Ana Sayfa Blog Sayfa 333

Coca Cola’nın mucidi morfine bağımlı ve parasız şekilde öldü

Coca-Cola, dünya üzerinde en bilinen içecek olsa gerek. Bu siyah sıvı dolu özel biçimli şişeler her gün gezegenin dört bir yanına ulaşıyor.

The Coca-Cola Company, dünya genelinde yaklaşık 130 milyon çalışanıyla, önlenemeyen küreselleşmenin bir örneği ve geçmişten günümüze en zengin şirketler arasında yer alıyor. Buna rağmen, şirketin oldukça trajik bir hikâyesi var.

Bu meşhur içecek, Amerikan İç Savaşı’nda Konfederasyon Kuvvetleri askeri olarak savaşan eczacı John Pemberton tarafından bulundu.

Nisan 1865’te John Pemberton, birçokları tarafından Amerikan İç Savaşı’nın son savaşı olarak görülen Kolomb Muharebesi’ne katıldı. Savaşta göğsünden bir kılıç yarası alarak ölümden döndü ve uzun süre ağrı kesici olarak morfin kullanmak zorunda kaldı. Kullanmaya başladıktan kısa süre sonra morfin bağımlısı oldu.

Eczacılık bilgilerini kullanarak bu bağımlılığına bir çözüm getirmeye karar veren Pemberton, koka da dâhil pek çok bitki üzerinde çalıştı.

1866’da, Kolomb Muharebesi’nden bir yıl sonra, “Pemberton’s French Wine, Coca” adını verdiği alkollü içeceği satışa sundu. Bu içkiyi kendi eczanesi olan Pemberton’S Eagle and Drug House’da imal etti.

John Pemberton’un portresi

Tanıtımında ağrı kesici olduğu, stresi azalttığı ve cinsel gücü artırdığı vurgulanan bu içki büyük ilgi gördü.

Tüm bunlar olurken, Atlanta yönetimi 1886’da çıkardığı içki yasasıyla, kentte içki alım-satımını ve imalatını yasakladı. Bu yasa, Pemberton’un girişimini de etkiledi. Bu yüzdem Pemberton, Coca’yı alkolsüz içeceğe dönüştürmek zorunda kaldı.

Coca-Cola Company’yi kuran Pemberton, yakın arkadaşı Wills E. Venable’ın yardımıyla meşhur gizli formülü tamamladı. İkili, başlangıçta ilaç olarak piyasaya sürmeyi amaçladıkları Coca-Cola’yı, yanlışlıkla karbonatlı su katmaları sonucu meşrubat olarak piyasaya sürmeye karar verdiler.

Bedava bir bardak Coca-Cola almak için kullanılan fiş. Tarihteki ilk kupon olduğu düşünülüyor. İlk olarak 1888’de ürünün tanıtımı için dağıtıldı. 1013 itibariyle şirketin amorti ettiği nilet sayısı 8.5 milyonu buldu.

Pemberton, Coca-Cola’nın bir gün “dünyanın milli içeceği” olacağını öngörmüş olsa da, Coca-Cola o günlerde pek popüler değildi. Bu yüzden Pemberton içeceğin formülü üzerindeki haklarını Atlanta’daki iş ortaklarına sattı.

Pemberton’un en büyük sorunu Coca-Cola’nın kendi morfin bağımlılığına çare olmamasıydı. Sağlık durumuysa hızla kötüleşiyordu.

Coca-Cola’nın ilk reklamlarından biri.

Morfin pahalı bir madde olduğundan Pemberton parasının çoğunu krizlerini dindirmek için harcıyordu. 1888’de mide kanserinden öldü. Ölmeden önce hemen hemen tüm servetini kaybetmişti.

Bu konuyla ilgili The Vintage News’te yer alan yazıyı okuyabilirsiniz.

Yine de John Pemberton, şirketinin hatırı sayılır bir miktar hissesini oğlu Charles Pemberton’a bırakmıştı. Ne yazık ki, Charles Penberton, kendisi de morfin bağımlısı olduğu için hisselerini sattı. Charles Penberton, babasından altı yıl kadar sonra öldü ve Coca-Cola’nın bu büyük popülaritesini(!) göremedi.

Bu yazı, The Vintage News’teki John Pemberton, the Inventor of Coca-Cola, died penniless and addicted to morphine başlıklı yazıdan, Mihri İlke Çeperli tarafından Gaia Dergi için çevrilmiştir.

“Anlatılan Senin Hikayendir” ve sanata genel bakış: Levent Üzümcü röportajı

1

Levent Üzümcü ile Anlatılan Senin Hikayendir oyunu, tiyatro ve sanat üzerine konuştuk. Sahneye taşıdığı tiyatro oyununu anlatan Levent Üzümcü, sanatın içinde barındırdığı güzelliği bize tekrar hatırlatan fikirlerini paylaştı.

“Ben bu ülkedeki insanların oturup siyaset konuşmadıkları takdirde beş dakika içerisinde çay içerek, sohbet ederek birbirlerini çok sevebileceklerini düşünüyorum. 

Anlatılan kimin/kimlerin hikayesi?

Aslında bakarsan anlatılan hepimizin hikayesi. Sadece benim hikayem değil, hepimizin hikayesi. Çünkü bu coğrafyada bir yerden bir yere göç etmek zorunda bırakılmış, yerinden yurdundan edilmiş insanların hikayesi bu ve bu topraklar bir köprü gibi olduğu için tarih boyunca da çok fazla insan yerinden yurdundan edildi burada. Türlü türlü insanlar geldiler birbirini ittirdi, bir yerlere doğru gönderdi, öbürü birini kaldırdı bir yere götürdü, birini aldı getirdi. Taa çok eski yıllardan beri bu devam etti. Büyük İskender’in bir projesiydi Mezopotamya’yı, iki ırkı birleştirmek. Büyük seferi sırasında İskender Mezopotamya’ya gelir ve der ki; buranın insanları ne kadar güzel. Yüz bin Makedon’u alır yüz bin Orta Doğulu ile çiftleştirir. Helenizm budur ve tarihin ilk  büyük nüfus birleştirme hareketidir. Bir tür kardeşlik doğurmak adına yapılmış şeylerdir. İşte “Anlatılan Senin Hikayendir”de  yerinden yurdundan edilen, zorla, başka yerlerde yaşamak zorunda bırakılmış insanların bir tür dramıdır.

Siz bu hikaye ile seyircinize ne vermek istiyorsunuz? Onların hikayesini anlatıyorsunuz ama onlar ne almalı bu hikayeden?

Aslında bir alma durumu yok. Oyunda da söylüyorum, bir insanı tanımak demek onun hikayesini bilmek demektir. Biraz tanış olmak derdindeyim. Çünkü bugün Türkiye’nin en büyük probleminin bu olduğunu düşünüyorum. İnsanlar birbirlerinden uzaklaşıyorlar.Ben bu ülkedeki insanların oturup siyaset konuşmadıkları takdirde beş dakika içerisinde çay içerek, sohbet ederek birbirlerini çok sevebileceklerini düşünüyorum. Bizim insanımız ilişki kurmak konusunda çok kolaydır. Bir çay içersin, iki sırtını sıvazlarsın, iki konuşursun olay hallolur. Ama maalesef günümüzün şartları insanları birbirinden uzaklaştırıyor.

Genel olarak tiyatroya bakacak olursak, seyirci profilini nasıl buluyorsunuz?

Çok çeşitli ve değişken buluyorum. Yaşa göre, eğitime göre profili var seyircinin. Bunu en iyi biz sahneden görüyoruz, insanların yüzüne baktığımızda. Bir kere üniversite öğrencileri, yeni evli çiftler geliyor, bu beni çok mutlu ediyor. Ardından orta yaşın üzerinde insanlar ve bir de emekliler geliyorlar. Çocuklar  var tabii ki onları asla unutmamalıyız. O kadar mutlu oluyorum ki… Böylesine önemli bir oyunun çocuklar tarafından bu derece dikkatle izlenmesi beni o kadar çok mutlu ediyor ki. İnan bana Büşra yedi yaşında çocuk da, dört yaşında çocuk da izledi bu oyunu, dikkatle izliyorlar. Çok hoşuma gidiyor!

Kendi adınıza eleştirel bir iş yaptığınızı düşünüyor musunuz? Yaptığınız işi nasıl tanımlarsınız?

Tiyatro özünde böyle bir iştir zaten. Sanat eseri yaratan insan, yani bu tiyatro eserinin yazarının, tıpkı bir roman yazarı gibi, tıpkı bir ressam gibi, heykeltıraş gibi, bir film yönetmeni, bir tiyatro yönetmeni gibi hayata dair bir derdi var. Sanat eseri bundan doğar. İnsanın kendi ve yaşam ile dertlerini yazmasından, yontmasından, boyamasından doğar. İşte bu hikaye o zaman buluşuyor seyircisi ile. Tabii ki böyle dertlerin içinde her zaman bir eleştiri de vardır. Olmak zorundadır.

İnsanlar genel olarak kendilerine yakın bulduğu platformlarda olmayı tercih ediyor. Her sanat eseri herkese hitap etmek zorunda değil ama sanat ile iki farklı kutuptaki insanlara da ulaşmanın bir yolu var mıdır? ( Bu soru için Levent Üzümcü oyunu izleyip, bu sorunun cevabını benim vermemi istedi.)

Oyun başlar başlamaz, öyle bir “merhaba” kucakladı ki bizi, tüm insanlığı… Ardından gelen hikayelerin derdine, neşesine ortak olduk hep beraber. Girit’ten Ayvalık’a uzanan hikayelere aşina olduğumu düşünürken, kötülüğün kazandığı görülmemiştir hiç dendi. Güneş her sabah doğar, inadına doğar dendi. Evet, bu bizim hikayemizdi. Karanlık da hepimizeydi, güneş de hepimize doğuyordu. Tiyatro, insanı insana, insanca anlattığını kanıtlamıştı yine. İnsanlığı anlatıyordu. “İnsandan önce insanlığı sev” diyerek sahneden vermiş oldu Levent Üzümcü bana cevabını. Belki de sanat her taraftaki insanlara ulaşmanın, dokunmanın en güzel yoluydu.

Tiyatro kendi alanını mı yaratır, içinde bulunduğu şartlara göre mi şekillenir?

Bütün sanat eserleri, sanat eserinin yaratıcısına göre şekillenir ve sana bir şey sunar. “Ben hayata buradan ve böyle bakıyorum” der. Bir tabloya baktığında aslında bir ressamın kafasının içindeki pencereden içeriye bakıyor gibisindir. Bir heykele baktığında, o heykeltıraşın kafasının içindeki pencereden bakarsın o heykele. Çünkü sana onu göstermektedir. Tabii ki bir sanat eseri ister istemez, kendi içerisinde, o sanatçının tavrını ve bakış açısını barındırır.

Kendi çevresini etkilemesi durumuna nasıl bakıyorsunuz?

Sanat eserini yaratan insan bunu bekler mi bilmiyorum. Çünkü sanat eserini yaratan insanlar onu kendi iç rahatlıkları için yaparlar. Bir tür ifade biçimidir bu ve o ifade biçimini paylaşan insanlar onun için ortak alıcılardır. “Dur ben şimdi herkesin hoşlanacağı bir sanat eseri yapayım” diye yapmazlar bunu. “Dur ben kendimi ifade edeyim” diye yapar. Bu bir yoldur, ben bu yoldan gidiyorum der. O yoldan gitmek isteyenlerle de birlikte gider.

Sanatın özgürlüğünü nasıl tanımlıyorsunuz? Sanatın denetimi konusuna nasıl bakıyorsunuz?

İki türlü denetim biçimi var. Biri sansür, diğer otosansür. Sansür, sanatı yönettiğini düşünen ya da sanat üzerinde söz hakkı olduğunu düşünen birtakım yönetim birimlerinin sanat eseri ile ilgili yorumları ve engellemeleridir. Otosansür ise böyle bir engelleme olabilir düşüncesi ile sanat eserini yaratan kişinin kendi kendine yaptığı bir şeydir. Bir tür ket vurma, engellemedir. Sanat eserlerinde hiçbir şekilde sansürün ve otosansürün yararı olmadığını düşünüyorum. Sanat eserinin en önemli alıcısı halktır. Sanat eseri, kişinin kendini ifade etme biçimidir ve bu ifade etme biçimi kiminle buluşuyorsa ona son derece saygı gösterilmelidir. Bugün Türkiye’de çekilmiş herhangi bir sinema filminin izleyicisinin 6-8 milyon olması onu bir sanat eseri yapmaz. Seyirci sayısı belirlemez bunu. Bir filme 8 milyon kişi, bir filme üç bin kişi gidiyorsa ama üç bin kişinin gittiği film Cannes Film Festivalinde ödüllendiriliyorsa… Sanat eserinin parametreleri çok değişik. Bir şeyi sanat eseri yapan, onu yapan insanlar tarafından, mesela yönetmenler, oyuncular tarafından takdir edilmesi olduğu kadar aynı zamanda  seyirciler tarafından da takdir edilmesidir. Ama sanat eserini sanat eseri yapan kalıcı olup olmadığıdır. Biz bugün hala Shakespeare oynuyorsak, Shakespeare’in yazdığı sanat eseridir. Son dört yüz yıldır Shakespeare oynanıyor dünyada. Biz hala Van Gogh tablosuna bakabiliyoruz, hala! Hala oturup Rüzgar Gibi Geçti izliyoruz. Bundan 50 yıl sonra bugün 8-9 milyon seyirci toplamış filmlerden hangisi izlenecek?

Sanatın özgürlük sınırlarını nasıl belirliyorsunuz ya da bir sınır çiziyor musunuz?

Hayır. Seyirci beğenisinin dışında hiçbir sınırı yok. Bir de kalıcılığı dışında, o da bir sınır değildir zaten. Hak ettiği bir şeydir. Tekrar ediyorum bir sinema filminin üç bin kişinin gidiyor olması o sanat eseri değildir demek anlamına gelmez. Biz bugün, örneğin Nuri Bilge Ceylan’ın herhangi bir filmini dünyanın neresinde izletirsek izletelim olur. Ama mesela 8-9 milyon kişinin gittiği bir sinema filmini Türkiye’de bugün günümüz itibarıyla acaba başka bir yerde izletsek ve desek ki “arkadaş  bu filme 9 milyon kişi gitti demek ki bu iyi bir şey” olmaz yani.

Bir programda kendinizden bahsederken sanatçı değilim, oyuncuyum diyorsunuz. Buradaki ayrımı nasıl yaptınız?

Çünkü sanat yaratıdır. Kafasındakileri oturup da kağıda döken, kafasındaki resmi tuvale döken insan, kafasındaki şekli yontan insan sanatçıdır. Kemancı sanatçı değildir, beste yapmıyorsa. Fazıl Say sadece piyano çalsaydı, bu onu sanatçı yapmayacaktı. Ama besteleri var. Biz icracı ile sanatçıyı çok karıştırıyoruz birbirine. Bu yalnızca benim dışa vurumum değil, insanları biraz bilgilendirmeye çalışmak amacım. Ben icracıyım. Yazılmış bir sanat eserini yorumlamaya çalışıyorum. Ben sanatın işçisiyim, amelesiyim. Bir sanat eseri yaratmıyorum. Bir kemancının notaya bakarak çalmasının onu sanatçı yapmadığı gibi, ben de o replikleri söyleyince sanatçı olmuyorum. Biri müzisyendir, kemancıdır, öbürü de oyuncudur.

Nasıl bir kültürel politika yürütülmeli?

Devletin bir kültür politikası olması durumu şöyle olmalı; sanat yapan insanları rahat bırakmalı. İlla bir kültür politikan olacaksa devlet olarak yarışma düzenlersin, şöyle şöyle sanat eserleri arıyorum dersin ama bunu değerlendirecek bağımsız bir jüriye ihtiyacın var. Yani milli kültür şurası yapıp da Devlet Tiyatrolarını özelleştirmek değildir çözüm. Devlet Tiyatrolarının “özerkleşmeye” ihtiyacı vardır. Ama bu coğrafyada parayı veren düdüğü çalar mantığı öylesine oturmuştur ki yapacak hiçbir şey yoktur maalesef. Devlet diyor ki, Devlet Tiyatroları’na, bunun parasını ben veriyorum, benim borazanlığımı yapmalı, ben ne istiyorsam onu oynamalı. Böyle bir şey olamaz ki. Yapmaya çalışıyorlar, mahvoldu gitti Devlet Tiyatroları, Şehir Tiyatroları, ödenekli tiyatrolar. Bunlar çok eski kurumlar, çok özel kurumlardı.

Özel tiyatroların artışı buna bağlı diyebilir miyiz?

Hayır. Özel tiyatroların artışı belki, bir yere kadar ama çok fazla mezun vermeye başladı okullar. Pıtrak gibi çıktı her yerde konservatuvarlar, tıpkı üniversiteler gibi. Mesleği öğretecek bu kadar hoca var mı bilmiyorum. Belki de arkadaşlar kendi kendilerine öğreniyorlar mezun olduktan sonra. Çünkü öyle yerlere konservatuvarlar açtılar ki hocası yok. Nasıl olacak bu iş ? Burs ile sanat eğitimi hakkı vermeye başladılar, anlaşılır. Ama bir de paralı vermeye başladılar. Şimdi konservatuvar sınavına birisi girse, ben bu okulun parası neyse vereceğim, dese almazlar. Ama özel bir üniversitede, adam parasını verip okuyacağı zaman hayır diyemiyorlar. Kim girmek istiyorsa giriyor. Böyle bir şey olmaz ki.

Dünyaca ünlü filmler, 28. Ankara Uluslararası Film Festivali’nde!

1

Sinemaseverlerin her yıl merakla beklediği 28. Ankara Uluslararası Film Festivali, bu yıl da bol sürprizli bir programla 20-30 Nisan 2017 tarihleri arasında izleyicileri ile buluşacak.

Festivalin Dünya Sineması bu yıl; Anısına, Berlin’den Taze Taze, Bir Ülke: İspanya, Terence Davies Retrospektifi, Körleşme, Usta İşi ve Dünya Festivallerinden bölümlerinden oluşacak.

Anısına

“Anısına” bölümünde 10 sene önce aramızdan ayrılan Michelangelo Antonioni Passenger, Ingmar Bergman Smiles of a Summer Night filmleri ile anılırken; Abbas Kiarostami Close up, Andrzej Wajda Afterimage, Jacques Rivette ise La Bande des Quatre filmleri ile bu seçkide yer alacak.

Berlin’den Taze Taze

Festival, bu yıl Berlin Film Festivali’nde gösterilen ve yarışan filmleri “Berlin’den Taze Taze” bölümünde Ankara’ya taşıyacak. Berlin Film Festivali’nin açılışını yapan Etienne Comar’ın ilk filmi Django, “Altın Ayı” ödülünü kazananan Macar yönetmen Ildikó Enyedi’nin filmi On Body and Soul, En iyi Senaryo ödülüne layık görülen Sebastian Lelio imzalı film A Fantastic Woman izleyici ile buluşacak. Seçkide gösterilecek diğer filmler; Agnieszka Holland – Spoor, Calin Peter Netzer – Ana , Mon Amour, Thomas Arslan – Bright Nights, Andres Veiel – Beuys.

Bir Ülke: İspanya

Dikkat çeken yapımları ile İspanyol sinemasının son 10 yılına “Bir Ülke” bölümünde hak ettiği ilgiyi veren festival, birbirinden renkli İspanyol yapımı film sinemaseverlerin beğenisine sunacak. Başlıca filmler; David Trueba – Living Is Easy with Eyes Closed, Luis García Berlanga – The Executioner, Cesc Gay – Truman, Raúl Arévalo – The Fury of a Patient Man, Carlos Saura – Beyond Flamenco

Bir Retrospektif: Terence Davies

“Bir Retrospektif” bölümünde 1945 İngiltere doğumlu senarist, yönetmen, romancı ve oyuncu Terence Davies’in en bilinen filmleri yer alacak. Seyircinin beyazperdede izleme şansı bulacağı filmler; Distant Voices, Still Lives, On of Time and the City, A Quiet Passion, The Long Day Closes , Sunset Song, Terence Davies Trilogy.

Körleşme

Festivalin teması olarak belirlenen “Körleşme” bölümünde ise ders niteliğindeki filmler ile “Sinema bizi ne zaman körleştirir, seyircinin bakış açısı ile kameranın bakış açısı örtüşmediğinde ne olur” sorularına yanıt arayacak. Bu bölümün öne çıkan filmleri arasında Kirsten Johnson imzalı Cameraperson, Wim Wenders başyapıtı Paris Texas, Stanley Kubrick’in unutulmaz filmi A Clockwork Orange da yer alıyor.

Usta İşi

Dünya sinemasına katkı sağlamış usta yönetmenlerin filmlerinin gösterileceği bu bölümde Volker Schlöndorff – Return, To Montauk, Werner Herzog – Salt & Fire, Claire Simon – The Graduation, Chris Kraus – Bloom of Yesterday, Julian Rosefeldt – Manifesto, Jim Jarmusch – Gimme Danger filmleri izleyici ile bulaşmaya hazırlanıyor.

Dünya Festivallerinden

Festival her sene olduğu gibi bu sene de dünya festivallerinde gösterilmiş filmlere Ankara’da ev sahipliği yapmaya devam edecek. “Dünya Festivallerinden” bölümü kapsamında gösterilecek filmlerden bazıları; Russudan Glurjidze – House Of Others, Sang-soo Hong – Yourself and Yours, Otto Bell – The Eagle Huntress, Mehrdad Oskouei – Starless Dreams, Vassilis Mazomenos – Lines, Kristina Grozeva, Petar Valchanov – Glory, Zhang Lu – A Quiet Dream, Hirokazu Koreeda – After the Storm.

Kadının yazar olarak serüveni: Violette Leduc

“Ölmekten korkuyorum ve yaşadığıma üzülüyorum.”
Violette Leduc

Simone de Beauvoir’a yazdığı bir mektupta “Ben kendi kendine konuşan bir çölüm” der Violette Leduc. Yaşamının dikenleri telleri arasında yolu aramaktan hiç vazgeçmez. O, kendini bir çöle çevirmiş, onu çöle çevirenleri bazen direnerek bazen teslim olarak izlemiş ama yine de güzel çiçekler açmayı başarmış bir yazar kadındır.

Duygularında, yazarlığının gelişmesinde çocukluk döneminden itibaren aldığı yaralar önemli rol oynar. Ancak zaman zaman yaralarının kabuklarını tırnaklarıyla yolup yeniden kanatır. Yaralarıyla varoluşunu yıkıp yeniden inşa eder. Simone de Beauvoir onu “Zaman zaman Violette Leduc kendini yok etme isteğindedir, acıdan zevk alma oyununa girişir,” diye tanımlarken bu ruh halini yakından gören, bazen onun bu oyununa istemsizce çekiliveren bir arkadaşı olarak konuşur.

Violette Leduc’un hayatı fırtınalar arasında nefes almaya çalışarak geçer. Ağzını her açtığında ciğerlerine tozlar dolar. Hâlihazırda zor geçen çocukluğu, büyükannesinin ölmesiyle iyice çekilmez bir hâl alır.

Sürekli annesi tarafından istenmediğini düşünür. Sevgisiz kalmışlık hissi üzerine karabasan gibi çöker. Babasının ortada olmaması, hayatı boyunca kendini “piç” olarak görmesine iten temelleri oluşturur. Yazdıkları arasında en çok ses getiren kitabına da bu ismi verecektir: “La batarde” (1964) yani “Piç.”

Yazın hayatına muhabirlik ve röportajlar ile atılır. Ancak içinde engel olamadığı ve iyi ki engel olmadığı bir yazma isteği vardır. İhtiyaç duyduğu desteği etrafındaki insanlardan görmesiyle günümüze bıraktığı değerli eserler ortaya çıkar. Simone de Beauvoir’ın keşfetmesiyle, dönemin meşhur yayınevi Gallimard tarafından ilk basılan eseri “In The Prison of Her Skin”dir.

Romanının ilk cümlesine “Annem hiçbir zaman elimi tutmadı.” diye yazarak başlar. Annesinin sokak ortasında bir çocuk olarak onu nasıl görmezden geldiğini tasvir eder. Devamında ise bir bahçede yaşlı bir adamın onu elbiselerini çıkarmaya, yarı çıplak dizleri arasına almaya zorlamasına tanık oluruz. Leduc için bir kahraman olan büyük annesi olayın ortasında geldiğinde; adam bunun küçük kız tarafından “gösterme” isteğiyle yapıldığını iddia eder. Violette bu korku dolu sahneyi bize neredeyse duygusuzca, gözyaşlarını katmadan somut bir şekilde anlatır.

Hakkında araştırma yapan birçok eleştirmenin de söylediği gibi o, ne olduğuyla ilgilenir, ne olmadığıyla değil. Violette Leduc’u okurken bize verdiği “bunu ben de yazabilirdim”, “bunu ben de yaşayabilirdim” hissi buradan gelir. Okuyucu her defasında onun derin karanlığını ve kadınsılığını yeniden keşfeder. Sartre, Camus, Genet ve birçok başka yazar metinlerinde felsefi önermelerini belli ederken, Leduc anlatıcı olarak okuyucuyu yaralarının sırlarıyla baş başa bırakır.

Yazmak için ihtiyaç duyduğu ateşleyici gücü, hayatının bir kısmını birlikte geçirdiği Maurice Sachs verir. Yeni tanıştıkları zamanlar Sachs bir tanıdığından Violette’in bir hikâyesini yayınlamasını ister. “Piç”te bu anısını şöyle aktarır:

“Trocadére istasyonunun önüne gelmiştik.
-Şimdi evinize dönünce, kolları sıvayıp onlara söz verdiğim metni yazmaya koyulacaksınız, dedi… Neyiniz var sizin?
-Neyim var ki, Maurice?
-Şu mezardan çıkmış ölü suratını bırakın, dedi.”

Böylece Sachs, Violette’in kendine olan inançsızlığını bir nebze olsun sarsar, ona inandığını hissettirir. Diğer bir taraftan ilerleyen zamanlarda Sachs, Violette’in en büyük acı kaynaklarından biri olur. Violette, İkinci Dünya Savaşı sırasında Maurice Sachs ile birlikte yaşar. Karaborsacılık yaparak geçimini sağlar. Eşcinsel olan ve kendisiyle birlikte uyumak istemeyen Maurice Sachs’a kırgınlıklar besler. Sachs bir süre sonra bu yoğun muhtaçlık duygusundan yorularak Leduc’tan uzaklaşır. Anılarını, deneyimlerini, acılarını ilk olarak Sachs’ın ona güç vermesiyle yazmaya başlamışken gittikten sonra da onun etkisinde bu işi sürdürür. Ancak savaşın ortasında hem maddi hem manevi olarak kendini yalnız kalmış hisseder.

“Piç” kitabı okuyucuya roman tadı vermesine rağmen bir otobiyografidir. Violette Leduc’un kaleminin gücü en çok buradan gelir. Kendi öz yaşam öyküsünü edebiyatla ustaca yoğurmuştur. Aileye bakışını, ilk cinsel deneyimini, hayvanları, çiçekleri, çocukları; hayata dair her şeyi Violette’in gözünden ve ruhunda açtığı yaralardan görürüz. Sayfaların arasından bizi esir alan acı duygusu hemen her cümlesinin arkasında saklı durur. Yaşamını, annesinin onun olmasını istediği gibi olmamak için harcar, bundan sürekli kaçmaya çalışır.

Yatılı kız okulunda Isabelle ile yaşadığı ilk cinsel deneyimi anlattığında aldığı keyif acıya karışır. Sadece bedensel bir ilişki değildir onun için. Aynı zamanda ruhani bir yolculuktur. İki kadın arasında yaşanan cinselliğin yanı sıra, sevilmemenin, savaşın, karın fiziksel duygusunu tanımlar. Tüm duygular en derin haliyle yaşanmak için vardır. Bir kadın olarak bedenini, duygularını tanımaya çaba gösterir, seks onun için bedenin ruhla karıştığı yerde başlar: “Yarı karanlıkta soyundum, günaha değmemiş elimi tenine bastırdım, kendi kokumu içime çektim, kendimi tanıdım, kendimi bıraktım. Sessizliği leğenin dibine yığdım, tuvalet süngerini sıkarken sessizliği sıktım, tenimi silerken tenimin üzerinde sessizliği okşadım.”

Violette Leduc, kadın cinselliğini, erkek dünyasından ve fantezisinden kopararak onu edebiyatla bir araya getiren ilk isimdir diyebiliriz. Erkek edebiyatında ve erkeğin gündelik hayatında cinsellik ne kadar meşrulaşmış bir eylemse; kadının dünyasında tam aksidir. Bir diğer biçim ise erkeğin kadının cinselliğini ilgi çekici bir obje olarak tanımlamasıdır. Violette Leduc bu gidişatı kesintiye uğratır. Lezbiyen bir kadın olarak – ki bu onu iyice ayrıksı yapar – kadının kadına olan aşkını, arzusunu bütün tabuları yıkarak anlatır.

Geçmişten günümüze bir kadın olarak yazarlığından daha çok cinsel yönelimiyle ön plana çıkartılmaya çalışılır. Kadının cinselliğini erotik bir öğe olmaktan çıkararak, yaşayan, haz duyan bir özneye çevirir. Erotik alanda erkeğin hoşuna giden, fantezi kaynağı olarak görülen ve toplum tarafından kabul gören lezbiyenlik ön plana çıkarılır. Cesurluğu ve dile getirilmeyeni hiçbir çekimserlik duymayarak yazabildiği için yaşadığı dönemde ondan korkulur, geri plana itilmeye çalışılır ve kitaplarının basımı konusunda sorunlar yaşar. Ancak Jean Genet, Albert Camus, Jean Paul Sartre ve Simone de Beauvoir’ın yazmaya devam etmesi konusundaki ısrarı onu güçlendirir.

“Çok ızdırap çektim, dedim.
İnik gözkapaklarımın altından ilkin yıldızlarla konuşuyordum:
-Ah bilseniz ben ne kadar ızdırap çektim…”

Violette Leduc, ülke sınırlarımız içerisinde kendine pek yer bulamaz. Yıllar önce yalnızca “Piç” kitabı çevrilir ve basılır. Diğer eserleri ise hiç çevrilmez. Ancak bugünlerde ona da ulaşmak pek mümkün değil. “Piç” kitabı ise biyografik bir edebiyat romanı olmaktan uzaklaştırılıp erotik seri olmaya itilir.

Martin Provost tarafından yönetilen “Violette” filmi onu biraz tanımamızı sağlar. Biyografik nitelikte olan bu film Violette’in yazarlık macerasına ışık tutar. Ancak bir kadın yazar olarak Violette Leduc’u yansıtma biçimiyle histerik bir prototip çizmekten öteye geçemez. Birinci Dünya Savaşı’nın etkileri, Maurice ile yaşadıkları, Simone de Beauvoir’la tanışması, ilk kitabının okuyucu tarafından ilgi görmemesi Violette’i sonu hastanede biten buhranlara iter. Fakat film boyunca bu bize“ilgi göremeyen kız çocuğunun şımarıklığı” gibi yansıtılır.

Violette Leduc yaşadığı tüm acılara ve zorluklara rağmen tarihte bir iz bırakmayı başarır. Çocukluğuyla başlayan, Sachs’ın onu terk etmesiyle devam eden acıları, Simone de Beauvoir’a aşık olması, aşkına karşılık bulamaması – o da Sartre’a aşıktır -, kitaplarının ilk başlarda değer görmemesi, uzunca süre etkisinde kaldığı ve çok acı çekmesine sebep olan hastalık dönemi onun kırılma noktalarını oluşturur. Tüm bu yaraları iyileştiremese de onlarla yaşamayı öğrenir. Kullandığı dil ve bu dil ile anlattıkları biz okuyuculara yeni bir dünyanın kapılarını açar. Hayatının sonlanmasını hep hayalini kurduğu gibi kendine ait ve kocaman bir penceresi olan, küçük bir kasabada bekler.

Açlık grevindeki Nuriye Gülmen ve Semih Özakça su ve şeker almayı da reddediyorlar

Açlık Grevi Hakkında

KEYFİ VE HUKUKSUZ BİR ŞEKİLDE AÇIĞA ALINDIM. İŞİMİ İSTİYORUM!

  1. OHAL kaldırılsın.
  2. İşten atılan ve açığa alınan devrimci demokrat kamu emekçileri işe iade edilsin.
  3. Keyfi ve hukuksuz işten atmalara son verilsin.
  4. 13 bin ÖYP’li araştırma görevlisinin kadro güvencesi geri verilsin.
  5. İş güvencesi olmadan bilim yapılamaz, tüm eğitim ve bilim emekçileri için iş güvencesi istiyoruz.

Açlık grevi ilanıdır.

Bu açlık grevi ilanı Nuriye Gülmen’in blogundan alındı. Nuriye Gülmen ve Semih Özakça 8 Mart’ta süresiz açlık grevine başladılar. Ve dün, yani 17 Mart 2017’de polisin şiddetli müdahalesi ile (Veli Saçılık’ın annesinin yerlerde sürüklenmesi ve açlık grevindeki insanlara işkence uygulanması şeklinde) gözaltına alındıktan sonra daha önce alıyor oldukları su ve şekeri de keserek avukatların getirdikleri suyu içmeyi de reddettiler.

Açlık grevi, katılımcılarının politik protesto davranışları olarak ya da diğerlerinde farkındalık yaratmak için genellikle bir yasanın değişmesi gibi belirli özel amaçlarda başarılı olmak için geliştirilmiş şiddet içermeyen bir direniş yöntemidir. Herhangi bir tutum, davranış, uygulama veya olayı benimsemediğini göstermek ya da bazı isteklerini yetkili kişi veya makamlara kabul ettirmek için su, tuz ve şeker dışında vücudun ihtiyaç duyduğu besin maddelerini almayarak aç kalma esasına dayanan bir protesto yöntemidir. Yemek yememe grevidir.

Açlık grevi eylemleri bir kazanım elde edildiği zaman sonlandırılır. Yani eğer yukarıda sıralanan şartlar yerine getirilmezse hocalarımızın ölümünü izleyeceğiz. Ölüm açıkça gelecek, gözümüzün önünde pırıl pırıl iki insan, katillerin, hukuksuzların ve diktatörlük sevdalılarının yüzünden aramızdan ayrılacaklar. 

Hocalarımızın talepleri karşılansın ve bu adaletsizlik sona ersin! Bir kişi daha eksilmek istemiyoruz. Kuracağımız temiz, eşit ve özgür dünyada hep birlikte ve umutla yaşamak istiyoruz. Artık öldürenlerle değil yaşamak ve yaşatmak isteyenlerle bir olmanın zamanı! İki paket makarna, birkaç köprü ve asfalt dökülmüş parklar ile istismar edilen çocukları, erkek şiddetinin öldürdüğü kadınları, iş cinayetlerinde hayatını kaybeden işçileri ve son olarak açlık grevindeki hocalarımızı düşünün. Bir hayat daha yok, bir şans daha olmayacak. 

Başlık görseli Gazete Yolculuk‘tan alınmıştır.

“Deneysel Olarak Sınanmış Homofobiyle Baş Etme Grup Rehberliği Programı”

0

Dr. Esra Ummak’ın eğitim alanında homofobinin azaltılmasına yönelik uygulamalı olarak gerçekleştirdiği programı; “Deneysel Olarak Sınanmış Homofobiyle Baş Etme Grup Rehberliği Programı” Anı Yayıncılık tarafından kitaplaştırıldı.

Anı Yayıncılık tarafından Dr. Esra Ummak’ın eğitimcilerle birlikte uygulamalı olarak gerçekleştirdiği; “Deneysel Olarak Sınanmış Homofobiyle Baş Etme Grup Rehberliği Programı” eğitim alanında, eğitmenlik/öğretmenlik görevini üstlenenlerin homofobiye karşı duyarlı olmalarını sağlamaya çalışırken, öğretmenlerdeki /öğretmen adaylarındaki homofobi seviyesinin de azaltması hedeflemiştir. Yapılan araştırmalarda her alanda homofobiye ve ayrımcılığa maruz kalan LGBT’lerin, eğitim alanında da maruz kaldığı hak ihlallerinin azaltılmasına yönelik, Dr.Esra Ummak’ın geliştirdiği ve deneysel olarak sınadığı kitap, birçok açıdan alanında ilk yayın olma özelliği taşıyor.

Öğretmenlerin (öğretmen adaylarının) homonegativite, heteroseksizm ve heteronormativite konularında bilgilenmelerini, cinsel kimlik ve cinsel yönelime dayalı ayrımcılığa yönelik müdahale becerisi kazanmalarını sağlamayı amaçlayan bu program kitaplaştırılarak yayınlandı.

Kitaplaştırılan uygulama programında, öğretmenlerin eşcinsellere yönelik olumsuz tutumlarının azaltılmasında, heteroseksist ve homonegatif olmayan sıcak ve koşulsuz kabullenici ilişkilerin ve iletişimin geliştirilmesinin gerek LGBT gerekse de heteroseksüel öğrenciler açısından faydalı olabileceği belirtilmekte.

Cinsel kimlik ve cinsel yönelime dayalı ayrımcılığa yönelik müdahale becerisi kazanmalarını sağlamayı amaçlayan bu programın, öğretmen yetiştiren ve istihdam edilen tüm kurumlarda uygulanması önerilen kitabın önsözünde ise şu açıklamaya yer verildi; “Ülkemizde ve dünyada yapılan araştırmalar, bize eşcinselliğin değil homofobinin (heteroseksizmin/ heteronormativitenin) sorunsallaştırılması gereken bir olgu olduğunu ortaya koymaktadır. Eğitim-öğretim sisteminde ve kurumlarında, LGBT’lerin hak ihlali ve zorbalığa uğramamaları ve de sağlıklı ruhsal ve bedensel gelişimleri için okul personelinin özellikle öğretmenlerin (öğretmen adaylarının) çeşitlilikle kucaklaşmayı arttırmak, öğrencilerin yaşamlarını iyileştirmek için ihtiyaç duydukları konuda bilgilenmeleri gerekmektedir. Homofobiyle baş etmeye yönelik geliştirilen bu grup rehberliği programının öğretmenlerdeki /öğretmen adaylarındaki homofobi seviyesini azaltması hedeflenmektedir.”

Diğer yandan, Dr. Esra Ummak kitaptan elde edilecek telif gelirinin tamamını Trans Dayanışma Ağı ve KESK’e bağlı Eğitim Sen’e (eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası) bağışlayacağını belirtti.

Yazar: Dr. Esra Ummak
Sayfa Sayısı: 93 sayfa
Yayınevi: Anı Yayıncılık, Ankara
Yayın Tarihi: Mart, 2017
www.aniyayincilik.com.tr

İkea’nın gerçek inek postu kullanmasını engellemek için bir imza da siz atın

İkea ürünü olan ve hem mağazasında hem de internet satışında görebileceğiniz KOLDBY ürününde inek derisi kullanıyor. Mağaza ve internet mağazasında görebileceğiniz üzere ürün ile ilgili yapılan açıklamada şu ifadeler bulunuyor:

“İnek derisi doğal olarak dayanıklıdır, yıllarca kullanabilirsiniz. Deri üzerindeki izler, renk ve ölçü farklılıkları derinin karakteristik özelliğidir ve bu da inek derisi halıların her birini farklı kılar.”

İmza kampanyasını desteklemek için lütfen tıklayın.

Ürünün malzeme açıklamalarında ise sığır derisinden başka herhangi
bir açıklama yok. Hiçbir insanın, dekor için derisi yüzülerek kürkü çalınan hayvanların postuna ihtiyacı yoktur. Kampanyaya imza atarak bu suça ortak olmayabilir ve İKEA’nın ilgili üründen elde etmiş olduğu kârı barınaklara bağışlamasına katkı sağlayabilirsin.

Gürcü edebiyatının unutulmaz romanı Kvaçi ilk kez Türkiye’de

2

20. yüzyıl Gürcü edebiyatının şaheserlerinden biri olan Kvaçi Paris Yayınları sayesinde okuyucuyla buluşuyor.

Gürcü edebiyatının en saygın isimleri arasında gösterilen Miheil Cavahişvili’nin baş yapıtı “Madrabaz Kvaçi“, okurlara her zaman kendisini düşünen ve çabuk para kazanma uğruna yapamayacağı kurnazlık kalmayan genç bir adamın ve arkadaşlarının destansı öyküsünü anlatıyor.

Kvaçi’nin yaşamını sürdürmeye çalıştığı Çarlık Rusya’sı, dönemin yöneticilerini parmaklarında oynatan Rasputin, yaşanan dünya savaşı ve ardından gelen Bolşevik Devrimi kitabın konusuna fon oluşturuyor. Sürpriz bir sonla ülkemize de uğrayan bu macera Türkiyeli okurların ilgisine sunuluyor.

Evlenirken neden yüzük takıyoruz?

Alyans ve pırlanta yüzüklerin tarihçesi

Halkalar bize sonu olmayan ve doğayla iç içe bir sonsuzluğu anımsatır. Dolayısıyla yüzüklerin halka şeklinde olması pek de şaşırtıcı değil. Peki alyanslar ve pırlanta yüzükler her zaman bu kadar masum ve romantik bir anlam mı taşıyordu? Tarihe baktığımızda cevap ne yazık ki hayır.

Antik Mısır

Alyanslara ilk defa Antik Mısır’da rastlanmış. Evlilik seremonilerinde sonsuzluğun işareti olarak sol elin yüzük parmağına takılırlarmış. Sonradan vena amoris (aşk damarı) adı verilecek bir damarın bu parmaktan direkt olarak kalbe bağlandığına inanılırmış. Erkeğin eşine bu yüzüğü takması, onun eve bakma becerilerine olan inancını gösterirmiş. Kenevirden yapılan bu yüzükler zamanla deri, kemik ve fildişi gibi daha değerli görülen malzemelerden yapılmış. Böylece yüzük ne kadar değerliyse sevgi de o kadar büyüktür fikri yayılmış. Erkekler verdikleri yüzükleri bir gösteriş sembolü olarak kullanmış.

Antik Roma döneminden demir bir yüzük

Antik Roma

Antik Roma’da ise damat yüzüğü gelinin babasına vererek kadını satın aldığını gösterirmiş. Yüzük ve kadın takas edilen iki mal olarak görülürmüş. Yüzüğü veren erkek kadına sahip olurmuş. Bu dönemde yüzüklerin erkeğin servetini açan bir anahtar olduğu söylenirmiş. Yüzükler aynı zamanda erkeğin evliliği bitirmesi durumunda kadına ve ailesine bir güvence olması için verilirmiş. Değerli madenler tercih edilmeye başlandıkça aileler için kızlarının evliliği daha da önem kazanmış. Kolay bulunan malzemelerden yapmaya başlasalar da, Romalılar zamanla kendilerini kaptırıp demir ve daha sonra da altın kullanmaya başlamış. İlk etapta sadece belirli kesimlerin altın takmasına izin verilse de, halk zenginleştikçe bu kurallar hafifletilmiş ve karşılayabilen herkes altın alyansları tercih etmiş. Bu gelenek günümüze kadar devam etmiş. Alyans kelimesi de bu dönemde oluşturulmuş: Latincede alligare (ad +ligare), yanına bağlamak ve yükümlülüğü altına girmek anlamlarına gelirmiş.

13-15. Yüzyıllar

1215 yılında Papa III. İnnocentius çiftlerin evlenme kararı aldıktan sonra bir süre nişanlı kalmalarını ve bu sürede yüzük takmalarını tavsiye etmiş. Ancak pırlanta yüzükler asırlar sonra ortaya çıkmış. 1477 yılında Avusturyalı Arşidük Maximillian’ın müstakbel eşi Mary’ye verdiği yüzükte M harfini oluşturan küçük pırlantalar yer almış. Bu yüzük Avrupalı asiller arasında bir trend başlatmış ve Fransa veliahtı VIII. Henry’nin kızı Mary’ye daha sadece iki yaşındayken pırlanta bir yüzük vermiş.

19. yüzyıldan günümüze

Afrika madenlerinde elmas bulunmasıyla sadece zengin kesimin tercih ettiği pırlanta yüzükler orta sınıf içinde de yaygınlaşmış. 1880 yıllarında Cecily Rhodes tarafından kurulan DeBeers maden şirketi on yıl içinde dünyanın elmas üretiminin yüzde 90’ını üstlenmiş. Büyük buhran biter bitmez “A diamond is forever” (Elmas sonsuza kadardır) sloganı ile reklam kampanyaları başlatılmış. Erkeklerin tektaş yüzüklere en az iki aylık maaş yatırmaları gerektiği söylemi yayılmış. 1940 yılından günümüze kadar pırlanta yüzükler en çok satılan mücevher olmaya devam etmiş.

İkinci Dünya Savaşı sırasında yüzüklere bakış açısında çok büyük bir değişiklik olmuş. Savaşa giden erkekler eşlerini hatırlamak ve onlara bağlılığını göstermek için yüzük takmaya başlamış. Dolayısıyla erkeklerin yüzük takma geleneği o dönemde başlamış. Ancak aynı dönemde kadınlar meşhur “I gave my gold for iron” (Ben altınımı demir için verdim) sloganı eşliğinde yüzüklerini savaşa yardım etmek için orduya vermiş.

2016 yılında Amerika’da bir pırlanta yüzüğün ortalama fiyatı neredeyse 6,000 dolar olurken (22,000 TRY) evlenen çiftlerin beşte biri yüzük takmamayı tercih etmiş. Tarihte tüketimci ve ataerkil anlamlar taşıyan yüzükler zamanla daha romantik ve eşitlikçi hale gelse de, günümüzde yüzük almanın bir zorunluluk değil tercih olduğunu söyleyebiliriz.

Kaynak: Oocities, Ancient Origins, BBC

Whanganui Nehri yasal olarak “canlı” statüsünde kabul edildi

0

Yeni Zelanda’daki Whanganui Nehri, “canlı varlık” olarak kabul edildi ve nehre hukuki statü verildi.

BBC’de yer alan habere göre, Yeni Zelanda’nın yerli halkı Maoriler tarafından kutsal sayılan ve ülkenin en uzun üçüncü ırmağı olan Whanganui’nin hakları Maori kabilesinden ve kraliyetten birer kişi tarafından mahkemelerde temsil edilecek.

Anlaşma Görüşmeleri Bakanı Chris Finlayson yaptığı açıklamada, Maorilerin 160 yıldan uzun süredir nehre bu statüyü kazandırmak için mücadele ettiğini belirtti.

‘Şirketlerden daha garip değil”

Finlayson, “Biliyorum ki insanların hissettiği ilk şey doğal bir kaynağa hukuki şahsiyet kazandırmanın oldukça garip olacağıdır ancak bu, şirketlerden ya da anonim topluluklardan daha garip değildir” ifadesini kullandı.

Parlamentoda Maori kabilesini temsil eden milletvekili Adrian Rurawhe, Whanganui’nin, kabile için önemini belirtti. Rurawhe, nehrin “iyiliğinin” insanların iyiliğiyle doğrudan alakalı olduğunu bu nedenle nehrin kimliğinin tanınmasının oldukça önemli olduğunu savundu.

Öte yanda nehir için 80 milyon dolar tazminat ve nehrin temizlenmesi için 30 milyon dolar fon verilecek.

Alıntı: Evrensel