Ana Sayfa Blog Sayfa 38

Türk Star Wars’unun Göz Kamaştırıcılığı!

0

Türk Star Wars’unun Göz Kamaştırıcılığı! from seninhikayen on Vimeo.

Bu Ed Glaser.
Kendine özgü bir uzmanlığı olan bir film tarihçisi.
-“Çakma” ya da yeniden yapılmış yabancı filmler hakkında konuşuyorum,
onları vurguluyorum ve bazen yeniden yayınlıyorum.
Türk Rambo, Nijeryalı Titanik,
Mısırlı Rocky Horror Picture Show gibi yeniden yapımlar.
Ama bir tanesi var ki diğerlerinden ayrılıyor.

  • Bu tür filmlerin Kutsal Kase’si
    daha çok Türk Star Wars’ı olarak bilinen
    Çetin İnanç’ın “Dünyayı Kurtaran Adam”ıdır.
    Türk Star Wars’ı, bir çöl gezegenine inen
    ve onun kötü, zalim hükümdarını devirmeye karar veren
    iki Türk uzay maceracısının hikayesini anlatan
    1980’lerden kalma bir aksiyon filmidir.
  • Daha önce hiç böyle bir şey görmemiştim.
    Bu biraz ateşli bir rüya gibi.
    Buna Türk Star Wars’ı deniyor.
  • Sadece tema açısından değil
    aynı zamanda uzayda savaş uçaklarını
    kullanan savaşçılar illüzyonunu yaratmak için
    gerçekten Star Wars’tan alınmış görüntüleri kullandığı için.
    Film sinemadayken,
    sadece bir avuç baskı yapıldı
    ve o dönemde Türkiye’de film muhafazası
    neredeyse hiç olmadığı göz önüne alındığında,
    bütün nüshaların yok olduğu düşünülüyordu.
    Fakat, onlarca yıllık belirsizliğin ardından,
    filmin mevcut tek kopyasını kendi kişisel koleksiyonunda
    tutan işgüzar bir makinist hakkında
    haberler ortaya çıktı.
    Ed, filmi ihtişamına kavuşturmayı kendisine görev edindi.
  • Filme ulaştıktan sonra,
    onu taramak ve korumak konusunda çok ama çok heyecanlanan
    bir şirketle temasa geçtim.
    Açıkçası, film 30 senelik
    ve kötü durumdaydı.
    Yapmak istediğim şey,
    onu mümkün olan en iyi duruma getirmek
    ve en iyisi mümkün olabildiğince çok insanın
    gözü önünde yapmaktı.
    Ama Türk Star Wars’ı için neden bu kadar
    sıkıntıya girelim?
  • O kadar eşsiz ki.
    Görsel olarak çok renkli ve parlak, vahşi ve uçuk kaçık bir şey.
    Ona benzeyen bir şey daha yok.
    Onu ilk kez böyle büyük bir ekranda gördüm
    ve şimdi tekrar büyük ekranda görmek istiyorum,
    1982’deki olduğu gibi.
    Türkçe’de “Güç seninle olsun” nasıl deniyor?
  • Çeviri: Mehmet Kayın
  • Kaynak: https://www.youtube.com/watch?v=o1VBuIG9D_s

İnsan bakışı | Öykü

Carta gözünü soğuk bir güne açtı. Penceresinden süzülen ışığı birkaç saniye boyunca izleyip yatağı terk etti. Saat oldukça erkendi. Karnı aç, başı ağrılı ve ruhu sıkışmış gibiydi. “Bugün bir şeyler olacak.” dedi kendine. Ne zaman ruhu sıkışmış gibi hissetse mutlaka bir şeyler olurdu. Bu konuda şimdiye dek yalnızca bir defa yanılmıştı.

Bir Çarşamba günüydü, kırlangıçlarla ilgili bir gündü sanki. O gün ağaçlar ve kırlangıçlar için şaraplar içilecek diye düşünmüştü. Ruhunun sıkışıklığında detaylar ve çınlamalar vardı. Bundan öylesine emindi ki, bütün gününü kırlangıçları takip ederek geçirmişti. Ancak güneş battığında ne kırlangıçların şaraptan haberi vardı, ne de ağaçların kırlangıçlardan. “Olsun…” diye düşünmüştü “ben de tutup bir şiir yazarım.” Çünkü şiirlerde, özlemin daima bir anlamı vardı.

Carta o günden sonra ruhuna tamamen güvenemedi. Esasında yanılmayı hep istemişti. Çünkü bir şeylerin olacağını önceden bilmek sorumluluk demekti. O ise daima bundan  kaçardı. Düşünceleriyle biraz daha vakit harcadıktan sonra kendini dışarı attı.

Evinden çıktığı anda kışın taşıdığı bütün soğuk bir gülle gibi üzerinden geçip gitti. Titreyip silkindikten sonra yürümeye başladı. Yolu dört şarkı sürecekti, bunu biliyordu. Yürüdüğü bütün mesafeleri kulağında kulaklığıyla müzik dinleyerek geçirirdi. Şarkılar onun zihninde birer ölçü birimi olarak kullanılabilirdi. Evinden parka üç şarkı, parktan şehrin merkezine yedi şarkı, şehir merkezinden okula on iki şarkı… Bu yolların her birini defalarca böyle ölçmüştü. Dört şarkılık yoluna koyuldu ve gökyüzünü koklaya koklaya yürüdü.

Bugün müzeye gidecekti. Bir alışkanlık olarak değil, bir görev olarak yapacaktı bunu. Orada onu bekleyenler vardı, biliyordu. Kaldı ki hiçbir şeyi alışkanlık olarak yapmaktan hoşlanmazdı. Carta için bunlar ölü eylemlerdi. “Henüz yaşıyorken, ölü olan hiçbir şey için vakit
harcayamam.” diyordu hep. Pek çoğu buna anlam veremezdi ama o anlaşılmayı beklemeyi bırakalı çok olmuştu.

Şarkıların dördü de peşi sıra söylenip çalındığında Carta müzeye ulaştı. İçeri girdi ve her şeyden önce gözlerini kapatıp müzeyi dinledi. Ölü olan her şeyin yerini tespit etmeye çalışıyordu ki; onlardan uzak durabilsin. Müze ona bütün canlılığıyla sesleniyordu.

“Bir seferlik, bir tek seferlik böyle olacak.” dedi kendine.

Müze oldukça büyüktü ve fazla aydınlık değildi. Sanki içeriyi aydınlatan tek şey dışarıdan süzülen güneşin yumuşak ışığıydı. Sonra ışığın aynalardan yansıyıp  duvarlara ve insanlara dokunduğunu fark etti. İçten içe gülümseyip etrafı incelemeye koyuldu. Sağa doğru ilerleyip büyükçe bir kolonu aştığında onu bekleyenleri gördü. Kalabalık bir grup insan, bambaşka dillerde ve ufuklarda konuşuyorlardı. Aralarına katılıp hemen birileriyle konuşmaya başladı. Sanki onu beklediklerini unutmuş gibi konuşmalarına devam ettiler. “İşte” diye düşündü, “yokluğum varlığımdan daha hızlı unutuluyor.”

Konuşmalar yapıldı, müzenin her köşesi gezildi, şakalar edildi ve sonunda müzeden dışarıya çıkıldı. Bahçeye çıkınca soğuk havayla adeta kavuştuklarını hissetti. Cebinden çıkardığı paketten bir sigara yaktı ve gözlerini güneşe dikti. Zaten her yer, önceki günlerde yağan kar nedeniyle fazlasıyla parlaktı. Güneşin neden orada durduğunu sorguladı. “Kibirinden, ya niye olacak?” diye düşündü. Bir kez daha düşünceleri içinde kaybolmuşken taptaze karın yağmaya başladığını fark etmesi epey uzun sürdü.

Eğer yüzlercesi arasından ışığıyla gözünü, dahası ruhunu acıtan o kar tanesiyle göz göze gelmese fark edemeyecekti. Kar tanesine uzunca ve hayranlıkla baktı. Gördüğü şeyi anlamaya çalışıyor, çabaladıkça gerçeklikten uzaklaştığını sanıyordu. Kar tanesinin gözlerini yeniden buldu ve onların ötesini görmeye çalıştı.

Kar tanesi yavaşça ona doğru ilerliyor, yaklaştıkça da çeperi ile ona dokunmaya başlıyordu. Anlam veremiyordu bir türlü. Yıllar boyu çok kez karın yağışını izlemiş, binlerce farklı kar tanesi görmüştü. Fakat ona doğru ilerleyen bu kar tanesi şimdiye dek gördüğü hiçbir şeye benzemiyordu. Kristalleşmiş bedeni fazlasıyla parlak, kıvrımları ve köşeleri eşsiz, rengi ise adeta gökkuşağını soğurmuşcasına canlı idi. Aradan yalnızca birkaç saniye geçmişti ancak Carta için çocuksu bir sonsuzluk gibiydi. Sonunda kar tanesi tam önünde durdu,  Carta’nın gözlerine baktı ve elini ona uzatıp “Merhaba.” dedi. Büyülenmişliği karşısında Carta yalnızca silik ve çatlak sesiyle güçsüz bir “Merhaba.” diyebildi. Elini sıkmayı bile hatırlayamadı. Ancak kar tanesi buna alışkındı. Çoğu defa insanlar onun etkisindeyken bir şeyler yapmayı ve söylemeyi unuturlardı.

Birkaç dakika konuştular. Sonra birkaç dakika daha. Dakikalar birbirleriyle yarışıyor, zaman iyice akışkan hale geliyordu. Sanki birileri dünyayı daha hızlı döndürüyordu. Carta, kar tanesiyle konuştukça daha fazlasını istiyordu. Çünkü kar tanesinin zihni de görünüşü kadar eşsiz ve derindi. Kar tanesi ona kuzeyden geldiğini söyledi.

“İnsanlar bunu böyle düşünmezler fakat biz kar taneleri de seyahat etmeyi çok severiz. Şimdiye dek birçok yere gittim. Her birinde bambaşka insanlar tanıdım. Fakat beni tanıyabilen hep çok az oldu. Pek çoğu için biraz sonra eriyip gidecek olmamdandı. Ancak insanlar tıpkı yaşam hakkında yanıldıkları gibi bunda da yanılıyorlar. Kar taneleri uzun yıllar boyu erimeden yaşamaya devam edebilir. Yaşamak, yalnızca ölmemek değildir. Ben de uzun yıllardır yaşıyorum. Kuzeyi terk edeli epey oldu. O zamandan beri nerede kış olsa, nerede kar yağsa oraya gittim. Şimdi buradayım.”

Carta onu dinlerken büyük bir heyecan ve merak duyuyordu. Bunca yeri gezmiş ve bunca insanı tanımış olmasından çok etkilendi. Kendisi de hep dünyayı merak ederdi. Ancak kendi dünyasında sıkışıp kalmış, gördüğü şehirleri dahi artık anımsayamıyordu. Bu yüzden kar tanesi ile konuşurken onun gittiği yerlere gidip, onun hissettiği şeyleri hissetmiş gibi coşkuyla doluyordu. Kar tanesini sessizce dinlerken birden gözlerini saatlerdir kırpmadığını fark etti. Güneşin ve soğuğun verdiği acıyla, onu seyretmeye ara vermek zorunda olsa da gözlerini kırpmaya karar verdi. Gözlerini kapatıp yeniden açtığında artık müzenin bahçesinde değillerdi. Güneş çoktan batmıştı ve bir masada oturuyorlardı. Önlerinde şarap kadehleri vardı. “İşte,” diye düşündü, “bir kırlangıç kanat çırpmış olmalı. Üstelik yanılmamışım, bu kadehler kanadını çırpan o kırlangıç için olmalı. Onun için değilse kar tanesi için olmalı. İkisi de insandan çok uzak, çok farklı. Kırlangıca kendimi böyle affettirebilirim.” Çok sonra fark edecekti; bir kırlangıç ve bir kar tanesi aynı şey değildi.

Ne kadar zamandır sohbet etiklerini kestiremiyordu artık. Ancak dünyanın kendisi gibi oturdukları masa da ağırlaşmıştı. Kim bilir kaç şarkı ederdi bu sohbet. Düşüncelerini kar tanesinin sesindeki veda böldü;

“Artık gitmem gerekiyor. Seni yarın yine göreceğim.”
Yaşadığı hayal kırıklığını belli etmemeye çalışarak ancak “Hoşça kal” diyebildi Carta. Fakat düşüncelerine engel olamadı. “Bu bir”

Carta gözünü yine soğuk bir güne açtı. Bugünün öncekilerden farkı, Carta’nın yapacak önemli bir şeyinin olmasıydı. Bugün kar tanesini görecekti. Bunun için heyecan duyuyordu ancak duyduğu bu heyecanı tanımlayamıyordu. Yine de her zaman yaptığı gibi duygularının olup bitmesine izin verecekti.

Hızlıca yataktan çıktı, giyindi ve evi terk etti. Kar tanesinin onu nerede beklediğini biliyordu. Sarı renkli, terkedilmiş gibi görünen bir evin bahçesinde bir köşeye oturmuş etrafı izliyor olmalıydı. Heyecanı giderek büyüyordu. Yürümeye koyuldu. Bir an evvel oraya varmalıydı. Bu yüzden belki de hayatı boyunca attığı en hızlı adımları atmaya başladı. Bugün yolunun kaç şarkı süreceğini hesaplamadan, hiçbir şey düşünmeden yürüdü. Soğuğa, insanlara, gökyüzüne ve hatta üşüyen bedenine dahi aldırış etmeden yalnızca gitmesi gereken yeri düşlüyordu.

Kar tanesinin onu beklediğini düşündüğü sarı renkli eve vardı. Bahçeye adım attığında yaşadığı hayal kırıklığını asla unutamayacaktı. Zihninde devrilen bir şeyler oldu. Sanki bu bahçeye hiç kar yağmamış gibiydi. Sanki bu bahçe dünyadan tamamen sıyrılmış, boşlukta yok olmaya başlamıştı. Kar tanesi bahçede değildi. “Ama,” diye düşündü, “burada olacaktı. Belki de evin içindedir.”

Hızlıca evin içine girdi. Henüz terk edilmiş bir ev değildi. Ancak Carta için çok sonra öyle olacaktı. Fakat bilindiği üzere her şeyin bir vakti vardı. Carta vaktini bekleyecekti, evi terk etmedi. Onun yerine evin her köşesini dolaştı. Onu aradı. Bulamayınca yeniden bahçeye çıkıp
cebinden bir sigara çıkardı. Sigarayı dudaklarının arasına yerleştirdiğinde kendi kendine şöyle söyledi;
“Bu iki”

Ayrıca böyle bir eve güvenmemeliydim. Terk edilmiş gibi görünen her şey içten içe öyledir. Terk etmeyi bir defa öğrenen de bunu duygusuzca yapmayı hep bilir. Belki kar taneleri için böyle değildir. Belki de bu denli bencil olabilen yalnızca insandır.”

Carta kendini düşünceleriyle avutmaya çalışırken dudaklarının arasında tuttuğu sigarayı dakikalardır yakmadığını fark etti. “İşte,” dedi kendine, “bir alışkanlığı unutturabilecek ancak başka bir alışkanlıktır.” Bir kibrit çaktı ve sigarasını yaktı. Dumanla birlikte ciğerlerine umutsuzluk doldurdu. Sigarayı bitirince yere atıp üzerine basarak söndürdü. Ayağını kaldırıp yerdeki ezilmiş izmarite baktı. Ona bir şeyler hatırlatıyor gibiydi ancak zihni o esnada başka şeyler hatırlayabilecek durumda değildi. Zihnini ertelemeye karar verip kafasını kaldırdı. O anda sanki bütün bahçe karla doldu. Sanki bahçe boşluktan kurtulup yeniden dünyanın bir parçası oldu. Kar tanesi ile göz göze geldi. İçten içe kendinden utandı. Neyse ki düşüncelerini yalnızca  kendisi duyabilmişti. Şanslı olmalıydı. Ona doğru ilerleyip önünde durdu.

“Gelmeyeceğini sandım.”

“Ondan önce de geleceğimi sanmıştın. İnsanlar için görünmeyen şeylerden vazgeçmek ne kadar kolay!”

Ancak Carta vazgeçmemişti. Yalnızca başka bir biçimde beklemeye devam etmişti kar tanesini. Yine de bunu ona söylemeyecekti. Çünkü kar tanesi kuzeyden gelmişti. Bunca yoldan sonra haksız olamazdı.

“Haydi kahvaltı edelim.” dedi. Kar tanesi kahvaltı sever miydi bilmiyordu. Fakat insanın bir başkasını öğrenmesi gerektiğini biliyordu. “Olur” dedi kar tanesi. İşte öğrenmişti.

Evin bahçesinden çıkıp gördükleri ilk yokuştan aşağı indiler. Carta yokuşlardan aşağı yürümekten hep çok keyif alırdı. Ona önceden yaşadığı pek çok şeyi hatırlatırdı bu. Hem onun için insan bir şeyleri yaşadığında değil, onları hatırladığında yaşamış sayılırdı.  Yokuş bitmeden sağ taraftaki dar yola girdiler. Yürürken konuşmuyorlardı. Bu kendi aralarında hiç bilmeden yaptıkları bir anlaşma gibiydi. Ve ikisi de bu durumu bozmak istemedi. Yaşayan iki şey arasında var olan bir anlaşma ancak yaşamayan iki şeye dönüştüklerinde bozulurdu. Bunu düşünmediler, fakat bildiler.

Dar sokakta yürümeye devam edince karşılarına çıkan ilk mekana girdiler. Yaşlı iki kadın dışında oturan kimse yoktu. Mekan fıstık kokusuyla, ya da onu andıran bir şeylerle dolmuş gibiydi. Yeterince sıcak ve yeterince ıssızdı. İkisi de bundan hoşnut olduklarını gülümseyerek belirtince köşedeki bir masaya oturdular. Carta sandalyeye oturunca yeniden kar tanesi ile göz göze geldi. Sanki yıllardır görmediği bir çift göze bakıyor gibi büyük bir özlem ve rahatlamayla bakmaya devam etti. Kar tanesi ise onun gözlerine, anlatacak çok şeyi var gibi bakıyordu. Zaman böylece akıyordu. Yumurta ve zeytin yediler; gözleri birbirinin üstündeydi. Kahve ve ıhlamur içtiler; gözleri yan yanaydı. Neredeyse hiç konuşmadılar; gözleri iç içeydi.

Aradan saatler geçmişti, neredeyse hava kararıyordu. İkisi de bunun farkında değildi. Carta onu dinlemek istiyordu, zamanı değil. “Bana kuzeyi anlatır mısın? Orayı neden terk ettin?” diye sordu Carta içten bir merakla. Kar tanesi bu soruyu beklemiyormuş gibi birkaç saniye duraksadı. “Ben, dedi, kuzeyi terk etmedim. Yalnızca oradan uzaklaştım. Kuzey, dünya üzerinde gördüğüm en güzel yerdi. Fakat en içten olanı değildi. Aslında kuzey siz insanlara oldukça benziyor. Mesela oranın gökyüzü tamamen eşsizdir. Öyle ki, iki gece üst üste aynı gökyüzünü göremezsin. Ve başka hiçbir yerde göremeyeceğin renklerle parlayıp durur. Yeryüzü de bir o kadar canlı ve güzeldir. Ben en çok vadilerini severim. Sonu yok gibi uzanıp giderler. Pek çoğunu baştan sona yürüdüm. İki ucu iki farklı dünya gibidir. Zaman daha anlamlı işler orada. Her şeyin bir anlamı olduğu bilinir. Bunun, üstünde oluşturduğu bir ağırlık hissi de vardır. Zamanı tanımanın verdiği bir hüznü de vardır. Ancak onca güzellik için her şeye katlanılabilir. Sen de bugün bunu öğrendin. Kuzey, yaşayan her şeye manayı öğretir. Artık orada yaşamıyor olma sebebim ise, dünyanın havasını soluduğum andan bu yana dinmek bilmeyen merakım. Kuzeyde yaşayan çok fazla kar tanesi ve çok az insan vardır. Bense en çok insanları merak ederim. Benim neden kar tanesi olduğumu, sizin neden insan olduğunuzu merak ederim. Seyahatim bundan kaynaklanıyor. Merak ettiğim her şeyi öğrenene dek böyle devam edeceğim.”

Carta duydukları karşısında oldukça şaşırdı. Kuzeyin bu denli güzel olabileceğini hayal etmemişti. Ve bunu düşününce, kar tanesinin böyle bir güzelliği, insanları merak etmesi yüzünden geride bıraktığına inanamadı. İnsanlar buna değer miydi?

“Peki şimdiye dek bulduğun cevaplar oldu mu?”

“Elbette. Fakat sana söyleyemem. Bir zihin bir başkasıyla birlik olabilir, ancak bir olamaz.” Kar tanesi konuşurken bir yandan zamanı da takip etmişti. Onlar sohbet ederken dünyada neler olup bittiğinden haberi vardı. Artık başka yerlerde olması gerekiyordu.

“Artık gitmem gerek, saat geç oldu. Seni yarın görmeyeceğim, yapmam gereken şeyler var.”

Carta bir miktar üzülmüş olsa da bunu belli edemezdi. Bir günde iki defa hayal kırıklığı fazlaydı.

“Hoşça kal” dedi. Bunun üzerine kar tanesi kalkıp mekandan çıktı. Carta ancak o anda etrafa bakmayı akıl edebildi. Geldiklerinde oturan iki yaşlı kadın artık yoktu. Onlar yerine bir sürü başka insan gelmiş, çay içip sohbet ediyorlardı. Bunca zaman, etrafında oluşup ona hiç dokunmayan kalabalığı fark edememiş olmasına şaşırdı. Biraz sonra ruhunda çırpınan yalnızlık hissiyle anladı; insana dokunmayan kalabalıklar her zaman yalnız insanların etrafında oluşurdu. İçinden kırgınca gülümsedi. Yerinden kalkıp mekandan çıktı. Yürümeye başlamadan bir sigara yaktı ve “Bu üç” dedi kendine. Kalabalıktan ayrılırken yanına aldığı yalnızlık hissiyle yola koyulup eve gitti. Yolu altı şarkı sürdü.

Carta gözünü bu defa başka soğuk bir güne açtı. Alıştığı soğuk değildi bu. Yatağı başkaydı, gözleri başkaydı, sesi başkaydı; yalnızlığı aynıydı. Durup, yaşamayı bir dakikada hazmedince başka bir şehirde olduğunu anladı. Etrafına bakmadı, burayı tanıyordu. Esasında bu şehirde Carta olmuştu, bu şehirde başka doğmuştu. 

Yataktan kalkıp banyoya yürürken şehri hatırladı. Sıcaktan ve beklentiden bunaltan gündüzlerini, sessizlikten ve iki yüzlülükten can sıkan gecelerini anımsayıp banyoya vardı. Yüzünü yıkamaya yeltenecekken musluğun üstünde, duvara asılmış aynayı gördü. Yansımasını görmezden gelip, “ Hem iki yatağı, hem de duvarda aynası olan biriyim demek. Ne yazık!” diye düşündü. Bunun ne demek olduğunu bir tek o anlayacaktı. Bunu bilmekten korkmuyordu; birçok şeyin yanında, Carta olmayı da bir tek o anlayacaktı. 

Yüzünü yıkayıp düşünürken zihninde kar tanesini buldu. Onun bu şehirde olamayacağını hatırladı. “Belki bir gün… Yeterince soğuk bir günde doğa bana bu iyiliği yapacaktır. “ 

Kar tanesi burada olmasa bile, bu şehir de içinde bir şeyler saklıyor olmalıydı. Burada yaşadığı günlerde, kendince edindiği görevi saklı şeyleri bulmaktı. Bunun için bugün görevine dönmeye karar verdi. Üzerine uzaktan tanıdık birkaç parça kıyafet giyip kendini kapıdan dışarı attı. 

Bir apartmanın dördüncü katındaydı. “Demek hala kurtulmak, kavuşmaktan daha zor.” dedi kendine. Merdivenleri bir bir inmeye başladı. Her basamakta zihninden başka bir hatıra geçip gidiyordu. Hızlanmadan, bütün ağırlığıyla basamakları inmeye devam etti. “Ya hatırlamak istemediğim bir şeyle karşılaşırsam? Ne olacak, birkaç basamağı atlarım.” 

Son basamağı da geçince dışarıyla arasında artık duvarlar değil, demirden ve korkudan yapılmış bir kapı vardı. Kapıyı açıp adımını dışarı attı. Şehrin bütün gürültüsü suratına çarpınca 52 Mavi’yi hatırladı. Kendisi de burada yaşarken tıpkı onun gibiydi. Hareket etmeden durdu ve bir yerlerde çalıştığını bildiği bir saati dinledi. Yürüme vaktiydi. 

Ne tarafa doğru yürüyeceğini, nereye gideceğini düşünmeden peşi sıra adımlar atmaya başladı. Bazı sokaklardan ve köşelerden, onu içine doğru çeken cılız bir ıslık duyuyormuş gibi yürüdü öylece. Kahvehaneleri, berberleri, tatlı satan dükkanları ve mahalle bakkallarını birer birer geçip, birkaç defa sağa ve sola döndü. Sanki bu yürüyüşü kendisi değil de bir başkası yapmış gibi, bir yere vardığını fark edince şaşırdı. 

Bir sokaktaydı. Sokağın başından sonuna aynı koku hakimdi; ayakkabı boyası, demli çay ve içine bir avuç umut koyulup katlanmış gözleme. Daracık bir sokaktı burası. İki nefes arasına sıkışmış gibiydi. Renkleri görmüyordu, yazılar yoktu. Küçücük kaldırıma dayanmış bir bisiklet vardı, hatırladı; bir zamanlar kendisinin durduğu yerde duruyordu. 

“Nasıl olur, dedi kendine, ben durmayı hiç bırakmadım.” 

Kar yağınca duyduğu vanilya kokusunu kaybettiğinde nasıl kar tanesiyle tanıştıysa, öyle olmuştu. Bir zamanlar tanıdığı her şey gibi, sokak da artık Carta’yı Carta olarak anımsamıyordu.

“Onun suçu değil, insan değişiyorsa her şey değişir.” 

Sokakta birkaç dakika durup yürümeye devam etti. Yürüyüşü, terk eden birinin yürüyüşü gibiydi. Yanlış değildi, bu şehri daha evvel terk ettiğini hatırlıyordu. Yine yapacaktı, çekinmiyordu. Uzun zaman sonra zihninde bir plan yaptı. Otobüslerin yanına gidecek, büyükçe bir tanesine binecek, insanların özlem dolu gözlerinin içine baka baka buradan uzaklaşacaktı. Otobüsten indiğinde ise bütün bunlar hatrının diplerinde eriyip gidecekti. Böylelikle bu yolculuğa ‘ziyaret’ diyebilirdi. Yürüdü. Otobüsleri gördü. Özlem dolu gözleri gördü. Koltuğunu gördü. Tuşları, kelimeleri, melodileri… Az sonra gözlerini kapattı ve kendi özlemini buldu. 

Aradan saatler geçince gözlerini açtı. Şehrine, evine, kar tanesine ve onun kuzeyine varmıştı. “Elbette,” dedi kendine, “ben nereye gidersem artık kuzey orada olacak.” Haklıydı, kuzeyi bir defa gözleriyle görünce, gözlerinin bir köşesinde onunla birlikte hareket edecekti her zaman. Böylelikle gündoğumu daha kırılgan, günbatımı daha esnek olacaktı onun için. Kendi yörüngesinde dönüp dolaşıp, kendi kuzeyinde soğuk toprağa oturacak ve bunu kimseyle paylaşmayacaktı. 

“İşte,” dedi, “insan olmanın en iyi yanı, bencilliğin suç olmamasıdır.” 

Şehre adımını atar atmaz kar tanesi kadife ışığıyla onu buldu. “Seni bekliyordum.” dedi kar tanesi. Carta’nın gözlerinin içine bakınca yolculuğu boyunca sarıp sarmaladığı bütün hatıraları gördü. “Bir şehri değil de bir yaşamı ziyaret etmeyi seçmişsin. Beni şaşırtıyorsun. İnsanların kederden hoşlandığını biliyordum. Fakat bütün yaşamlarında aynı kederin üstüne koyup, onu yanında taşıyanını hiç görmemiştim.” dedi. 

“Bu dört” diye geçirdi içinden Carta.

“Kederli değilim. Ancak geçmişe dair hatırlanacak her şey kederlidir elbette. En mutlu sabahını hatırlayacak olsan bile, daha mutlusunu yaşamadığın için kederlenirsin.” dedi. Kar tanesi, bunun insanlar için doğru olduğunu biliyordu. Bunun için o, hatırladığı şeyleri yaşamayı, yaşadığı şeyleri unutmayı seçmişti. Ancak Carta bunu anlayamayacaktı. Bir insan bir kar tanesine dokunabilirdi, fakat onu anlayana dek teninin sıcaklığıyla kar tanesi eriyip giderdi. Bu yüzden kar tanesi yalnızca;

“Hatırlamayı bilmeseydin eğer, unutmak da bir lanet olmayacaktı.” dedi. 

“Haklısın,” dedi Carta. Ancak bu kadar söyleyebildi. Bedeni saatler boyu daracık bir koltukta yolculuk etmekten yorgundu. Zihni ise hiç dinlenmemiş gibiydi. Buncasının üstüne, kar tanesi ile bütün bunları ayak üstü konuşmuşlardı. “Haydi yemek yiyelim.” dedi. Kar tanesi itiraz etmedi. 

Yan yana yürüdüler. Ne biri önde, ne biri arkada. Yürüyüp bir yerlere vardılar. Carta kafasının içinde, son zamanlarda ne çok yere vardığını düşündü. Eskiden çok daha fazla yürürdü ancak hiçbir zaman bir yerlere ulaşmayı beklemezdi. Öyle ki, artık yalnızca bir yerlere ulaşmak için yürüyordu. Ve ulaştığı yerlere de, daha çok yürümek için ulaşıyordu. Hayat insana çok şey yapıyordu. Bütün keyfini alıp, ucuna çirkin bir beklenti sıkıştırıp, ruhunun içini dışına çeviriyordu. Fakat neyse ki Carta bunu biliyordu. Bildiği her şeyi uç uca dizerse hayat ona dokunmaz sanıyordu. 

Büyükçe bir restorana vardılar. Kalabalık değildi ama yılgın garsonları vardı. Masaların hepsi dört kişilikti. “Şanslıyız,” diye düşündü Carta, “gölgelerimizi de bu akşam yanımıza oturtacağız.” 

Restoranın arkasına doğru, köşede saklanmış gibi duran masaya gidip oturdular. Dünya hafifçe yavaşladı. Garsonlardan en yılgın görünenine bir şeyler söylediler. O ise hiçbir şey söylemeden yemekler getirdi. Bu kadar yılgın olmasa, yılgınlığını da masaya koyacak gibiydi. Kar tanesi de, Carta da bunu görmüştü. Ses etmediler. Sessizliği bozmak kar tanesine düştü. 

“Seni günlerdir görmüyorum. Neden biliyor musun?” 

“Neden?” diye sordu Carta, şaşırmıştı. Bunun bilmesi gereken bir nedeni olduğunu düşünmemişti. 

“Çünkü, dedi kar tanesi, “sen kendini görüyordun. İki kişinin aynı zamanda aynı kişiyi görmesi olanaksızdır. İnsanın gözleri bunun için bir çifttir. Görecek kimse olmadığında kendine baksın diye. Bir gözü diğerini görür, öteki de birini. Ben işte bu yüzden günlerdir görmedim seni. Gözlerin birbirine bakarken, yalnızca kendi gözlerimle seni göremezdim. Buna ‘insan bakışı’ deriz biz. Bunu yalnızca insanlar böyle yapar. En çok unutan insanlardır çünkü. Fakat şimdi görüyorum, gözlerin benim gözlerime bakıyor. Ama farklı bakıyor. Hatırlanmış bir bakışla dolu. Nostalji kuyusunda duruyorsun. İnsan nostaljinin içindeyken geçmişteki şeyleri özler, dışındayken ise nostaljiyi. İkisini birden özlüyorsun. Kuyunun derinliğini göremiyorsun.” 

Carta bunları duymayı beklemiyordu. Kar tanesinin onu tanıdığını biliyordu, fakat bu kadarı mümkün müydü? 

“Bunları neden söylüyorsun?” diyebildi yalnızca. Kar tanesi bunu bekliyordu. Carta’nın şaşıracağını biliyordu. Çünkü Carta buna ihtiyaç duyduğunu anlatmıştı ona gözleriyle. 

“Ben bir kar tanesiyim Carta. İnsanların göremediklerini görmek benim doğamdır. Söylemek ise seçimim olabilir. Nedeni ise çok karmaşık sayılmaz. Bir insan bir şeyi düşünür, bir kar tanesi onu yaşar. Ve yaşayan konuşmadan duramaz. Hayat bunun için yaşanır. Anlatabilmek için. Sana bildiklerini anlatanlar, onları yaşayanlardı. Ben de böyle yapıyorum.” 

Carta’nın şaşkınlığı yerini dehşete bırakmıştı. Nasıl olabilirdi? “Bu beş” 

Dehşeti giderek büyürken, oradan uzaklaşıp evine gitmek istedi. Garsonun masaya koyduğu yemeklerden tek lokma bile yemeden aceleyle toparlanıp kar tanesine veda etti. “Yorgun hissediyorum. Daha sonra görüşürüz.” Sesi donuk çıkmıştı. Ancak önemi yoktu. Kar tanesi buna aldırış etmeyecek kadar alışık, Carta ise bunu düşünmeyecek kadar dehşet içindeydi. Restorandan hızlıca dışarı çıkıp büyük adımlarla yürümeye koyuldu. Bütün insanlar üstüne yürüyor gibiydi. Ağaçlar uğulduyor, gökyüzü daralıyor, yeryüzü çatırdıyordu. İşte bu, özlemin yerini alan hayal kırıklığıydı. Bedenini acıtan soğuğa hiç aldırış etmeden zihninin içinde konuşa konuşa yürüdü. Bir düşünceden diğerine atlaması andan kısa sürüyor, canı yanıyordu. Olan bitene anlam veremiyordu. Hem öfkeli hem çaresiz hissediyordu. Fakat yine de kendine itiraf etmek zorundaydı; bunu bekliyordu.

“Beş. Bu kadar çabuk olmasını beklemiyordum. En aşağılık rakam. Benim hatam. Saymamalıydım. Yok. Saymasam aptallık olurdu. Saydım da, biliyor muydum? İnsan kendini kandırmayı nasıl böyle öğrenebildi? Kendi hayatında Tanrı olmaktan korkmayan ben, ben bile yaptım bunu. Yoksa… Umut olabilir adı. Yine aptalların işi. Kaygı mı? Olamaz, şu halime bak. Biliyorum da dilim niye varmıyor? Düpedüz merak. En aptalcası. İnsanın en köklü arızası. Ve ben, insanların en arızalısı. Kime yaptım bunu kendimden başka? O sokağa hiç gitmeseydim? Yine olurdu. Var olmasaydım yine olurdu. O hiç var olmasaydı bir başkası olurdu. Olmak bir kere bulundu. Eve gideceğim. Uyuyacağım. Uyanıp yine uyuyacağım. Evden hiç çıkmadan eve gideceğim.” 

Carta gözünü bir süre hiç açmadı. Tıpkı planladığı gibi, uyudu. Uyanıp yine uyudu. Düşünmekten kaçabilmek için her şeyi yaptı. Sanki kaçsa, kurtulacaktı. Sehpanın üzerindeki küllük dolup taştı. Sehpa artık yaşıyor gibiydi. Carta’nın yaşamı ise olduğu yerde durmuştu. Hiçbir yere gitmeyecekmiş gibi sinsice bekliyordu. Bütün günler, aynı günün kasvetini taşıyordu. Evin bir yerlerinde açık olan bir pencereden her yere dolan soğuk olmasa, Carta kışın bittiğini sanacaktı. Bahçesine yağan karı görmemek için pencereyi hiç kapatmadı. Varlığını biliyordu ve bu yeterince ağırdı. 

Saatlerin ve ışıkların uyumunu yitirdiği bir anda açık pencereden içeri sarsıcı bir rüzgar girdi. Bütün evi bir anda dolaşıp, Carta’nın zihninin tam ortasına saplandı. Perde hafifçe havalandı. Cılız bir ışık parçasıyla birlikte, kar tanesi Carta’nın hemen önünde belirdi. Gözleri birbirine değdi, ancak dünya ağırlaşmadı. Elleri birbirine dokundu, ancak dünya değişmedi. Her şey olduğu gibi dönüp dururken kar tanesi bir alışkanlık gibi, sessizliği bozdu. 

“Uzun zaman oldu. Seni merak ettim. Buraya iyi olduğunu görmek için geldim. Fakat başka şeyler görüyorum.” 

Carta bunları duyunca nefesini tuttu. “Demek hala her şey aynı.” diye geçirdi içinden. Kar tanesi, Carta’nın sessizliğini tanıyordu. Bunu defalarca yaşamıştı. Yine de bu defa bir şeyler farklı olur sanmıştı. Bunu, sanki yok olan birinin umuduyla yapmıştı. Ama sonunda yine, umudun durduğu yerde yaşam duruyordu. Carta duyduklarını sindirince;

“Ben,” dedi  “iyiyim.” “Yalan söylüyor!” dedi duvarlar. Her şeye şahit olmuştu onlar. Seslerini kimsenin duymadığına da. 

Kar tanesi hala Carta’nın zihnini okuyabiliyordu. Ancak zihin, dilden kuvvetli değildi. “Anlıyorum Carta. Senin de anladığını biliyorum. Gördüğün ve duyduğun her şeyi anladığını biliyorum. Siz insanların en ilginç özelliği bu. Anlıyorsunuz, ama bununla bitti sanıyorsunuz ve ruhlarınız her zaman suçlayacak birilerini arıyor. Bulamadığınız zaman yaratıyorsunuz. “Kar tanesi kendinden emin biçimde konuşuyordu. Söylediği şeylerin doğruluğunu defalarca görmüş olmasa, başka türlüsüne bir şans verecekti. 

“Anlıyorsun demek,” dedi Carta, “ve haklısın. Ben de anlıyorum. İnsanın lanetinin, kendisi gibi olanlarla yaşamak olduğunu anlıyorum.” 

“Demek karamsarlıkla değil, gerçekle savaşıyorsun.” dedi kar tanesi. Carta’nın bu kadar kısa zamanda buraya varmış olmasına şaşırmıştı. Carta ise gerçeği reddetmek istiyor, fakat aksine onun pençesinde bekliyordu. Kafası karışmıştı bir kere, artık dönüşü olmayacaktı, biliyordu.“ Belki de kabul etmeliyim” diye düşündü. 

“Gerçeklik ve karamsarlık birbirini besliyorken, savaştığım için beni suçlayacak mısın? Bildiğim şeyler var kar tanesi, fakat hala öğreniyorum. Vaz geçmeyi de bilmem gerekiyor. İnsan olmanın içindeki her şey gibi, bir gün yaşamı geride bırakabilmek için buna ihtiyacım var. Üstelik reddettiğim şeylerin her biri yüzüme vuruyor. Kendimi Tanrı sanarken bile, başka bir Tanrının benim için planladığı şeylerle savaşıyorum. Bir çok insan ve bir kar tanesi tanıyorum. İkisini birbirinden ayırabildiğimi düşünürken tanıdıklarımı unutuyorum. Bir anda bir çok kar tanesi ve bir insan tanıyorum. Hiçbir zaman bir olmuyorlar. Ve şimdi de seni tanıyorum.” dedi Carta. Sesi nefesinden hızlı, zamandan yavaş hareket etti. Kar tanesi yaşamının en büyük şaşkınlığını yaşadı. Carta’nın söylediği şeyleri daha evvel bir insandan duymamıştı. Bir ruhu olsa, orada kırılıp dökülürdü. “Belki de kabul etmeliyim” diye düşünüp karşılık verdi kar tanesi;

“Ya bilmediklerin? Bildiklerinden daha değersiz değiller. Vaz geçmeyi öğrenmek üzeresin. Senden neler götüreceğini de. Ancak gözünü açabilmen gerek. Olacak şeyleri bilmen yetmez, olacak her şeyi görmen gerek. Böylece doğayı öğrenebilirsin. Kuzeyi, insanı, kar tanesini ve var olmayı. Hatırla; yaşamak, yalnızca ölmemek değildir. Yaşamanın her halini öğreneceksin. Bir şeyin sonunu görüp bittiğine inanmadığında, haklı olabileceğini göreceksin. Şimdi gözlerini aç. Tanrının hiçbirimiz için bir planı yok.” 

Sesi kabullenme doluydu. Kar tanesinin yaşamı boyunca en kararlı olduğu an olmuştu bu. Neredeyse gülümseyecekti. Ancak derinlerde acıyan bir boşluk vardı. Carta’nın gözlerinin içine baktı. Dünya yavaşlamadan, bir anda durdu. O anda kış bitti. Güneş, merhametini unutup gerçek olmaya gelmişti. Carta’nın ruhu çatlıyordu. Gözlerini kar tanesinin gözlerinden alamıyordu. Olan şeyi görüyor ve bağırarak inkar etmek istiyordu. Ama bunun yerine, kıpırdamadan izliyor ve öğreniyordu. 

Kar tanesinin tüm varlığıyla birlikte gözleri de eriyene dek birbirlerine baktılar. Carta öğrendi, unuttu, vazgeçti. Kar tanesi eridi, silindi, değişti. 

“Şimdi biliyorum” dedi Carta boşluğa. Kar tanesinin erimesini seyretti. Ruhunu alıp ufkunun kuzeyine yerleştirdi. Bitmişti. Su damlasını hiç görmedi. 

Bir şiire dokundu kalbim ve bir şarkı doğdu

0

Müzisyen Canan Sağar, 2015’ten bu yana albümleriyle kulaklarımızda yer eden sanatçılardan biri. 2017’de “Kalbim” albümünü çıkaran, Sağar’ı bu albümden sonra Gaia Dergi’ye de konuk etmiştik. Sağar, geçen sürede de boş durmamış, 2018’de de kadın sorunlarını kolektif bir emekle müziğe taşıyan ve anlatan “On Kadın” albümüne öncülük etmişti. Uzun süredir İngiltere’de hayatına devam eden Sağar şimdi de şiirlerden beslendiği yeni albümü “Sen Bana Dokundun” ile karşımızda. Sağar ile hem yeni albüm sürecini, hem de pandemi döneminin müzik dünyasını nasıl etkilediğini konuştuk.

Öncelikle yeni albüm yaratım süreci nasıl oldu, nasıl bir motivasyonla başladın, süreç nasıl ilerledi ve gelişti?

Yeni albüm aslında bir maxi-single fikriyle başladı, fakat öyle çok şiir bestelemiş şarkı biriktirmişim ki albüm yapmanın ve o şarkıları dinleyici ile buluşturmanın daha doğru ve güzel bir fikir olduğu kanısına vardım. Sonra, son zamanlarda hayatın beni buluşturduğu ülkemizin çok değerli şairlerinin de şiirlerini besteledim ve onlar da bu projede yer aldılar. Albümün adı gibi her şey birbirimize dokunmakla başlıyor, hiçbir şey tek başına kendini var etmiyor, bana dokunan şairlerin -ki bu albümde yer veremediğimiz çok kıymetli isimler daha var- şiirlerini kalbimden gelen müziklerle şarkı yaptım. Şairlerimize ulaştığımda öyle güzel geri dönüşümler aldım ki motivasyonum da böylece doğmuş oldu. On iki şarkıyı tamamladıktan sonra albümün müzik yönetmeni İbrahim Kırılmaz Londra’da kayıtlara başladı ve bazı canlı enstrümanlar İstanbul’da çalındı. Yani, çok fazla insanın emeği dokundu bu albüme ve bu yüzden de çok kıymetli oldu.

Bu albümde edebiyatımızdan şairler ve şiirleri yer alıyor. Senin hayatında, sanatında şiirin yeri nedir? Albümdeki şiirleri nasıl seçtin?

Müzik, şiir ve yazı… Hayatımda vazgeçemeyeğim varlıklar bunlar. Öyle ki çocukluk yıllarımdan beri bu böyle ve insan çocukken neyi çok seviyorsa ömrü boyunca onları yanında taşıyor. Bu albümde yer alan şairler ve onların şiirleri hepsi kitaplığımda olan kitaplardan ya da dostlarımdan gelen armağan sözlerden oluştu. Yani, baştan sona samimiyet ve doğal bir akış içinde. Hiçbir şeyi oturup tasarlamadım; elim bir kitaba gitti, sonra bir şiire dokundu kalbim ve çok zaman geçmeden bir şarkı doğdu.

Yaşadığımız dünya düzeninin sanata verdiği değer yok denilecek derecede az

Pandemi dönemi müzik sektörünü ne yazık ki çok etkiledi. Bu konuda görüşlerin, öngörülerin, önerilerin nelerdir? İngiltere’de de durum böyle miydi?

Devletin yönettiği sanat merkezlerinden halkın emeğiyle var edilen sanat merkezlerine kadar pandemide ilk kapanan mekanlar buralar oldu. Sadece Türkiye’de değil Avrupa’da da öncelikle bu tür yerler; gece kulüpleri, barlar, kafeler, restoranlar, hepsi kapatıldı. Bu alanlarda çalışan sanatçılar ve müzik emekçileri işsiz kaldı. Zaten hiçbir şekilde iş sigortası olmayan bu insanlar evlerine ekmek götüremez durumla baş başa kaldılar, biliyorsunuz ki çok fazla insan bu sebepten intihar ederek yaşamına son verdi.

İşyerlerine, şirket sahiplerine, patronlara her ay paketlerle ödenek sunan hükümetler sanata ve sanatçılara gelince sessiz kaldılar. Yaşadığımız dünya düzeninin sanata olan değeri aşikar, yok denilecek derecede az. Oysa toplumları sanat ve üretmek iyileştirir, yanı sıra güzelleştirir de, bu yüzden imkanı olan insanlara, özellikle de çocukları olan ailelere mutlaka ‘online’ ders de olsa sanata yönlendirmelerini öneriyorum. Nitekim, yeryüzünün en az suç işleyen canlılarının başında sanatçılar geliyor ve bizim de dünyamızı yeniden güzelleştirmek için sanatçılara çok ihtiyacımız var.

Vakit ayırdığın ve cevaplar için çok teşekkürler.

Ben de Gaia Dergi‘ye ve tüm emekçilerine bu güzel röportaj için teşekkür ederim

Doğayla etkileşimimizi sorgulamamızın zamanı gelmedi mi? | Video

Kaynak: https://www.youtube.com/watch?v=5gWGP34-4tY&t=0s

Mücadelemiz promosyon aracı değildir

8 Mart özellikle birkaç senedir sermayenin yoğun promosyon savaşlarıyla karşılanıyor. Bu sene de artan bir şekilde kadınlar gününe özel, kadınlar gününe çok özel indirim diye başlayan her söz, her reklam kulaklarımızı tırmaladı durdu. Sözüm ona ‘Kadınlar Günü Fırsatları’ yarattıklarını söyleyen bu çevrelere bizim sözümüz kadınların var ettiği mücadele tarihi ancak özgürlüğümüz ve yaşamlarımıza sahip çıkabilmemiz için bir fırsat. Yaldızlı pırlantalarınız, romantik hediyeleriniz gözlerimizi kamaştırmıyor. Biz gerçek özgürlük için mücadele ediyoruz. Onlar promosyon yapsın diye değil.

Bu sene de Türkiye’nin her yerinde, pandemi koşullarına ve yasaklamalara rağmen buluşmayı başardık. Çünkü yaşamlarımız, emeğimiz her şeyden daha önemli.

İstanbul’da feminist kadınlar 8 Martı bu sene “Feminist İsyan Her Yerde“ diye örgütledi. Ve 18 yıldır devam eden isyanı ve ısrarı sürdürerek yine Taksim’i morlara ve gökkuşağına boyadı. Taksim’in zapt edilmiş görüntüsüne rağmen Sıraselviler’e akın eden binlerce kadın feminist isyanı her yana bulaştırdı. Umutsuzluğa kapıldığımızda hatırlayacağımız bir kalabalığımız daha oldu.

19. İstanbul Feminist Gece Yürüyüşü’nden… Evleri yıktık, Sokakları inşa ediyoruz!
Fotoğraf: Saniye Evren

Pandemi ile birlikte yasak olmasına rağmen çok yoğun işten çıkarmalar yaşandı. Üstelik kod29 denen bir maddeyle bir daha işe girmesi zorlaştırılarak işsiz bırakıldı kadınlar ancak evlerine dönmediler. Direnmeyi seçtiler. “Kadınların gücünü öğreneceksiniz” diyerek sermayeye ve polise kafa tuttular. Haklarını istediler. Bizleri de güçlendirdiler. Kadın emeğine sahip çıkmanın, görünmeyen emeğin sesini yükseltmenin somut örneklerini yarattılar. 1857 yangınındaki 129 dokuma işçisi kadına selam çakar gibi.

8 Mart’ta yine kadın cinayetlerine, her gün büyüyen şiddet sarmalına, üzerimizde egemenliğini arttırmaya çalışan patriyarkaya karşı mücadelemizi, sesimizi yükselttik. Bizleri ücretli- ücretsiz izin adı altında işsiz bırakan, evden çalışma adı altında esnek çalışma ile emeğimizi sömüren, işyerlerinde tedbirsiz, önlemsiz covide yakalanmamıza sebep olan çalışma koşullarına karşı çıktık.
Alışın buradayız diyen LGBTİ+ lara dönük fobik saldırıların bu sene daha da arttığına tanık olduk. Oluyoruz. Bırakın gökkuşağı bayrağını, şemsiyeleri toplayan bir acziyetle karşılaştık. Ancak ne gökkuşağı yasaklanabilir, ne de ellerimiz birbirinden ayrılır.

Son olarak İstanbul 19. Feminist Gece Yürüyüşünün üstünden iki gün sonra bir slogandan yola çıkılarak “ritme göre zıplamak” adında bir suç icat edildi. Ve Feminist Gece Yürüyüşüne katılan kadınlar gece yarısı evlerinden gözaltına alındılar. Eskiden Kürtçe ıslık çaldın, ideolojik halay çektin gibi “suçlar” vardı. Ülkede pek çok şey değişti ama değişmeyen şeyler de var. Erkek devletin bazı direnişlerin güzelliği ve haklılığı karşısında çaresiz kalması gibi. Gözaltı ve tutuklamayla tehdit etmekten çıplak aramaya kadar kadınlara karşı işlenen bu suçları da kabul etmek ve affetmek yok. Çünkü hepimiz ordaydık.

19. İstanbul Feminist Gece Yürüyüşü’nden… İstanbul Sözleşmesi yaşatır!
Fotoğraf: Saniye Evren

Patriyarkal kapitalizme, erkek devlet şiddetine, İstanbul Sözleşmesini yasaklamak isteyenlere, aile dışında yaşamlarımızı yok sayanlara bir kez daha 8 Mart alanlarından seslendik. Ve yaşamlarımız ve kazanımlarımız için mücadele etmeye devam edeceğiz. Emeğimiz, bedenimiz, kimliğimiz için.

Kuşları tanımanın en eğlenceli yolu: Kuş Kitabı çıktı!

0

Yeni İnsan Yayınevi, Fide Serisi’ne Nazlı Ayhan’ın resimleyip kaleme aldığı “Kuş Kitabı”nı ekliyor.

Şehirde yaşayan çocuklarımızın iyiden iyiye doğaya yabancılaştığı bir sır değil. Şaşırtıcı olan kasaba ve köylerde yaşayan çocuklarımız da beyaz ekranın önünden kalkmıyorlar. Anadolu’nun herhangi bir köyüne gittiğinizde, bir müddet sonra sokaklarda çocukların oynamadığını ve bir sessizliğin hüküm sürdüğünü fark ediyorsunuz.

Kuş Kitabı, çocukların ilgisini çekebilecek ve merak uyandıracak materyaller ve alternatifler arasında yerini alarak önemli bir açığı kapatıyor. Kuş gözlemi ülkemizde yeni yeni yaygınlaşırken çocukların hem öğrenip hem gözlemleri sırasında kullanabilecekleri bir kaynak olması amacıyla hazırlanan kitap, aynı zamanda çocukların kuşları rengarenk boyayarak yaratıcılıklarını kullanma imkânına sahip olmalarını sağlıyor. 

Çocuklar doğayla iç içe olsunlar diye kolları sıvayan Doğu Akdeniz Araştırma Derneği’nden Nazlı Ayhan, birbirinden sevimli kuşları aktarırken öğretiyor. Canlı çizimler, çocuklardaki merak ve araştırma duygusunu tetikleyici nitelikler taşıyor. 

Sayfaların altında yer alan “Daha önce gördünüz mü?” kutucuğu; çocukları gökyüzüne bakmaya, kuşları aramaya ve onları araştırmaya teşvik ediyor. Kitabın sonundaki eşleştirme oyunu ise kitapta öğrenilenlerin pekiştirilmesini sağlıyor. Kuş Kitabı öğretmenler için ise Hayat Bilgisi öğretim programında yer alan “Doğayı Koruma”, “Mekanı Algılama” ve “Gözlem” becerilerinin kazandırılmasında, Doğada Hayat ünitesinde kullanılabilecek bir kitap olma niteliği taşıyor. 

Kuş Kitabı sayesinde kuşları tanımak hiç olmadığı kadar pratik ve eğlenceli!

Nazlı Ayhan

1988 yılında Ankara’da doğdu. Lisans eğitimini Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nde yaptı. Lisans eğitimi sırasında Biyoloji Bölümü’ne paralel olarak Hacettepe Üniversitesi Antropoloji Bölümünde yan dal programını bitirdi. Yüksek lisansını Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nde tamamladıktan sonra halen doktora sonrası araştırmacı olarak çalıştığı Aix Marseille Üniversitesi Viroloji Bölümü’nde doktorasını yaptı. Yedi yıldır Fransa’nın Marsilya şehrinde yaşamakta olan Nazlı Ayhan uzun zamandır kuş gözlem ve doğa illustrasyonu ile ilgilenmekte.

Kitapla ilgili daha fazla bilgi almak isterseniz [email protected] adresinden Yeni İnsan Yayınevi‘ne ulaşabilirsiniz. 

Tahterevalli Müzik Grubu’ndan 8 Mart için şarkı: “Ayağa Kalkıyoruz!”

0

Tahterevalli Müzik Grubu, kadın mücadelesinin sembol günlerinden 8 Mart için “Ayağa Kalkıyoruz!” isimli şarkısını yayınladı. Çeşitli sosyal medya kanalları ve çevrim içi müzik platformlarında dinleyicisiyle buluşan şarkıyı, İzmir’den 10 kadın seslendirdi.

Şarkıyı besteleyen Tahterevalli Müzik Grubu, “toplumsal düzenin günlük hayatımızdaki izlerinin peşine düşen şiirleri ezbere alıp kimi zaman şiirin bir satırını kimi zaman şiirin fikrini kimi zaman da dizelerini” bestelediklerini belirtiyor.

Şarkıyı; hem kadınların hem siyahların hak savunuculuğunu yapan Maya Angelou’nun, 1978’de yayınlanan ve Faris Kuseyri çevirisiyle Ayrıntı Yayınları’ndan çıkan “Kafesteki Kuşun Şarkısı” kitabındaki “Ayağa Kalkıyorum” şiirden hareketle oluşturduklarını ifade eden grup, açıklamasında “…kitabını okuduğumuzda bizi en çok etkileyen şiir “Ayağa Kalkıyorum” oldu. Bu şiiri, bir esin kaynağı ve hareket noktası olarak alıp şarkının sözlerini oluşturduk. 8 Mart günü için yola çıkan bu şarkıyı, sokaklarda eşit ve özgür bir yaşam için mücadele eden tüm kadınların mücadelesine, Maya Angelou’nun adalet için çaldığı bir ıslık olarak iletiyoruz ve büyüyen kadın mücadelesine alanlarda eşlik etmesini diliyoruz.” sözlerine yer verdi.

Önümüzdeki günlerde yeni bestelerini yayınlayacaklarını da duyuran grup, isim tercihlerini şu sözlerle ifade ediyor: “Tahterevalli’yi, Bertolt Brecht’in ünlü şiirinde geçen ve mevcut sömürü sistemi içindeki uzlaşmaz çelişkilerin anlatımına yeni bir metafor katmış olduğu ‘bütün düzen bir tahterevalli aslında’ sözüne atfen taşımaya çalışıyoruz.”

“Ayağa Kalkıyoruz!” şarkısının sözleri şöyle:

Beni tarihe kaydedebilirsiniz
Acı sözlerle yalanlarla
Beni yerin dibine batırabilirsiniz
Ama uçuşan bir toz gibi
Ben yine ayağa kalkıyorum

Beni sözlerinizle vurabilirsiniz
Gözlerinizle yaralayabilirsiniz, beni
Nefretinizle öldürebilirsiniz
Ama hava gibi su gibi
Ben yine ayağa kalkıyorum

Korkulu geceleri geride bıraktık
Utanan tarihin evinden çıktık
Acıdaki geçmişten şafaklara doğru
Biz yine ayağa kalkıyoruz


Youtube dinleme linki: https://www.youtube.com/watch?v=dBHa_GcpVTo
Soundcloud dinleme linki: https://soundcloud.com/tahterevalli-muezik-grubu/ayaga-kalkiyoruz-tahterevalli

Genital mutilasyon 101

0

Bunları biliyor muyuz?

Günümüzde 200 milyondan fazla insanın genital mutilasyon ile yaşadığını, her yıl 4milyonun risk altında olduğunu, Covid-19 sebebiyle kapanan okullar, iptal edilen sağlık ve kalkındırma projelerinden dolayı bu yıl daha fazla kişinin risk altına girdiğini, mutilasyonun genellikle 15 yaş altı çocuklara uygulandığını, bu uygulamanın gerçekleştiği 30 ülke olduğunu, mutilasyonun gerçekleştiği toplumlarda; kadınlık/ olgunluk/ saygınlık gibi temel sosyal normlara uyma inancı, erkek cinsel zevkini arttırma, mutilasyona uğramazsa penis boyuna ulaşacağı efsanesi, cinsel organın kirli ve çirkin bulunmasından ötürü hijyenik ve estetik açıdan güzelleştirme gayreti, evlilik öncesi bekareti koruma düşüncesi, sosyal ortamdan dışlanma korkusu, kadın cinselliğinin kontrol altına alma, evliliğin ve yapay almanın ön koşulu gibi pek çok farklı sebeplerle uygulandığını biliyor muydunuz?

Genital mutilasyon nedir? Ne değildir?

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) tanımı pek çok kaynak tarafından kabul gördüğü için onu paylaşmak istiyorum. ‘‘female genital mutilation/cutting (FGM/C) is a traditional harmfulpractice that involves the partial or total removal of external female genitalia or otherinjury to female genital organs for non-medical reasons’’ (WHO, 2020). Serbest çeviriyle, kadın genital mutilasyonu, kadın cinsel organının bir kısmı ya da tamamı olacak şekilde tıbbi olmayan sebeplerle çıkartılması ya da başka türlü zarar görmesidir, geleneksel ve zararlı bir uygulamadır.

Genital mutilasyon? Kadın sünneti? Genital Kesme? Değiştirme?

DSÖ, UNICEF, UNFPA gibi Birleşmiş Milletler (BM) bağlantılı organizasyonlar ya da BM fonlu dernekler, vakıflar bu uygulamayı genellikle kadın genital mutilasyonu olarak tanımlasa da, akademide terim anlamında henüz bir fikir birliği yok. Bazı makalelerde ”female circumcision” kadın sünneti, bazılarında ”female genital cutting” kadın genitalinin kesilmesi, bazılarında ise ”ritual female genital modification/alteration” törensel biçimde kadın genitalinin değiştirilmesi olarak da geçebilir. Örneğin, İstanbul Sözleşmesi’nin 38 maddesinde bu konu Kadın Sünneti olarak ele alınmış. Bu teriminin kullanımı yaygın olsada dini, tıbbi vb. nedenlerle de uygulanan erkek sünnetiyle karıştırılmaması için çoğu kaynakta terim uygun bulunmuyor. Yeri gelmişken hiçbir tıbbi faydası ve hiçbir dinle ilgisi olmayan bir uygulama olsa da meşrulaştırmak için dini sebep olarak kullanan topluluklar olduğunu söyleyebilirim. Küresel Sağlık dersim için bir proje üzerinde çalışırken terim üzerinde çok durmuş ve sonrasında uygulamadan etkilenmiş bireylerle iletişime geçilirken kültürel olarak daha hassas olmamız ve yargılayıcı olmamamız gerektiğini düşündüğümüz için mutilasyon (sakatlama) yerine ”genitalin kesilmesi” terimini kullanmayı uygun görmüştük. Ama bu yazıda yeri geldiğinde terimi kısaltma gereksinimi açıklayıcı olacağını düşündüğüm mutilasyon ile devam edeceğim.

İnsan Hakları İhlali

Genital mutilasyon, vücut bütünlüğünü ve sağlık haklarını ihlal ettiği için İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi tarafından insan hakları ihlali olarak kabul ediliyor. DSÖ tarafındanda kız çocuklarına ve kadınlara karşı şiddetin bir biçimi ama aynı zamanda şiddetin diğer biçimlerinden de farklı olarak tanımlanıyor. Çünkü bu şiddet türünde, genellikle bireyin de uygulamaya katılımı söz konusu. Bir sosyal bilimciyle yaptığımız görüşmede yine terimler üzerine tartışmış ve ”şiddet” vurgusuna yönelik endişelerini dile getirmişti. Örneğin; bir kalkınma görevlisinin uygulama altında yatan sebepleri anlamadan şiddet vurgusuyla toplulukla bir iletişim kurmasının, uygulamanın şiddet olarak görülmediği topluluklarla çalışırken etkili olmayacağı görüşünü paylaşmıştı. Ve yine bu sebeple makalemizde şiddetin üzerinde durmamıştık. Çünkü amacımız daha çok İsviçre’nin genital mutilasyondan etkilenen kişilere nasıl ve hangi aktörlerle hitap ettiğini görmek, ne gibi önlem faaliyetleri aldıklarını incelemek ve diğer gelişmiş ülkelerle karşılaştırmaktı. Bana ulaşırsanız sizinle o makaleyi paylaşabilirim. Sonuç olarak oldukça hassas olan bu konunun tartışıldığı bağlama göre farklı şekillerde ifade edilebileceğini anlatmaya çalıştım.

Uygulanan Başlıca Ülkeler

Dünyanın her yerinde farklı topluluklarda genital mutilasyon uygulanıyor. Yoğunluğun en çok olduğu ülkeler Somali (%98), Cibuti (%93), Mali, Mısır, Eritre, Sudan, Sierra Leone, Burkina Faso, Etiyopya, Gambiya gibi Afrika’daki ülkelerken Asya’da Hindistan, Malezya, Pakistan, Sri Lanka ve Orta Doğu’da da Umman, Yemen, Libya Irak… Ayrıca Rusya, Gürcistan, Panama, Peru, İngiltere, Amerika, Avustralya, Kanada vb. içerisinde bazı topluluklarda rastlamak da mümkün (UNFPA, 2020).

Bir ülke üzerinden örnek vermek gerekirse, 2016 yılında UNICEF’in araştırmasına göre Mısırlı 15-49 yaş aralığındaki kız çocuğu ve kadınların %87’sinin bu uygulamayı geçirdi. Mısır’da 2008 yılında kanunla yasaklanmasına rağmen geçen yıl Haziran ayında 3 çocuğunu covid-19 aşısı olacaksınız diye hastaneye götüren ama onun yerine bayıltılıp ameliyat ettiren babanın haberine belki denk gelmişsinizdir.

Genital mutilasyon çeşitleri

Klitorisin veya derisinin tamamen veya kısmen vücuttan çıkartılması, klitorisle birlikte labia majoranın (dış dudaklar) veya labia minoranın (iç dudaklar) kısmen veya tamamen kesilmesi (bir toplumdan diğerine alınan doku miktarı da değişir), infibülasyon olarak daadlandırılan vajinal deliğin daraltılması genital mutilasyonun 3 ana yöntemidir. Infibülasyonda klitoris çıkartılabilir ya da çıkartılmayabilir. Ayrıca cinsel ilişkiye veya doğuma izin vermek için darlaştırılan alan kesilerek tekrar açılır ve sonrasında tekrar dikilir. Kesme, delme, iğneleme, kazıma, yakma gibi diğer tüm yöntemler de 4 kategorinin altında yer alır. Son olarak bireyin yaş, etnik köken, ülke, sosyo-ekonomik durumuna göre bu yöntemler farklı şekillerde uygulanabilir.

Genital mutilasyonun maliyeti

Hiçbir faydasının olmadığı kanıtlanan bu uygulamanın aksine ölümü de içeren bireyin zihinsel, fiziksel ve üreme sağlığını tehlikeye sokan riskleri var. Şok geçirme, aşırı kanama, tutulma, dokularda yaralanma, idrar problemleri, HIV riski, enfeksiyonlar, depresyon, anksiyete, travma, kısırlık, seks ve doğum sırasında zorluklar gibi. Ayrıca genital mutilasyona maruz kalmış çocuklar okulu bırakma, erken yaşta veya zorla evlendirilme gibi riskler de taşıyorlar (Unicef, 2020). Genellikle toplumda fotoğraftaki gibi gelenekselciler tarafından yapılsa da son zamanlarda uygulama Mısır, Sudan gibi ülkelerde sağlıkçılar tarafından da gerçekleştirilerek meşrulaştırılıyor. Tıbbileşmesiyle birlikte daha temiz araç gereçlerin kullanımı ya da ağrı kesici gibi ilaçların temini olduğu için acı, enfeksiyon gibi bazı riskler azalsa da uzun dönemli riskler hala geçerlidir. Bu yüzden DSÖ genital mutilasyonun hiçbir zaman güvenli ve sağlıklı olmayacağını, savunuyor.

Leila Hussein

Genital mutilasyon üzerine bir yazı yazmışken bu alanda çalışan Leila Hussein’i anmadan bitirmek istemedim. Kendisini ilk kez aşağıda önerilerde de paylaştığım ”Female Pleasure” belgeseliyle tanımış ve gösterimin hemen ardından söyleşide dinleme fırsatı bulmuştum.

(Pandemi öncesi olduğu için hala büyük salonlarda kalabalıkla maskesiz filmler izleyebildiğimiz sonrasında söyleşilere katılabildiğimiz, konuşmacıların farklı ülkelerden gelebildiği zamanlar…) Leila Hussein de söyleşi için İngiltere’den gelmişti. Genital mutilasyona son vermek, kurtulanlara psikolojik ve fiziksel destek sağlamak, maruz kalan bireyleri ve uygulamanın yaşatıldığı toplumları güçlendirmek için çalışmalar yürüten Dahlia Project’in kurucusu, psikoterapist ve aktivist. Bu belgeselle Leila Hussein’i ve yaptıklarına yakından şahit olabilir, onun dışında 4 farklı güçlü kadınla da tanışabilirsiniz.

1 TEDx, 1 Belgesel ve 1 Film Önerisi

•TEDx: Countering myths about FGM/C, Jasmine Abdülcadir, 2019
•Belgesel: Female Pleasure, 2018
•Film: Desert Flower, 2009

Referanslar

• DSÖ. Prevalence of Female Genital Mutilation. https://www.who.int/health-topics/female-genital-mutilation#tab=tab_1
• Nyangweso, M. 2014 Female genital cutting in industrialized countries: mutilation orcultural tradition?. Santa Barbara: Praeger.
• UNICEF. 2020 Female Genital Mutilation. https://www.unicef.org/protection/female-genital-mutilation
• UNPFA. 2021 Reformed cutters protect the next generation from female genitalmutilation in Kenya. https://www.unfpa.org/news/reformed-cutters-protect-next-generation-female-genital-mutilation-kenya
• UNPFA. 2020 Female Genital Mutilation. https://www.unfpa.org/resources/female-genital-mutilation-fgm-frequently-asked-questions#women_affected

Başlık görseli kaynak: UNFPA, 2021: Genital mutilasyona uğramış ve uğratmış ama artık bu uygulamanın bitmesi için uğraşan Kenyalı kadınlar.

—

Ayrıca bakınız:

—Hindistan’ın karanlık sırrı: Kadın sünneti

—Tarihin kurbanları: Kadın sünneti

—Gelenek adı altında yapılan bir işkencenin öyküsü: Çöl Çiçeği

Engel tanımayan kadınlar Fransa Büyükelçiliği’nde

Institut français Türkiye, 8 Mart Dünya Kadın Hakları Günü çerçevesinde Fransa Büyükelçiliği’nde « Engel Tanımayan Kadınlar » adlı bir söyleşi düzenledi. Etkinlikte Fransa Büyükelçisi Hervé Magro, Mersinli tiyatro yazarı ve yönetmen Ümmiye Koçak, Kars Boğatepe Çevre ve Yaşam Derneği Başkanı Zümran Ömür ve Uçan Süpürge Vakfı kurucu üyesi ve danışman Ürün Güner ile bir araya geldi.  

Söyleşinin videosunu Türkçe olarak Institut français de Turquie YouTube kanalında izleyebilirsiniz.  

Türkiye’de her biri alanlarında başarı kazanmış olan Ümmiye Koçak, Zümran Ömür ve Ürün Güner kendi hikayelerinden, karşılaştıkları zorluklar ve başarılarından  yola çıkarak kadın – erkek eşitliği ve kadının ekonomik olarak özgürleşmesi konularına bakış açılarını paylaştılar. Fransa Büyükelçisi Hervé Magro da söyleşiye katılarak, konukların hikayelerini ayrı ayrı çok etkileyici ve ilham verici bulduğunu ifade etti. 

Fransa Büyükelçisi Hervé Magro, kişisel olarak da duyarlı olduğu kadın – erkek eşitliği konusunun Fransa’nın diplomatik önceliklerinden biri olduğunu hatırlatarak, Fransa’nın, BM Kadın birimi ile ortaklaşa düzenlenecek Eşitlik Jenerasyon Forumu’na Meksika ile birlikte başkanlık edeceğini söyledi. Fransa Büyükelçisi Hervé Magro, Fransa’nın, gelecek Temmuz ayında Paris’te devlet ve hükümet başkanlarının katılacağı bir zirve düzenleyeceğini, uluslararası sivil toplum kuruluşlarından 5.000 temsilcinin de zirveye katılacağını ifade etti. Zirve aynı zamanda kadın haklarına ilişkin bugüne kadar düzenlenmiş en büyük konferans olan Pekin Konferansı’nın 25. yılına denk gelecek.  

Fransa’nın Türkiye Büyükelçisi Hervé Magro, Fransız Avrupa ve Dışişleri Bakanlığı’nın sözcülüğünde ve feminist diplomasi çerçevesinde Fransa’nın çok oyunculu bir yaklaşımla sahada somut bir şekilde sorumluluk üstlenme arzusunda olduğuna işaret etti. 

Kadın hakları proje çağrısı 

Fransa’nın feminist diplomasi uyguladığını belirten Hervé Magro, bu çerçevede, ilk defa, kadın-erkek eşitliği için ve kadına karşı şiddetle mücadele eden sivil toplum kuruluşlarını desteklemek amacıyla bir proje çağrısında bulunduklarını, çağrının kadın hakları konularında çalışan tüm sivil toplum kuruluşlarına açık olduğunu duyurdu. 

Kadın Hakları proje çağrısı Eşitlik Jenerasyon Forumu tarafından da ele alınacak 3 konuda yapılıyor : 

  • Kadına karşı şiddetle mücadele 
  • Adalet, ekonomik haklar ve kadınların eğitime erişimi 
  • Öz bakım ürünlerine erişim dahil olmak üzere, cinsel sağlık ve üreme sağlığı ile ilgili hakların korunması ve tanıtılması  

Proje çağrısı toplam 30 bin Avro’dan oluşan bir desteği içeriyor. Jüri kararıyla belirlenecek üç ila altı proje en fazla 10 bin Avro kadar destek alacak. Proje çağrısına son başvuru tarihi 30 Nisan 2021 olup detaylı bilgi Institut français Türkiye’nin internet sitesi ifturquie.org adresinden ulaşılabilecek. 

Proje çağrısı videosu:  

Detaylı bilgi : 

Engellenebilir her ölüm cinayettir: Hükümsüz dizisi ve kadın cinayetleri

0

Geçtiğimiz aylarda Exxen platformunda yayınlanmaya başlayan Hükümsüz adlı dizinin oyuncu kadrosunda Burçin Terzioğlu, Hande Doğandemir, Alican Yücesoy ve İsmail Hacıoğlu yer alıyor. Yönetmenliğini Ömer Faruk Sorak’ın yaptığı dizi, toplumumuzun şimdiye kadar unutup unutup hatırladıklarını işliyor. İlk bölümü “Çatlak Fanus” ile birlikte üç farklı erkek tarafından önce şiddete ardından tecavüze maruz bırakılan 15 yaşındaki bir çocuğun hikayesini, Hande Doğandemir(Filiz) aracılığıyla anlatıyor. Her ne kadar kimliksel ve bu zamana kadar işlenen olayları kurguluyor olsa da, kadınlar her gün tecavüze ve şiddete maruz kalıyor. Türkiye’nin toplumsal düşünce yapısını davalar üzerinde ortaya koyan yapım, hepimizin giderek alıştığı sayılara bir de gerçek hikayelerinden bakmamızı sağlıyor. Her bölümünde farklı kadın cinayetlerini işleyen dizi “Şahsiyet” adlı yapımla benzerlik taşıyor.

Kadınlar yaşamak istiyor

Hükümsüz, kadınların bedenleri ve değerleri üzerinden “bir hataya kurban gittikleri” söylemiyle ne denli değersizleştirildiğini gösterirken, tam da bu günlerde artan kadın cinayetleriyle gündemimize tekrar oturması gereken İstanbul Sözleşmesi hakkında da mesajlar içeriyor. Öldürülen kadınların ardından söylenen “küçüktü, kendisi istedi, bağırmadı, sevgiliydik.” gibi kelimelerin kullanılması, birçok bilirkişi tarafından benzerlerinin söylenmesiyle giderek kadını değersizleştiriyor.

Yapım, her bölümüyle “kadın ve şiddet” olgusunu aktarırken, tecavüz sahnesinde üçüncü şahıs kişinin televizyon sesini açmasıyla hepimize bir mesaj veriyor; görün. Belki de hepimiz evlerimizde, iş yerlerimizde, okulda, sokakta bu şiddetin birer parçası oluyoruz. Kurtarmak istediklerimiz için görmezden gelmek ve korkmak yetmiyor. Korkumuz, hukuk sisteminde gördüklerimiz nedeniyle yeterli olsa da, şiddete uğrayan her canlı için bağırmamız gerekiyor.

Hükümsüz, beşinci bölümünde Bursa’da yakılarak öldürülen başka bir kadının konusuna da yer veriyor. Dizide konusu işlenen kadın, haberlerde ve sosyal medyada her gün gördüğümüz ataerkil ve kadın kimliğini kalıplaştıran sözlerle başlıyor. Kadının iffeti ve namusu üzerinde tecavüzü meşru kılmaya çalışan “tecavüzcüler” kendi dünyalarında oluşturdukları akıl almaz erkeklik(!) olgusunu yermemek için kadını benzin dökerek yakıyor. İşin en az bunun kadar acı olan kısmı, davanın mahkemede görülmeden önce yakılarak öldürülmeye çalışan kadının söyledikleri.

Bu sözleri hepimiz her gün ya tweet atıyor ya da  sokaklarda söylüyoruz. Ama unutuyoruz, koruyamıyoruz; “Üç gün önce yakılarak arabadan atıldım, katillerimden şikayetçiyim. Şimdi karşınızdaki adam takım elbisesini giymiş kravatını takmış iffetten ve namustan söz ediyordur.” Türkiye’de özellikle kadına şiddet davalarında iyi hal hususları gerekli merciilerdeki kişiler özelinde, engellenemeyen cinayetleri oluşturuyor. Kamu ve vatandaşın kimi zaman bilerek kimi zaman bilmeden kullandığı bazı terimler; töre, namus, iffet vb. sadece kadına özgü kavramlar olarak cinayetleri ya da tecavüzü meşru hale getiriyor. Tam da bu bölümde bu zamana kadar adaletin yerini bulması için açılan tüm pankartlar, tivitler, protestolar, gücü ancak bize yetenler tarafından alıkonmalar ve dahası özetliyor; #kadınlaryaşamakistiyor

Sessizlerin Adaletini İstiyoruz

Zihinsel engelli kadınların maruz kaldıkları taciz, tecavüz ve şiddetin anlatılmasına katkıda bulunan yapım, hepimizin hatırlayacağı on binlerce engelli mağduru işliyor. Özel eğitim kurumlarında ya da benzeri yerlerde tacize uğrayan engelli bireyler, maruz kaldıkları durumu daha zor anlarken “taciz ve tecavüzcüler” durumu kişinin noksan taraflarından yararlanarak “bağırmadı, engelli” şeklinde savunmalar yaparak normalleştirmeye çalışıyor.

Medya organları tarafından kullanılan belli başlıklar, kişilerde fark etmeden “asla yapılmaması gereken ya da normalleştirici durum” algısı yaratıyor. Öldürülen kadının anne olması, engelli olması, çocuğunun önünde öldürülmesi gibi durumlar medyanın izlenmek için kullandığı trajedi vurgusu olurken araştırmalarda “kişinin aldığı rol nedeniyle maruz kalmaması gereken durum” niteliğini taşıyor. Bir kadın ölmemek için hiçbir role ve statüye ihtiyaç duyamaz, bu ve benzeri durumları pelesenk haline getiren kitle, suçu işleyen kişiyle aynı taraftadır. Sekizinci bölümde kopya muamelesi nedeniyle canice katledilen öğretim görevlisine yer veren dizi, dava sahnesinde kadın cinayetlerinin son bulamama nedenini bir kere daha ortaya koyuyor; kadınların bedenleri üzerinden metalaştırılması ve erkek hegomanyasının çocuk yaşta iyi eğitim veremeyen ailelerle başladığı gösteriliyor. Çocuklarımızı renkler, bedenleri ve nesneler üzerinden eğitirken onlara “değer” kelimesi aşılamayı öylesine unutuyoruz ki, birlikte oldukları kadınlarla ilişkilerinde giderek egemen statüsüne bürünüyorlar oysa cinsiyet fark etmeksizin hayır, hayırdır. Mavi pembe, elbise ya da kravat bir insanın cinsiyet kimliğini ölçemeyecek kadar önemsizdir.

8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar gününde, son veriler 65 günde 67 kadının erkek cinayeti tarafından kurban edildiğini gösteriyor. Bizler her gün sosyal medyada ya da sokakta farklı eylem çeşitleriyle bu cinayetleri durdurmaya ve katillerin adalete teslim edilmesini talep ediyoruz. Biz, demokratik olduğu söylenen bir ülkede yaşam hakkı talep ederek var olduğu gösterilen makam araçlarının görevlerini yerine getirmesini bekliyoruz. Belli politik değerler yüzünden uygulanmayan İstanbul Sözleşmesi, mobil acil butonlarından ve siyasi kişi söylemlerinden çok daha önemli bir yer taşırken, kadın ölümleri hala devam ederken, görmezden geliniyor. Sayılar giderek sembolikleşirken, adını bile hatırlamadığımız onlarca kadına yenileri ekleniyor. Katil zanlıları ellerini kollarını sallayarak gezerken, hak ve adalet isteyenler, insanlığa uygun olmayan şekilde göz altına alınıyor. 8 Mart Dünya Kadınlar gününde karanfil değil, yaşamak istiyoruz.