“Baskıya direnmek, insanın diğer haklarının bir sonucudur. Toplumun tek bir üyesi baskı altına alındığında, tüm toplum baskı altındadır. Toplum baskı altına alındığında, her bir üyesi baskı altındadır. Hükümet halkın haklarını bastırdığında, ayaklanma halk ve halkın her bir kesimi için hakların en kutsalı ve ödevlerin en vazgeçilmezidir.” (1793 Fransız Devrim Anayasası Önsözü’nden)
İktidara yakın olmayan her medya kuruluşuna“FETÖ ile bağlantısı var”suçlamasıyla operasyonlar yapan AKP hükümeti, bu kez de Cumhuriyet Gazetesi’ni hedef aldı.
Cumhuriyet Gazetesi’ne, yöneticilerine, yazarlarına, çalışanlarına yönelik operasyonda Cumhuriyet gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Murat Sabuncu ile yazarlar ve yöneticiler geçtiğimiz gün sabah saatlerinde evlerinde yapılan arama sonrasında gözaltına alındı. Ardından ise gözaltına alınan yazar ve yöneticilere beş gün boyunca avukat yasağı konuldu.
Türkiye Cumhuriyeti ile yaşıt olan Cumhuriyet Gazetesi, Fethullah Gülen ve cemaat yapılanmasının Türkiye Cumhuriyeti için ne kadar büyük bir tehlike olduğunu yıllardır dile getirmiş, hatta 2005’in Mart ayında Fethullah Güleni eleştiren haberlerinden dolayı yayınları da durdurulmuştu…
Cumhuriyet’i, FETÖ’yü eleştirdiği için zamanında yerden yere vuranların, şimdi Cumhuriyet’i, FETÖ’cü olmakla suçlaması demokrasiyi, hukuku nasıl katlettiklerini de gözler önüne sermektedir. Hukuki dayanağı bulunmayan iddialar ile Cumhuriyet Gazetesinin yayınına son vermeye çalışıldığı son derecede açıktır. İnandırıcılığı olmayan bu iddialarla yapılan gözaltılar, sadece Cumhuriyet gazetesine yapılmış bir operasyon değildir; basın ve ifade özgürlüğüne de bir darbedir.
15 Temmuz darbe girişiminin bastırılmasıyla, özgürleşme ve demokratikleşme yolunda ciddi adımlar atılması beklenirken, hükümet ne yazık ki basın ve yayın özgürlüğüne adeta darbe üstüne darbe yapmaktadır.
TGC’nin verdiği bilgiye göre, darbe girişiminin ardından kapatılan gazete, dergi, TV ve haber ajansı sayısı 170’e ulaştı, 105 gazeteci ise cezaevine gönderildi. Kapatılan basın kuruluşları nedeniyle de 2 bin 500 gazeteci işsiz bırakıldı.
Ses çıkarmadığımız sürece sıra hepimize gelecek
İktidar basına yönelik bu baskı politikasından bir an önce vazgeçmelidir. Her güne yeni bir antidemokratik uygulamayla uyandığımız şu zamanlar, bir olmanın, dayanışmanın zamanıdır. İktidar, basın emekçilerini tutuklayarak, gözaltına alarak halka gözdağı vermeye çalışmaktan, medyayı çağdaş demokrasilerde görülmemiş bir şekilde baskı altına alarak, korku iklimi yaratmaya çalışmaktan vazgeçmelidir. Hiçbir karşı ses duymak istemeyen hükümet, bilmelidir ki, özgür basın mensupları; yöneticileri, yazarları, çalışanları, okurları ve destekçileri ile birlikte her türlü baskıyla sonuna kadar mücadele edecek güçtedir!
Bizler de Gaia Dergi olarak, halkı, haber alma hakkına sahip çıkmaya çağırıyoruz.
Ankara Sinema Derneğitarafından T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın katkılarıyla düzenlenen Gezici Festival, bu yıl seyircisini, usta yönetmen Reha Erdem rehberliğinde, sinema sanatının görkemli geçmişinde bir yolculuğa davet ediyor. 22’nci Gezici Festival için seçtiği beş filmi Sinemanın Altın Çağı başlığı ile derleyen Erdem, seçtiği filmleri, “zihin açıcı ustalıkları, verecekleri benzersiz hazları, duyuracakları heyecanları hatırlatma arzusuyla oluşmuş bir öneri” şeklinde özetliyor.
Reha Erdem ile sinemanın “altın çağı”
Gezici Festival, 22’nci yılında da izleyicisinin merakla beklediği sürprizlerini sürdürüyor. Önceki yıllarda Zeki Demirkubuz, Tuncel Kurtiz, Barış Bıçakçı, Murathan Mungan gibi usta sanatçıların seçtikleri filmleri sinemaseverlerle buluşturan Gezici Festival, bu yıl da Reha Erdem’in seçtikleriyle sinemaseverlerin karşısına çıkacak.
Erdem’in 1940, 50 ve 60’lı yıllardan yaptığı seçkisinde, geçmişten günümüze ayna tutan beş klasik yer alıyor: Tehlikeli Fısıltı (Children’s Hour; yönetmen William Wyler, 1961), Sessizlik (The Silence; yönetmen Ingmar Bergman, 1963), Ox-Bow Olayı (The Ox-Bow-Incident; yönetmen William Wellman, 1943), Yankesici (Pickpocket; yönetmen Robert Bresson, 1959), Stromboli (yönetmen Roberto Rosselini, 1950).
“Sinemanın altın çağı, yenilenmenin tek umudu”
Erdem’in seçkisi, sinemanın geçmişini tanımak ve tadına varmak için yapılan bir çağrı aynı zamanda. “Sinema sanatının çok muhteşem bir geçmişi var. Sinemanın geçmişini tanımadan, o geçmişin tadına varmadan, bugünkü filmleri değerlendirmenin imkânı yok” diyen Erdem, “Sinemanın Altın Çağı” başlığı altındaki seçkisini anlatırken “Eski” ile “Klasik” kavramları arasındaki büyük farka vurgu yapıyor. Gezici Festival izleyicisi için seçtiği filmler aracılığı ile klasik filmlerin aslında eskimediğini, bize yeni ufuklar açmaya devam ettiğini hatırlatan Erdem, şunları söylüyor:
“Ta 20. yüzyıl başlarında yapılmış bir Mondrian tablosuna ‘eski’ diyememe nedenimiz hâlâ bütün yenilikçiliğiyle karşımızda duruyor olması, ya da bir Platonov romanına ‘eski roman’ diyemememiz şu anki edebiyatta bile rastlanmayacak tazelikte ufuklar açması değil mi? Peki filmlere neden çok kolay ‘eski film’ diyebiliyoruz. Sinemayı sadece gündelik hayatın gerçekçi-sosyolojik yansıması olarak piyasaya sürülmüş, son kullanım tarihli ürün-filmlerden ibaret sandığımızdan, bu geçmişi yok sayıyoruz. Bir Chaplin filminin, bir Hawks, bir Naruse, bir Keaton, bir Mankiewicz, bir Sirk, bir Von Stroheim, bir Ray, bir Browning… filminin zihin açıcı ustalıklarını, verecekleri benzersiz hazları, duyuracakları heyecanları hatırlatma arzusuyla oluşmuş bir öneri bu seçki. Sinemanın altın çağı, sinemada yenilenmenin tek umudu!”
Eskimeyecek 5 film
Reha Erdem’in “asla eskimeyen” beş seçkisi; onlarca yıl önce çekilmiş olmalarına rağmen, konuları, işlenişleri, hissettirip, düşündürdükleri ile bugünün izleyicisi için neden birer klasik olduklarını açıklıyor.
İlk film, Türkçeye “Tehlikeli Fısıltı” ismiyle çevrilmiş 1961 yapımı Children’s Hour. Filmde, toplumsal baskılar, sosyal linç gibi kavramlar irdeleniyor. Audrey Hepburn ve Shirly MacLaine’in başrollerini paylaştığı film, aynı zamanda queer sinemanın ilk örneklerinden sayılıyor. Filmde, çok iyi arkadaş olan Karen ile Martha, varlıklı ailelerin çocuklarının gittiği okulda yöneticilik yapmaktadır. Bir süre sonra iki kadın arasında lezbiyen ilişki olduğuna dair dedikodular yayılır. Öğrencilerin velileri büyük tepki gösterirken, olay mahkemeye kadar gider. Film, toplum baskısının, bireyler üzerindeki ölüme kadar gidebilecek acımasız etkisine vurgu yapıyor.
Children’s Hour
Erdem’in seçtiği bir diğer film, Sessizlik (The Silence) ise sinema tarihinde insanlar arası iletişimsizlik üzerine çekilmiş en nitelikli ve değerli filmlerinden biri olarak tanınıyor. Hemen hemen tüm filmlerinde iletişimsizlik ve yalnızlık temalarını irdeleyen, İsveçli dünyaca ünlü yönetmen Ingmar Bergman, bu filminde ise kardeşler arası ilişkiye odaklanıyor. Film, birbirini sevmeyen iki kız kardeşin, eve dönüş yolculuğu gibi kısa bir zaman diliminde, kendi kendilerini sorgulamalarını, son derece kısıtlı bir diyaloğa dayanarak anlatıyor. 1963 yapımı siyah beyaz film Bergman’ın Oda Üçlemesi’nin ikinci ayağı.
The Slience
1943 yapımı Ox-Bow Olayı (The Ox-Bow Incident), idam cezası, adalet ve vicdan ekseninde dönen konusuyla günümüzün güncel tartışmalarına gönderme yapıyor. Filmde olaylar, Nevada’daki çiftliklerden birinde işlenen cinayetle başlar. Cinayetten sonra maktülün arkadaşları intikam için katilin peşine düşerler ve üç kişiyi yakalayıp, onları hemen öldürmek isterler. Henry Fonda’nın başrolünü oynadığı film, Western tutkunlarının da not alması gereken yapıtlardan biri. 16. Akademi Ödüllerinde, “En İyi Görüntü” Oskar ödülünü Casablanca’ya kaptırsa da, 1998 yılında Kongre Kütüphanesi tarafından, ABD Ulusal Film Sicili’nde “Kültürel olarak, tarihsel olarak ya da estetik olarak önemli” olması nedeniyle koruma altına alındı.
The Ox-Bow Incident
Sıradaki film, Yankesici(The Pickpocket), ilhamını Dostoyevski’den alan en başarılı filmler arasında yer alıyor. Robert Bresson imzalı 1959 yapımı filmin ana karakteri Michel, Dostoyevski’nin iki karakterinin, Raskolnikov ve “Yeraltından Notlar” romanındaki ana karakterin füzyonu gibidir. Michel, Raskolnikov gibi, çalma eyleminin, eğer iyi bir amaç uğruna ise, insanların yararına olduğunu söyler. Bununla birlikte Raskalnikov şiddetli bir ızdırap içerisindeyken, Michel hissizdir. Yankesici, bir suç filmi değil, insanın iç dünyasının işlendiği, yalnızlık duygusu ile birlikte ahlaki sorgulanışın filmidir.
Pickpocket
Son film ise, Roberto Rossellini’nin yeni gerçekçi bakış açısı ile savaş sonrası kederi anlatan Stromboli’si. Filmde, Litvanyalı savaş mültecisi Karin toplama kampına yerleştirilir. Ümitsizlik içinde buradan kurtulmayı isteyen Karin’in önünde pek fazla seçeneği yoktur. Böylece ıssız Stromboli adasında yaşayan balıkçı Antonio’nun evlenme teklifini kabul eder. Ne var ki, bir süre sonra adadaki hayatın toplama kampından çok da farklı olmadığını görecektir. Adada bir yabancıdır, hem halk hem de doğa ona düşmandır sanki. Karin’in sıkıntısı, adadaki volkanın patlama belirtileri göstermesiyle tam bir dehşete dönüşür. Film, volkan patlaması sonrası Stromboli’nin boşaltılma anını da yansıtmasıyla belgesel niteliği de taşıyor.
Erdem’in ödüllü filmi de Gezici’de
Diğer yandan Gezici Festival, Reha Erdem’in, Venedik Film Festivali’nin Ufuklar bölümünde Jüri Özel Ödülü’nü kazanan Koca Dünya filmini de bu yıl seyirciyle buluşturuyor. Koca Dünya, yetimhanede büyüyen Ali ve Zuhal isimli iki çocuğun sığındıkları ormandaki yaşamına odaklanıyor. Reha Erdem, filmin 8 Eylül’deki gösteriminin ardından İtalyanca yayın yapan Fred Film Radio’ya yaptığı açıklamada, filmdeki karakterlerin bir ormana sığınmasının metafor olup olmadığı sorusuna yanıt verirken, “Metafor çok sevmiyorum. Orman sığınacak bir yerdir ama bugün dünyada saklanabilecek bir orman bile yok. O anlamda metafor değil, gerçek” demişti.
Amerikan Mimarlar Enstitüsü, mimarlıkla ilgili kısa filmlerin rekabet ettiği “İmrenilen Film Yarışması” kazananlarını duyurdu.
Yarışmaya katılan 47 aday arasından, 3 tane etkileyici film seçildi.
İlk film, Brad Deal, Robert Brooks ve Michael Tolar’ın yönetmenliğini üstlendiği “Arch 335: Medkampları Yeniden İnşa”, kronik hastalıklı ve engelli çocuklara ücretsiz yaz kampı sağlayan Lousiana Medkampı (sağlık kampı) için Lousiana Teknik Üniversitesi Tasarım Stüdyoları tarafından tasarlanan tesislere detaylı bir bakış atıyor.
Film aynı zamanda, tasarımın getirdiği zorluğu ve tasarımı, gerçekten hayatın kalitesini geliştirmek ve birilerinin ihtiyacını gidermek için doğru anlamda kullanmanın, genç tasarımcılar üzerindeki etkisini ele alıyor.
Şirket sadece çeşitli ve yetersiz hizmet alan bir kullanıcı grubunun yararına olmuyor, aynı zamanda kamu çıkarının gücünü, mimarların gelecek nesillerini şekillendirmek için kullanıyor.
İkinci film; Patrick Higgins ve Kurt Hanley’in yönetmenliğini yaptığı 20×10 ise Austin, Texas’ta mikro evlerde yaşayan bir topluluğu anlatıyor. Filmin hedef kitlesi kronik evsiz insanlar. Bu film bu kronik evsiz insanlar için radikal yeni bir toplum vizyonunu seyirciyle paylaşır. Projedeki önemli mimarlar, 20×10 filmindeki eşsiz mikro evler aracılığıyla toplumu inşa etmek için tasarımları ve amaçlarının arkasındaki niyetleri-kuvveti tartışırlar.
Üçüncü Film; OPN Mimarlık ve film yapımcısı Sam Fathallah tarafından çıkarılan “Build Back Better”,Haziran 2008’de yok edici bir sel ile karşı karşıya kalan Cedar Rapids bölgesindeki onarım sürecini anlatıyor. Bu selde şehrin en önde gelen devlet yapılarından bazılarına sahip olan 30 şehir de dahil olmak üzere, yüzlerce ev ve işyeri yok olmuştur. OPN’nin kendi ajansını da sel basmıştır. Selden sonra, Cedar Rapids şehri bu felaketin üstesinden gelmek için çok önemli bir çözümle karşı karşıya kalmıştır. Şehrin ileri gelenleri OPN mimarlarına yardım etmeye başlamışlardır. Doğrusunu söylemek gerekirse, mimari, toplumun selden kurtulması için bir çözüm değildi.
Politika birçok insana sıkıcı gelir. Bunun sebebi, aslında kalın kitaplar veya haşmetli tespitler değildir. Zaten bugün “aktif olarak politikacılık yapan” (aktif politikacılık mefhumuna daha sonra geleceğiz) kaç kişi, o kadar kafa yoruyor ki meseleye? Hayır, insanları apolitik olmaya iten şey bu değil. Politikanın “sıkıcılığı” ve etkilerinin direkt olarak gözlenememesi, “ne değişecek yahu, ben ne yapabilirim?” diyenlerin, aynı zamanda bireyselci oluşu ve topluluk halinde hareket etmek isteyenleri aşağılama gayretlerindeki çelişki gibi etkenler, bu konuda devreye giriyor olabilir. Peki, politik olmak ne kadar gerekli, apolitik olmak ne kadar gerçekçi? Politika ile ilgilenmek sıkıcı, apolitik olmak “hayatı yaşamak, keyif almak” mı?
Öncelikle şunu görmek gerekir ki, Sovyetler Birliği’nin başını çektiği “doğu bloku” hattının “yıkılması”, “reel sosyalizmin çöküşü” ile birlikte, liberal teorisyen Fukuyama’nın “ideolojilerin sonu” tezi, pek çok kişi farkında olmasa da, küreselleşmenin son veçhesinde, hem ABD’nin politikalarına hem de yeni trendlerin yaratılmasına öncülük etti. Fukuyama der ki; “Sovyetler Birliği ile, ideolojiler çağı artık sona erdi. Dünya’da eskiden iki ideoloji vardı; Komünizm ve Kapitalizm. Artık bu ayrım ortadan kalktı, zira doğu bloku çöktü ve Kapitalizmin nihai zaferi, kendini belli etti.”
Bu “tespitin” ne kadar doğru olduğu tartışmasından çok, insanların bakış açıları önemli. Bir düşüncenin, bir fikrin, yenildiği zaman terk edilmesi gerektiği, her zaman, doğru ne olursa olsun, vicdan ne söylerse söylesin, kazananın tarafında saf tutmanın “mantıklı”, “rasyonel” oluşu fikri, aslında Fukuyama’nın nihai zaferidir. Çünkü, kazananın belirlediği fikir iklimi ve tarihsel doğruculuk anlayışı, bugünün dünyasını yarattı.
Her zaman kazanan haklı görülüyor ve “doğru olan, iyi olan her zaman kazanır” mantığı ile zafer kutsanıyor, gerçek mantıksal tutarlılık, hep kaçırılıyor. Artık bir fikri, mevcut durum yok olduğu izlenimi yaratsa da, mantıklı olduğu, hayata daha iyi cevap verebildiği ve hem bugünün hem de yarının dünyasına en uygun düşecek düşünce olduğu için savunan kalmadı. Herkes kazanma derdinde. İşte bu, liberalizmin ikinci nihai zaferidir.
Bu tezin ve yarattığı dünyanın çürümesini bir kenara bırakıp, gerçekten “bugünün dünyasında” (çok sevilen bir terminolojidir) apolitik olmanın, gerçekçi olup olmadığına bakalım.
Şöyle bir örnek seçtim ben, istediğiniz duruma uyarlayabilirsiniz; durakta otobüs beklediğinizi düşünün. Beklediniz, beklediniz, bir türlü gelmedi. Belki de saatler geçti. Bu durumun sebebi ne? Otobüs neden gelmez? Şöyle bir düşünelim; mevcut sistem (ne tam olarak devletçi ne de tam olarak liberal olan, garip bir durum var Türkiye’de), anonim şirketler ile çalışıyor. Yani sizin beklediğiniz otobüs, “devletin otobüsü” değil. O otobüsün önünde “özel halk otobüsü” yazmasının sebebi bu; halkın kullanımı için tasarlanmış, özel kişilere veya şirketlere aittir o otobüsler.
Şirketler veya işletmeciler de, doğal olarak karlarını düşünürler. Bazı bölgelere otobüsün gitmemesi, şehir merkezlerine uzak alanlara akşam saatlerinde otobüs bulunamamasının sebebi budur. O otobüsler, sizin ulaşım hakkınız için değil, işletmecilerin ve şirketlerin para kazanması için tasarlanmıştır ve görece ucuz olmalarının sebebi de, pazardaki boşluğu doldurmaktır.
Sizin beklediğiniz otobüsün gelmemesinin sebebi, devletin, sizin ulaşım hakkınızı kullanmanızı sağlamak için, kendi imkânları ile olanak sağlamaması, sizi şirketlerle baş başa bırakmasıdır. Yani, durakta beklediğiniz otobüsün gelmemesinin, o otobüse biniş fiyatlarının sürekli artmasının, oturduğunuz eve belki de çok uzak noktalara otobüslerin gitmesi ve otobüsten inince, yarım saat yürümenizin sebebi, tamamen politik. Devletin politikaları sonucu, o otobüs geç geliyor ve belki de kışın soğuğunda, saatlerce bekliyorsunuz.
“Kadın cinayetleri politiktir” veya “trans cinayetleri politiktir” pankartlarını mutlaka görmüşsünüzdür. Neden bunlar söyleniyor acaba? Acaba, kadınların sokakta rahat yürüyememelerinin sebebi, politik sistemin ve eğitimin, ataerkil kültür yapısından etkilenmesi, “erk”lere, şiddet ve tecavüz kültürünü öğütlemesi olabilir mi? Kültür ve eğitim alanları, ne kadar ayrı tutulabilir politikadan? Trans kadınların düşman olarak görülmelerinin, her gün ya baskılardan dolayı intihara sürüklenmelerinin ya da direkt olarak katledilmelerinin sebebi, politik değil mi?
Kadın olmayı aşağılama sıfatı olarak kullanan politikacıların, “adam gibi ölmek” gibi cümleler kurmaları, rakiplerine “erkek ol, mert ol, delikanlı gibi konuş, kıvırma, kırıtma” demeleri, kültürden, politikadan ne kadar bağımsız? Bir kadın, gece sokakta yürürken, mevcut politik iklim ve hukuk sisteminden cesaret alarak, “ne olacak ki, bir şey yapmazlar” diye düşünen erkekler tarafından taciz edilmeleri, tamamen politik koşulların bir sonucudur. Doğadaki hiçbir süreç, diğerinden ayrı tutulamaz ve aslında başınıza gelen hiçbir şey, politikadan bağımsız gerçekleşmez.
Apolitik olmak, sistemin size öğütlediği, “hizada tutmak” için pazarladığı ve kültür endüstrisi ile empoze ettiği bir kültürdür. Bu yüzden, televizyonda sürekli “prime time” programları, hepsi birbirini tekrarlayan “aşk dizileri” yayınlanıyor ve bu yüzden, her gün gazeteler kapanıyor, çocuk televizyonuna bile “terör soruşturması” açılıyor. Nazım Hikmet‘in dediği gibi, eğer televizyonlar, gazeteler, etrafınızdaki her şey ve her figür yalan söylüyorsa:
elleriniz isyan etmesin diyedir Ve zaten bu kadar az misafir kaldığımız bu ölümlü, bu yaşanası dünyada bu bezirgan saltanatı, bu zulüm bitmesin diyedir
Boğaziçi Üniversitesi’nde akademisyenler 29 Ekim’de yayınlanan rektörlük seçimlerinin kaldırılmasına ilişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile ilgili basın açıklaması yaptı.
Prof. Dr. Ayşe Buğra’nın okuduğu basın bildirisi:
“Ülkemiz zor zamanlardan geçiyor. Zorlukları ortak aklı çalıştırarak, bilimsel olarak temellendirerek ve hukuk devleti çerçevesinden çıkmadan aşmalıyız.
29 Ekim 2016 gecesi çıkarılan 676 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) rektör seçimlerini yeniden düzenleyen 85. Maddesi, olağanüstü hal koşullarıyla ilgisiz düzenlemeler önermektedir. Daha önce 18 Ağustos 2016’da TBMM’ye sunulan ve milletvekillerinin tepkisi üzerine hızla geri çekilen bu düzenleme, üniversite yönetimini siyasi iradenin tasarrufuna bırakmaktadır.
Demokratik toplumlarda rektörler siyasi irade tarafından belirlenmez. Üniversiteler özerk kurumlardır. Bu özerklik, anayasamız tarafından sınırlı da olsa güvence altına alınmıştır. Ancak son düzenleme, üniversitenin kurumsal özerkliğini hem kamu hem vakıf üniversiteleri için yok etmektedir.
Boğaziçi Üniversitesi, 12 Temmuz 2016 tarihinde öğretim üyelerinin % 90’ının katıldığı bir seçimde, % 86 gibi rekor bir oy oranıyla rektörünü seçmiştir. Seçimlerin öneminin her gün hatırlatıldığı ülkemizde, böylesine net bir seçim sonucunun görmezden gelinerek, seçilmiş rektörün hâlâ atanmamış olması kabul edilemez.
OHAL’in hukuki çerçevesinin dışında kalan yeni rektör belirleme yöntemi ise, ülkenin bilimsel, demokratik ve ekonomik gelişmesine zarar verecek niteliktedir. Özerk üniversitelerin gelişmiş toplumların güvencesi olduğunu hatırlatarak, rektör seçimini düzenleyen KHK’nın iptalini kamu yararı adına talep ediyoruz.
Temmuz ayında seçilen Gülay Barbarosoğlu’nun Cumhurbaşkanı tarafından atanmamış olması öğrenciler tarafından tepki toplamıştı. Yeni kararname ile seçimlerin kaldırılmasının ardından Boğaziçi’nde belirsizlik sürüyor.
Mind Manifest Project, global bir alt-kültür ve underground bir müzik tarzı olan Psychedelic Trance’i Türkiye’de doğru kitlelere tanıtmak, dünyanın dört bir yanında gelenekselleşen festivaller haritasına Türkiye’yi ekleyerek, ülkemiz ve insanlarımızın bu evrensel aileye katılmasını sağlamak adına 2006’dan bu yana birçok organizasyona imzasını atmış bir topluluktur.
Festival, ilk 4 günü rave, sonraki 3 günü ise ana sahnenin açılmasıyla, 24 saat kesintisiz Psychedelic Trance müzik olacağı söylesen de, daha ilk günden insanların yüksek enerjisine dayanamayan konuk dj’lerin alternatif sahnedeki performanslarıyla başladı. Son güne doğru müziğin tarzı ve hızı daha da arttı. Katrancı Koyu’nun büyüleyici güzelliğiyle başlanan günler, chilling, healing, workshoplar, juggling ve performans sanatçılarının çok özel şovlarıyla devam etti. Yoga dersleri ve ShirinBaba Official’ın ateş danslarıyla herkesi kendine hayran bırakan, sevgi, ışık ve ateşin dans ettiği dolu dolu geçen bir festival oldu.
Müziğin başrollerde olduğu, resim, heykel gibi sanat dallarının yer aldığı, festivale katılan herkesin istediği gibi stand açıp eserlerini sergilediği, gökyüzünün ve doğanın sizi ele geçirdiği, Mind Manifest Project 10-17 Ekim 2016 tarihinde Fethiye Katrancı Koyu’nda gerçekleşti.
8-18 Mayıs 2017’de yine Fethiye’de
Festival deneyimlerimi soracak olursanız, en güzel tarafı insanların doğayla bütünleşip gerçekten zarar vermemeleriydi. Birçok kişinin yeni güne, elindeki şişelere izmaritlerini ve çöplerini düzenli olarak toplaması ve organize edenlerin ödül olarak toplanan çöp karşılığı bira vermeleri, hem gelenleri hem de organize edenleri mutlu etti.
Birçok festivalde karşılaştığımız temizlik, çöp ve iletişim sorunu bu festivalde, katılanların festivalin çekirdek ekibiyle birleşmesiyle bir anda çözülmüştü. Bu da psychedelic sanatın ve festival kavramının daha da iyi anlaşıldığının bir göstergesiydi. Güzel insanlarla tanışıp, yeni deneyimler elde ettiğimiz birçok şeyi paylaştığımız güzel bir festivali geride bıraktık. Kaçırdık diye üzülenler için “Back to Nature Festival presents: Fullmoon Ritual 8 – 18 Mayıs 2017”Fethiye’de gerçekleşecek.
Karaburun’da bir şeyler oluyor. Sakin bir sayfiye yeri olmasının yanısıra İzmir’in yarımada ilçesi olan Karaburun’un tertemiz denizi bir şeylere şahit oluyor.
İzmir-Karaburun’a bağlı Bozköy’de sürdürülebilir, doğal, sistemin içinde alternatif ve sağlık kokan bir sistemin mümkünlüğünü bize gösteren Furma Ekolojik Yaşam Çiftliği’nin kurucusu Şadan Tütüncü’den enine boyuna dinleme şansı yakaladığımız hayatı biraz da sizlere anlatmak istiyoruz.
Şadan Tütüncü, çok uluslu bir şirkette finans müdürüyken 2012 senesinden beri Karaburun-Yaylaköy’deki nar bahçesinde, 2013’ten bu yana ise Karaburun-Bozköy’deki arazisinde toprak işlemesiz ve çok kültürlü tarım yapmaya başlamıştır. Tabi doğal tarım, ekolojik yaşam hakkında şu an sahip olduğu tüm bilgileri herhangi bir eğitim yoluyla kazanmadığını, Masanobu Fukuoka‘dan etkilenerek doğal tarım yapma isteğinde bulunduğunu da eklemek gerekir.
Karaburun’daki çiftliğin kurulma aşamasında binayı konumlandırmadan önce bile bir zaman çadırda kalıp hakim rüzgar yönünü, güneşi alış açısını kullanarak kurulması planlanan bir doğal yaşam alanı, pasif iklimlendirmeden yararlanarak inşa edilmiş. Komün hayat tarzına ne kadar benzese de Furma Ekolojik Yaşam Çiftliği, sürdürülebilir yaşam alanı oluşturmak için Şadan Tütüncü tarafından kurulmuş ve bunu gıda ormanı projesiyle desteklemek yolunda da devam eden bir kolektif yaşam alanı örneği. Gönüllülük üzerine kurulmuş bir süreç hakim. Yalnızca iki, üç gün kalmak üzere değil belki bir, iki ay, belki daha da uzun süreler kalıp bu hayatı içselleştirecek, başına gelebilecek olan şeyleri göze alan insanların gelmesi tercih ediliyor.
Kolektif, sürdürülebilir, doğal bir ekoköy
Buraya gelip kalmak isteyenlerin, kolektif bir çalışma ve üretme süreci içine dahil olması bekleniyor. Amacı doğayı tüketmek olmayan, tam aksine doğa ile mücadele etmek yerine, doğayı, doğayla besleyerek devam eden bir ekoköy yaşamı, Şadan Tütüncü için Karaburun’da ve buna uygun olduğu düşünülen diğer ilçelerde de yapılması gereken bir uygulama.
Kendisine “Sistemi bırakıp bu hayata geçiş aşamasına nasıl karar verdiniz?” dediğimizde, zihnen bunun altyapısını uzun süre kurduğunu söyledi. Geldiği aile yapısının da yüksek yaşam standartları sağlayan bir aile yapısı olmadığını, mesleki hayatında geldiği konuma rağmen tüketim sisteminin kendisine hitap etmediğini de ekledi.
Kendine yeten bir yaşamın desteklenmesi gerektiğini destekleyen bu çiftliğin amacı; sürdürülebilir, doğal, kollektif bir yaşam alanının ardından, binlerce ağacı, biyoçeşitliliği, oksijeni içinde barındıran bir gıda ormanı kurmak… Bu amaç, bu alanı, tam anlamıyla bir ekoköye çevirecek gibi duruyor.
Otomatik Portakal, 1971’de asla güvenilir bir zaman kapsülü olmayacaktı. Kubrick Anthony, Burgess’in distopyan romanının ruh halini yansıtmak için şehri tamamen yeni, birleşen, dikkatle seçilmiş tipik brütalist bir mimari ve tamamen gri betondan yapılmış karmaşık kaldırımlara ve binalara usta bir şekilde dönüştürmüştü.
Yönetmenin gözünden, fütüristik olan şehir manzarası, kasvetli ve netameliydi ki zaten gerçek yerlileri tarafından da büyük ölçüde tanınmıyordu. Yine de bu mekânlar, bir zamanlar vardı. Bugün hâlâ yıkılmamış olanlara baktığınızda, Kubrick’in ortamla nasıl iç içe bulunduğunu ve duvarları boyamak için her zaman bilgisayara ihtiyacınızın olmadığının kanıtını görebilirsiniz. İşte o mekânların o günden bugüne değişimi…
Wandsworth Altgeçidi
Alex ve onun aşırı hiddetli arkadaşları, ilk kurbanlarını, Wandsworth Kavşağı altındaki geçitte buldu. Uzun ve kasvetli gölgeleri, evsiz adamın üzerinde belirdikten sonra adamı pataklamaya başladılar. Kubrick, tüneli, içki şişeleri ve sigara izmaritleri ile kirletti; fakat, kameranın objektifi yaklaştığında betonun sanki bir yıl önce döşenmiş kadar yeni olduğu görülüyor. Alt geçit, o günden beri deniz mavisi renginde ve etrafındaki alanlar, biraz derme çatma… Ama düşündüğünüz kadar baştan savma değil. Arabalar hâlâ vızır vızır üstünden geçiyor ve beton kenarları BMX sürücülerinin, kaykaycıların ve tabii ki de kamera kullanan film hastalarının sevdiği bir yer. Ne olursa olsun, Kubrick’in filmi buna benzer bir alt geçitten yürürken tetikte olmanızın sebebidir.
Thamesmead
Londra’nın güneydoğusunda koca beton yığınlarından oluşan bir mahalle olan Thamesmead, Alex’in evinin bulunduğu yerdi. Belediye Apartmanları, A Blok. Onu çöp ve kırık mobilyalarla kaplı Tavy Köprüsü’nde görürsünüz, sonra bir bakmışsınız, Southmere Gölü’nün kenarında arkadaşlarından birini pataklıyor. Bölge, labirenti andıran sokakları, yüksek kaldırımları ve brütalist binaları ile tam bir kötü distopyan örneğidir.
Bu çok katlı yapılar, bugüne daha çok uyuyor. Filmin ileriyi görme becerisi, çok net. Çünkü bu yapılar son yıllarda çıkarılan birçok sert sosyorealist film sayesinde, bugünkü berbat şehir planlamalarıyla ve gangsterler ile ilişkilendiriliyor. BBC’ye göre, Thamesmead aynı zamanda İngiltere’nin bilinen en azılı motor çetesini barındırıyor. Garip bir şekilde kötü onarıma rağmen, binalar çok güzel duruyor ve manzara, sanki gökyüzünden inmiş, betondan yapılmış devasa bir uzay istasyonunu andırıyor.
Chelsea Eczanesi
İnanın ya da inanmayın, Stanley Kubrick bir McDonalds dükkânında çekim yaptı. Ama filmde McDonalds değildi elbette, IMDB (Internet Film Veri Tabanı) bu mekânın Kubrick’in müzik market sahnesini çektiği King’s Road’daki Chelsea Eczanesi olduğunu belirtiyor. Kubrick tabii ki çekim yapacağı yeri tamamen değiştirdi ve bir sürü rengârenk ışıklarla ve plak yığınlarıyla donattı. Bu plakların arasında kendi bestelediği “2001: Uzay Odesa’sı” da vardı. Dükkânın iç tasarımı sanki 70’lerin televizyon showlarından fırlamış bir uzay gemisi gibi. Parlak yüzeyler, disko ışıkları… Gerçi neden böyle bir şeçim yaptığını da anlayabilirsiniz. Çünkü binanın dayanıklı bir yapısı, fütüristik kıvrımları ve binanın dış cephesini gören bir merdiven vardı. Binanın geçmişteki fütüristik yapısı bugün bile fark edilebilir, hatta şu an binanın iç cephesi en büyük Big Mac’lerle süslenmiş durumda.
Chelsea Bendi ve Albert Köprüsü
Kubrick tarafından seçilen Chelsea’nin bir başka yeri de Albert Köprüsü. Burası filmde evsiz adamın Alex’ten intikam aldığı yerdi. Alex, nehir kenarında dolaşırken arkasında nehrin güney kısmını ve yükselen endüstri binalarını görebilirsiniz. Kirli duman yok, o klasik kırmızı tuğlalı bacalardan yok. Chelsea ve etrafındaki büyük bir alan tanınamaz bir hâl almış. Artık Londra’nın gangster sahnelerinin kalbi değil. Gywneth Paltrow’un Sliding Doors(1998) filminde yağmur sularını süpürdüğü köprü de artık evsiz adamların yaşadığı bir yer değil. Gerçeklerle yüzleşmek gerekirse, bugün burada üzerinde “Made in Chelsea” yazan kameralarla gezen insanlar göreceksiniz.
Londra’nın Yıkılan Yapıları
Londra’da bazı yerler 21. Yüzyıla kadar dayanamadı. Mesela, Taggs Adası, Hampton Meydanı‘na yakın bir konumda olan ve filmin başlarındaki kavga sahnesinin çekildiği harabeler. Zaten filmin çekim zamanında da onarımsızlıktan muzdaripti ve bir müzik salonundan çok bombalanmış bir yere benziyordu ki zaten çekimden kısa bir süre sonra yıkıldı. 2. Dünya Savaşından önce en parlak zamanlarında insanlar arasında “Karsino” olarak biliniyordu. 1940’larda kapatıldı ve onu yeniden diriltmeye yönelik birçok girişime rağmen 1971’de buldozerler ile yıkıldı.
“Duke of New York” barı -ki gelecekten gelmiş zevksiz bir Avusturya barına benziyordu-, Stonegrove, Edgrave’deki Old Leather Bottle’ın kendisiydi. Görünüşe göre 70’lerde popüler bir et lokantasıydı ama sonradan uyuşturucu tacirliği dedikoduları dönmeye başladı. 2002’de yıkıldı ve yerine yeni binalar dikildi. Eğer oraya şimdi giderseniz Kubrick’in bir zamanlar oralarda film çektiği aklınızın ucundan bile geçmez ki bu da üstünde biraz düşündüğümüzde trajik bir durum.
Dom, 6 yaşında ve çizim yapmayı çok seviyor. Hatta en sevdiği fotoğraflarını paylaştığı bir Instagram hesabı bile var. Ama tabii ki hikâyemiz burada bitmiyor; babası biraz dijital yeteneğini kullanarak biraz da mizah katarak oğlunun şaheserlerini gerçek hayata uyarlıyor.
Performans sanatçısı olarak yer aldığım; Manuel Pelmus ve Alexandra Pirici’nin “Modern Sanat Kamu Koleksiyonu” (Public Collection of Modern Art) çalışmasında izleyicilerden bir koleksiyon yapıyorum. İzleyicinin sahnede olduğu ve benimse izlediğim bir açıdan. 4 haftalık bir işten 4 yazılık bir dizi dönüştürülmüş serginin başka bir formata dönüştürülmüş hali.
Replik: “Eduard Manet; Kırda Öğle Yemeği; 1862-1863; Paris’teki Museo D’Orsay’ın kalıcı koleksiyonundan” Performansçılar yerlerini aldılar. Belli bir süre eseri sergilendikten sonra sıradaki izleyiciyle diyalog kurulan bölüme geçtiler.
Dansçı ve dans eğitmeni bir izleyici ile öğrencisinin diyaloğuna gözlemci oluyorum. İzleyici, elindeki Kırda Öğle Yemeği resminin bir görselini bizlere göstererek yanlış yaptığımızı söyledi. Diyaloğun açılışı. Bizlerin de, yanındaki diğer izleyicinin de bembeyaz suratlarla kaldığı bir an oldu. Öğrencilerinden biri yüksekçe bir sesle uzun uzun açıklama yapmaya başladı.
Bu şekilde uzunca süren diyalog, içinde, “otorite”ve “referans noktası”na dair soruları barındırıyor. Performansın paralelinde gerçekleştiği sergi “Tek ve Çok“ ile koreograf Manuel Pelmuş’un görüşüne göre sanatta orijinale ve yeniden üretimlerine verilen değeri sorguladığı noktada bağlantılı. Bu noktada canlandırılan işler orijinali olarak sunulan eserlerin dönüştürülmüş şekilde yeniden üretimi. Bu sunumun doğru veya yanlış olup olmamasını değerlendirirken referans aldığımız nokta neresi? Eserin orijinali mi, bu eseri daha önce benzer şekilde canlandırmış performansçıların içinde bulundukları mekân ve duruma göre yorumları mı, koreografın direktiflerini algıladığımız şekilde yorumlamamız mı ya da mevcut durumda o sunumu en rahat ve güvenli şekilde ifade etmek mi?
Soruların cevabını düşünürken de bir otorite figürüne ihtiyacımız var mı? Doğruluğumuzu veya yanlışlığın bizim dışımızda bir noktadan kaynaklandığını kanıtlama çabasıyla giriştiğimiz farklı referans noktaları üzerinden verdiğimiz savunma bu otoriteyi tatmin eder mi, etmeli mi? Aynı düzeltmeyi performansçılardan biri verseydi, diğer performansçılar bunu kabul eder miydi yoksa dikey hiyerarşide bir kendi algıları ile bir otorite figürüne mi ihtiyaç var, herhangi bir kurguyu olabilecek en iyi ve rahat şekilde ifade edebilmek için?
İzleyici olarak çok fazla sanat akademisi öğrencisi ve eğitmeni ağırlıyoruz. Sadece sanat akademisinde olmamakla beraber sanatçı yetiştiren kurumların ‘sistem’i eleştirirken yine bu sistemde eleştirdikleri otorite veya yönetme/yönetilme haline uygun sanatçı yetiştirmeleri oldukça göze çarpıyor. Sadece koreografa ya da toplumsal olarak bir unvan sahibi bir otoriteye göre karar verme, kendi iradesi ile hem kendini hem içinde bulunduğu toplumu ilerletmek yerine, rekabetçi, referans noktası belirsizlik olan ve dolayısıyla gelecekten beklentisi sadece yaşamak olan bireylerin toplumsal evrime olumlu katkısını gözle görmek çok kolay değil bu çerçevede.
20.10.16
Bugünkü seyirci için en uygun ifade “olmamasıydı” 🙂
Mekâna bir sekilde yolu düşenlerin ise hepsi performansın etrafından dolaştı denebilir. İzleyen bile merdivenin altındaki duvara gömme oturma alanından kah kaçak bakışlarla kah fotograf, video ile kayıt alarak ya da sonradan öğrendiğime göre sesimizi kafeden bile duyup (kütüphanedekilerin sesimizi yaşadığı bir gerçek) ne olduğunu anlamayarak yaşanan bir performans günü oldu.
Bizler için de bir ilk ve değişik bir deneyim.
21.10.16
Bugün yine düne benzer bir gündü ancak iki değerli izleyici iç görüsü edinmem benim için oldukça tatmin edici.
Bir izleyici, ilk günkü seyirciyle diyalog kısmında bizimle konuşup her gün geleceğini söylemişti, sonra da hiç fark etmedim. Bugün geldi. O sırada bir arkadaşım da bizi izliyordu ve ikisi konuşmaya başladılar. Bir ara ben de aralarına katılacaktım ama bölmek istemedim. Sonradan öğrendim ki bu sekizinci gelişiymiş yani her gün bizi izlemeye gelmiş. Kütüphanede çalışıyormuş ve mutlaka gelmiş. Kütüphanedekiler bizim sesimizle yaşıyorlar ama ilgilerini algılamamız zor, kim orda kim geldi gibi, bu şekilde performansı kendine güzel bir ara vermek üzere kullanan izleyicinin ve devamlı bir izleyicinin oldukça değerli olduğunu düşünüyorum.
İkincisi ise bahsettiğim arkadaşım. İzlerken benim arkadaşım gibi değil, hayatında yeni bir şey keşfedermiş gibi izlemesi o an orada olduğunun kanıtı, bizimle diyaloğa katılması, meraklı soruları, 1,5 saat bizimle oluşu. Kendisi sanatı seven ve saygı duyan biri ancak düzenli bir sanat takipçisi değil ancak sonrasında konuşmamız ile de kendisine ne kadar farklı fikirsel kapılar açtığını ifade etmesi ve hayatının rutininde olmayan kişilerin hayatına girebilmiş olmak da bugünün ikinci değerli izleyici gözlemi.
22.10.16
Ve geldikkamusal alankonusuna. Bugün performansın SALT Galata’nın giriş katında, asansörler ve kafeterya arasındaki koridorda gerçekleşmesi üst kattaki alandan çok farklı bir deneyimdi. Giriş katı SALT‘a gelen herkesinkullandığı bir alan. O katta işi yoksa bile danışmaya soru sormak için ya da gideceği yere ulaşmak için merdiven veya asansöre gelirken performans görünür bir şekilde sergilendi.
İzleyicinin ve performansçıların alanı kullanımı bu şekilde koridor gibi çok işlek alanlarda farklı reaksiyonlar doğurdu. Bizler bir sunum yaparken geçmek isteyen, geçemeyen, anlamayan ya da izlemek isteyen ama nerede duracağını bilemeyen ya da kendine bir yer bulan ya da kafede oturduğu yerden izleyen veya izlemek istemeyen gibi çok çeşitli ve herkesin o anki ihtiyacına göre haklı tepkiler.
Diğer bir açı da izleyici kendine bir alan seçmişken performansçının ona göre kendine yer bulması. Ne kadar izleyicinin yanına gidebilir veya ne kadar mesafeden sesini duyurabilir. Karşılıklı olarak birbirini rahatsız etmemek çok önemli. Ne biz oradayız diye kimse bizi izlemek zorunda ne de mekânı kullanan diğer kişiler dolayısıyla bizler performansı aksatabiliriz. Böyle bir sorun gözlenirse iletişime açık olmak işte tam da bu tarz alana özgü işlerin en önemli misyonlarından.
Alana özgü iş bir sahneye sahip olmadığından izleyicinin durup izlemesini beklemek hayal kırıklığından başka bir şeye sebep olmaz. Performansçının yaratıcılığı tam da burada; mekânla, mekânı kullananlarla ilişki içinde kimsenin alanını taciz etmeden kendine bir alan açmakta rol oynar. Bunu başarabildiğinde de sosyal olarak bir örnek de teşkil eder ve aslında çözüm üreten bir sanatçı rolünde toplumda değerini yükseltir ve toplumun değerini.
Göze çarpan çok örnekten ikisini paylaşacağım izleyiciye dair. İlki hem kendi aralarındaki konu hakkında hem de bizim hakkımızda sürekli yüksek sesle konuşan bir grup. Bir ara performansçılar sözlü taciz edildiklerini hissettiler. İlginç olan bu gruptaki bir kişi gidince diğer ikisi kendi arasında gayet sessiz konuşmaya devam ettiler ve bizimle de tamamen ilgilerini kestiler. İkincisi ise diğer masalarda kendi işleriyle de meşgul olup, biz görme menzillerine girince de pür dikkat bizi izleyenler. Hepsi aynı mekânda, benzer amaçlarla oradalar (gayri resmi iş görüşmesi, arkadaş sohbeti, kahve, yemek, sergi ziyareti vb) ancak alanda gerçekleşen bir olaya dair tepkileri farklı.
Performansçı tarafından kendimize iyi gelen seyirciyle iletişim kurmak ve diğerlerine reaktif olmamak da yine ortamda kendi olarak var olma halini destekliyor. Yüksek sesli ve amaçsız bir konuşmaya reaktif olup aynı şekilde tepki vermek zaten sokakta da herhangi bi kavganın çıkması sebebiyle aynı; iletişimsizlik ve karşılıklı galeyana getirmek ve dolayısıyla ortamdaki herkes için toksik bir etki. Göz önünde olan performansçı ister istemez bir meslek icra ediyor ve o sırada kendi fiziksel ve psikolojik durumunu da koruyarak orada ‘ol’mak durumunda. Dolayısıyla olumlu veya nötr hislerle bağ kurmak kendisi için de, ortamın desteklenmesi ve ferahlamasında büyük etkiye sahip.
23.10.16
Bugün de az izleyicili bir gün oldu. Var olan bir izleyiciyle konuşmada ideolojilerden açıldı laf. Ben daha komünizmle ilgili cümlemi bitirmeden, neden bu örneği seçtiğimi sordu, sonra da dinlerin insanlar üstünde etkisinden konuştuğu uzun bir konuşma gerçekleşti, çoğu tek taraflı olan.
İlginç olan, bu kişinin, komünizmi yaşamış kimseyle konuşmamış ya da bu rejimle yönetilmiş ülkelerde yaşamamış olması. Bu tarz konuşmalar genelde dinlemeden oluyor, kulaktan duyma savunulan herhangi bir ideoloji sadece, o, duyulan bilgi ve cümlelerle savunulabiliyor. Komünizmi yaşamış çok yakın arkadaşımdan dinlediklerim ve geçen yıl Polonya’da yaşadığım dönemin bana öğrettiği önemli şeylerden biri bu dönemin ve akabindeki savaşın hayatların ve karakterlerinde nasıl bir etki yarattığı. Dolayısıyla, sadece belirli kaynakları okuyup bazı ideolojileri sadece bu kaynaklarla savunmak çok sınırlı geliyor bana. Bu fikirlerin asıl sebeplerini araştırmaksa benim bitmek bilmeyen merakım ve heyecanım.
Bu serinin bir önceki yazısında, değişim, dönüşüm ve bunun getirdiği gelişimden bahsetmiştim. Hayat hızla dönüşmeye devam ederken bilgilerimizi de günlük hayata nasıl uyarladığımıza bakmak, var oluşumuzun daha faydalı kılınması için anlamlı olabilir.
Bugün “ideoloji” kavramı kafamı kurcalamaya başladı anlaşılan üzere. Adı ne olursa olsun hepsinde benzer içgüdülerin yattığını gözlemliyorum. Bir şeye “ideal” demeye başlayınca “O” olmayan her şey dışarıda kalıyor. Dışarıda kalan bir şeyler varsa bu ideal olabilir mi?