasıl dönüştürebilirim diye yola çıktım. 2012 yılından 2015 yılına çekim yaptığımız zamanlara kadar bir senaryo süreci gelişti.
Hazırladığınız bu senaryoyu Özcan Alper ve Nar Film ekibine nasıl ulaştırdınız?
Ben bu hikâyeyi yazmaya başladığım zaman, İstanbul Kadıköy’deki Nazım Hikmet Kültür Merkezi’nde Özcan Abi bir atölye veriyordu ve biz orada tanıştık. Ona bu hikâyeyle gidince, bana “eğer yapımcı olsaydım sana senaryonu yaz, ben bu filmin yapımcılığını yaparım derdim.” dedi. İlerleyen zamanda da durum böyle oldu. Yapımcılığını kardeşi Soner Alper yaptı. Özcan abi de proje danışmanı gibi, sürekli senaryoyu konuştuğum ve tartıştığım kişi oldu. Projeye çok büyük katıları oldu.
“Senaryoda evrensel olana ulaşmak için çaba sarf ettim.”
Filmde, senaryoda en çok neleri ön plana çıkarmak istediniz? Anlatılan mesele derin bir mesele, sınıf durumu da var. Neler demek istersiniz?
Her zaman iyi bir film yapmak üzerinde durdum. Anlattığı mesele, önemli bir mesele, ama seyirci buna bakmıyor. İyi veya kötü filme bakıyor. Eğer ki iyi bir filmse değer veriyor, kötü ise vermiyor. Dolayısıyla bu önemli meseleyi anlatırken, bu meselenin önemine denk düşecek bir sinemasal kalite olması gerekiyordu. Almanya’da bir senaryo danışmanım vardı, onunla da senaryo üzerinde derinlemesine bir çalışma yaptık. Yurtiçinde ve yurtdışında ortak yapım marketlere gittik, Köprüde Buluşmalar gibi. Farklı kültürlerdeki insanlara bu hikâyeyi anlattığımda alacağım reaksiyonları görmeye çalıştım. Çünkü yapılacak proje yurtdışında da bir festivalde olacak ve sizin kültürünüzü izleyen farklı kültürden birinin de sizin hikâyenizden bir şey bulması gerekiyor. O yüzden senaryoda evrensel olana ulaşmak için çaba sarf ettim.
Sınıf meselesi tabii ki bu işin içinde. Kürt işçiler de var bu filmde. Bu, Kürt meselesine dair bir film olduğundan değil, inşaat işçilerinin birçoğunun Kürt olmasından dolayı. Onların yaşadığı sınıfsal çelişkiyle de alakalı. Bir yandan işçi ölümlerine sebep olan güvensiz çalışma, denetimsizlik, taşeron çalışma, işçilerin örgütsüzlüğü gibi bir takım unsurları da arka planda verdiğimiz için, çalışma ortamındaki hiyerarşi, taşeron sistemi ve o şantiyedeki gerçeklikleri de izleyiciyle yüz yüze getirmeye çalıştık.
“İbrahim karakterini oynayabilecek tek kişinin Menderes Samancılar olduğuna inandım.”
Oyuncu seçimlerine neye dikkat ettiniz? Çünkü oyuncular da övgüler alıyor ve ödül aldılar? Özellikle Menderes Samancılar bu role nasıl ikna oldu?
Menderes Samancılar ilk ikna olan oyuncuydu. Ona oyuncu seçmeli şekilde değil, ben kendim teklif ettim İbrahim rolünü ona. Onu düşündüm, çünkü o rolü oynayabilecek tek kişi olduğuna inanıyordum. İstanbul Film Festivali’nin eski direktörlerinden Hülya Uçansu aracılığıyla ulaştım ve senaryoyu gönderdim. Birkaç gün sora görüştük ve kendisiyle anlaştık. Diğer genç oyuncularımız Musap Ekici ve Kübra Kip için de bir oyuncu seçmesi yaptık. 60’a yakın oyuncu vardı o rollerin seçmesinde. Onlar da çift olarak gelmişlerdi ve onları seçtik. Tansel Öngel’e de rol için yine ben teklif götürdüm.
Çekim sürecinizden bahsedelim biraz, ne kadar sürdü, nasıl geçti?
Çekimler zorlu geçti tabii, bir inşaat alanında çekim yapmak kolay değil. İstanbul Esenyurt’ta, 5 hafta sürdü çekimler, 2015 Kasım zamanıydı. O dönem son yüzyılın en soğuk kışı olacak diye bir söylenti vardı. Ama şansımıza güneşli bir dönemdi ve filme de önemli bir katkısı oldu.
Kurgu üzerine eğitiminiz olduğundan, eminim ki “Babamın Kanatları”nın kurgusuna da büyük önem vermişsinizdir diye düşünüyorum. Kurgu sürecini nasıl ilerlettiniz?
Evet, benim kurgu eğitimim var, ama daha önce baştan sona bir sinema filmi kurgusu yapmamıştım. O yüzden deneyimli ve genç bir kurgucu olan Umut Sakallıoğlu ile gece gündüz çalıştık. Sürekli yeni şeyler, yeni öneriler geliştirdik. Bu çalışmamızdan sonra, Almanya’dan Fatih Akın’ın kurgucusu Andrew Bird geldi. Bize supervizorlık yaptı, bütün film üzerinden ve onun önemli yorumları oldu. Bizim için bitince filmin kurgusu, ofiste bir halk günü yaptık. Toplumun birçok kesiminden kişileri yani öğretmen, işçi, genç, yaşlı… vb çağırıp onların görüşlerini aldık. Onların söyledikleri üzerinden de bir kez daha kurgunun üzerinden geçtik.
“Sınıfa dair filmler yapan, daha sosyal gerçekçi hikâyeler ve İtalyan yeni dönem gerçekliğini anlatan yönetmenlerin filmlerini çok seviyorum.”
Filme baktığımız zaman Ken Loach filmlerinden etkiler görebiliyoruz. Filmlerini takip eder misiniz? Başka takip ettiğiniz yönetmenler var mı?
Ken Loachbenim çok sevdiğim bir yönetmendir Sinema dilini ve hayata, sinemaya bakışışını çok önemli buluyorum. Mike Leigh de de öyledir. İran sinemasını da çok seviyorum, oradan Asghar Farhadi, Abbas Kiarostamive Mecid Mecidi gibi yönetmenleri çok severim. Stéphane Brizé ve Laurent Cantet gibi Fransız, sınıfa dair filmler yapan yönetmenleri çok seviyorum. İzlediğim sinemada, daha sosyal gerçekçi hikâyeler ve İtalyan yeni dönem gerçekliğini anlatan filmleri sevdiğimi söyleyebilirim. Ken Loach’ın yeni filmi “I, Daniel Blake” ile bizim film de aynı zamanda çıktı. O filmi de Adana Film Festivali’nde izlemiştim. Bizim filmle benzer yönleri olduğunu keşfetmiştim ve o filmden de çok etkilenmiştim. Bu arada filmin linkini de kendisine gönderdik, izleyip fikirlerini söyleyecek bizlere.
“Ülkemizdeki film çekme zorluklarını bahane edip, bu yolda yılmamak lazım.”
İlk uzun metrajını çekmiş ve sinema tecrübesi çok olan bir yönetmen olarak, bu sektörde yer almak isteyen ve yönetmen olmak isteyen genç nesile neler önerirsiniz?
Benim açımdan bir şeyler çekmek, bir şeyler kurgulamak ve bir şeyler denemek çok önemli. Yazma pratikleri çok önemli. Film izleme ve izlediği film üzerine düşünme pratikleri çok önemli. Bir filmi izledik, bu film kötü ya da bu film çok iyinin ötesinde değerlendirmeler yapabilmek çok önemli, sinemanın daha fazla derinine inmek önerilebilir. Ülkemizdeki sinema çekme zorluklarını bahane edip, yılmamak lazım. Yılmadan, doğru bildiği şeyi yapabilmek için kişinin inat etmesi gerekiyor. Benim açımdan bir filmin yönetmeni, filmle ilgisini kestiği anda filmi yapılmayacak kişidir. Her şey size bağlı oluyor. O yüzden bağın kuvvetli olması çok önemli.
22. Gezici Festival kapsamında, Ankara’da birlikteyiz. Filminizin özel gösterimi oldu. Neler demek istersiniz?
Sinemayla ilgilenmeye başladığım ilk yıllarda İzmir’deydim, orada üniversite okudum. İzmir’de düzenlenen Gezici Festival zamanında filmlerde, seanslarda birçok yönetmenle tanıştım. Eminim genç kuşak yönetmenlerin birçoğu da o zaman gösterilen filmlerden festivalden beslenerek ilk projelerini yapmıştır. Her filme ulaşabilmek kolay değildi o zamanlar tabi bir de. O yüzden başından beri çok değerli bir iş yapıyorlar. Her yıl farklı şehirlerde çok önemli bir misyonu yerine getiriyor. Filmimle birlikte bu yılki festivalde olmak da benim için ayrı bir mutluluk.
“Babamın Kanatları”nın ardından yeni bir sinema projeniz var mı?
Babamın Kanatları’nı bir üçleme olarak düşünmüştüm. İkinci filmin de hazırlıklarına başlayacağız. Burada bu konut meselesi üzerine farklı bir bakış açısıyla gideceğiz.
İnşallah ikinci film de Babamın Kanatları kadar başarılı bir yapım olur diyorum, çok teşekkür ederim bu keyifli sohbet için.
OHAL’le birlikte kadınlar için neredeyse, nefes alamayacakları bir tecrit ve baskı ortamı yaratılmak isteniyor. Kadınların özgürce ve eşitlik içerisinde yaşama talepleri OHAL ile yaratılan siyasi ortamda yok sayılıyor. OHAL gerekçe haline getirilerek hayatlarımız üzerinde daha fazla tahakküm kurulmaya çalışılıyor.
Kadın kazanımlarımızı hedef alan uygulamalarla karşı karşıya kaldığımız bugünlerde kadın dayanışmasının gücünü ve önemini daha fazla hisseder hale geldik.
Başta Kürt illeri olmak üzere ülkenin pek çok yerinde kadın dernekleribir bir kapatıldı. Kayyum atanan belediyelerde ilk olarak kadın çalışmaları durduruldu. Eş başkanlık sistemi hedef alındı. Cezaevlerinde kadın tutsaklara dönük tecrit artırıldı. Yaşanan gözaltılarda keyfi çıplak aramalar ve taciz arttı.
Görülüyor ki erkek devlet, kadın dayanışması ve mücadelesiyle kazandıklarımızı, OHAL bahanesiyle elimizden almaya çalışıyor.
Sokakta, evlerde, okullarda taciz ve tecavüz arttı. Giderek de sıradanlaşıyor. Siyasi ortamdaki çözümsüzlükler devlet nezdinde kadınlara erkek devlet şiddeti olarak, toplumsal olarak yaşanan umutsuzluk ve sinme hali ise doğrudan kadına, erkek şiddetiolarak katmerlenerek dönüyor. Muhafazakârlık, şiddetin gerekçesi haline getiriliyor. Kadınlar şort giydiği için ya da sokakta spor yaptığı için şiddetle karşılaşıyor. Şiddet uygulayan erkekler ise “yargılandığı” sürede serbest bırakılıyor. Bir de yoksullukla mücadele eden kadınlar ekonomik şiddet kıskacında kalıyor. Örneğin; Kütahya’da bir ev işçisi çalışmaya giderken kreş bulunmadığı için çocuklarını eve kilitlemek zorunda kalabiliyor ve çıkan yangında çocuklarını kaybediyor.
Patlayan bombaların gölgesinde, istikrar diye diye yaratılan bu istikrarsız ortamda “bir de sizinle mi uğraşacağız” türünden yaklaşımlarla emeğimiz, mücadelemiz ve kazanımlarımız yok edilmeye çalışılıyor. Oysa biz kadınlar için şiddete karşı durmak yaşamsaldır. Taciz ve tecavüze karşı mücadele vermek yaşamsaldır. Kadın dayanışması yaşamsaldır. Emeğimize sahip çıkmak da yaşamsaldır.
OHAL ve KHK’lar yoluyla bir gece meclisten geçirmek istedikleri “çocuk istismarı yasası” kadınların OHAL’e rağmen sokakları boş bırakmayarak kararlı bir şekilde yasaya karşı koymaları sayesinde durduruldu. Tüm yaşanan adaletsizliklere, dayatmalara, yasaklamalara, “OHAL var ne hakkı ne hukuku” diyenlere inat durduruldu.
25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Uluslararası Mücadele Günü’nde yine kadınlar OHAL yasağı tanımadılar. Çünkü erkek egemen toplumda kadın için her gün OHAL var, kadınlar bunu bilerek yine sokağı terk etmediler. Binlerce kadın İstiklal Caddesi’ni mor bir isyana çevirmeyi yine başardı.
Yine Ayşegül Terzi’yi, Ebru Tireli’yi yalnız bırakmadılar. Şiddete uğrayan kadınları kamuoyunun gündemine taşıdılar.
Kadınlar Tacizci Watsons’u OHAL var diye görmezden gelmedi, gelemezdi. 17 yaşındaki genç bir kadına çıplak arama yapmışlardı. Bu mümkün olamazdı.
Gözaltında kaybedilmek istenen kadınların sesi olmaya çalıştılar, çalışıyorlar…
En çok korkutan da bu oluyor sanıyorum. OHAL’de, bu halde, her halde direnen kadınların olması ezilenlerin tıkanan nefes borularını açıyor. Umut yaratıyor.
Zor günlerden geçiyoruz. Dünyada ve ülkede büyük altüst oluşların yaşandığı, egemenlerin tarih sahnesinde birbirlerine karşı tekrar üstünlük kurmak ve zenginlik devşirmek adına milyonlarca insanın katliamlara, sürgünlere maruz bırakıldığı karanlık günler…
Bugün OHAL ve KHK’ların sürdürülmesi; bütün özgürlüklerin, insan haklarının, demokrasinin zapturapt altına alınarak eşitlikten, barıştan ve demokrasiden yana olan herkesi susturmak içindir.
Biz kadınlar OHAL ve KHK’lar yoluyla hayatlarımız üzerinde daha fazla tahakküm kurulmasına mahkûm değiliz diyoruz.
Tacize, tecavüze, şiddete, çocuk istismarlarına, emeğimizin yok sayılmasına, OHAL’e mahkûm değiliz. Mücadele etmenin OHAL koşulları bile olsa kadınlar için yaşamsal olduğunu bilerek daha fazla kadın dayanışması diyoruz.
Daha fazla mücadele.
Erkek-devlet şiddetine, aklına, hükmüne mahkûm değiliz!
Çözüm ellerimizde, çözüm kadın dayanışması ve mücadelesinin büyütülmesinde…
İngiliz Gazeteci Stuart Jeffries’in yazdığı ve İngiltere’de Verso yayınevinin bastığı “Grand Hotel Abyss: The Lives of the Frankfurt School” kitabı Frankfurt Okulu felsefecileri ve çağdaşları entelektüellerin çalışmaları ve hayatlarına ışık tutuyor.
1924’de Arjantinli bir iş insanının finansal desteğiyle hayata geçen “Frankfurt Sosyal Araştırma Enstitüsü” eleştirel teori üzerine kurulan anlayışıyla kapitalizmin kapsamlı bir eleştirisini yapmaya girişir. Parti siyasetinden ve üniversitelerden bağımsız olan okul, siyasi mücadelenin etkinliği konusunda da şüphecidir. Adorno “kültür endüstrisi” olarak tanımladığı popüler kitle kültürünün toplumu baskı altına almak ve domine etmek için kullanılan bir araç olduğunu savunur.
Theodor Adorno
Walter Benjamin’in Berlin’de geçen çocukluğunu kayda geçirmek için yazdığı kitabı eşyalarla insanların yer değiştirdiği, Proustvari fantazmagorik bir dünyadan söz açar. Böyle bir dünyanın meta fetişizminedeniyle özel eşyalar belki de insanlardan daha çok çocukluğumuza götürür bizi. Dahası Lukacs gibi Marksistler insanların kapitalist sistemde aynılaşarak eşyalardan (metalardan) farksız hale geldiklerinden bahseder.
Walter Benjamin
Psikanalist Erich Fromm, Marks ve Freud’u bir araya getirdiği yazılarıyla Frankfurt okulu bünyesinde genel geçer düşüncelere meydan okur. Fromm Marksizme psikanalizi sokarak ortodoks Marksistleri kızdırırken Freud’un “libidonun önemi ve bireysel nevrozların erken çocukluğa dayandığı” görüşüne de karşı çıkar. 1931 tarihli Analitik Sosyal Psikoloji’nin Metod ve İşlevi’nde insanların içgüdüsel aparatının (Freud’un psikoseksüel gelişimin merkezine aldığı libido yapısı da dahil olmak üzere) büyük oranda değiştirilebilir olduğunu, ekonomik şartların asıl değişim faktörleri olduğunu yazar. Libidonun kuvvetleri ve sosyal kuvvetler kesin değildir, diyalektik bir ilişki içerisindedirler.
Eric Fromm
Fromm, cezai adalet sisteminde devletin toplumun bilinçaltında baba kimliğini üstlenerek genel geçer baba korkusu sayesinde yönetimini sürdürdüğünü yazar. Devlet suçluları suç işlemeye iten sosyal şartları iyileştirmek yerine ağır cezalar vermeye yönelir. Fromm’a göre adi suçlular toplumun ekonomik adaletsizliğinin kurbanıdırlar. Cezai adalet sisteminin amacı suç oranını azaltmak yerine muhalefeti ezmek ve baskıları yoğunlaştırmaktır.
Enstitünün uzun yıllar yöneticiliğini yapan Max Horkheimer sosyalistlerin çalışmaya yüce bir nitelik vermelerinin sofuca bir ideoloji olduğunu, bu sayede de kendilerini kapitalist propagandanın taşıyıcısı haline getirdiklerini yazar. Horkheimer Marks’ın çalışmayı bir kategori olarak fetiş haline getirdiğini yazar. 1930’ların başında okuduğu Marks’ın ekonomik ve felsefi yazılarında kendisini rahatsız eden şey, Benjamin’in Marks’ın çalışma konseptinde fark ettiği faşizmde de karşımıza çıkan teknokratik özelliklerdir, ki Benjamin Adorno ve Horkheimer’ın aksine yaratıcı verimli çalışmayı över.
Max Horkheimer
Adorno’ya göre çalışma insanın kendisini gerçekleştirmesinin temel kategorisi değildir. Öyle ki 1969’da verdiği bir röportajda Adorno Marks’ın dünyayı devasa bir ıslah evine çevirmek istediğini söyler. Bir diğer Frankfurt Okulu üyesi Herbert Marcuse 1955 tarihli Eros ve Uygarlık: Freud’un Felsefi Araştırması’nda Marks’ın en sevdiği kültürel kahraman Promete’nin Freud’un performans prensibini temsil ettiğini yazar. Promete didinme, verimlilik ve baskı yoluyla ilerlemenin kahramanıdır. Performans prensibi ise Freud’un insanlığın uygarlığa daha iyi uyum sağlayabilmesi için zevklerini bastırdığı gerçeklik prensibinin özel bir türüdür. Marcuse ise farklı prensipler ve mitolojik kahramanlardan bahseder: Orfeus, Narsisus ve şarap tanrısı Dionysus gibi… Bu tanrılar neşe ve doyumu, emir vermeyip şarkı söyleyen sesi temsil ederler.
Herbert Marcuse
Marcuse Freud’un ölüm içgüdüsü olan hayatın gerilimine son veren Nirvana prensibini ölümde değil hayatta bulmayı umar. Bu ütopik önerme Freud gibi Hegel, Marks ve Schopenhauer’in düşüncelerine de karşıttır. Marcuse 1932’de Nazi rejiminde profesörlük alamayacağından emin olunca enstitüye katılır. 1920’lerde filozof Heidegger’in öğrencisi olan Marcuse hocasının teknolojik rasyonelliğin günlük yaşamın her alanına egemen olduğu ve bireyin özgürlüğünü elinden aldığı fikrinden etkilenir. Heidegger’in Nazizme kayması Marcuse’ü Hegel’e yöneltir; onda tutucu değil, sosyal hayatın irrasyonel biçimlerini eleştiren bir filozof bulur.
Hegel ve Kant’ın vurguladıkları Vernunft (eleştirel akıl yürütme) görünürdekinin ötesine geçerek altta yatan diyalektik ilişkilere ulaşırken Verstand (araçsal akıl yürütme) görünürdeki dünyanın mantığa göre yapılandırılmasıdır. Vernunft sonuçlara odaklanırken Verstand sadece araçlarla ilgilidir.
Marcuse Verstand’ın kapitalizmin aracı olduğunu, Vernunft’un ise kapitalizme meydan okumanın aracı olduğunu çıkarsar.