Ana Sayfa Blog Sayfa 745

Doğal tarımın babası: Masanobu Fukuoka

Son zamanların bir diğer önemli konusu permakültür hakkında her geçen gün bir şeyler öğreniyoruz. Peki, doğal tarımın babası denilen Masanobu Fukuoka’yı tanıyor muyuz?

2008 yılına kadar yaşam sürmüş Masanobu Fukuoka, Japonya’da yaşamış bilim insanı, filozof ve çiftçidir. Gümrük bürosundan ayrılarak, çiftçiliğe başlar. 1947 yılında en son çalıştığı yerden ayrılır ve doğal tarım yapmak için Şikoku’daki köyüne döner. 55 dönümlük arazideki modern tarımın yok edici etkilerini tersine çevirmeyi başarır. Fukuaka sayesinde doğanın kendini her türlü sonuca göre yenileyebildiğini görebiliyoruz. Hatta nükleer kazadan sonra boşaltılan, kendi haline terk edilmek zorunda bırakılan Pripyat’ta bile doğanın mücadelesine şahit oluyoruz. 

Fukuoka köyüne dönmeye ve çiftçi olmaya, öğrendiklerini uygulayıp kanıtlamaya karar verdi. Eğer herhangi bir teknoloji, hiçbir insan bilgisi kullanmadan tahıl, sebze, meyve ağaçları yetiştirebilirsek, gerçek bu gerçeği kendi gözleri ile görebilecektir. Fukuoka, yaklaşık 15 yıl sonra ortaya çıkan şeyi “doğal tarım” (Natural Farming ya da Do-nothing Farming / shizen nōhō) olarak adlandırdı. (1)

Toprağı işlememek, suni gübre yada hazırlanmış kompost kullanmamak, toprağı sürme ya da herbisist kullanma yoluyla yabani otları temizlememek, kimyasallara bağlı kalmamak doğal tarımın dört ilkesi olarak sayılıyor. (Doğal Tarım ve Fukuoka Semineri notlarında bu ilkelere “meyve ağaçları söz konusu ise budamak da yok” ifadesi de eklenerek doğal tarımın beş ilkesi olarak belirtilmiştir.) Kısacası, yapılan, doğaya en az müdahale ile tarım yaparak en iyi sonucu elde etmek. Çünkü, doğa kusursuz. Fukuoka, tüm bunları deneme yanılma yoluyla keşfetmiş biraz da. Kendi tarlasında yürüttüğü fikirleri deneyerek, kimi zaman mahsulleri kaybederek en sonunda doğru yollara ulaşmış.

Sebzeleri meyve bahçesindeki turunçgil ağaçları arasındaki boşluklarda yetiştirir. Hangi zebzelerin hangi bölgelerde daha iyi yetişeceğine karar vermek yerine tüm tohumları bir araya karıştırır ve tohumları her yere saçar. Sebzelerin kendi bölgelerini bulmalarına izin verir, buralar çoğu kez en az umduğu alanlardır. Sebzeler tohuma kalkarlar ve yıldan yıla meyve bahçesi içerisinde hareket ederler. Bu şekilde yetişen sebzeler daha güçlüdür ve yavaş yavaş yarı-vahşi atalarının formuna dönerler. (2) 

Permakültür ve doğal tarım birbirinden farklı şeyler olduğunu bilmeyenler için belirteyim. Birbirlerine zıt yöntem olsalar da yakın benzerliklerinin olduğu ifade ediliyor. Başka bir yazıda da tarım yöntemlerinin farklılıklarından bahsederiz.

Permakültür Fukuoka’dan pek çok şey edindi. Yabani bitkiler gibi sebzeler yetiştirme, ziraat içermeyen aralıksız tahıl yetiştirme gibi tarımsal tekniklerin yanında, pratik stratejiler planlamak için ayrıca önemli bir yeni yaklaşım öğrendi. En önemlisi, doğal çiftçilik felsefesi permakültüre daha önceki ilkelerde eksik olan gerçekten ruhsal bir temel verdi. (3)

İnsan doğal tarımın ilkelerini öğrenince şaşmadan kalamıyor. Artvin gibi bağın bahçenin bol olduğu yerden geliyorum ve böcekleri ilaçladıklarını biliyorum. Her şeyin çok yanlış yapıldığını düşünmeye başladım. Kesinlikle, daha detaylı araştıracağım konulardan biri. Doğal tarım ilkelerini deneyimleyen birileri var mı aramızda acaba? 

Başlık Fotoğrafı: bornagain.it

Kaynaklar:
(1) Doğal Tarım ve Fukuoka Semineri, 6.11.2010

(2), (3) Korn, L., Çev: Demirkol, S. E., Masanobu Fukuoka’nın Doğal Çiftçiliği ve Permakültür, yabanil.net, 12.02.2008
Fukuoka, M., Doğal Tarımın Dört İlkesi, yabanil.net, 24.05.2007
en.wikipedia.org/wiki/Masanobu_Fukuoka

Eski günlere dönüş: Ekolojik temizlik

0

Bu yazıda sizlere, yıllarca gözardı ettiğimiz bir sağlık tehditine tepki olarak yazılmış bir kitaptan bahsedeceğim. Kitabın ismi “Ekolojik Temizliğin Kitabı“, yazarı ise Erkan Şamcı. Kitap 2014 yılında Hayat Yayınları tarafından İstanbul’da basılmış. Oldukça kapsamlı ve renkli bir derleme olan bu kitap bizlere “temizlik” anlayışımızın aslında kirliliğin ta kendisi olduğunu anlatmak için yazılmış.

Yazıma başlarken yazarın ön sözünü hiç bozmadan sizlere aktarmak istiyorum;

“Bu kitabı kızdığım için yazdım…
Temizlik ürünü yapıp satan çoğu dünya çapında çalışan firmalara insan sağlığını hiçe sayarak sadece leke-kir odaklı çalıştıkları için kızıyorum. Lekeyi temizlerken insan ve çevre sağlığını bozdukları için kızıyorum.
Zehirli ama hoş kokuların kamuflajında parayla hastalık potansiyeli sattıkları için kızıyorum. Ünlü kişileri reklamlarında kullanıp insanımıza hayatı kolaylaştıracağını söyledikleri ürünlerle alerji, astım, kanser, egzama, üreme problemleri, çocuklarda gelişme problemleri, sinir sistemi bozuklukları, doğum kusurları gibi birçok hastalığa yol açabilecek ürünlerini hiçbir uyarı yapmadan insanların hayatına soktukları için kızıyorum.
Bu deterjan ve temizlik ürünlerinin atıkları ile kirlenen sayısız canlının yaşamını olumsuz etkileyen çevre sorunlarına neden oldukları için kızıyorum.
Siz de kızın…
Çözüm için öneriler var bu kitapta…”

ekolojik temizliğin kitabı

Kitabın kısa analizine ve olası eleştirisine geçmeden önce size Hasta Bina Sendromu‘ndan biraz söz etmek isterim. Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) raporuna göre yılda 4,3 milyon kişi iç mekanlardaki hava kirliliğine bağlı sebeplerden hayatını kaybetmektedir. Evde kullandığımız temizlik malzemelerinin buharlaşan kimyasalları, oda spreyleri, kurşunlu duvar boyalarının havaya karışan tozları ve içilen sigaranın dumanı iç mekân hava kalitesini etkiler. Havaya karışan formaldehit, amonyak, kresol ve fenol gibi pek çok kimyasal, havalandırılan bir odada bile vücudumuza ciddi zararlar vermeye yeter. Camı açıp odamızı havalandırsak bile, bu gazlar bu sefer de atmosfere karışarak dünyamızı kirletir.

Binaların içinde bahsedilen tarzda kimyasalların birikmesiyle beraber içinde bulunan insanlarda; baş ağrısı, mide bulantısı, astım, kusma, kronik yorgunluk, burun tıkanması, gözde tahriş ve çeşitli alerjiler oluşabilir. Bunun gibi belirtilerin oluşmasına Hasta Bina Sendromu denir ve bu, yaşadığınız yerin sizi zehirlemeye başladığının bir kanıtıdır. Kullandığımız temizlik malzemelerinde en sık rastlanan kimyasallardan biri sodyum dodesilbenzenesulfonattır, hemen hemen bütün markaların içeriğinde bulunan bu kimyasalın akciğer yıkımı olan anfizeme sebep olduğu pek çok makaleye konu olmuştur, ayrıca hücrelerimizin enerji fabrikaları olan mitokondrilerde de aksaklıklara sebep olduğu gibi sinir sisteminde çok hayati rol taşıyan asetilkolin nörotransmiterinin sinir hücreleri arasında iletilmesini engeller, kısaca sinirlerimizi bozar.

Sirke hem beslenme için hem de temizlik için oldukça kullanışlı...
Sirke hem beslenme için hem de temizlik için oldukça kullanışlı…

Kitapta mutfak temizliğinden banyodaki yüzeylerin dezenfektasyonuna kadar pek çok işlemde kullanabileceğimiz doğal alternatifler verilmiş. Tuz, sirke, arap sabunu, boraks, kekik yağı, çay ağacı yağı ve karbonat kitapta geçen tariflerde yer alan maddeler arasında. Tarifler genelde kolayca hazırlanabilen cinsten ve içeriği de aktarlardan veya eczanelerden alabileceğimiz malzemelerden oluşuyor.

Kitapta önerilen tariflerin mikropları ne derece öldürdüğünü laboratuvarda incelemeden bilemeyiz; ancak bazı bitkilerin antiseptik ve antimikrobiyal etkileri olduğu doğru. Buna karşılık günümüz mikropları artık, kullanmakta olduğumuz ağır deterjanların etkisini savuşturmak üzere evrimleştikleri için belki de eski usül arap sabunlu tarifler onların yok edilmesi için yeterince etkin değildir. Buna ek olarak boraks maddesi Birleşik Devletler Çevre Koruma Ajansı tarafından sağlığa zararlı maddeler listesinde yer almış, pek de masum olmayan bir temizlik maddesidir. Böyle bakıldığı takdirde kitap kendi içinde çok da tutarlı bir tablo çizmiyor; ama sizler için kitapta yer alan bir öneriyi, şu an kullanmakta olduğumuz bir market ürünüyle kıyaslayabilirim.

Esans kokulu bulaşık deterjanı için malzemeler:

Evde yapılabilen ekolojik bulaşık deterjanı (Fotoğraf temsili, yaklaşık bir görüntüdür)
Evde yapılabilen ekolojik bulaşık deterjanı (Fotoğraf temsili, çıkacak sonuca “yaklaşık” bir görüntüdür)
  • 1 adet doğal zeytinyağı sabunu
  • 1 çay bardağı boraks
  • 10 damla limon yağı
  • 6 damla biberiye yağı
  • 4 damla lavanta yağı
  • Yarım litre kaynamış su
  • 2 damla portakal yağı

Bu içerikteki yağların doğal olduğunu ve vücuttan atılabilecek miktarlarda olduğunu varsayarsak, geriye bir tek boraks kalıyor. Toksisite ölçümleri ortalama öldürücü dozu (LD50) bulacak şekilde fareler üzerinde kimyasalların denenmesiyle yapılan işlemlerdir. Boraksın toksisitesi 2,66 g/kg ‘dir, yani bir kiloluk farelerden oluşan bir grubun yarısını öldürmek için hepsine 2,66 gram veya 2660 miligram boraks vermeniz gerekmektedir. Evde bulduğum bir bulaşık deterjanının ise içerisinde miktarı belirtilmemiş şekilde bronopol, metilkloroizotiazolinon, metilizotiazolinon, limonin ve boya varmış. Boyanın ne olduğunu ve ortalama ölümcül dozajını bilmesem de sırayla diğerlerinin öldürücü dozları, 307 mg/kg, 40 mg/kg, 235 mg/kg ve 4,4 g/kg’dir, bu da demek oluyor ki aynı fareyi öldürmek için 40 miligram metilkloroizotiazolinon vermek yeterlidir. Bu maddelerin hazır deterjanın içerisindeki yoğunluğu bilinmese de yaptığımız kıyasla boraksın en azından zehirlilik miktarı olarak hazır deterjanlarda kullanılan diğer maddelerden daha masum olduğunu görebiliriz; ama tabii ki eğer hazır deterjanda bu maddeler çok fazla seyreltilerek eklendiyse bu kıyasımız anlamsız kalacaktır.

Yine de marketlerden almakta olduğumuz temizlik ürünlerinin formüllerinin tam olarak açıklanmaması aklımızı kurcalamalı, reklamlarda temizliğin bunlarsız olmayacağının beynimize kazınmaya çalışılan bir illüzyon olabileceğini bilmeliyiz. Gördüğünüz gibi kendi kendimize kıyaslamaya çalıştığımızda bile ihtiyaç duyduğumuz bilgilere erişemiyoruz, yani bize formüle koydukları bu zararlı maddelerden kaç gram sattıklarını açıklamıyor, miktarı belirsiz bırakıyorlar. Tüketici olarak bu tarz şeyleri bilmek hakkımızdır. “Ekolojik Temizliğin Kitabı” derlemesinden hazırladığımız temizlik ürünleriyle belki hayatlarımıza ve çevremize daha az zarar vermemiz mümkündür, en azından iyice duruladığımız takdirde kalan kimyasalların daha az zehirli ve çoğunlukla doğal malzemeler olduğunu bilmek içimize su serpebilir. Erzurum’un yaylalarında bulaşıklarımızı peynir kazanının altında kalan kaynar suyla, yani kaynar peynir altı suyuyla yıkardık, hala daha bulaşıkları öyle gıcır gıcır yapan bir deterjan görmedim; ama şehrin göbeğinde bu tarz imkanlarımız olmadığından elimizden gelenin en iyisine bir şans verebiliriz.

Başlık Fotoğrafı: Happy Mothering

Avrasya vaşaklarının soyu hâlâ tehlikede

Ormanın dış tarafında yaşamak Avrasya vaşakları (Lynx lynx) için ölüm tehlikesini arttırsa da, Polonya’nın postkomünist durumundan doğan ekonomik iyileşme, ormanın gizemli avcılarına rahat bir nefes aldırdı.

Ormanların doğal yapısının bozulması ve pek çok ağacın kesilmesi sonucu daha öncesinde ormanın orta kesimlerinde bulunan bölgeler, ormanın dış çemberi olmaya başlıyor. Bir ormandan ağaç eksiltilirken dikkat edilmesi gereken pek çok unsur vardır. Bunun doğru biçimde yapılmasının da çeşitli yolları vardır. Eğer ki düşüncesizce, ağaçların nereden ve kaçar tane kesileceği planlanmadan bu iş yapılırsa habitat bölünmeleri, yama bölgeler ve kıyı etkileri oluşur. Habitat bölünmesi şöyle bir şeydir; siz eğer ki bir panter türü olsaydınız ve el değmemiş ormanda yaşıyor olsaydınız, bir gün insanlar gelip birden ormanın ortasından 15 metre eninde 400 metre boyunda bir alanı kesip götürseydi ve arasına yol yapsaydı, büyük ihtimalle akrabalarınızdan bir kısmı yolun diğer tarafında kalırdı. Buna ek olarak  avladığınız pek çok tür de yolun öteki tarafında kalırdı, ve belki su kaynağınız da. O aradaki bölgeden kaybolan binlerce ağaç, çiçek ve böceği hiç saymıyorum bile. İnsan bakış açısıyla düşünmediğimiz, ekolojik açıdan baktığımızda da yerel popülasyonun bir kısmı karşı tarafta kalmış oluyor, yani iki ayrı popülasyon oluşmuş ve bunların arasına bir bariyer girmiş oluyor.

Bir popülasyon bu veya başka şekillerde bölünerek ayrı popülasyonlar oluşturduğunda her birine metapopülasyon deniliyor. Oluşan metapopülasyonların da genetik dağılımları birbirinden farklı oluyor. Mesela büyük bir popülasyonken içinizden beş tanesi mavi gözlüydü, metapopülasyon oluştuğunda bunlardan sadece biri karşı tarafta kaldı ve sizin tarafta ise büyük bir sel sonucu çok az birey hayatta kaldı, bu şartlar altında mavi gözlülük özelliğinin her iki tarafta da kaybolması çok olasıdır. Anlaşıldığı üzere popülasyonları böylece bölmek genetik çeşitliliği azaltarak türlerin dayanıklılığını azaltır. Şöyle söyleyebiliriz ki, bir popülasyonda belli bir hastalığa karşı direnç sağlayan genler, habitat bölünmesi sonucunda yok olduğunda, o hastalık gelip o popülasyonu enfekte ettiği takdirde, bütün bir popülasyonu tüketme riski vardır. Kıyı etkisi dediğimiz olay ise, iki ayrı doğal ortamın yani habitatın birleştiği yerlerde, her iki habitatın canlılarının ortak bulunması ve şartların karma olmasıdır. Bu doğada sıkça rastlanan bir durum. Bir orman vardır, hemen bitişiğinde bir çayırlık alan vardır. Doğal olduğu vakit, genelde ormandan çayırlık alana geçiş yumuşaktır. Mesela ağaçlar gitgide seyrekleşir ve çayır bitkileri başlar, aralarda pek çok canlı türü vardır ve değişim birden hissedilmez; fakat eğer ki bu kıyı etkisi insanlar tarafından veya herhangi bir olağanüstü doğa olayı tarafından yaratılmışsa, geçişler daha sivri ve yıkıcı olur. Diyelim ki bir ormanın kıyısından 15 metrelik bir araziyi odun elde etmek için kestiniz; ormanın kıyısında bulunan ağaçlar her zaman sert rüzgarlar, çayır kuşları, fazla güneş ışığı gibi şartlara iç kesimlerdekinden daha alışkındır. Bu durumda ne olmuş oluyor, 15 metre gerideki hatta bulunan bütün canlılar şimdi artık ormanın dış kabuğunda yaşamaya başlamış oluyor.

Polonya Bilim Akademisi tarafından yakın zamanda yayınlanan ve 20 yıllık veriler değerlendirilerek oluşturulan makalede Avrupa vaşağı (Lynx lynx) bireylerinin kıyı etkisine bağlı ölümlerinin bölge ekonomisindeki değişimle karşılıklı olarak incelemiş. Çalışmanın yapıldığı Bialowieza İlkel Ormanları, 1979 yılında UNESCO doğal mirası listesine girmiş bir tabiat cenneti. Polonya ve Belarus sınırında bulunan bu cennet, 59 memeli, 250 kuş, 13 amfibi, 7 sürüngen türüne ve ayrıca Avrupa bizonunun da en büyük popülasyonuna ev sahipliği yapmakta. Hepsine ek olarak da 1995’den beri koruma altında olan Avrasya vaşağı burada yaşamakta. 1980-2001 yıllarında büyük bir azalma yaşayan bu tür korunma altında olmasına rağmen hala istenilen büyüklüğe ulaşamamış. Bilim insanlarının kafasını kurcalayan bu durağanlık sonucu daha derin araştırmalar yapılmaya başlanmış. Yöre halkının aktivitelerini dikkatle inceleyen bilim insanları, çıkarttıkları grafik sonucunda 1991-1996 yılları arasında popülasyonda ani bir azalış belirlemiş. Durumu biyolojik açıdan ele alırken, bir yandan da sosyolojik bağlantılar kuran bilim insanları şu sonuca varmışlar; kıyı etkisinde yaşayan vaşaklar, sıklıkla ormandan çıkıp kırsal alanda dolaşıyorlar ve sovyet rejiminin çöküşünden sonra toparlanmaya çalışan fakir halk da o sıralar besinelde edebilmek amacıyla her yere hayvan kapanları kurarak toynaklı hayvanları avlıyor. Bu kapanlar tarafından hapsolan pek çok vaşak türü de popülasyondan eksilerek, popülasyonun kendisini toparlamasına engel oluyor. Bilim insanları daha sonra 2004-2011 yılları arasında popülasyonda tekrar bir artış görüyor ve bunun sebebini araştırdıklarında, ekonomik kalkınma yaşayan köylülerin artık kapan kurmadıklarını ve bu sebeple ormanla köyler arasında gezen vaşakların daha az tehlikeyle karşılaştığını tespit ediyor.

Ekonomi- Ekoloji ilişkisini ele alan bu çalışma, bizi sadece olayın dar bir açısından aydınlatabilir. Ekonomik gelişmenin ekolojiye yararlı olduğu bu örneğe karşılık ekonomik kalkınma amacıyla yapılan pek çok eylemin ekolojik etkileri pek de iyi olmamaktadır. Yol, baraj ve enerji santrallerinin yapımı sonucunda veya ormanlık alanların tarım alanına dönüştürülmesi sonucunda dengesini kaybeden o kadar çok doğal alan var ki; bunların hepsinin güzel çözümleri var, insanların ihtiyaçlarını karşılamak adına doğayı düşüncesizce yapıp bozmamız, onunla bir oyun hamuru gibi oynamamız üşengeçlikten başka bir şey değil. Günümüz bilimi, gerek mühendislik çözümleriyle, gerek ekoloji teknik bilgisiyle ve de dünyanın bir noktasında ortaya çıkan bir sızıntının beş saat içerisinde nereye ulaşabileceğini hesaplayabilen küresel bakış imkanıyla hem bizleri, hem doğayı korumaya yeterlidir.

Haber Kaynağı: BiosphereOnline
Fotoğraf Kaynak: WildLifeArticles
Hazırlayan ve Derleyen: Selma Çam

Çocuk gelişiminde doğanın etkisi

0

Çocukların davranışları, hareketleri, konuşmaları ve düşünceleri kişisel gelişimlerine ve yaşadığı doğaya göre çok fazla değişiklik göstermektedir. İşte bu noktada doğanın ve çevresel faktörlerin değişim göstermesi de çocuk için büyük bir etken oluşturmakta. 

15 yaşını doldurmamış kişiler çocuk sayılabilmektedir. 15 yaşa kadar olan çocukluk süresi bebeklik, çocukluk ve gençliğe giriş süreci olarak değerlendirilirse, işte bu evreler çocukların doğayla orantılı ve çevreci büyümesinde en önemli gelişim evresidir.

Çocuklar, yaşadıkları doğa değişimi nedeniyle çeşitli sağlık problemleriyle karşılaşmaktadır. Farklı iklim ortamlarına uyum sağlayamayan çocuğun ilk olarak psikolojisi etkilenir ve psikolojik rahatsızlıklar başlayabilir.

Günümüzde doğanın yoğun bir şekilde tahrip edilmesiyle birlikte birçok hastalıklar da baş göstermekte. Bunların başında alerjik reaksiyonlar, rahatsızlıklar görülmekte. Doğanın yok olmasının yol açtığı bir diğer etken ise çocukların yemek yeme, uyuma alışkanlıklarının değişmesidir.

Doğa tahribatları ile hastalıklara sebep oluyoruz

Doğanın tahribatıyla ortaya çıkan bu rahatsızlıklara değinmek gerekirse; çocuklarda görülen uykusuzluğa bağlı olarak halsizlik, dengeli ve gıdalı beslenme yitiminden dolayı halk arasında üşütme dediğimiz enfeksiyonel hastalıkların baş göstermesi, yine yemek alışkanlığının bozulmasından kaynaklanan kansızlık buna bağlı olarak zatürre görülebilmektedir.

Okullarda Orman Programı çerçevesinde çocukların, yine biz yetişkinler tahrip ettiği doğanın canlandırılması ve yeşil alanların korunması için bilinçlendirme programları oluşturmalıyız.

Fidan dikerek kendi ormanlarımızı yeşertmek için ilk adımları çocuklarımızla birlikte başarmalıyız.

Sağlıklı, yaratıcı, düşünme yetisi keskin ve çevreye karşı duyarlı çocuklar yetiştirmek için doğada daha fazla zaman geçirelim.

Hazırlayan: Ernest Margaryan

Araba lastiklerinizi değerlendirin…

Araba lastiklerini değiştikten sonra insanlar ne yapıyor bilmiyorum ama eğer bir daha kullanılmamak üzere bir köşeye atılıyorsa bunun yerine çok daha verimli şekilde değerlendirebileceklerini hatırlatırım. 

Kendin yap projelerine her baktığımda şaşkınlıkla nasıl bu aklıma gelmez diye sitem ediyorum kendime. Hemen hemen her şey tekrardan farklı bir biçimde, tabiri caizse can bulabiliyor. Araba lastiklerinden sehpa fikrine ise bayıldım. Düşünsenize, dışarıdan böyle bir şeyi almak istesek dünya pahası! Oysa çok daha az masrafla çok şık bir ev eşyasına sahip olabiliriz. Böylelikle lastiği de değerlendirmiş oluruz.

Araba lastiklerinizi değerlendirirken atıklarınızı azalma yolunda adımlar atmayı da ihmal etmeyin. Hayatınızda farklılıklar yaratmak sizin elinde. Bu farklılıklar ile hem kendinize hem de çevrenize yapacağınız etkinin değeri küçümsenmeyecek düzeyde! 

Bıçkıdere’de Su Gaspı ve Direniş

Sakarya’nın Akyazı ilçesinin Küçücek ve Bıçkıdere adlı iki mahallesinde halkın içme, balıkçılık, değirmencilik ve geçimlik tarım için kullandığı suya el konuldu.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı derenin suyunu ve civardaki ormanın önemli bir kısmını bölgede yapılacak bir termal otele ve ambalajlı su fabrikasına kiralamış. Küçücek ve Bıçkıdere halkı vızır vızır geçen inşaat kamyonlarını takip edince ormanlarının ortasında ağaçların kesildiğini ve toprağın kazınıp boru hattı döşendiğini farketmiş. Mahalleli araştırınca 200 senedir kenarında yaşadıkları akarsuyun ve geçim kaynakları olan Meşelik mevkiindeki 200 dönümlük orman arazisinin EMSEY A.Ş.’ye kiralandığını öğrenmiş. Harekete geçen vatandaşlar Kasım ortasında duruma itiraz etmek için topladıkları 1000 kişinin imzasını Sakarya Valiliği’ne sunmuş. Ancak bürokrasinin çarklarının ağır döndüğü Türkiye’de bu mücadele süreci içinde termal otel için Bıçkıdere’den su alma noktası oluşturulmuş. Hatta otele su taşımak için ormanda kilometrelerce boru hattı döşenmiş.

Bıçkıdere’nin suyu binlerce insanın, binlerce dönüm toprağın ilacı

Bu proje ortaya çıkmadan önce Bıçkıdere 10 bine yakın insanın içme ve temizlik ihtiyaçları, balıkçılık, değirmencilik faaliyetleri ve geçimlik tarımın yapıldığı 10 bin dönüm toprağın (tarla, bağ ve bahçe) sulanması için kullanılıyordu. Derenin suyu, çevresindeki halkın ihtiyaçlarını karşılamaya ancak yetiyordu. Yaz aylarında halka yetmeyen suyun Emsey Termal Enerji, Sağlık, Gıda, İçecek, Turizm, Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi’nin adı gibi çeşitli taleplerine nasıl yeteceği tam bir muamma.

1994 ile 1999 yılları arasında Bıçkıdere mahallesinin muhtarlığını yapmış olan Talat Aşan ile bir araya geldik. Aşan, şirketin kiralama iznini 18 Temmuz 2013 tarihinde Valilik oluruyla aldığını belirtirken, izne konu olan su çekme miktarının iki çeşme musluğunun akıtacağı suya yakın olduğunun altını çiziyor. Ancak Sakarya Valiliği’ne sunulan itiraz dilekçesinde de belirtildiği üzere dereye 2 adet 200’lük boru hattı döşenmiş. Yani iç çapı 20 cm olan iki adet boru söz konusu. Bu iki borunun birlikte çekeceği su miktarı 2013 yılında alınmış olan izinde belirtilen su miktarından kat be kat fazla. Aşan, atalarının 200 sene önce yerleşmek için Bıçkıdere’nin kenarını seçmiş olmalarının bir nedeni olduğunu söylüyor ve ekliyor “Varoluş nedenimizi elimizden alırlarsa, bizi ölüme terk etmiş olacaklar”. Mahalle sakinlerinden Halil İbrahim Baykan ise şöyle diyor: “İstanbullu için İstanbul boğazı neyse, bizim için de Bıçkıdere odur”.

Hukukla hukuksuzluk yapılıyor…

Şirket kimseye haber vermeden başlattığı projeyi gerçekleştirmek için her yolu deniyor. Planan otele termal su sağlayacak kaynak Mehmet Demir adlı bir vatandaşın bahçesinde bulunuyor. Şirket yetkilileri 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’na istinaden Demir’in bahçesindeki suya el koyabileceklerini söylemiş. Kanun karşısında suyu elinde tutma ihtimali olmayacağını düşünen Demir, şirketle 20 bin TL’ye anlaşıp satmaya mecbur kalmış.

Su gaspında bürokrasi oyunu

Peki şu anda durum ne? 14 Kasım 2014 tarihinde Sakarya Valiliği’ne verilen itiraz dilekçesi sonrasında Valilik derenin suyuyla ilgili tasarrufun Büyükşehir Belediyesi’nde olduğunu söyleyerek dilekçeyi Sakarya Büyükşehir Belediyesi’ne gönderdiğini ilan etti. Sakarya Su Kanalizasyon İdaresi (SASKİ) Genel Müdürlüğü yetkilileri ise, Bıçkıdere’nin su tahsisiyle ilgili kararın Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından verildiğini belirtiyor. Valilik SASKİ raporunu bekliyor olmasına rağmen 14 Kasım’dan beri SASKİ derede herhangi bir inceleme yapmadı. O bilindik bürokrasi oyunu devam ederken boru döşeme çalışmaları aksamadan devam ediyor. Ancak Bıçkıdereliler kararlı. Onlar derelerini hiçbir şirkete vermeyeceklerini, hukuksal ve toplumsal direnişlerini sürdüreceklerini ve bu yolda ne gerekirse yapacaklarını söylüyor.

Manisa’dan Sapanca Gölü’ne kadar su gaspı

Türkiye’de su gaspı sadece Bıçkıdere’ye has bir vaka değil. Geçtiğimiz Haziran ayında Manisa Alaşehir’in Horzumalayaka Mahallesi Domuzderesi mevkiinde bulunan doğal kaynak suları da halka haber verilmeden Manisa İl Özel İdaresi tarafından su dolum tesisi kuracak olan bir firmaya 30 yıllığına ihale edilmişti. Suları kendi ihtiyaçlarını zor karşılayan mahalleli de gece meşaleli bir yürüyüş düzenlemişti. Hatta bu durum milletvekili Sakine Öz tarafından Meclis gündemine de taşınmıştı.

Türkiye’deki su gaspı vakalarına daha pek çok örnek veribilir. Bunlardan en çarpıcı olanı geçtiğimiz yaz suyu kuraklığın da etkisiyle kritik seviyeye kadar inen koca Sapanca Gölü oldu. Ancak Sapanca Gölü’nü kuruma noktasıa getiren etmenler kuraklıktan çok öteydi. TÜPRAŞ gibi enerji ve sanayi tesisleri Sapanca’nın suyunu soğutma ve temizleme işlemleri için fütursuzca çekiyordu. Gölü besleyen dereler üzerine kurulu onlarca ambalajlı su tesisi su çekiyordu. Ve dünyada suyu doğal olarak içmeye elverişli üç beş gölden biri olan Sapanca Gölü’nde insanların içmesine yetecek su kalmamıştı.

Büyükşehir Yasası ve su gaspı

Bıçkıdere vakasına dönecek olursak, 1994-1999 döneminde muhtarlık yapmış olan Talat Aşan’ın da belirttiği gibi olup bitenin makro ölçekte yaşanan hukuksal değişikliklerle ilgisi var. Aşan “Büyükşehir Yasası bizim için hiç iyi olmadı” diyor. Aşan, Meclis Genel Kurulu’nda 12 Kasım 2012 tarihinde kabul edilen 6360 sayılı Kanun Kapsamında Büyükşehir Yasası’ndan bahsediyor. Bu kanun kapsamında 2014 Türkiye Yerel Seçimleri’nden itibaren Manisa gibi 13 şehir büyükşehir statüsüne sahip oldu. Daha önceden bu statüye sahip olan Sakarya gibi kentleri de ilgilendiren bu yasaya göre büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırları olarak değişti. Yani bu illere bağlı ilçelerin mülki sınırları içerisinde yer alan köy ve belde belediyelerinin tüzel kişiliği kaldırıldı. Böylece köyler mahalle olarak, belediyeler ise belde ismiyle tek mahalle olarak bağlı bulundukları ilçenin belediyesine katıldı. Ayrıca bu illerdeki il özel idarelerinin tüzel kişiliği de kaldırıldı. Böylece köy tüzel kişiliğine ait gayrimenkullerde köylünün söz hakkı kalmıyor. Örneğin köylü kendinin bildiği mera, orman ve su varlıkları gibi müşterekler üzerindeki hükmünü yitiriyor. Bundan sonra maden ruhsatı, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular ruhsatına ilişkin yetki ve görevler il özel idarelerinin tüzel kişiliğinin kaldırıldığı illerde valiliklerce yürütülecek. Köylünün ölüm fermanı anlamına gelen bu yasa yereli yok eden ve mutlak bir merkezileşmeyi inşa eden sürecin hukuksal zemininden başka bir şey değil. Bu yasayla hem Sakarya’da hem de Manisa’da yaşanan su gaspının adeta tereyağından kıl çeker gibi kolay olmasına şaşmamalı. Yani Sakarya’nın bir mahallesine dönüşüp tüzel kişiliğini kaybeden Bıçkıdere ve Küçücek köylerinin suyuna el konulması ne bir tesadüf, ne de münferit bir olay. Pek yakında ülkenin dört bir yanından benzer haberler duymak kaçınılmaz olacak.

Hindistan’dan El Salvador’a su gaspı

Biraz da küre ölçeğine bakalım. Su gaspı son yirmi senedir sadece Türkiye’de değil, dünyanın pek çok yerinde yaşanan bir olgu. Örneğin dünyanın en büyük meşrubat ve ambalajlı su devlerinden Coca-Cola 1999 yılından bu yana Hindistan’ın tatlı su varlıklarını gasp ediyor. Hindistan halkı da şirkete karşı büyük bir mücadele içinde. 2003’te firmanın Kerala’daki tesisi, yeraltı suyunu çektiği ve zehirli atıklarını suya verdiği için yerel halkın direnişiyle karşılaşmış ve Kerala tesisi geçici olarak kapatılmıştı. Ancak halkın karşı çıkmasına rağmen geçtiğimiz aylarda şirkete, Gujarat eyaletindeki ikinci tesisini açmak için 185 bin m2’lik yeni bir alan tahsis edildi. Çevredeki pek çok köy içmeye su bulamazken Coca-Cola civardaki barajdan günde 3 milyon litreden fazla su çekebilecek. Bu miktar megakent İstanbul’un günlük su tüketiminden bile daha fazla.

Coca-Cola El Salvador’daki su varlıklarını da 20 yıldır gasp ediyor. Bir yanda ülkenin başkenti San Salvador’daki Nejapa belediye sınırları içinde yer alan su ve şişeleme tesislerinin (Coca-Cola da dahil) ülkenin su varlıklarından elde ettiği milyonlarca dolarlık kâr. Öte yanda bu su zengini bölgede suya erişemeyen halk. 20 yılın sonunda bölgede bulunan evlerin üçte birinin suya erişimi ya çok kısıtlı ya da hiç yok. Ortalama bir aile suya ayda yaklaşık 7 dolar ödüyor ve bu miktardaki para bir çalışanın maaşının neredeyse %10’unu oluşturuyor. Üstelik su kesintisi ve düşük su kalitesi nedeniyle ambalajlı suya mahkum edilen halkın, suyunu gasp eden bu şirketlerin sattığı suyu alacak parası yok.

Şirketler değil, doğa ve insanlar için su!

Sadece Coca-Cola değil, Pepsi, Danone ve Nestle gibi ambalajlı su ve gıda devleri dünyanın dört bir yanındaki su varlıklarını gasp edip, halkların su hakkını ihlâl ediyor. Ancak bu gasp ve ihlâl, kendi karşıtını da doğurdu. Hızla büyüyen küresel bir mücadele var. El Salvador’dan Hindistan’a, İrlanda’dan Yunanistan’a uzanan su hakkı mücadelesi Türkiye’de de mevcut. Türkiye’de son dönemde çıkarılan kanunlar halkın yaşam hakkını değil, şirketlerin kârını koruyor. Aynı kanunlar Büyükşehir Yasası’nda olduğu gibi yereli ezip, merkezileştirmeyi kutsuyor. Ancak yasaların insan yapımı olduğunu ve değiştirilebileceğini unutmadan hukuk yolunda ilermek ve toplumsal mücadeleyi de birlikte yürütmek şart. Toprağını ve suyunu kâr odaklı doğa düşmanı projelere karşı savunan köylünün ve kentlinin bir araya gelmesinin zamanı geldi. Sakarya Akyazı’da ve Manisa Alaşehir’de yaşananların daha başlangıç olduğunu unutmadan birlikte mücadele etmek gerekiyor.

Su bir bütün. Birinin suyu kirlendiğinde, diğerinin de suyu da kirleniyor. Birinin suyu tükendiğinde, diğerinin suyu da tükeniyor. Çünkü birimizin suyu, hepimizin suyu. Bıçkıdere’nin mücadelesi de hepimizin…

Hazırlayan: Dr. Akgün İlhan
Başlık Fotoğrafı: Ozmsarı

Anadolu kadınının ekoloji mücadelesi

Asırlardır kadın mücadelelerinin en akıl almaz efsaneleri yazıldı Anadolu coğrafyasında. Tarih şeridindeki en mücadeleci ruhlara ev sahipliği yaptı bu topraklar. Kendine yaftalanmış “güçsüz, savunmasız, muhtaç” sıfatlarını çiğneyip dim dik durdu Anadolu kadını. Dik durdu kendisine karşı tüm haksızlıklara ve dik durdu doğayı sömürene.

Amazon Kadınları’nın Truva’yı savunmasından tutun, Kurtuluş Savaşı’ndaki kadın rolüne kadar direniş ruhunu yaşatmışlardı ve neden yaşatamasınlar hâlâ?

Günümüzde gündemimizden düşmeyen ekoloji mücadelelerinde yine en önde yeşil bayrağı kadın taşır. Doğu Karadeniz’in katledilen derelerinde o kadın tutar nöbeti, Yırca’da o siper olur zeytinine.

Ve işte yakın geçmişimizden en cesur yeşil kadın direnişleri

Bir önceki yıl Erzurum’un Tortum İlçesi Ödük Vadi’sinde yapılacak hidro elektrik santrallerine karşı düzenlenen eylemlerin sembolü olmuştu Leyla Y., cesareti ile hepimizin sesiydi. Ardından “Leyla, görücü usulü evliliğe de direniyor” manşetleri ile gördük onu gazetelerde. Daha 18 bile olmadan ailesinin istediği kişi ile evlenmesi zorunluluğuna tabi tutulan Leyla, mevcut erkek egemen sistemin, bozuk gelenek yapısının şiddeti ile yüz yüzeydi. Evden kaçarak, kendi hayatı üzerinde bir tek kendi kararlarının geçerli olduğunu gösterdi herkese.

Bundan birkaç ay sonra, geçtiğimiz mart ayında, Edirne’nin 1. Murat Mahallesi’nde bir parkın yıkılmasını engellemek için makinelerin önünde oturan Kıymet Teyze, sonuçlanan mahkeme kararıyla mücadelesini kazanmıştı. Tüm Türkiye’yi hayran bırakan kararlılığı, kadının ekolojik mücadeledeki öncülüğünü kanıtladı.

Ve Karadeniz’in dik başlı, akıllı ve çalışkan kadını…

Bölgenin senelerdir hidroelektrik santrallerine (HES’ler) karşı yürüttüğü mücadeleyle derelerini, doğasını korumaya yemin etmiş bu güzel kadınlar.

Her biri direnişçi.

“Can suyumuz” dedikleri Çağlayan ve Arılı derelerini, doğalarını korumak için mücadelenin hep en ön saflarında yer alırlar.

O isimlerden biriydi, yaşı 70’i aşkın Melahat Alişan. Rize’den Fındıklı’dan. Gençlere taş çıkaran azmiyle, masmavi gözleriyle oralarda her direnişin içindeydi… “Annem beni dere kenarında doğurmuş. Yaşım geldi 70’e… İki kemik kalana kadar uğraşacağım.”, “Eğer istedikleri paraysa iki evim var satarım, oradan buradan toplar Başbakan’a gönderirim. Yeter ki bu dereleri bize bağışlasın.” dedi ve günlerce çadırlarda kalıp, nöbet tuttu.

Sinop Gerze’deki termik santrale direnişte de kadınlar en öndeydi. Altın madenlerinin önü açılmasın diye Bergama Hareketi’ne emek verdiler yıllarca. Ve daha bir çok hikaye… Hepsinde kadın, hepsi kadın. Evine, ona yemek veren deresine, havasına ağacına, hakkına sahip çıkan kadın.

Kadın için ekosistemin devamı kendisinin varlık nedeniyle eştir. Ekonomik statü, inanç, dil ve ırk ne olursa olsun kapitalist endüstriyalist patriyarkal sistem altında kadının ve doğanın yaşadıkları ortaktır. Anadolu kadını kabullenmemiştir, kabullenmeyecektir; betonlaşmayı, kesilmeyi, sömürülmeyi, öldürülmeyi.

Başlık Fotoğrafı: Yusuf Yavuz / Ulusal Kanal

Koç Üniversiteliler, çocuk ve gençlere çevre bilinci kazandırıyor

Geçenlerde, psikoloji bölümünde okuyan bir öğrencim ile Çepeçevre hakkında konuştuk. O da  (ne güzeldir ki) bana içinde bulunduğu gönüllü projelerden bahsetti. Koç Üniversitesi (KU) Çevre Kulübü’nun TURMEPA alt kulübü olarak lise ve ortaokul öğrencilerine çevre bilinci üzerine eğitimler vermeyi amaçlıyorlar ve bu doğrultuda canla başla çalışarak kendileri de eğitmen eğitimleri alıyorlar.

Ayşenur Aldırmaz, Koç Üniversitesi psikoloji bölümü 1.sınıf öğrencisi. KU-Çevre’nin Turmepa ve Tema alt kulüplerinde etkin görev alıyor. Neden bir çevre gönüllüsü olduğunu  sorduğumuzda ise nedenleri şöyle: Hem kendisini çevre konusunda eğitmek hem de yediden yetmişe herkesin çevre farkındalığını artırarak daha yaşanabilir bir dünya yaratabilmek. Bilinçlendirme ve farkındalık ile daha yeşil ve denizi nefes alan bir dünyada yaşamanın mümkün olduğunu düşünüyor ve burada en büyük görevin gençlerde olduğunu belirtiyor.

Şu anda neler yapıyorlar?

Şu anda KU-Çevre TURMEPA alt kulübü olarak “Mavi Kuşak“ eğitimleri üzerine çalışıyorlar. Öğrencilere suyun ve İstanbul Boğazı’nın önemi, kirliliği hakkında, kirlilikten koruma ve İstanbul Boğazı’ndaki yaşam alanlarıyla ilgili farkındalık oluşturma ve buna bağlı olarak denizi sevme ve koruma duygusu kazandırma amacıyla, öğrencilerin seviyelerine göre 3 aşamalı eğitimler veriyorlar. Eğitimleri öykü tabanlı, problemleme ve sorgulamaya dayalı olarak kurgulanıyor. Örneğin, 1-4. sınıf aralığında çizgi videolar, 5-8. sınıf ve 9-12. sınıflara ise video anlatımlı eğitimler oluyor. Odak noktaları Sarıyer bölgesindeki ilköğretim okullarına kıyı ve deniz temizliği ile ilgili eğitimler vermek.

Bunun yanı sıra, TURMEPA‘nın düzenlediği 23 Nisan projesine katılıyorlar. Bu proje ise, İstanbul’da yaşadığı halde denizi hiç görmemiş ilköğretim çocuklarına bir gün boyunca boğaz gezisiyle denizi, deniz canlılarını ve denizde kirliliğe neden olan atıkları tanıtarak farkındalığı arttırmayı ve kıyı temizliği bilincini anlatmayı amaçlıyor.

Bütün bunlara ek olarak KU-Çevre‘nin TEMA (TEMA kuruluşuna bağlı olarak fidan dikimi, bilinçlendirme gibi) ve kampüs projeleri (Biyogaz-Kompost Tankı projesi, kapak toplama ve plastik şişe geri dönüşümü gibi) olmak üzere iki alt kulübü daha bulunuyor.

“Sen Öğret, Ben Korurum Öğretmenim” 

İki projenin ve Mavi Kuşak eğitimlerinin ana sloganı bu. Bu iki projede de daha çok çocuklara ve gençlere odaklı çünkü çevre bilincinin küçük yaşta daha etkin olacağı ve bu sayede bugünün çocuklarının geleceğin yetişkinleri olup çevreyi, denizi, ağacı koruyup arkalarında daha temiz ve canlı bir dünya bırakacağına dair inançları var.

TURMEPA hakkında

Deniz Temiz/TURMEPA Derneği kuruculuğunu Rahmi Koç’un yapmış olduğu, Deniz Ticaret Odası ve diğer deniz sever gönüllüleriyle birlikte 1994 oluşturulan bir sivil toplum kuruluşudur. Genel amacı deniz ve kıyı temizliğini sağlamak olmak üzere, yola üç ana hedefle çıkmıştır: Deniz ve kıyıların kirlenmesini önlemek, kirlilikle mücadeleye özendirmek bu mücadeleyi geliştirmek ve halkın katılımını sağlamak, ve gelecek nesillere daha yaşanabilir bir dünya bırakmak. “Kıyı Deniz İnceleme Merkez Eğitim Çalışmaları’’ gibi projelerin yanında lise ve üniversitelerde Mavi Kuşak Hareketi kapsamında, Deniz Elçileri Topluluğu (DET) adlı öğrenci topluluklarının oluşmasını sağlamıştır.

Yazının orijinal metni için Ayşenur Aldırmaz’a teşekkürler.

Düzenleme: Ayça Alaylı
Başlık Fotoğrafı: Koç Üniversitesi

Kutsal nehir Dicle’nin hikâyesi

0

Yeryüzünün oluşumu 4 milyar yıl olduğu bilim insanlarınca araştırılırken, Dicle Nehri’nin de 3 milyar yıla uzandığı rivayet edilmektedir. Dicle’yi Güneydoğu Torosları eteğinden eriyen karların vadilerden ve derelerden akarak kutsal nehri oluşturmaktadır. Dicle ilçesinden başlayan sınırı, Diyarbakır merkez, Bismil, Batman, Hasankeyf, Cizre ve Musul’dan geçer. Bağdat’ı ikiye böler, aşkın ve sevginin hazzıyla Şattul Arap’ta Fırat ile olan sevgilisine koşar. Basra Körfezi’nden deryalara ve okyanuslara akar. 

Kutsal kitaplara konu olmuş, Danyal peygamberin mucizesine dönüşmüş, canlıların ilk barınağı ve sığınağına bürünmüştür. Tevrat’ta Digris, İncil’de Tigris, Kuran’da Dijle olarak geçer. İnsanlığın ilk çıkış yeridir. Medeneyitlerin kuruluşlarına şahittir. Bitkilerin rengine ve ahengine bir gizemdir.

Akışıyla toprağa hayat, canlılara can, güneşe ilham, havaya dirhemdir. Adem ile Havva’yı beslemiş; kuşların, kurtların ve kuzuların barınağıdır. İlk evler, ilk köyler, ilk kentler burada kurulmuş. İlk buğday, ilk arpa ve ilk mercimek burada filizlenmiş. İlk ceylan ve tavşan burada avlanmış. İlk kan buralarda akmış. İlk vadiler, kanyonlar, dereler ve kayalar bu nehrin akışına eşlik etmiş. İlk şekiller burada çizilmiş, toprak buralarda değerlenmiş. Kayalar yontularak mağaralara burada boyut almış. İnançlar bu suyun etrafında kutsanmış. Mabedler, göğe burada yükselmiş. Peygamberler, havariler, azizler, sahabeler, evliyalar, ermişler ve dervişler buradan geçmiş; batıya, güneye, kuzeye. Her renkten ve ırktan canlılar Dicle’den göçmüş; yollara, bölgelere, şehirlere ve ülkelere harmanlanmışlar. 

diclen nehri 1

Köprüler, kaleler, antik kentler, surlar ve sırlar suyun etrafında dolanmış. Ordular, krallar, sultanlar buradan dünyaya egemenlik kurmuş. Ne kültürler oluşmuş ne sanatlar yok edilmiş bunca husumetten. Yaslara bürünmüş canlılar insanlığın barbarlığından.

Dicle, vahşetin kırılma noktasıdır. Canlıların boğazı; kutsal kitabın gelmesidir uyarılan ilahi kelamdan. Doğanın sesidir, suyun asaletinden. Geçmişin yorgunluğudur, geleceğin umudu. Yaşamak güzeldir Dicle’de, aşıkların aşkına yol vermektir; sevdanın acısına. İşte size bir yeryüzü cenneti; “Kutsal Dicle’nin hikâyesi”.

Fırat’ına kavuşur, Nil gibi yalnızlığa ve insanlığa akar. Güneş buradan başka bir renkle doğar. Toprak burada kutsal suyla buluşur. Rüzgârlar burada bir başka eser Mereto eteklerinden Karacadağ’a, Batı Raman’dan Mava’ya, Şengal’den dağılır Basra’ya. Prens ve prenseslerin hikâyelerine renk katmış derin vadilerinden. Güneş tapınaklarından, kaya mezarlarına, her tarafı yardan ve Yaradan’a uzanır bir efsane.

dicle nehri 2

Murad’ın payı, Bismil, Batman, Salat, Sason, Silvan, Kulp, Kayser, Pisyar, Garzan, Başur, Botan ve Silopi çayları barınır sende “şibot” balığı. Leyla ile Mecnun aşkı gibi, Mem û Zîn senden esinlendi. Romeo ve Juliet, Seyro û Meyro seninle büyüdü, Siyabend û Xecê sana geldi. 

Hasan’ı boğma, tıpkı kavuşmayan sevdaların gibi. Kayaların piri seni gözler, pire Bûzê seni izler tıpkı Piri Reis’in çizgileri gibi. Yar olmak, yardan gelmek. Dağ olmak, doğadan gelmek, bir hayattır Dicle ve ondan doğmak…

Hazırlayan: Emin Bulut – Bat-Der Başkanı
Başlık Fotoğrafı: Batman Bel

Atık plastiklerimiz nereye gidiyor?

0

Five Gyres Enstitüsü’nden Marcus Eriksen ve iş arkadaşlarının 10 Aralık 2014 tarihinde yayınladıkları PLOS ONE isimli açık erişimli bültene göre, Dünya okyanuslarında 269 bin tona yakın atık plastik kirliliği bulunuyor olabilir.

Mikroplastik kirliliğinin, dünya okyanuslarında yüzen mikro ve makro plastiklerin yoğunluk ve kütleleri ile ilgili yeterli destekleyici verinin olmamasına rağmen; dünya okyanuslarında değişken yoğunluklarda bulunduğu biliniyor.

Dünya okyanuslarında yüzen plastik parçacıklarının miktarını ve ağırlığını daha başarılı hesaplamak için, 2007 ve 2013 yılları arasında altı ülkeden bilim insanları beş farklı alt tropikal girdap bölgelerine, Avustralya sahillerine, Bengal körfezine ve Akdeniz’e düzenledikleri 24 farklı keşif seferleriyle veri topladılar. Plastik dağılım modeli oluşturmak için büyük plastik parçacıkları ve ağlarla toplanan mikroplastiklerin görsel araştırmalarda gözlemlenen verileri toparlanmıştır.

5,25 trilyon plastik parçacığı olabilir

Dağılım modeline ve toparlanan verilere istinaden bilim insanları okyanuslarda, en az 269 bin ton ağırlığında 5,25 trilyon plastik parçacığının olabileceği tahmininde bulunuyorlar. Büyük plastik parçacıkları sahil kesimlerinde bolca bulunurken, beş alt tropikal girdap bölgesinde mikroplastik boyutuna ve bilim insanlarının olasılık dâhilinde olmayacağını düşündükleri izole alt kutup girdap bölgelerinde çok küçük mikroplastik boyutlarına çözünüyorlar. Küçük ölçekli mikroplastiklerin oluşumu ve dağılımı, okyanusların izole bölgelerinde oluşan girdapların öğütücü etkisi gösterip büyük plastik parçalarını mikroplastiğe indirgemesi ve ardından okyanusa saçmasıyla gerçekleşiyor.

Five Gyres Enstitüsü’ndeki araştırmanın yöneticisi Dr. Markus Eriksen, araştırmaların, dünyanın yüzen çöp parçalarının son durağının beş alt tropikal girdap bölgeleri olmadığını mikroplastik boyutta tüm okyanus ekosistemi ile etkileşimde olduklarını açıkladı.

Kaynak: Science Daily
Hazırlayan: Sasun Bazaryan