Ana Sayfa Blog Sayfa 332

Engelsiz Filmler Festivali 5’inci yılında 3 farklı şehirde

İlk kez düzenlendiği 2013 yılından beri 112 filmi görme ve işitme engelli sinemaseverlerin erişimine uygun olarak sunan Ankara Engelsiz Filmler Festivali, 5. yılında Türkiye’nin diğer şehirlerini gezmeye başlıyor.

Bu seneden itibaren Engelsiz Filmler Festivali olarak yoluna devam edecek festival, Ankaralıların yanısıra Eskişehir ve İstanbullu sinemaseverlerle buluşacak.

Türkiye ve dünya sinemasının en iyi örneklerinden oluşan film programı ile yan etkinliklerini görme, işitme engelli bireyler için erişilebilir bir formatta sunan ve tüm etkinliklerini erişilebilir mekânlarda gerçekleştiren Festival, Türkiye’nin diğer şehirlerindeki bireylere de ulaşarak kültürel hayata eşit katılımın yaygınlaşmasını sağlayacak.

35 film erişilebilir olarak seyircilerle buluşuyor

Festival’de bu sene uzun, kısa ve belgesel toplam 35 film, “Engelsiz Yarışma”, “Türkiye Sineması”, “Dünyadan”, “Engel Tanımayan Filmler”, “Uzun Lafın Kısası”, “Çocuklar İçin”, “Sinema Tarihinden” ve “Otizm Dostu Gösterim” tematik başlıkları altında sinemaseverlerle buluşacak.

Festival’deki tüm filmler göremeyenler için sesli betimleme, duyamayanlar içinse işaret dili ve ayrıntılı altyazı ile gösterilecek.

Bir filmdeki diyaloglar haricindeki, olayın geçtiği mekân, zaman, karakterler, sessiz gelişen olaylar ve dikkat çeken görsel öğelerin betimlenerek bir dış ses tarafından anlatılması tekniği olan sesli betimleme ile, filmdeki nesneler, olaylar ve diğer detaylar sözcüklerle görünür kılınıyor.

Filmin sesini duyamayan seyircilere özel geliştirilmiş işaret dili ve ayrıntılı altyazı tekniğinde ise bir işaret dili çevirmeni, filmin sağ alt köşesine yerleştiriliyor. Eş zamanlı olarak filmdeki diyalog ve sesler Türkçe ayrıntılı altyazı ile seyirciye sunuluyor.

Festival filmlerinin erişilebilirlik uygulamaları Sesli Betimleme Derneği tarafından hazırlanıyor.

Söyleşiler, atölye çalışmaları, açılış ve ödül törenleri de erişilebilir

Engelsiz Filmler Festivali’ndeki gösterimler sonrası film ekipleriyle yapılan söyleşiler ve atölye çalışmaları işaret dili çevirmeni eşliğinde gerçekleşiyor. Açılış ve ödül törenlerinde ise işaret dili çevirisinin yanı sıra sesli betimleme yapılıyor. Böylece engeli olan, olmayan tüm sinemaseverler Festival’i bir arada takip edebiliyorlar.

Festival, yenilikçi arayışlarına bir yenisini ekliyor: Sanal gerçeklik deneyimi

Her sene daha kapsayıcı olmaya yönelik arayışlarını sürdüren ve bu doğrultuda yurtdışındaki benzer festivallerle görüş alışverişinde bulunan Engelsiz Filmler Festivali, geçtiğimiz senelerde Otizm Dostu Gösterim, erişebilir fotoğraf sergisi gibi etkinlikleri programına eklemişti.

Festival bu sene yan etkinliklerine bir yenisini daha ekliyor. Festival’de seyirciler iki farklı proje sayesinde sanal gerçeklik teknolojisi ile tanışacaklar. 2015’ten beri Cannes, Berlin, Sundance, Locarno, Toronto gibi önemli film festivallerinin programlarında kendine yer bulan sanal gerçeklik deneyimleri, seyircilerin sanal gözlük aracılığı ile interaktif bir deneyim yaşamasını sağlıyor.

Açılış ve ödül törenleri Ankara’da

Festival, Açılış ve Ödül Törenlerini her sene olduğu gibi Ankara’da gerçekleştirecek. Festival’in Açılış Töreni 18 Mayıs Perşembe günü Goethe-Institut Ankara’da; Engelsiz Yarışma ödüllerinin sahiplerini bulacağı Ödül Töreni ise 23 Mayıs Salı günü yine Goethe-Institut Ankara’da düzenlenecek.

Gösterim mekânları 

Bu sene Festival’e Eskişehir’de Taşbaşı Kültür ve Sanat Merkezi, İstanbul’da Boğaziçi Üniversitesi Sinema Salonu SineBu, Ankara’da ise Çağdaş Sanatlar Merkezi ve Ulucanlar Cezaevi Sinema Salonu ev sahipliği yapıyor.

Tümü erişilebilir Festival mekânlarından SineBu, Mayıs 2016’da Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde faaliyete geçti. Göremeyen sinemaseverlerin sesli betimleme ile film izlemesine imkân veren bir sistemle donatılarak Türkiye’de bu uygulamaya ilk  kez yer veren sinema salonu olan SineBU, İstanbul’un “engelli dostu” sinema salonu olmayı amaçlıyor.

Engelsiz sinemaya destek veren tüm kurumlara teşekkür ederiz

Puruli Kültür Sanat tarafından düzenlenen Engelsiz Filmler Festivali’nin ana destekçisi Açık Toplum Vakfı.

Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu, British Council, Ankara Fransız Kültür Merkezi, Goethe-Institut Ankara, İrlanda Büyükelçiliği ve İsviçre Başkonsolosluğu Festival destekçileri arasında yer alıyor.

Festival’in engelsiz mekânlarını Eskişehir Büyükşehir Belediyesi, Boğaziçi Üniversitesi, Çankaya Belediyesi, Altındağ Belediyesi sağlıyor.

Tüm gösterim ve etkinlikler ücretsiz  

Engelsiz Filmler Festivali her sene olduğu gibi bu sene de tüm gösterimlerini ve yan etkinliklerini ücretsiz olarak gerçekleştiriyor.

Engelsiz Filmler Festivali hakkında ayrıntılı bilgiye Festival’in www.engelsizfestival.com adresinden ulaşabilir, Facebook ve Twitter hesaplarından duyuruları takip edebilirsiniz.

Tükettikçe çıldıranlardan hiçbir şey almadan yaşayanlara

Çantaydı, ayakkabıydı, akıllı telefondu, markaydı derken insanlar çıldırdı! Tüketen ve tükettikçe mutluluğa ulaştığımızı sandığımız bir dünya yarattık. Bir de bu dünyaya, markalaşmayla bütünleşmenin bir sonucu olarak bu ölçütlere göre sosyal statü ekleniyor. Peki ne kadar farkına varabiliyoruz bu durumun? Hâl böyle iken “Almadım” isimli bloguyla Selma Hekim karşımıza çıkıyor.

Selma Hekim 1 yıl boyunca hiçbir şey almadan hayatını devam ettirme gibi radikal bir karar almış ve bu 1 yılın sonunda deneyimlerini blogunda paylaşmıştır. Hekim’i bu karara iten sebeplerden birkaçı: İndirimlerle yükselen alışveriş çılgınlığı, reklamlarla gelen sahte ihtiyaçların temel ihtiyaçlar gibi gösterilmesi ve benzerleri.

Küreselleşmeyle gelen tek tip kültürleşme, tüketimin de tek tipleşmesine neden oluyor. Tercih edilen ürünler aynılaşmakla birlikte birer meta haline dönüşüp olmazsa olmaz algısını yaratıyor. (Örn: Apple, Nike, Guess vb.) Kullanılan telefon markası bile sosyal hayattaki konumunu rahatça belirleyebiliyor. Hekimi’i sadeleşmeye götüren bir sebep de “bir lokma bir hırka” (dünyaya karşı tavır) düşüncesidir. “Bir lokma bir hırka” anlayışı mala sahip olmak, onu başkalarıyla paylaşmak, kardeşlerini kendine tercih ederek bir lokma ve bir hırkanın dışında elinde ve avucunda bulunanı başkalarına dağıtmaktır. (YILMAZ,1999)

Her geçen gün gelişen teknolojiyle beraber satılmak istenen ürünler her yolla tüketiciye ulaşmayı başarıyor. (Sosyal medya ağları, programlardaki ürün yerleştirmeler, alışveriş siteleri, e-maille yoluyla gelen indirim fırsatları, promosyonlar vb.)

Bir de bu durumun psikolojik boyutu var tabii ki. Maslow’a göre birey, fizyolojik ihtiyaçlarını (yeme, içme, barınma üreme gibi) giderip doyuma ulaştıktan sonra, sosyokültürel ihtiyaçlarını (ün, saygı, tanınma, sevilme gibi) ön plana çıkmakta ve kendini hissettirmektedir. Yani temel ihtiyaçlarımızı tamamladıktan sonra diğer ihtiyaçlara yöneliyoruz. Var olan kapitalist sistemde bu durumu temel ihtiyaçlarmış gibi göstererek bizi sahte ihtiyaçlara yönlendiriyor diyebiliriz. “Alın, verin ekonomiye can verin” mantığıyla gerçekleştirilen tüketim meşrulaştırılıyor ve sistem tıkır tıkır işliyor.

Selma Hekim’in de 1 yıl boyunca aldığı telefon şarjı, sabun, şal, bileklik ve doktor tavsiyesi üzerine aldığı krem gibi ürünlerin hangi ihtiyaç kategorisine girdiğine baktığımda telefon şarjı, bileklik gibi ürünlerin çok da gerekli olduğunu düşünmüyorum. Telefon günümüzün olmazsa olmazı olarak görüldüğünden sarjı da temel ihtiyaç olarak algılanabilir fakat bu da kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Değişen düzenle birlikte tüketim toplumu olarak var olduğumuz yüzyılda sistemin bize zorla kabul ettirdiği ihtiyaçmış gibi görünen ürünlerin temel ihtiyaçlarmış gibi benimsiyoruz. (Hekim’in bu süreçte telefonu kullanmaya devam etmesi gibi düşünebiliriz.) Bu noktada yapabileceğimiz tek şey temel ve sahte ihtiyaçlarımızı iyi saptayabilmek olur.

Selma Hekim’in ihtiyaç tüketimini minimuma indirip seyahat etmesini de bir ihtiyaç değil, bir tercih olarak değerlendiriyorum. Yazılarından anladığım kadarıyla yaptığı tasarruf seyahat sırasında gereksiz harcamalarda bulunmamak ve bu yolla öğrendiği takas, kiralama ve benzeri şekillerle konaklama maliyetini minimuma indirmek olarak düşünülebilir. İran’da aldığı beyaz bir şalın sıcaktan korunmak için aldığını belirtmiştir. Fakat bu noktada akla gelen yine İran’a gitmeseydin bu şalı almak zorunda kalmazdın fikri oluveriyor. Yani seyahat tercihi yeniden beliriyor.

Hekim blogunda, aldığı karardan dolayı birçok eleştiriye maruz kaldığından bahsediyor.

Küçük burjuvazi hayatından sıkılıp macera aradığını söyleyen de var, onun kıstıklarını biz bulamıyoruz diyen de. Öte yandan takdir edip, kendi hayatlarında uygulamaya başlayan insanlar da oldukça fazla. Ama verdiğin kararın amacının kendisini frenlemek olduğunu, sadeleşmeye gitmek istediğini, mevcut kapitalist sisteme bugüne kadar kendisinin de katkı sağladığını fark edip, yaptığı şeyin tüketime meydan okuma olduğunu söyleyebiliriz. İnsan olarak eleştirmeye bayılıyoruz. (kötü eleştiri)

Yapılan iyi şeylere mutlaka bir kulp bulup memnuniyetsizleştirmekte üstümüze yok. Mutsuz olduğumuz anlarda, kızgın olduğumuzda ve hatta mutlu olduğumuz anlarda bile kendimizi AVM’lere mağazalara atıyoruz. Satın aldığımız ürünlerle hazzı yakalamaya çalışıyoruz. Mağazalardaki, marketlerdeki enerjik müziklerle (ticari stratejiler) sepetlerimizi dolduruyoruz. Kredi kartlarıyla, hop diye verilen kredilerle tüketimde zirveyi zorluyoruz. En basitinden dostlarımıza aldığımız ve bize gelen hediyelerde bile verilen değeri hediyenin markasıyla, pahadaki ağırlığıyla ölçüyoruz. Sistemin bize servis ettiği her şeyi sorgulamadan sepete atıyoruz. Mekanikleşiyoruz, sorgulamıyoruz. Doğuyoruz, büyüyoruz, satın alıyoruz, tüketiyoruz ve ölüyoruz. Zincir bu kadar net aslında. Büyüklerimizin “ayağını yorganına göre uzat” lafı masallaşmış durumda.

Hekim de buna bir son vererek 1 yılın sonunda tecrübe ettiği şeyleri, alternatifleri blogunda sıralamış. Takas yaparak, 2. el alternatifler arayarak, çiçek, fidan, tohum dikerek doğaya katkı sağlayarak, az tüketerek hazzı yakalamış. Aldıklarının ya da almadıklarının temel ihtiyaçlar ya da sahte ihtiyaçlar üzerinden değerlendirmesini yapmak yerine olayın mantığını anlamak yeterli aslında. Farkındalık yaratmak, bilgilendirmek, örnek olmak tüm bireylerin sağlıklı bir sosyal toplumu oluşturması için önemli noktalar. (Bu marka sahiplerinin hoşuna gitmeyecek tabii ki.)

Selma Hekim, bir röportajında bundan sonraki yaşamını da bu oyunun bir piyonu olarak devam etmeyeceğini, sadeleşmeye devam edeceğini ve buna şimdi de evdeki eşyaları sadeleştirerek başlayacağını belirtmiştir.

Sonuçta her birimiz kendi kesemize göre küçük tasarruflar yaparak büyük sonuçlara ulaşabiliriz. Hekim’in kararı kadar radikal bir karar olmasa da kendimizi gereksiz alım konusunda frenleyebiliriz. Çok sayıda kitap almak yerine takas yoluyla kitap temin edebiliriz, kullanılmayan kıyafetleri atmak yerine ihtiyacı olan insanlara ulaştırabiliriz, mekânlarda yediğimiz yemeklerin artan kısımlarını çöpe attırmak yerine onları alıp sokaktaki dostlarımıza ayırabiliriz. Ve işletmelerde de bu durumu örgütleyip artan yemekleri doğru yerlere ulaştırabiliriz. Sevdiklerimiz adına bir fidan dikip onlara armağan edebiliriz. Eğer istersek birçok yolla bu tüketim çılgınlığına biraz olsun dur diyebiliriz.

Her şey elimizde sağlanacak faydalı alternatiflerle insana, topluma, doğaya, canlılara destek olabiliriz.

Kaynak: 1, 2, 3

Canan Sağar: “Benim en büyük derdim yaşadığım çağın ve zamanın şarkılarını yazıp söylemek”

1

Canan Sağar ilk solo albümü “13”ü 2014 yılında yayınlamış ve müzik dünyasına ilk adımını atmıştı. Sağar, iki yıl aradan sonra ikinci solo albümü “Kalbim” ile karşımızda. Albümdeki şarkılar, ilk albümde olduğu gibi yine yaşadığı çağa tanıklık ediyor, çağının toplumsal ve bireysel dertlerine, duygularına bir nevi tercüman oluyor.

Fono Müzik etiketiyle raflarda yerini alan albümde beş şarkının müzikleri ve altı şarkının sözleri sanatçının kendisine ait. Diğer söz ve müziklerde ise Alp Murat Alper, Cemil Gülüm, Genco Özkan ve Dostali Yaşar’ın imzaları var.

Canan Sağar ile müziğe ilgisini, Kalbim albümünün hikâyesini, etkilendiği müzisyen ve akımları konuştuk.

Öncelikle okurlarımıza kendinizi biraz tanıtabilir misiniz? Müziğe ilginiz, yöneliminiz, uğraşınız nasıl başladı, nasıl devam etti?

İnsanın kendisini anlatması güç olsa da biraz olsun anlatmaya çalışacağım. Aslen Sivaslıyım, İstanbul’da doğdum ve Londra’da büyüdüm. Yaşantımı hala Londra’da sürdürmekteyim. Müziğe, şiire ve yazıya ilgim ilkokul yıllarında başladı, öyle ki etkinliklerde bütün faaliyetlerde yer alırdım. Sonra, 13 yaşında babamın hediye ettiği bağlama ile özel kursa başladım, çeşitli kurslara gittikten sonra kendi kendime geliştirmeye devam ettim. Bir süre sonra müzikte başka bir şey yapmak istediğimi farkettim, bağlama ve türkülerimizi çok sevsem de kendi söylemek istediklerim vardı ve bunlar için başka bir şey yapmam gerekiyordu; gitara başladım. Değerli öğretmenim Sedat Sarıcı’dan iki sene gitar ve bestecilik üzerine özel ders aldım.

Peki etkilendiğiniz müzisyenler, şarkıcılar ve akımlar nelerdir? Geçmişten ve günümüzden olabilir?

Bu konuda biraz eskiciyim. Aslında bir çok konuda öyleyim. Etkilendiğim ve yıllardır bıkmadan usanmadan dinlediğim sanatçılar arasında Cem Karaca, Ruhi Su, Aşık Veysel, Mahzuni Şerif, Pink Floyd, Led Zeppelin, Nina Simone, Tracy Chapman ve Joan Baez gibi isimler yer alıyor. Eskimeyen değerlerimizden bugün hala öğrenmeye devam ediyorum. Onların bizlere bıraktıkları çok değerli. Günümüz dünyasında hızla tüketilen her şeyin karşısında dimdik duruyorlar.

Yaptığınız müziği nasıl tanımlıyorsunuz, müziğinizi bir akım içinde veya bir akımın devamı olarak görüyor musunuz yoksa? Veya belli kalıplar içine sokmak istemez misiniz?

Bu soruyu yanıtlamakta zorlanıyorum. Doğu ve Batı kültürü arasında yetiştim. Bir yanım kendini hep Türkiyeli hissederken Avrupa kültürünü de aldım. Türküler, bağlama ve muhabbet içinde yoğrulunca insanın bir yanı hep o özde kalıyor; ozanlarımız, türkülerimiz ve halk kültürümüzle yakından ilgilenmekteyim, onların yüzyıllar evvel yazdıkları ve bizlere miras bıraktıkları bu değerleri bilmeden kişi yol alamaz ve almamalı.  Anadolu Pop ve slow rock tarzında şarkılar bestelediğimi düşünüyorum, açıkçası tek kalıp müzik yapmak gibi bir derdim yok, benim en büyük derdim yaşadığım çağın ve zamanın şarkılarını yazıp söylemek; kendi şarkılarımı söylemek. Dinleyici dilediği ve hissettiği gibi adlandırabilir. Herhangi bir akımın içinde görmüyorum, o da dinleyicinin takdiri.

Kalbim albümünün hikâyesini anlatabilir misiniz? Albüme dair beklentileriniz neler?

“Kalbim” sürpriz bir albüm oldu. İki düet ve bir tekli şarkım hali hazırda çıkmıştı. Ardından hikayesi olan şarkılarımı kaydetmek istedim ve Fono Müzik de bütün şarkılarımı bir albümde topladı. “Kalbim” şarkısı ise son anda karar verdiğim ve albüme de adını yazdıran şarkı oldu. Albümde yer alan bir çok şarkının hikayesi var; Gezi’den Suruç’a, taş atan çocuklardan dost yarasına kadar bir çok konuyu işledik, “Kalbim” ise herkese hitap edebilecek bağımsız bir şarkı oldu. Müzik herkes için farklı sebepler barındırır, benim hiç bir zaman beklentim olmadı, o benim yaşama biçimim. Nerede olursam olayım, nasıl olursam olayım biliyorum ki dilimde hep bir şarkı, gitarımda ise melodiler akacak.

İlk şarkı “Taş Atma Çocuk” özellikle albümde ilgi çekiyor. Bu şarkının hikâyesi nedir?

Taş atan çocukların hikâyelerini ve o dönem bu sebepten ötürü ceza alan araştırmacı gazeteci insanları yakından takip ettim. Bu konunun o kadar çok etkisi altında kaldım ki hemen bir şarkı yapma gereği duydum. Çocukların güvenilir ve savaşların olmadığı ortamlarda büyümesini önemsiyorum. Hiçbir çocuk şiddet içeren duygularla doğmuyor, onların neden şiddete başvurduğunu sormak ve orada yatan cevaba kulak vermek gerekiyor.

Şarkı sözlerinizde politik ve muhalif bir çizgi de var. Siyaset, politika ve müzik ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz, Türkiye’nin içinde olduğu karanlık dönemde müziğin yeri, önemi sizce nedir?

Brecht der ki; “Karanlık dönemlerde peki, şarkı da söylenecek mi? Elbette şarkılar da söylenecek. Belgeleyen karanlık dönemleri.” Bu sözler yürüdüğüm yolda edindiğim çizgimdir, öyle kıymetlidir. Politikadan çok anlayan biri olarak nitelendirmiyorum kendimi fakat eşit ve adaletli bir dünya, sınıfsız toplumlar istediğimi biliyorum. Muhalif olduğum bir çok konu var. Bu yüzden, müzikte de inatçıyım. Her ne kadar zaman zaman biraz çizgimin dışında şarkılar söylemiş olsam da bundan gayrı nasıl ilerlemek istediğimden fazlasıyla eminim. Her şeyin hızla tüketildiği bir çağda yaşıyoruz, müzik de çoğunluk olarak popüler kültüre hizmet ediyor, ne tutarsa herkes onu yapmaya çalışıyor fakat sanatın bir dili, söylemek istediği ve yaşadığı çağı biraz olsun yansıtabilmesi gerekiyor.

İlk albümüm “13” ülkemiz ve dünyada gitgide artan içimizi kanatan cinsel taciz, tecavüz ve çocuk gelinlere (pedofili) dokunmuştu. “Kalbim” ise Suruç, Gezi ve taş atan çocuklara dokunuyor. Türkiye’nin içinde olduğu bu karanlık dönem elbette geçecek, nelere şahitlik etmiş tarih, bunun da elbet bir sonu var. Korku cumhuriyetini yaratmayı başardılar, insanların üzerine o kadar çok gittiler ki sindirdiler, fakat halkımıza inancım sonsuz, savaşın bittiği barışın ülkemize gülümsediği günleri el birliğiyle yeniden kuracağız.

Gözde Kural: “Afganistan’a gittiğimde, ‘Ben burada bir film çekeceğim!’ dedim”

Karşımda kafasında bir sürü fikir olan, konuşmayı seven ve sinemaya aşık genç bir yönetmen var. İmrenmemek ve feyz almamak elde değil. İlk uzun metrajlı filmi Toz‘a yıllarca uğraşan Gözde Kural ile tanışıklığımız, uzun bir zamana dayanıyor.
Ama sanırım ikimiz de bu kadar büyümemiş ve birtakım yollardan geçmemiştik o zamanlar. Şimdi karşımda daha güçlü ve donanımlı bir kadın yönetmen var. Belki de ben de ilk defa bu kadar çok soru sordum, o da çok fazla bilgiyi en ince detayıyla anlattı, diye düşünüyorum.

Çekimlerinin büyük bir bölümünü Afganistan’da gerçekleştirdiği Toz‘u, birkaç ay önce Boğaziçi Film Festivali’nde izlemiş ve hikâyesinden, oyuncularından ve sahnelerinden çok etkilenmiştim. Gözde’ye sormak istediğim çok şey vardı. Biraz zaman sonra ikimiz vakit bulduk ve Ankara’da buluştuk. Toz‘u, sinema sektörünü ve daha birçok şeyi en derinine kadar konuşmaya çalıştık. Bu röportaj konusunda Filiz Kural ve Pınar Cura’ya da teşekkür etmeden geçmek istemiyorum. Şimdi sözü çok da fazla uzatmadan röportaja geçelim derim, çünkü çok dolu bir röportaj okuyacaksınız…

“Beni sanata yönlendiren; annem oldu.”

Sinemaya kısa metrajlı filmlerle başladın, ardından ilk uzun metrajlı filmini çektin. Peki seni yönetmenliğe götüren süreç nasıl gelişti? Başlangıcından bu ana kadar ilerleyen kariyerini nasıl anlatırsın?

Ben, bütün planlarımı avukat olmak üzerine kurmuştum. Avukat olup, Ortadoğu çalışmaları üzerine master yapmayı planlıyordum, zaten Afganistan ve Filistin gibi yerlere ilgim vardı. Beni sanata doğru yönlendiren annem oldu. Ve Bilgi Üniversitesi’nde Reklamcılık bölümüne girdim. İlk sınıfta, Reklamcılık bölümünün hiç istediğim bir bölüm olmadığını fark ettim. Durum böyle olunca ne yapmalıyım diye düşünürken, bir yandan da kısa kısa hikâyeler yazıyordum. Ama kamerayla bir interaksiyondan çok, yazı yazma ve hikâye yaratmayla ilgili durumlarım vardı. Ama bunu hiç keşfetmemiştim, ya da biri bu kız yazar olur dememişti.

Daha sonra Sinema Televizyon üzerine çift ana dal yaptım, o da şu şekilde gelişti; Kieslowski’nin “Öldürme Üzerine Kısa Bir Film” filmini izlemiştim. Onu izlerken bir anda bir aydınlanma anı yaşamıştım, dur bir dakika falan olmuştum. Ardından Oliver Stone’un Katil Doğanlar filmini izledim. Kesinlikle, yapmam gereken işin bu olduğuna karar verdim. Ve okuduğum bölümün notlarını yüksek tutarak, sinema televizyon için “double major” yaptım. Bilgi Üniversitesi’nin İletişim fakültesi ve Sinema bölümü şimdi tam nasıl bilmiyorum ama, girdiğim dönemde çok iyiydi. İnsanlar bir şeylerden bahsediyorlar, ama hiçbirini bilmiyorum. Bir iki yılım, sadece kitap okumak bol film izlemek ve kamerayla haşır neşir olmakla geçmiş. O arada ilk kısa filmimi çektim. 3-4 ay aranın ardından ikinci kısa filmimi çektim. Ve iyi bir grup oluşmuşuz okulda film ekibi olarak.

Bu grup okulda öğretmenler tarafından yapılan bir eşleşmeyle mi oluştu yoksa kafası uyanlar mı bir araya geldi?

Öyle bir grup oluşturmuş olduğumuz fark ettik ki, 17 kişiyiz ve herkesin sette bir görevi var. Mezun olurken, diğer herkesten çok kısa film çektiğimi fark ettim. Bunlar da bir deneme yanılma yoluyla oldu yani 7 kısa filmin 6 tanesini ben yazdım, bir tanesini adapte ettim, acaba başkasının hikâyesini çekebiliyor muyum diye. Mezun olduktan sonra yönetmen asistanlığı denedim, ama beceremedim. O çok ciddi bir meslek. Birkaç reklam ve klip işi derken, asıl istediğim şeyin bu olmadığına karar verdim. Ankara’ya, evime döndüm. Aklımda bir hikâye vardı, filmdeki Emir’in hikâyesiydi bu. Bu hikâyeyi Afganistan üzerinden yazmaya başladım.

“Nedense beni bir şey, Afganistan tarafına doğru çekiyordu.”

Doğuya, Afganistan’a daha önce gitmiş miydin?

Yok gitmemiştim. Ama nedense beni bir şey, Afganistan tarafına doğru çekiyordu. Bazen öyledir ya, bir yer hakkında o kadar çok şey okumuşsundur ki, örneğin Paris ve Roma. Gitmemiş olsak bile neye benzediğini az çok biliriz. Ben de Afganistan hakkında o kadar çok kitap okumuş; o kadar çok bilgi, belge karıştırmıştım ki, beni bir şey oraya doğru sürüklüyordu zaten. Bir gün aileme dedim ki: “Ben Afganistan’a gidiyorum.” Bunu denemem gerekiyordu çünkü. Asıl amaç, “ben burada uzun metrajlı bir film çekeceğim“miydi tam emin değilim. Çünkü bambaşka duygularla gitmiştim oraya. O gençliğin verdiği hazla da, Afganistan’a geldiğimde “Ben burada bir film çekeceğim.” dedim. Ne zaman olur bilmiyorum, umarım çabuk olur dedim. 4 yıl yapım aşamasıyla uğraştım. Koşullar oluşunca da filmi çektik.

Toz‘un hikâyesini nasıl ortaya çıkardın? Emir karakteri üzerinden yazdığından bahsettin, ama senaryoda Azra karakteri daha hakim. Senaryo sürecin nasıl sürdü ve hikâyede nasıl bir yol aldın?

Üniversitedeyken, kadınlarla ilgi bir çalışma yapmıştım. Tecavüz ve şiddet mağduru kadınlar üzerineydi. Bunları yaptıktan kısa bir süre sonra, bir şey fark ettim: Bu insanların çocukları var. Bu travma nasıl atlatılıyor sorusunu aradım. Çünkü ben annenin psikolojisinin, anne karnındayken çok fazla çocuğuna da geçtiğine ve ömür boyu bunu taşıdığına inanıyorum. O yüzden bu çalışmanın içindeydim. Ve orada kendi adaletimi sorgulamaya başladım ve akla gelen ilk soru “Ben ne yapardım?“dır ya…

Daha sonra da bu konuda çok ilginç bir hikâye dinlemiştim, Bulgaristan’dandı bu hikâye. Bunlar üzerine üç kardeş çıktı ortaya. Kızı bana evirmeye çalışırken, çünkü Azra karakteri duygularını belli edemeyen, soğuk ve neye nasıl tepki vereceğini çok kestiremeyen bir kadın. Benim o zamanki hallerim gibi aslında. Bir de tam tersi, henüz ergenliğini atamamış çünkü yaşayamamış bir çocuk var. 25 yaşında olmasına rağmen artistik hareketleri ve dışavurum hareketleri olan ve üzerinde bir ağırlık olmasından kaynaklı atamayan bir erkek. Giriş, gelişme ve sonucun nereye bağlanacağını yazdım. Senaryonun ilk draftını çıkartır çıkartmaz Afganistan’a gittim.

Ne kadar sürdü senaryonun ilk draft halini çıkartman?

1 yıl kadar sürdü. Çünkü Afganistan’ı araştırma süreci vardı. Orada, Özbekler ve Peştunlar gibi kökenlerin olduğu etnisiteler var ve onların arasında olan bir sürü şey var. Ayrıca ben dışardan bir yabancı olarak gittiğim için, oradaki etnisite durumunu anlatmak benim haddime değil. Aslında orada çok derin hikâyeler var. Biz nasıl Türkiyeliyiz, ama bir takım ırklar da var içimizde. Hani bazen yabancılar gelip hadsizce anlatırlar ya Türkiye’deki mevzuları, halbuki işin dinamiğini bilmezler yani nasıl olduğunu.

Benim davam aslında, bir kadın oraya gittiğinde gözü bir kamera olsa neler görür acaba? Şehirli bir kadın, ama kökleri de oraya bağlı. Hikâye bu tarafa gelince iş, Azra üzerinden dönmeye başladı. Filmde karşılaştığımız erkek prototipleri, benim Kabil’de yani Afganistan’ın metropolünde karşılaştığım erkek prototipleri.

Azra’ya destek olarak Macit karakterini de koyman çok akıllıca olmuş bence..

Azra’nın karşısına çıkan Macit karakteri, hakikaten orada yaşayan bir karakter aslında. Mesela Afganistan’a gitseniz, o karakteri o restoranının oralarda bir yerlerde bulursunuz. Genelde doğu hikâyelerinde eklenen ve ilk akla gelen yakışıklı, esmer ve kaslı bir erkektir ve onunla bir bağ kurarsınız. Halbuki ben böyle bir şey istemedim. Çünkü kız karakterimiz onunla duygusal bir bağ kurmuyor. Majeed’i bir kenara bıraktığında, biz Majeed’e ne oldu diye sormuyoruz. Çünkü Macit de Azra için bir istasyon konumunda bir anlamda.

“Afganistan, sinematografik açıdan çok güzel bir ülke. Ama çekim zorluğu açısından kolay olmayan ülke.”

Çekimlere başlamadan önce Afganistan’a gittin ve kafanda çekim için birçok yer belirlediğine eminim. Planladığın şekilde de tamamladıktan sonra, Afganistan’ı bir film çekimi için nasıl bir ülke olarak gördün?

Sinematografik açıdan çok güzel bir ülke, ama çekim kolaylığı açısından hiç kolay bir ülke değil. Çünkü burada veya daha rahat bir bölgede seti organize ederken, orada bir de güvenliği organize etmek gerekiyor. Bu da en zoru tabii. Bizimki biraz karışık bir setti, çünkü askeri stratejiyle ilerleyip bir film çekmeye çalıştık. İzleyici bir şeyi izliyor, bakıyor ve arka planda dönen şeye en fazla zor çekmişler diyebilir. Çekim alanlarını nasıl bulduğumuza gelirsem, çok çekmek istediğim yerler vardı. Özellikle Majeed’in restoranı 4 yıldır belliydi. Ghulhamali’nin evi, ben gittiğimde yıkılmıştı. Ve ana mekân Ghulhamali’nin evi, açı bulmam gerekiyor. O mekânda geçen 25 sahnem var ve sürekli aynı açıdan çekemem orayı. Sürekli açı bulmak gerekiyor ve bu açıların filmle bağlantılı olması gerekiyor.

Mekânları seçerken görselliğe dikkat ederken, güvenlik açısından kordonlayabileceğimiz yerleri seçtik. Hiç bir yerde yayılamadık, özellikle dış mekânlarda az ekiple çalıştık. Ama Afganistan, başka da belirttiğim gibi sinematografik bir yer. Işığı muhteşem, toz bulutu her yer zaten.

Filmin adı da oradan mı geliyor? Adı önceden belli miydi?

Evet, yani kısmen, nispeten. Aslında “Toz’a Sor“du. John Fante’nin de adı öyle olan bir kitabı var. İsim bulamamıştım. Genelde öyle yapıyorum, film bittikten sonra ismini koyuyorum. Ya da, mesela yeni hikâyemde şöyle oldu: “Ne güzel isimmiş ya, ben bunun üzerine bir film yazarım” gibi oldu (Gülüyoruz) Hikâye belliydi aslında ama, ismini bulduktan sonra da şekillendi bir yandan. Toz’da aklıma şöyle geldi. Üzeri kapatılmış ve bir yere kaldırılmış şeyler, hep toz tutar. Afganistan’a gittiğimde de bir toz bulutuyla karşılaşınca, kesinlikle Toz olmalı filmin adı dedim.

Bu kapanma durumu filmde Azra’nın da başında. Ona da Afganistan’da saçını kapatma konusunda uyarıyorlar. Hatta tozdan etkileniyor da…

Evet öyle durumlar var. Bazen işte sahnelerde gayri ihtiyari burnunu kapatıyor. Gerçekten, oralarda o tozdan ve kokudan dolayı kapatıyor. Öykü’nün de istemsizce hareketleri onlar. Karakterin ayrıksılığını çok iyi vermiş oldu. Çünkü diğerleri bu duruma alışmışken, sürekli bir yerini kapatan bir kız var. O da ilginç oldu tabi.

“Öykü’yle yol arkadaşı olabilecek miyiz diye biraz birbirimizi tarttık.”

Cast seçimi için en çok dikkat ettiğin şey neydi? Oyuncularda nasıl karar kıldın, özellikle Öykü Karayel, Beran Soysal, Muhammed Cangören gibi isimler çok iyi seçimler olmuş.

Senaryo ilk draft halini aldığında, ilk Muhammed abiye gitti. Onunla 5 yıllık bir mazimiz var. Ve o karakter oydu, başkası olamazdı. Hatta bir dönem bir işle çakıştı ve “Hayır Muhammed abi sen oynayacaksın bu rolü, yoksa çekemeyiz” demiştim.
Şimdi 116 sahnesi olan bir filmin 100 sahnesinde neredeyse bir kadın karakter var. Bütün yük onun üzerinde baktığında. Her ne kadar yan karakterler onu destekleyici olsa da, bu bir yüktür. Bir kaç isme gidildi bu karakter için. Hayırlısı oldu, ya da olmadı. Hayatın mükafatıdır bu benim için. Olmadıkları zaman çok üzülmüştüm. Şimdi bittiğinde, iyi ki olmamışlar ve iyi ki Öykü’yle çalışmışım. Hayat benim karşıma iyi ki onu çıkartmış. Beğenen olur, olmaz ben çok beğeniyorum. Kendini aştığını düşünüyorum, çünkü fazlaca içselleştirdiği bir durum var. Bu da, kamera yalan söylemez, yansıyor oraya.

Öykü çok iyi bir seçim olmuş bence de, oranın insanı gibi bir havası da var ya. Yüzünde ve gözlerinde görebiliyoruz bunu…

Öykü’yü bana söylemişlerdi daha evvel, çok yetenekli bir baksana diye. Dizisini biliyordum ama ben onu asıl, Katil Joe oyununda izlemiştim ve bayılmıştım. Ama benim aradığım 30-32 yaş profiliydi, Öykü de çok genç. Ama aklıma takıldı ve Öykü’yle görüştük. Ama filmden çok biz biraz birbirimizi tarttık, yol arkadaşı olabilecek miyiz diye. Çünkü onun psikolojisinin değişimi beni etkiler, benim psikolojimin değişimi onu etkiler. Ama o kimya çok iyi tuttu. Biz bir de çok zor bir yere gidiyor olduğumuz için, yol arkadaşları seçtik birbirimize bir anlamda.

Beran’ı da bir arkadaşım tavsiye etmişti. Auditionda, ikimizin de enerjisi tutmadı. O da yapamadı, ben de oyuna kanalize olamadım, zor bir sahneyi oynuyordu. Ama Beran’ı ilk gördüğümde Emir bu ve böyle de kalacak demiştim. Hatta o umudu kesmiş, ben arayacağım dediğimde olmadığını düşünmüş. Öykü’den önce Beran’la anlaşmıştık. Beran çok güvendiğim bir oyuncu, daha da iyi yerlere geleceğine inanıyorum.

Diğer oyuncular zaten en başından, 4 yıl önceden belliydi. O oyuncular Afganistan’dandı. Mesela Salih karakteri ben anlaştığımda siyah saçlıydı, filmi çekmeye gittiğimde saçları beyazlamış ve yaşlanmıştı. Antalya’da En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Ödülü alan Haji Gul Aser’i de gördüğümde de “Aa, sen o sun!” demiştim. Bir tek Kadim karakteri muallaktaydı. Onu da tesadüf eseri bulduk. Majeed karakteri için de Türkiye’den birileriyle görüşüyordum. Fakat nedense, hep aklımdan geçen şunlardı. Evet cast olarak baktığımda doğru ya da yanlış onları bir kenara atalım, stratejik olarak Farsça ve İngilizce bilmeli diyordum. Biz Türkiye’de hem İngilizce bilen cast bulacağız, sonra ona Farsça öğreteceğiz falan onlar zor işler. Doğal ve oradan birini oynatmak istemiştim. Masood’la da çok uzun yıllardır tanışıyoruz, çok yardımları olmuştur bana. Masood daha önce spikerlik yapmıştı ve televizyona aşinaydı. Majeed karakteri de öyle belirlenmiş oldu.

“Sinemayı olgunlaştırmanın yolu, daha çok pratik yapmaktan geçiyor.”

Filme dönmek istiyorum. Aslında filmde çok farklı sahneler vardı, flashback ve rüya sahneleri vs.. Bu sahneleri nasıl düşledin, düşlediğin gibi olduğunu düşünüyor musun?

Gözde Kural yönetmen olarak kim dediğinde, iki sahne söyleyebilirim. O ikisi de flashback sahnesi. Özellikle Emir’in sahnesinin, düşlediğimden daha da iyi olduğuna inanıyorum. İzlediğimde beni bile etkiliyor. Kafamda kurguladığım ışıkla çektim, istediğim gibi oldu. Totale baktığımda, “Şimdi böyle yapmaz mıydım?” dediğim şeyler tabi ki de var. Zaten, sinemayı olgunlaştırmanın yolu daha çok pratik yapmaktan geçiyor. Filmde gördüğün ve benim de gördüğüm hatalar; burası iyi olmuş dediğim şeyler senaryo aşamasındayken de öyleydi. O yüzden o hataları ve iyi gördüğümüz şeyleri bilerek başladık işe. Çok da güzel bir sinema okulu oldu benim için “Toz” u çekmek. Çünkü belirli bir süre sonra ders gibi izleyebiliyorsunuz. Toz bana, yapım, yönetmenlik ve senaryo için iyi dersler verdi.

Çekim sürecinde neler yaşadın? Afganistan gibi çekimi zor bir yerde bu kadar başarılı bir görüntü yönetimi nasıl oluştu?

En başta oraların hakkını verebilecek bir kamerayla çalışmak istiyordum. Oralara, alabileceğimiz ne kadar güzel görüntü varsa alalım tadında gitmiştik. Görüntü yönetmenim Ferhat Uzundağ ile de öyle konuşmuştuk. Onun ilk dramasıydı ve aklına da çok güveniyorum. Kamerayı bir şekilde getirdik, ama nasıl getirdik o bambaşka bir hikâye. 40 gün oradaydık görüntü yönetmeniyle ve 23 günde çekimleri tamamladık. Benim 4 güne yakın çektiğim fotoğraflarım vardı Afganistan’da. O fotoğraflara da bakarak biraz ne istediğimi de istişare ettik. Bazı yerlerden çok hızlı çıkmak zorundaydık, çünkü etrafımız hemen sarılıyordu. Planlamayı iyi yaptık. Gönül isterdik ki, rahat bir şekilde tamamlayalım çekim sürecini. En ufak detaya kadar, oradaki her şeyi alalım isterdim. Bizi de orada zorlayan şeyler vardı. Alabileceğimizin en iyisini aldığımıza ben inanıyorum. Daha iyisi her zaman olabilir. Ama bu sonuçtan çok memnunum.

Afganistan, bahsedildiği gibi zor bir ülke. Hatta sanırım bir bölgede patlama olmuş ve patlama sonrası o bölgeye çekim yapmaya gitmişsiniz. Bunlar yürek isteyen şeyler bence…

O parametreleri düşünmeden bu filme bakmak çok doğru mu bilmiyorum, ama bunlar izleyiciyi ilgilendiren şeyler değil. İzleyici izler ve beğenir ya da beğenmez, duygularını ifade eder ya da etmez. Örneğin, bir şarkıcı sahneye çıkacak. Önceki gün bir yakınını kaybetti. Orada “Show must go on” derler ya, gösteri devam etmeli diye. İzleyici o anda aldığı duyguya bakar. Onun acısı izleyeni ilgilendirmez. Psikolojik bir savaş aslında. Oranın arka planıyla ilgili çok fazla şeyi teğet geçiyoruz. Bunun arkasına da sığınmak istemiyorum. Olayımız bu değil çünkü. Biz sizin önünüze bir film koyduk, beğenip beğenmemek sizlere kalıyor. Ama bu olanlar o 17 kişiye o kadar çok şey öğretti ki, biz mutluyuz ve yola devam. Tabi bunu merak edenler için, vizyona yakın zamanda bir kamera arkası videomuz çıkacak. Backstage deki her şey orada yer alacak.

Çekim ekipmanlarını Afganistan’da mı edindiniz, yoksa Türkiye’den mi götürdünüz?

Çoğu Türkiye’den geldi. Kamera grubu ve ekipmanları Türkiye’den Afganistan’a geldi. Ama zaten çok az olan ışıkları da Afganistan’dan temin ettik. FSM Yapım bu konuda bize çok güvendi. O kadar pahalı bir kamerayı, sigorta kabul edilmeyen bir bölgeye yollamak ilginç bir deneyim olsa gerek.

“Genç bir sinemacı olarak, festivallerde iyi dersler çıkarttım.”

Filmle ilgili yurt içi ve yurt dışı bir çok festivale gittin. Dünya prömiyerini Montreal Film Festivali’nde, Türkiye prömiyerini de Antalya Film Festivali’nde yaptın. Dolaştığın festivallerde izleyenlerden film hakkında nasıl feedbackler aldın?

Montreal’deki izleyici korkunç derecede iyiydi. İyi ki orada açılışı yapmışım. Çünkü bu benim ilk filmim ve ben de yolda bu duyguları deneyimliyorum. Filmini, senin kültüründen apayrı olduğu bir yerde açıyorsun. O insanların kültürel refleksleriyle bizimkiler bambaşka. Bir mekanı, on bin kilometre uzakta bir yere getiriyorsun ve onu yaşatmaya çalışıyorsun. Çok güzel tepkiler aldık oradan ve en çok katılımı söyleşi bizim olmuştu. Ertesi günlerde, orada ana bir sokakta geçtiğimde, festivalde bizi görenler (iki eliyle beğenme işaret yapıyor) ‘Bizim birincimiz sizsiniz’ diyorlardı. Bunlar hoş şeyler tabii ki.

Kötü bir şeyde de, bir yerlere dokunmuşum demek ki ve tartışabiliyoruz doğru veya yanlış olan şeyi diyorum. Mumbai Film Festivali’nde son günlerde olmasına rağmen çok kalabalık bir izleyici vardı, çoğu merdivende oturuyordu. Oradan da çok güzel tepkilerle ayrıldık. Toronto Film Festivali’nde de gösterildi film. Antalya, Montreal’den daha çok şey öğretti diyebilirim. Çünkü Montreal’de çok beğenen vardı ve Afganistan gibi yerler oradaki insanlara çok ilginç geliyor.

Antalya’da da çok güzel bir söyleşi yaptık, iyi tepkiler de aldık. Genelde bütün gösterimlerde bir ya da iki kadın, ağlayarak geliyor yanıma. Çünkü bazı kadınların cesaretlendirilmeye ihtiyacı var. Herhalde onlar da orada o güçlü kadın profilini buluyorlar. Bazı mailler de alıyorum izleyenlerden. Birilerine temas etmek çok güzel bir şey. Zaten başka ne için yapıyoruz ki…

Antalya bana en çok şunu öğretti. Bir ürünü yap, insanların önüne koy ve gerisine karışma. Çünkü eğer gerisine karışırsan, ortalık çok karışır. Çünkü bizdeki eleştirmenler ve izleyici, ‘sen yönetmensin, ben izleyiciyim’ gibi bakmıyor. Hadsizlik boyutuna geçiliyor. Bence bir filmi ‘çok beğendim, inanılmaz’ falan demek de, ‘çok kötüydü’ demek de çok yanlış. Çünkü bir filmi kendi yaşam refleksin üzerinden değerlendiremezsin, özellikle eleştirmensen. O ürünü sevmeyebilirsin, ama senin olayın onun analizini yapmaktır. Ama festivallerde, eleştiri bazında çok güzel yerlere temas eden ve beni açan insanlar oldu. Ben böyle düşünmemiştim, demek ki böyle de anlaşılmış dediğim zamanlar oldu. Genç bir sinemacı olarak, farklı anlaşılmaları da görebildiğim dersler çıkarttım.

Genç bir sinemacı olarak, örnek aldığın veya filmlerini ve tarzını sevdiğin yönetmenler var mıdır?

Kieslowski’nin filmlerini severim. Her seferinde, defalarca izlememe rağmen hayranlıkla izlediğim Pedro Almodóvar filmleri vardır. Pedro Almodóvar, benim için çok mühim bir insan. Onun sahnelerinden, olaylara bakış açısından vs sinemasına biraz yaklaşıp, ondan bire bir etkilenebilirim. O Yeni dönemden Asghar Farhadi var. Güneşli Pzartesiler’in yönetmeni Fernando León de Aranoa’yı severim. Adını duyuramadı çok fazla belki, ama çok başarılı bir yönetmen. Lübnan’lı kadın yönetmen ve aynı zamanda oyuncu Nadine Labaki’nin sinemasını da severim. Sinemayı olgunlaştıran, geçmişten yönetmenlerden bahsetmiyorum çünkü onlar hepimizi etkiledi. Ama ne yaparsa yapsın izleyeceğim ve arkasında duracağım yönetmenleri bu şekilde sayabilirim.

İlk uzun metrajını çekmiş bir kadın yönetmen olarak, bu sektörde yer almak ve yönetmen olmak isteyen gençlere neler önerirsin?

Bizim kültürümüz, maalesef biraz aşağıya çeken bir kültür. Özellikle yaptığımız iş, toplum kalıplarına meydan okuyan bir iş. O yüzden gerekli eleştirileri ve tavsiyeleri alıp, geri kalan her şeye kulak ve göz kapayıp, kendi yollarını bulmalarını tavsiye ederim. Ben öyle yaptım, çünkü “yapamazsın”lar bizi aşağıya çekmekten başka bir şeye yaramıyor. Herkesin bir yolu var ve o yolu içinde hissediyor. O hissiyatlarına güvenip devam ederse, ben bir çok insanın başarılı olacağına inanıyorum. Çok meşakkatli bir yol ve sadece adanmış olmayı gerektiren bir sektördeyiz. Biz sadece bir film çekmiyoruz, onu yazarken ona bir hayat veriyoruz. O yüzden sürekli aşağı çeken ve örseleyen bir toplumdayken, bunlara kulak asmadan herkesin kendi yolunu bulmalı.

“Ankara’da henüz keşfedilmemiş yeraltı hikâyeleri var.”

Ankara’da doğup büyümüş bir yönetmensin. Ankara da bugüne kadar bir çok filme, diziye vs ev sahipliği yaptı fakat İstanbul’a nazaran burası kısıtlı. Ankara’yı sinemasal anlamda nasıl buluyorsun peki?

Bu şehrin, bence çok acayip ve henüz keşfedilmemiş yeraltı hikâyeleri var. Hep İstanbul’un yeraltı ve şehir hikâyelerine bakılır. Görsel açıdan çok uygun uygun olduğunu düşünmüyorum, ama hikâye bazında ilginç şeylerin çıkabileceğine inanıyorum. İnşallah daha fazla film yapma fırsatım olur da, bir gün Ankara’da geçen bir hikâyeyi konu ederim, zaten aklımda var öyle bir hikâye. Genelde bir de sanatçılar Ankara’dan çıkıyor. Ben Ankara’yı binlerce kez tercih ederim İstanbul’a, hem doğduğum yer olduğu için hem de derli toplu, düzenli ve ahlaklı bir yer olduğu için. İstanbul çok fazla karışık ve metropol olmaya başladı. İstanbul’da bile Ankara’lı biriyle karşılaştığımda içim daha rahat oluyor.

“Toz”un ardından yeni uzun metrajlı projenden biraz bahsedebilir misin?

Artık bu güvenlik durumu ve yapım kısmını düşünmeden, o tarafı biraz başkalarının omuzlarına bırakarak yeni bir filme hazırlanıyorum. Senaryosunu yazmaya başladım, yeni mekanlar vs aklımda. Bu sefer bambaşka bir şey deneyeceğim. Toz’a başladığımda 23 yaşındaydım. Şu an 30 yaşındayım ve hayat değişti, ben değiştim, çevre değişti ve dünya değişti. Şimdi bambaşka bir şey deneyeceğim, yine çok mesele ettiğim bir şey hakkında yazıyorum ama bu sefer kadın ve erkek karakterler daha eşit dağılımlı. Bir de bunu deneyelim gibisinden bir şey değil, içimi yoran ve üzen bir hikâye üzerine çalışıyorum. Önümüzdeki süreçler bakalım neyi gösterecek…

Kısa film ve fotoğraf üzerine de bir şeyler yapmaya devam edecek misin?

Aslında bakarsan, Afganistan’da çektiğim fotoğraflar var. Vizyon öncesi ya da sonrası bu fotoğraflardan bir sergi yaparak, ondan edilecek gelirle oradaki okullara araç gereç yardımı yapmayı düşünüyorum. Bakalım o da biraz gelişim aşamasında, fotoğrafları seçiyoruz. Şimdi yine uzun süreli bir yolculuğa çıkıyorum, yeni filmin hikâyesinin geçeceği yere doğru. Orada da yine fotoğrafla başlayacağım. Çünkü fark etmeden bir şey yakalıyorsun ve o anda başka bir hikâye çıkıyor. Afganistan’a ilk gittiğimde çoğu zaman random yani hızlı bir şekilde çekmiştim, çünkü oradaki insanlar ne tepki verirler kamerayı görünce diye biraz çekinmiştim. İkinci ve üçüncüde rahatlamaya başladım, ilginç fotoğraflar yakaladım. Görüntü yönetmenine de, bak böyle bir şey yakaladım bakalım gibisinden konuşuyorduk. Yine öyle yapmayı düşünüyorum. Bakalım yeni, yolculukta neler yaşayacağız.

İnşallah o da başarılı bir yolculuk olur senin için, çok teşekkür ederim bu keyifli sohbet için…

Ben de çok teşekkür ederim.

Kültür sanat yayıncılığında yeni bir soluk: Karaköy Mono

Memleket topraklarında uzun zamandır eksikliği hissedilen kültür sanat yayıncılığına yepyeni bir soluk getirmeyi amaçlayan Karaköy Mono dergisi ikinci sayısıyla yoğun ilgi görüyor.

Kültür sanat yayıncılığında yeni bir soluk: Karaköy Monoİki ayda bir yayınlanan Karaköy Mono ana akım medyada dahi “Yazılı basın mı?”, “Görsel basın mı?” tartışmasının sürdüğü bir dönemde, ilk sayısında Charles Bukowski gibi cesur bir kapakla raflardaki yerini alarak yayın dünyasındaki farkını baştan ortaya koydu. Edebiyattan sinemaya, tiyatrodan müziğe, resimden tasarıma kadar sanatın tüm dallarına sayfalarında yer veren Karaköy Mono genç ve tecrübeli yazarları da bir arada bünyesinde barındırarak derginin zenginliğini artırıyor.

Karaköy Mono sanatın farklı dallarının meraklılarını fazlasıyla tatmin edecek bir içerikle girdiği yolda emin adımlarla ilerlemeye devam ediyor.

Yeni nesil çizgi filmlerde yaratılan distopik dünya

0

Çizgi filmlerde doğa neredeyse hiç yok. Sanki gezegende kurduğumuz uygarlıkta öyle bir aşamaya gelmişiz ki, doğa yok olmuş.

Hızla yenilenen teknolojiler nedeniyle, yaşadığımız çağın bilişim çağı olarak adlandırılmasına artık kimsenin itirazı yok. Belki de hiçbir devirde teknoloji insanların günlük hayatlarına bu kadar girmemiş, yaşam tarzı ve sosyal ilişkilerini bu denli belirlememişti.

İnsanlar önceleri teknolojiyi ihtiyaçlarına göre üretir ve kullanırken, günümüzde teknolojik yeniliklere göre ihtiyaçlarını tanımlamaktalar. Teknolojinin günlük yaşamda kapladığı yer her geçen gün artarken, belki de bundan en çok etkilenen kesim gelişim çağındaki çocuklardır.

Televizyona “maruz kalan” çocuğun yaşı, hangi programları seyrettiği, ne kadar süre televizyonun karşısında kaldığı gibi pek çok sorunun yanıtı, televizyonun çocuk üzerindeki etkilerini belirler.

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’nun (RTÜK) 6-18 yaşlarındaki çocuklar üzerinde yaptığı son araştırmada, çocukların ekran karşısında kalma süresinin ortalama günde 5 saat olduğu ortaya çıktı.

Bu oran, bildiğimiz pek çok eski araştırmanın elde ettiği bulgulara göre çok daha kaygı verici. Çocukların televizyon başında geçirdikleri saatler giderek artarken yaşların küçüldüğü, hatta bağımlılık nesnelerine bilgisayar, tablet ve telefonun da eklenmiş olduğu görülüyor.

Çocuklar, ‘oyalanmaları’ için saatlerce televizyon, tablet ve bilgisayar karşısında bırakılıyor. Çalışmak zorunda olan ebeveynlerin yorgunluğu, ilgisizliği ve zaman sıkıntısı da çocukları daha fazla televizyonla vakit geçirmeye yöneltiyor.

Televizyon, çocukların sosyal ve psikolojik şekillenmelerinde kalıcı etkilere sahip. Çocukların tüketici alışkanlıklar kazanması, şiddete, saldırganlığa başvurması, kültürel yabancılaşma, televizyon kahramanlarına öykünme, özdeşleşme, gerçeklerden, hayattan, sokaktan, insanlardan kopma, asosyallik, dikkat dağınıklığı ve konsantrasyon eksikliği, uzun süre televizyon karşısında kalmanın yarattığı çeşitli sağlık sorunları televizyonun olumsuz etkilerinden sadece bazıları.

Günümüzde çocuk dünyası yetişkinlerin dünyasına yaklaştı

Televizyonun evlere girdiği ilk yıllarda çocuk olan ve o günleri hayal meyal de olsa hatırlayan bizler, bugün bir karşılaştırma yapma imkânına sahibiz.

Türkiye’de ilk televizyon yayını İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) tarafından 1952 yılında başlatıldı. Ancak televizyonun evlerimize girmesi TRT yayını ile oldu. TRT spikeri Nuran Devres‘in, “Burası üçüncü bant beşinci kanaldan deneme yayını yapan Ankara Televizyonu. Sayın seyirciler bugün 31 Ocak 1968 Çarşamba, Ankara’dan televizyon yayımına başlıyoruz” sözleri ile ilk yayın başladı. Dolayısıyla ülkemiz için çizgi film miladını da bu dönem, yani 70’li yıllar olarak kabul edebiliriz.

Aradan geçen onlarca yılda sürekli gelişen teknolojiyle birlikte çizgi filmler de pek çok değişim yaşadı, ancak çocukların çizgi film izleme tutkusu azalmadan sürdü.

1970’li yıllarda çocukların izlediği çizgi filmlerin başında Mickey Mouse, Temel Reis, Ayı Yogi, Şeker Kız Candy, Arı Maya, Pembe Panter, Tom ve Jerry geldi. Ormanlar Kralı, Gulliver’in Maceraları, Şahinler, Tonton Ailesi ve Pinokyo da aynı dönemin popüler çizgi filmleri arasında. Bu yapımların, her türlü eleştiriden azade olmasalar da eğlence ve macera odaklı özellikleriyle genel olarak çocuk dünyasına hitap eden nitelikte oldukları belirtilebilir.

Kuşkusuz toplumsal cinsiyet açısından irdelendiğinde, kız ve erkek rollerinin ayrıştırılması, çocukta yanlış bilinç, şartlanma ve model oluşturulması yönündeki eleştiriler bu dönem yayınları için de geçerlidir. Özel televizyon kanallarının açıldığı ve rekabetin arttığı 1980’li yıllara gelindiğinde çizgi film sayısının arttığını görüyoruz. Şirinler, Bugs Bunny, Tweety, Atom Karınca, Red Kid, Casper, Taş Devri, He-Man, Tarzan ve Heidi gibi hala izlenilen ve hatırda kalan çizgi filmler bu yıllara damgasını vurdu.

90’lı yıllar bilgisayarın hayatımıza girmeye başladığı yıllar olduğundan, dijital imkanlar çizgi filmlere de yansıdı. Öte yandan devlet televizyonu yanında özel kanallar da açıldı ve sayıları hızla arttı.

Bu yıllarda erkek çocuklar için kahramanın, kurtarıcının, bireysel mücadelenin, fiziksel ve süper güçlerin öne çıktığı yapımlar popülerlik kazanırken, kız çocuklar içinse önceki yıllarda görmediğimiz kadar abartılı bir cinsellikle ön planda olan genç kız figürleri yaratıldı.

Ninja Kaplumbağalar, She Ra, Richie Rich, Jetgiller, Beverly Hills Gençliği, Tazmanya Canavarı, Garfield, Snoopy, Speedy Gonzales, Kaptan Mağara Adamı, Voltran ve Yıldız Savaşları 90’ların unutulmaz çizgi filmlerindendi. Çoğu günümüzde de de popülerliğini sürdüren Batman, Zorro, Fantastik Dörtlü, Süperman, Robin Hood, Hulk ve Maske de doğuşunu 90’lı yıllara borçludur.

2000’li yıllara gelindiğinde tıpkı yayın alanında olduğu gibi çocukların istikrarlı ve sorunsuz bir alıcı kitle olduğunu fark eden televizyon dünyası pek çok çocuk kanalı kurarak bu alana yatırım yaptı.

Devlet televizyonu olan TRT Çocuk, özel kanallardan Cartoon Network, Minika Go, Minika Çocuk, Planet Çocuk, Kidz TV bunlardan bazıları.

Çizgi filmler ve çocuk yapımlarının dünü ile bugününü kıyasladığımızda pek çok çarpıcı gerçekle karşılaşıyoruz. Günümüzde çocuk dünyası büyüklerin dünyasına yaklaşmıştır. Bu, kendiliğinden olmamış, yetişkinlerin çocuk dünyasını her alanda sektör haline getirmesiyle gerçekleşmiştir.

Çocuk programlarının ilk yıllardaki masumiyeti, masallara ve klasik maceralara yakın ve henüz onlardan kopmamış durumu giderek aşılmış, yetişkinlerin dünyasında olan biten her şey çocukların dünyasına taşınmıştır.

Bunun çocuk diliyle olması ya da figürlerin çocuğa benzemesi bu gerçekliği değiştirmemektedir. Savaş, şiddet, ölme-öldürme, yenme-yenilme, fakirlik-zenginlik, tüketim, cinsellik, aşk gibi pek çok tema çizgi filmlere konu olmuş, olmaktadır.

Burada insanlığın mağara duvarlarına çizdiği ilk alegorik resimlerle, kendi insanlığımızın başlangıcı sayabileceğimiz çocukluğumuzda çizdiğimiz ilk resimler arasında bağlantı kurarsak, bütün bu resimlerin ortak teması doğadır. İlk insanların ve bütün çocukların resimlerinde doğadan figürler bulunur. Dağlar, dağların arkasında batan güneş, bulutlar, dağların yamacıyla sınır ağaçlar, dere, derenin kıyısında bir ev, evin bahçesi, bahçede çiçekler, köpek, kedi, inek, tavuk, kuş…

Bu ilk ‘çocukluk’ resimlerinde olduğu gibi izlediğimiz çizgi filmlerde de doğa, ağaçlar, orman, kulübeler, bahçeli evler, çayırlar, hayvanlar, hayvanlarla iç içe bir yaşam hakimdir.

Heidi, Şirinler, Arı Maya, Ayı Yogi, Temel Reis, Ormanlar Kralı, Taş Devri gibi dönemin popüler çizgi filmlerinde doğa, sadece hikayenin geçtiği bir fon değil, kahramanların günlük yaşamında yer alan kanlı canlı birer figürdür.

Günümüzde insan dışındaki diğer tüm ‘yaşayan’ canlıların, yani doğanın, bitkilerin, hayvanların çocuk dünyasındaki yeri reel yaşamda da çizgi filmlerde de azalmıştır. İnsan tek başınadır, kurtarıcılara muhtaçtır, tehlikenin nereden geleceği belirsizdir.

Sanayi devrimi sonrası insanlığın tahayyülünde doğa  –ya da toprak- yoktur. İnsan, kendi yarattığına tapmaya başlamış, doğaya ve toprağa saygısını yitirmiş, giderek kendine saygısını da yitirmekle yüz yüze kalmıştır. Bugün gelinen aşamada ayrıksı ve farklı bir örnek olması nedeniyle Cartoon Network adlı tematik çocuk kanalı konuyu irdelemek açısından özel bir öneme sahiptir.

Doğasız, oyunsuz çocuklar…

Cartoon Network adlı özel televizyon kanalının, çocuklara yönelik içeriklerde bilim kurgu ya da fantastik yapımlara yaklaştığı iddia edilebilir. Bilim kurgu filmlerinin insanlığa dönük çeşitli ütopya ya da distopyaları işaret etmesi gibi, çocukların önüne adeta distopik yaklaşımla insan merkezli olmayan yaratıkların ‘insancıl’ dünyası seriliyor.

Bununla çocuklar gerçek hayattan koptuğu gibi, gerçek hayatın umarsızca gideceği kötücül yer de işaret ediliyor. Umutsuz, karmaşık, belirsizlikten gelecek tehlikeye karşı tetikte, güvensiz ve asosyal çocuklar başka bir dünyaya aitlermiş gibi yaşıyorlar. Çoğu çizgi filmin oluşturduğu konsept, insanların yerini almış yaratık ve canlıların –bir de belki böceklerin- birlikte kurdukları yüksek teknolojili ‘yeni’ dünyayı işaret ediyor.

Programlarda doğa neredeyse hiç yok. Sanki gezegende kurduğumuz uygarlıkta öyle bir aşamaya gelmişiz ki, doğa yok olmuş. Cansız, cılız, yaşamakla ölmek arasında bir doğa, yaşamın üretim dinamikleri açısından bakıldığında insanların hayatlarında merkezde yer almayacak şekilde konumlandırılmış.

Bahsedilen çizgi filmlerde yer çukurları, su boruları, kanallar, koliler, tel örgüler, geometrik şekiller, sivri gökdelenler, helezonik yapılar, bir ağaç fidanından daha fazla yer tutuyor. Doğa çizgi film kahramanlarının ilgisini bile çekmiyor. Oyunlar doğayla, doğayla birlikte oynanmıyor. (Zaten oyun yok, mücadele var.)

Yani çiçek böcek peşinde koşan, doğayı seven, keşfeden çocuklar yok. Onları çevreleyen bir doğa yokmuş gibi davranan, umursamayan bir popülasyon hakim. Sürekli felakete sürüklenen dünyayı kurtarmakla ya da kurtaramamakla uğraşan, bu nedenle erkenden –bilgiyle, teknolojiyle serada olduğu gibi yapay koşullarda- büyümüş çocukların tedirgin, masumiyeti bozulmuş dünyası var. Doğa keşfedilmiş, ele geçirilmiş, bitmiş, artık bütün merak konusu uzay boşluğundaki başka gezegenler ve oradan gelecek canlılar üzerinedir.

Çizgi filmlerde çizilen tipolojiler de insana benzer yaratıklar şeklinde. Kafadan bacaklılar, gözleri oyuklar, konuşan hamburgerler, patates cipsleri, bir sürü yaratık.

Aynı durumu oyuncaklarda da görüyoruz. Artık oyuncaklar basit biçimde bebek, araba vs değil. Yüksek fiyatlarla satılan, ancak herhangi bir şeye benzemeyen yaratıklar; çöpsler, shopkins, matt hatter, fungus amungus, minions, grossery gang, star wars ve daha niceleri. Başka bir dünyaya ait olan ve kendi aralarında savaşan, didişen, rekabet eden yaratıklar, çocukların ellerinde, koyunlarında, çantalarında. Adeta bu dünya bitmiş, insanlık evrim geçirmiş ve yeni bir uygarlık yaratılmış gibi. Dünyanın gidişatının böyle bir yer olduğu bile iddia edilse, yaratılan bu yeni dünyada da bireysel kurtuluşun, kurtarıcının esas olduğu, insanlığa ait değerlerin hemen hiç yer almadığı eleştirisi yapılmalıdır. Ayakta, tıkınırcasına ve sınırsız bir açlıkla hazır yiyecek atıştıran, çocuk olduğunu tahmin ettiğimiz karakterlerin obez oluşu da hem yansıtılan hem de önerilen yaşam tarzının sonucu.

Maceralar daha çok evlerde yaşanıyor. Hatta daha da minimalize biçimde odalarda… Bahse konu olan çizgi filmlerin çoğu aile komedileri gibi sürekli ev içinde ve kapalı mekanlarda geçiyor. Sadece insanlık değil, çocuklar da ruhsal ve reel dünyalarında kapatılmayı yaşıyorlar. Tek başına, kardeşsiz çocukların bilgisayar, televizyon, tablet üçgeninde yerlerinden kalkmadan yaşadıkları maceralar, sonunda geleceğe ilişkin bezginliğe dönüşüyor. Çocuk yerinden kalkmıyor, ancak uçan yaratıklar gri gökdelenler arasında süzülüyor.

Bütün bu anlatılanların –yüksek teknolojiye mahkum oluşumuz, doğanın bitmişliği, gezegenin kaynaklarının tükenmesi, obezlik, bireysellik vs – gerçek olduğu, gerçek olanın yansıtılıyor olmasının da doğal olduğu belirtilebilinir. Ancak burada eleştirilen, yetişkinlerin dünyasındaki bütün “çöp”lerin ve fantezilerin ideolojik bir yaklaşımla çocukların dünyasına boca edilmesi, umut ve mücadele seçeneğinin yok edilerek çocuklara geçmişi değilse bile şimdiyi ve geleceği kurtarma şansının verilmeyişidir. “Yeni nesil çizgi filmler”in ağaçsız, yapraksız, kuşsuz, kedisiz, kitapsız, kısacası umutsuz kurgulanmasıdır. (SÖ/EKN)

Alıntı: Biamag- Sibel Öz

Kocan Kadar Konuş: Varsayımsal bir terapi

Biz modern zaman kadınları mutluluğu kendi içimizde arayıp sonra da neden bir türlü mutluluğa erişemediğimizi çözmeye çalışır; bunu yaparken de gerek felsefi, gerek sosyolojik, gerek ideolojik irdelemelerde bulunuruz ya hani? Hani bazen canımızın tak dediği noktada gelişi güzel kelimelerle “Yanlış yaptım; herkes gibi evlilik olsaydı ya tek derdim! Daha mutlu olurdum o zaman!” diye hayıflanırız ya… Hani bir gün gerçekten buna kafayı takar da çoktan dönüşü olmayan bir yola girdiğimizi fark eder; bu kıskaçtan çıkamayacağımızı anlayınca kendimizden soğuruz ya… Hah! İşte tam da böyle bir dönemde bütünüyle ön yargıyla uzak durduğum Kocan Kadar Konuş filminin başlat butonuna gitti elim.

Öncelikle belirtmeliyim ki Kocan Kadar Konuş filmi kitaptan uyarlama bir film ve vizyona girdiği yıl 15 hafta boyunca 1.930.677 kişi tarafından izlendi. İnceleme film üzerinden olacaktır.

Bir kere görsel açıdan eğlenceli, başarılı, hatta genel olarak Türk sinemasına bakarsak farklı bir film olduğunu söyleyebilirim. Karakter yaratımı açısından ana karakterin ismini (Efsun) çok klasik ve çok düşünülmüş bulmakla birlikte klasik bir Türk entel kadın karakterin çiziminin bilindik, sıradan ve doğal ögeler taşıdığını belirteyim.

Tabii ki bu karakter genel bakış açısıyla –ya da önyargılı bakış açısı demek daha doğru olacaktır- bakıldığında dış görünüşünden çok kültürel birikimine önem vermektedir. Bol bir hırka, kemik çerçeveli gözlük, şekline, rengine kafa yorulmamış fönsüz saçlar ve hayatının anlamı olabilecek bir kitap böyle bir film karakterinin vazgeçilmezidir elbette. Ve elbette dış görünüşünden çok kitap okumaya önem veren bu kızımız lisede kimseyle çıkmamıştır ve âşık olup da kavuşamadığı yakışıklı bir esas oğlan vardır.

Ve yine elbette bu kızımızın kırk yılda bir bulduğu (hayatı boyunca az sayıda erkek arkadaşı olduğunu karakterin kendi ağzından duyarız) erkek arkadaşı ona yeterince ilgi göstermiyordur. Bunun tartışmaya açık birçok sebebi olabileceği gibi filmde bunun suçlusunun entel kızımız olduğu çok basit bir görsel ögeyle sevgilisiyle buluşmaya kot-tişörtle gitmesiyle sezdirilir. Belki de bu yüzden sevgilisinden yeterince ilgi görmemektedir?

Kendisinden on yaş küçük kuzeninin evlenme teklifi alması canına tak ettirir ve “Ben nerede yanlış yapıyorum?” diye isyan ederek kız kardeşlerinden ve annesinden yardım ister. Erkeklerin nasıl tavlanacağı; evliliğe nasıl ikna edileceği konusunda ailenin bütün kadınları bu kültürlü ama taktik bilmeyen kızımızı eğitmek için seferber olur ve tabi ki işe esas oğlanı esas kızın çok güzel yemekler yaptığı konusunda ikna etmekle başlarlar.

Ve yine tabii ki kitaplarla büyüyen bu entel kızımızın hayran olduğu bir babası vardır; onu ailenin kadınlarından ayrı tutan; onun bu halini(!) destekleyen belki de tek insan. Bu baba figürü; entel kızımız ailenin kadınları tarafından dişilik konusunda eğitilirken “Sen de uydun bunlara; değiştin” diye hayıflandığında ve kızımıza “Ben ne yapıyorum?” dedirttiğinde karşımıza çıkar. Yani ailenin bütün kadınları saçmalarken bir erkek ortaya çıkar (ki bu filmde ailenin reisi) esas kızımızın aklını başına getirir.

Kızımız ne yapıyordur? Onu en doğal haliyle sevmiş olan erkeği yapmacık halleri ve evliliğe merakıyla kendinden adım adım soğutmaktadır. Tabii ya! Erkekler taktik peşinde koşmayan, doğal, kültürlü kadınlardan hoşlanmaktadır. Hatta o kadar ki; erkek egemen film olarak anacağım bu filmde Türk kadını epey tiye alınmış ve hatta bu o kadar çekinmeden ve alelade yapılmış ki bir kadın olarak bu yazıyı yazma gereği duyan ben bile hemcinsimin düşürüldüğü hâl karşısında bütün ikiyüzlülüğümle 108 dakika boyunca gülüp eğlendim. Normalleştirmenin dayanılmaz karşı konulmazlığı!

Film bittikten sonra bu oyuna nasıl geldiğimi sorgulayıp durdum ve oyuna gelişimin sadece bu filmle sınırlı olmadığına karar verdim. Biz bu oyunun içinde uzun zamandır debeleniyoruz aslında. Üstelik gidişata ya da sonuca bakılmaksızın kadının oyunun hilebazı ilan edilmesi işleri öyle içinden çıkılmaz hale getiriyor ki yıllardır gittikçe yükselen kadın sesleri normalleşti ve artık bir çok söylev klişe olarak nitelendiriliyor.

Kadın filmleri sadece festivallerde çoğu kadın olan belirli sayıda izleyiciye ulaşıyor. Biz birbirimize yeteriz demek; en büyük varsayımsal terapi. Kadının haklarını edinip (evet maalesef edinme aşamasında olduğumuz haklarımız var hâlâ) koruması için önce bütün kadınların bilinçlendirilmesi ve anlayışı (kadının kadına anlayışından söz ediyorum) özümsemesi gerekiyor. Sorun bu dünyada bir (Emekçi) Kadınlar Günü olmasından; bu günün bütün anlam ve önemini yitirerek dile getirilmesinden ve üzücüdür ki kutlanılmasından çok daha büyük.

Yıllardır süre geldiği şekilde üretimin, tüketimin, arzın, talebin, hatta sanatın bile kullanılarak empoze edildiği erkek egemen tavırla başa çıkmanın tek yolu aynı şekilde her alanda normalleştirilmiş bir tavırla yer almak belki de. Kadın filmlerinin yer aldığı festivallerle sadece derdi olan ve bu derdi irdeleyen kitleye hitap edilebiliyor. Elbette seyirciye ulaşmadan daha gişeye bir filmi kabul ettirememenin bir sürü sebebi vardır.

Zaten biz kadınlar olarak keşkeler aleminin varsayımsal terapilerine aşinayız. Öyle olsa güzel olurdu, aslında böyle olmalı, neden neden neden gibi cümleler, nidalar ve soru işaretleri içinde yaşayıp gidiyoruz. İzliyoruz. Dayanamayıp konuşuyoruz. Bazen içimize kapanıyoruz. Ve evet maalesef en çok kendimize, birbirimize ediyoruz.

Varsayımsal terapilerin gerçekçi anlayışlara dönüşmesi dileğiyle…

Kenya plastik poşet kullanımını yasaklıyor

Birleşmiş Milletler Çevre Programı‘nın 15 Mart 2017 tarihli basın bildirisine göre, Kenya’da plastik poşet üretimi, kullanımı ve ithalatı yasağı 6 ay sonra uygulamaya koyulacak.

Her ay kullanılan 24 milyon plastik poşet, çevreye verilen zararların ve sağlık problemlerinin en büyük nedeni. Ayrıca plastik poşetler, her yıl denize dökülen 8 milyon ton plastiğin büyük bölümünü oluşturuyor.

Kenya hükümeti, 6 ay sonra yürürlüğe girecek tüm plastik poşetlerin kullanımı, üretimi ve ithalatı yasağını duyurdu. Kenya’dan gelen bu karar, Birleşmiş Milletler Örgütü yeni inisiyatifi sayesinde “plastiğe karşı savaş” ilan ettikten üç hafta sonra geldi. Temiz Okyanuslar, 10 hükümet ile plastik kirliliğine karşı mücadele etmek üzere anlaşan yeni bir BM inisiyatifi.

Her yıl 100 milyon plastik poşet Kenya’ya süpermarketler aracılığıyla dağıtılıyor. Uzun zaman önce çevresel zararların ve sağlık sorunlarının en büyük nedeni olarak tespit edilen plastik poşetler, onları yiyecek zanneden kuşların, balıkların ve diğer hayvanların ölmesine neden oluyor, tarım topraklarına zarar veriyor, turistik alanları kirletiyor, sıtma ve dang humması gibi hastalıklar taşıyan sineklere üreyecekleri ortamlar sağlıyor.

Kampanya için yapılabilecekler hakkında hazırlanmış görsel. Telif: UNEP

Birleşmiş Milletler Çevre Programı yöneticisi Erik Solheim, “Kenya, olağanüstü doğal güzelliğine zarar veren şeyleri ortadan kaldırmak için kararlı önlemler alıyor. Plastik çöpler aynı zamanda karada olduğu kadar denizde de hassas ekosistemlere büyük zararlar veriyor. Bu karar, plastiğe olan eğilimi değiştirmek için harcadığımız küresel çabanın büyük bir başlangıcını teşkil ediyor. Kenya, çevresel liderliğinden dolayı tebrik edilmeli. Umuyorum ki bu örnek diğer ülkelere ilham verecek ve Temiz Okyanuslar  (Océans Propres (Fr.), Clean Seas (İng.) ) kampanyasına karşı yapılacak işbirliklerini hızlandırmaya yardım edecektir” diye belirtti.

Plastik poşetler, Kenya’daki şehir atığı yönetimi için en birincil sorun. Özellikle atık yönetimi ve sağlık hizmeti sistemlerine erişimin sınırlı olduğu en fakir bölgelerde. Bu poşetler, her yıl okyanusa dökülen 8 milyon ton plastiğe de katkıda bulunuyor. Şu anki plastik poşet tüketim hızına göre, 2050’de okyanuslarda balıktan daha çok balıkçılığa, faunaya ve turizme zarar veren plastik olacak.

Kenya, Birleşmiş Milletler Çevre Programı kampanyasını desteklemek adına önlemler alan 11. ülke. Afrika’da Ruanda ve Fas çoktan plastik poşeti yasakladı ve diğer ülkeler de önümüzdeki haftalarda bu konudaki önlemlerini duyurmaya hazırlar.

Endonezya, sonunda deniz çöplerini yüzde 70 oranında azaltmayı onayladı. Kanada, mikro boncukları (küçük plastik parçacıklar) zehirli maddeler listesine ekledi. Yeni Zelanda, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri kozmetikte kullanılan mikro boncukların yasaklandığını açıkladı.

Kaynak: UNEP

Kırmızı Kaplumbağa: Hayatta her zaman bir umut vardır

0
Hayatta, bir felakete doğru sürüklendiğimizi sandığımız, ama aslında hayatımızda yeni baştan bir sayfa açtığımızın farkında bile olmadığımız anlar vardır. Kimi zaman kıymetini biliriz, kimiz zaman da bilmez ve bunu çok geç fark ederiz. Ama umut hep bizimledir, farkında olsak da olmasak da yanımızda yeşermektedir.

Fransa ve Japonya ortak animasyon yapımı “Kırmızı Kaplumbağa” önce 2016 Cannes Film Festivali’nde “Belirli Bir Bakış” bölümünde yer almış, daha sonra 89. Oscar Ödülleri’nde En İyi Animasyon Film dalında aday olmuştu. Ülkemizde ise, 16. !F İstanbul Bağımsız Filmler Festivali’nden sonra, bu hafta vizyonda sinemaseverlerle buluşuyor.

2017 En İyi Animasyon Filmi adaylarından biri olan yapımın yönetmenliğini Michael Dudok de Wit üstleniyor. Filmde, bir adam denizde kayığıyla giderken fırtınaya kapılıyor ve kaza geçiriyor. Uyandığında, kendini kaplumbağaların, yengeçlerin ve kuşların bulunduğu ıssız bir adada bulan adam, kendine gelir gelmez burayı terk etmeye çalışıyor. Fakat her gemi yapma denemesinde bir şey bunu başarmasına engel oluyor. Karşısına çıkan dev bir kırmızı kaplumbağa ise, ona bir umut ışığı oluyor.

Bir kere nostalji yaptıran ve iki boyutlu animasyonları özlemiş olduğumu fark ettiğimi belirtmeliyim. Bu güzel mutluluğun yanında filmde ışıklarla dolu bir senaryo, daha doğrusu bir hikaye görmek de çok güzel. Kırmızı Kaplumbağa umut, aşk, paylaşım, arkadaşlık dolu bir film. Bir animasyonun verebileceği doğaüstü olayları da içermesine rağmen, hayatla bağ kuran bir yanı var aslında. Okyanusta kaybolup, sonra ıssız bir adaya düşen bir erkek karakterimiz var. Bu karakter belki de hiç yaşamadığı ve görmediği şeyleri burada keşfediyor. Bir yaşam mücadelesi veriyor, aç kalmamaya çalışıyor mesela. Yükseklerde bir ağaçtan buluğu meyveyi yiyor. Yerken, yengeçler de ona bakıyor ve minik bir parça onlara da veriyor. Gerçek hayatta kedi veya köpeklerle olan diyaloglarımız ve onların hareketlerinin, burada yengeçlere verilmiş olması çok tatlı bir enteresanlık olmuş.

Adamımızın başarısızlıkla sonuçlanan gemi denemelerinin nedeni ortaya çıktığı vakit, bunun altından önemli bir şey olduğunu anlıyoruz. Ama adamımızın verdiği tepki hepimizi şok ediyor. Daha sonra o neden ortaya yavaşça çıkarken, hatta biraz öncesinde adamımızın pişmanlığını izliyoruz. Oradaki pişmanlık duygusunun anlatımı, o kadar güçlü olmuş ki… Daha sonrasında iki yabancının bir araya gelip birbirlerini anlama ve tanıma safhaları da güzel bir halde başlıyor, fakat final çok çabuk toparlanıyor. Daha sonrasında yanına oğlunun gelmesi, adamımıza yaşama sevinci ekliyor. Oğluna bir şeyler öğretme ve büyümesi için verdiği çaba iyi anlatılıyor. Ve hikaye de bir şekilde oğlana devrolunca daha farklı evreleri izleme zamanımız geliyor.

Filmle ilgili tek sıkıntım ise şu. Evet filmde her duyguyla karşılaştığımız gibi aşk duygusuyla da karşılaşıyoruz. Fakat bu aşk, bize olması zor bir aşk gibi karşımıza çıkıyor. Fakat, nedense aşk bir anda oluyor ve yıllar geçiyor çocuklu bir aile görüyoruz. Bu aşk kavramını biraz daha açmasını bekliyorum bu filmden açıkçası. Çünkü genel geçer verilecek bir durum gibi durmuyor.

Filmin müzikleri ise tek kelimeyle muhteşem. Zaten filmde bir diyalog yok. Gelişen olaylar ve bir hikayeler bütünü izliyoruz. Böyle bir filmde de en önemli şey, kuşkusuz müzikler oluyor. Temasına uygun müzikler olmuş. Ayrıca filmin foley sanatını da tebrik etmek gerek, gerçekçi bir kullanım yapılmış.

Bazı filmleri hazmetmek kolay olmaz. Bunu bazı animasyon yapımlarda da yaşayıp görebiliyoruz. Eğer ki o film bizimle ve hayatla bir bağ kurmayı başarabiliyorsa, birbirimize ulaşmamız zaman almıyor. Kırmızı Kaplumbağa’da, içinizdeki bazı iyi ve kötü fikirleri keşfedeceksiniz. Onları keşfederken, bu koca dünyada bazı şeylerin önemsiz olduğunu ve yaşamanın, nefes almanın önemini bir kez daha anlayacaksınız. Belki de ıssız bir adaya yerleşip, hayatımızı orada sürdürmeliyiz diye bile düşünebilirsiniz. Hemen sinemaya koşun ve bu filmi o büyülü beyazperdede izleme şansına nail olun…

Animizmden hümanizme

Animizm, diğer adı ile canlıcılık, ilkel devirde yaşayan insanların tüm doğa olayları, nesneler ve canlıların bir ruhu olduğuna inanan en eski dinlerden biridir. Animistler, doğadaki canlı cansız tüm varlıkları kendileri ile bir tutar; bu nedenle tüm doğa varlıklarına saygı duyarlar.

Animizm kura­mını antropolog Edward Burnett Tylor geliştirmiştir. Tylor, animizmi bütün dinlerin temeli kabul eder.

İnsanlığın ilkel devirden bu yana bilişsel gelişimi, çevresinde anlamlandıramadığı olayları yorumlayabilmesine; yorumladıkça da bunların ruhlarla bağlantılı olmadığına inanmasına sebep olmuştur. Artık rüyada yediği bir nesneyi gerçekte yemediğini ya da gök gürültüsünün sebebinin kötü ruhları kızdırması olmadığını kavramaya başlamıştır.

İlkel devirden günümüze insanlar, anlama/yorumlama ve öğrenme biçiminde hem nitelik hem de içerik açısından giderek yetkinleşmiştir.

İnsanlar, kendilerini diğer canlılardan farklı kılan bu özelliklerini keşfettikçe kendini diğer canlılardan farklı bir yerde konumlandırmaya başlamıştır. Böylece canlıların evrimini tetikleyen ekolojik, biyolojik, fizyolojik etkilere bir yenisi eklenmiştir; insan. İnsanın etkisi ile yapay seçilim hayatımıza girmiştir.

Yapay seçilim, bir canlının, başka bir canlıyı, çıkarları ve istekleri dahilindeki bir özelliğinden ötürü sürekli kayırarak ve aynı popülasyon dahilindeki bazı bireylerin zayıf özelliklerinden dolayı üremesine engel olarak, doğada meydana gelen seçilimi yapay yollarla tekrar etmesidir.

 Poem by Mary Lynn. Illustrated by veganmisanthrope

Tarım devriminden bu yana büyük hayvan türlerinin yüzde 90’ı insanların çeşitli amaç ve çıkarları doğrultusunda evcilleştirilmiştir. İnsanların kendi beklentileri doğrultusunda müdahalede bulundukları hayvanlar, hayvan endüstrisi başta olmak üzere yıllardır sosyal ve fiziksel birçok acıya mahkum bırakılmıştır.

İnsanların arzuları doğrultusunda diğer tüm canlılar üzerindeki bu etkileri, insana fayda ve hoşnutluğu ön planda tutan hümanist anlayışın da başlangıcı olmuştur. Hümanizm, insan varlığını tek ve en yüksek değer kaynağı olarak görmüş ve insanı tanrılaştırmıştır.

Peki tanrının tanımı nedir?

Evrenin ve her şeyin yaratıcısı, koruyucusu, yöneticisi olduğuna ve birliğine inanılan yüce varlık.

Bu bakış açısı, insan dışındaki tüm hayvanlara yapılan sömürüyü meşrulaştırmaktadır.

Yerdeki taştan gökyüzündeki buluta, küçük bir böcekten devasa bir mamuta kadar her varlığın kendisi ile benzer ruhu taşıdığına inanan; bu nedenle çevresi ile bütünleşmiş şekilde yaşayan ilk insandan, tüm canlıların kendisi için var olduğunu düşünen, yönetici, egoist insana evrimimizi göz önüne aldığımızda masumiyetimizi kaybettiğimizi söylemek çok da yanlış olmayacaktır.

Ancak doğadan kendimizi bu kadar soyutlayıp tanrılaştırırken unuttuğumuz fizyolojik bir gerçek var: Tüm canlılar insansız yaşayabilir ama insanlar diğer canlılar olmadan varlıklarını sürdüremezler.

Başlık görseli