Ana Sayfa Blog Sayfa 356

Bütün yıkıcı ideolojileri gökyüzünden silip maviye boyayan şair: Cemal Süreya

1

Geceleri şiirlerden tekrar doğan, bütün yıkıcı ideolojileri gökyüzünden silip onları maviye boyayan adam, Cemal Süreya…

Cemal Süreya, yazdığı  şiirleriyle kaleme aldığı ince yazılarıyla bizi edebiyat sarhoşu yapıyor. O vakit bu incelikler antolojisinin hayatına bir göz atalım.

Asıl adı Cemalettin Seber’dir. 1931 yılında Erzincan’da doğdu.Zaza Alevi asıllıdır.1938 Dersim isyanı sonrasında ailesi Bilecik’e sürgün edildi. Cemal Süreya bu sürgünü şu şiiriyle dile getirmiştir:

“Bizi kamyona doldurdular,
Tüfekli iki erin nezaretinde,
Sonra o iki erle yük vagonuna doldurdular,
Günlerce yolculuktan sonra bir köye attılar,
Tarih öncesi köpekler havlıyordu.”

Daha sonra eğitim hayatına farklı şehirlerde devam eder. Son durak Ankara Üniversitesi maliye ve iktisat bölümüdür. Bu bölümü bitirdikten sonra Maliye Bakanlığı‘nda müfettiş yardımcılığı ve müfettişlik, darphane müdürlüğü, Kültür Bakanlığı’nda kültür yayınları danışma kurulu üyeliği, Orta Doğu İktisat Bankası yönetim kurulu üyeliği ve 25 yılı aşkın Türk Dil Kurumu üyeliği görevlerinde bulunmuştur.

9 Ocak 1990′da usta şair ve yazar Cemal Süreya, hayata veda eder. Ama onu her okuduğumuzda küllerinden tekrar doğup şiir içinde şiir ürettiği hissine kapılıyoruz.

Cemal Süreya’nın şiir aşkı, annesinden dinlediği masallarla oluşturulmuştur: Kerem ile Aslı, Leyla ile Mecnun… Daha sonra onda sonsuz bir okuma aşkı oluşmuştur. 

Cemal, bu 59 yıllık ömrüne yasa tanımaz şiirler, politik köşe yazıları, yayınevlerinde danışmanlık, ansiklopedilerde redaktörlük, çevirmenlik, dergiler ve daha nice şey sığdırmıştır.

Bir gün arkadaşıyla girdiği iddia sonucu Süreyya olan soyadını Süreya olarak değiştirmiş “Süreya” soyadı ilk kez 1956 yılında yayımlanan “Elma” şiirinde görülmüştür.

Daha sonra bir süre İkinci Yeni hareketinde yer alan Cemal Süreya geleneğe karşı olmasına karşın geleneğin diri değerlerinden yararlanmayı savundu; şiirinde bunu en güzel kullanan şairlerden birisi olmuştur. Kendine özgü söyleyiş biçimi ve şaşırtıcı buluşlarıyla İkinci Yeni şiirinin en başarılı örneklerini verdi.

Cemal Süreya, bir şairden ziyade çok okuyan bir aydındır. İlkokulda başlayan okuma macerası, onun içinde müthiş bir birikime neden olmuştur. Aynı zamanda Dostoyevski hayranıdır. Bir mektubunda şu ibareleri kullanır:

“Dostoyevski’yi okudum, o gün bugündür huzurum yok.”

Şiirlerinde her zaman duruşunu dile getirmiş, kadına, aşka, ülkeye bakış açısını hiç bozmamıştır. O, sürrealist resimlere ve onlardan etkilenerek yazdığı şiirlerle edebiyatın temel taşlarından biri olmuştur.

Cemal Süreya, Yazmam Daha Aşk Şiiri adlı şiirini ressam Marc Chagall’ın bir resminden etkilenerek yazmıştır.

“Sığınacak yer kalmadı
Chagall’daki eşeğin gözünden başka”

mısraları Chagall’ın “I and the Village” adlı tablosundan esinlenilerek yazılmıştır.

Cemal’in düşünceleri şiire sığmayınca o da dünyayı yazmaya, anlatmaya başlamıştır. Onun bu kaotik süreçte düşünce yüklü bir yazısına değinmek istiyorum:

Thomas Mann’ın faşizm üstüne bir cümlesini anımsıyorum: “Faşizm bir ideoloji değil bir kötülüktür” diyordu. Sanırım, faşizm üstüne söylenmiş en anlamlı sözlerden biri budur. Nedir faşizm? Üstünde en çok birleşilen tanım şu: Proletarya devriminin ortaya çıktığı sıralarda beliren büyük sermaye diktatörlüğü. Şimdiye dek gelip geçmiş siyasal devinimler içinde fotoğrafı en çok çekilmiş olan bu olay üstüne birçok tanıklık var. Sözgelimi ünlü İtalyan filozofu ve estetikçisi Croce’yi dinleyelim: “Faşizm Avrupa’nın törel sayrılığıdır.” Vermeil’e göre de tarihsel ulusçuluk deviniminin bir yerde düğümlenmesi, geçici bir ürün olarak görmek gerekir onu. 

“Belli tarihsel koşullar içinde yeni bir yönetici ‘seçkinler’ topluluğu arayışı…” J. Monnerot söylemiş bunu. Onun görüşünü H. Arendt’in tanımıyla tamamlayabiliriz: “XX. yüzyıla özgü olan totalitarizmin siyasal yüzüdür faşizm.”

Toplumbilimci Gurvitch de teknik-bürokrat koşulların bir ürünü olarak görüyor faşizmi. Onun tanımı da şöyle: “Teknik-bürokrat toplumun siyasal bir dışavurumu.”

Mannheim: “Us dışı güçlerin siyasa sahnesini basması…”

Amerikalı filozof Marcuse’ün de ilginç bir tanımı var. Ona göre de, faşizm, “yeni tekelci temelle eski liberal ideoloji arasındaki çelişkinin belirtisi”dir.

Faşizm Avrupa’da ilk olarak demokrasinin eleştirilmeye başlamasıyla yaygınlaşmıştır. Mussolini, Machiavelli’nin Le Prince’inin bir baskısına yazdığı “Halk Hiçbir Zaman Egemen Değildir” başlıklı sunu yazısında özetle şöyle diyordu: “Aradan dört yüz yıl geçtikten sonra Le Prince’ten günümüze diri olarak ne kalmıştır? Machiavelli’nin öğütleri çağdaş devletlerin yöneticileri için hâlâ geçerli midir? Machiavelli insana karşı çok kötümser. Bunda da haklı. Le Prince sözcüğünü Devlet olarak düşünmek gerekir. Halk nedir? Halkın bir tanımı yapılamaz. Soyut bir kavramdır, nerde başlayıp nerde bittiği belli değildir. Egemenlik hakkının halka tanınması da acı bir şakadan öteye gidemez.”

Nietzsche de efendiler ve köleler ayrımını Machiavelli’den çıkarmış, onun gibi bu ayrımı bir ırk sorununun üstüne oturtmuştur. Nietzsche’ye göre yalnız büyüklerin (soyluların, kahramanların) bir anlamı vardır; öbür insanların tümü kitleyi meydana getirirler. Kitle nedir? “İnsanlığın kumudur bunlar: “Hepsi de eşit, hepsi de ufak, hepsi de yuvarlak… Kitle yalnız büyük adamların kopyası olduğu zaman benim dikkatimi çekebilir. Ötesi şeytanın ve istatistiğin işidir, o kadar.” 

Faşist düşünceler, İkinci Dünya Savaşı yenilgisinden sonra bu kez ırktan ayrı temeller de aramaya başlamıştır. Çoğunca da spiritüalist bir yörüngeye girmiştir. Elbet bu yeni yönsemeler içinde de seçkinin yararına kitleyi yadsıma eğilimi ağır basıyor. 

Faşistler arasında, sanatçıların ve sanatseverlerin yalnız seçkinler içinde toplandığını bir kanıt olarak ileri sürenler de olmuştur. Bernard Shaw, zenciler konusunda, Amerikalılara aşağıdaki sözleri söylerken bu kanıtın nice dayanıksız olduğunu da göstermiş oluyordu: “Hem adamları ayakkabı boyacısı olmaya zorluyorsunuz, hem de sadece bu işe elverişli oldukları sonucuna varıyorsunuz.” Simone de Beauvoir, Shaw’un bu cümlesini alıyor ve ekliyor: “Bugün bir usta işçinin niçin Swannların Semtinden gibi bir kitap yazamadığını, hatta o kitabı niçin kolayca okuyamadığını daha iyi anlıyoruz.”

Tarihi bozmak… Batı’da faşistlerin kullanmayı pek sevdikleri bir söz olmuştur bu. Geçmişin tarihini bugünün gereksinimlerine göre yeniden kurmak anlamını taşır. Tarihi, bir propagandanın gereklerine göre yorumlamak da diyebiliriz.

Hitler, Kavgam’da, siyasal propaganda ile ticari reklam arasında bir karşılaştırma yapar: “Yeni bir sabunu övmek için yapılan, ama başka iyi sabunların da olduğunu belirten bir afiş karşısında ne yapılır? Omuz silkilir.”

Faşizm, siyasal propagandayı reklam ilkelerine göre ayarlamış, tarihi, nesnel gerçeği yalnız kendisine elverişli gelecek biçimde bozmuştur. Evet, bir ideoloji değil, bir kötülük! 

Cemal Süreya

Kaynak: İnsan Okur 

Makinaların “eko” programları neden bu kadar uzun?

Çamaşır ya da bulaşık makinalarının “eko” programlarını kullananlar bilirler, bu programlar en az 3-4 saat sürmektedir. 3-4 saat yıkama yapmasına rağmen bu programlar nasıl ekolojik diye düşünüyor olabilir hatta ekolojik olmadığını düşünüp hızlı programları tercih ediyor olabilirsiniz.

İşin gerçek yüzü ise göründüğü gibi değil.

Çamaşır ve bulaşık makinaları en kayda değer enerji oranını suyu ısıtmak için kullanmakta. Kullanılan enerjinin ortalama yüzde 70’i suyu ısıtmaya harcanmaktadır. Eko programlarda ise suyu 60 derece yerine 40 dereceye çıkarırsınız. Yani suyu ısıtmak için harcanan enerjiden kısarsınız. Su miktarını da daha az kullanarak ısıtma enerjisini iyice azaltırken fazla su tüketiminin de önüne geçmiş olursunuz.

Isıtmadan tasarruf ettiğiniz enerji o kadar yüksektir ki çamaşır yıkama kalitesini 60 derecedekiyle aynı tutmak için yıkama süresi uzun tutulmaktadır. Sürenin uzunluğu için harcanan enerji miktarı ise ihmal edilebilecek kadar düşüktür.

Ayrıca elektrik kullanım saatlerine göre tarifelendirme uygulaması ile akşam 22’den sonra makinalarınızı çalıştırırsanız 3-4 saatlik yıkama süresi de sizin için bir sorun oluşturmaktan çıkacaktır.

Makinaların "eko" programları neden bu kadar uzun?Bunlara ek olarak, uzun yıkamalar makinaların ömründe ciddiye alınacak bir kayıp oluşturmaz. Yani eko programları kullanarak enerjiden ve sudan büyük oranda tasarruf eder ve doğanın korunmasına katkı sağlamış olursunuz. İklim değişikliğinin önüne geçebilmek için atılacak en küçük adımların bile çok değerli olduğu unutulmamalıdır.

Özgürlük güvercinleri ölmez, yaşatmak için her yerdeler: Tıpkı Hrant Dink gibi

2
“Türkiyeliyim… Ermeniyim… İliklerime kadar da Anadoluluyum. Bir gün dahi olsa, ülkemi terk edip, geleceğimi Batı denilen o ‘hazır özgürlükler cenneti’nde kurmayı, başkalarının bedeller ödeyerek yarattıkları demokrasilere, sülük misali yamanmayı düşünmedim. Kendi ülkemi de o türden özgürlükler cennetine dönüştürmek ise temel kaygım oldu… Evet kendimi bir güvercinin ruh tedirginliği içinde görebilirim, ama biliyorum ki bu ülkede insanlar güvercinlere dokunmaz. Güvercinler kentin ta içlerinde, insan kalabalıklarında dahi yaşamlarını sürdürürler. Evet biraz ürkekçe ama bir o kadar da özgürce.”

Hrant Dink Ermeni bir Türkiye vatandaşı, gazeteci, yazar. Aynı zamanda Agos Gazetesi‘nin kurucusu ve ölümünden önceki genel yayın yönetmeni. Fikir, düşünce ve İnsan hakları konulu birçok ödülün sahibi. Olaylara tarihi perspektifi ile bakan, bilimsel yöntemlere ağırlık veren, Türk-Ermeni meselesine sağduyu ile yaklaşan bir gazeteciydi. Okumaya ve yazmaya olan tutkusu 19 ocak 2007 yılında 3 kurşunla sona erdi. Onunla birlikte kalemi ve yazıları her yana saçıldı.

Binlerce insan 23 Ocak’ta Agos Gazetesi önünde yapılan cenaze töreninde ön saflarda Türkçe, Ermenice ve Kürtçe “Hepimiz Hrant Dink’iz, hepimiz Ermeniyiz!” yazılı dövizler taşıdı. Bu da Hrant Dink’in ölmediğini gösteriyor.

Özgürlük güvercini Hrant’ın, Yaşamla ölüm arasındaki o ince çizgiyi, bilgiyi ve varoluş sürecini anlattığı yazıya değinmek istiyorum.

“Bilmek ve Ölmek”

Yeryüzünde ilk tabuyu Tanrı’nın bizzat kendisinin yarattığını anlatır Kitab-ı Mukaddes’in başlangıç bölümleri.
 Hayli çarpıcıdır… O mitolojik satırları okumanızı tavsiye ederim. İlkin Adam’ı yaratır ve yarattığı Adam’ı Aden bahçesine koyar Tanrı. “Ve Rab Allah, Adam’a emredip dedi: Bahçenin her ağacından istediğin gibi ye; fakat iyilik ve kötülüğü bilme ağacından yemeyeceksin; çünkü ondan yediğin gün mutlaka ölürsün.”

Niye bilinmez, “Adam’ın yalnız olması iyi değil” diye düşünür Tanrı. Ve başlar diğer canlıları yaratmaya Adam’a yoldaşlık niyetine… Fakat Adam bunlar içinde kendine yardımcı bulmaz. Sonunda uyutur Adam’ı Tanrı ve kaburgalarından aldığı parçadan kadını yaratır.
”Ve adam ve karısı, ikisi de çıplaktılar ve utançları yoktu.”

Adem’den bu yana insanlık tarihinin “tabu portföyü” hayli zenginleşti. Bu tabu zenginliğimiz öyle boyutlara vardı ki bir daha o masum çıplaklığımıza dönmemiz mümkün olmadı.
”Cinsellik, din, iktidar” gibi kavramlar ne denli tabularımızın ana kaynağını oluşturdularsa, “merak” ve “bilgi” de bu tabulara karşı tek silahımız oldular. Ancak merakımızın bilgiye ulaştığı noktada bir tabunun cinsellikle ne denli yakın ilişki içinde olduğunu görebildik… Ancak merakımız bilgiye ulaştığında iktidarın vazgeçilmez silahlarından birinin tabu yaratmaktan geçtiğini fark edebildik… Ve nihayet, tabuların ancak bilgiye ulaşılarak yıkılabileceğini, bunun için de merakın en önemli silahımız olduğunu bilgiye ulaştıkça öğrenebildik.

(Photo by Burak Kara/Getty Images)

Tabu konular, tabu kavramlar, tabu kurumlar, tabu kişiler velhasıl bize bilmemizin ve merakımızın yasaklandığı herşey aslında birilerinin iktidarlarını sürdürmek ve pekiştirmek için kullandıkları dokunulmazlardan başka şeyler değiller. Tabu öylesine vazgeçilmez bir silah ki, eski tabuları yıkma adına ortaya çıkan yeni iktidarlar dahi bu kez kendi tabularını ve mitlerini beraber getiriyorlar. Her seferinde eski heykeller yıkılıyor ama yenileri dikiliyor. Asıl yıkılamayan tabu ise iktidar kavramının ta kendisi. Ve görülüyor ki artık iktidar kavramının kendisi yıkılmadıkça da tabulardan kurtuluş asla mümkün olmayacak.

“Bilinen bilinmezlikler” olarak da tanımlayabiliriz tabuları. Bilinmezin tüm ayrıntılarını bilmesek de sezebiliyoruz sanki ama öğretilmiş korkularımız engelliyor daha ileri gitmemizi, merakımızı koşuşturamıyoruz özgürce. Tabular da zaten öyle birden devrilebilecek olgular hiç değiller, süreç içinde yaratıldıkları için de ancak süreç içinde yıkılabiliyorlar.

Değiniyormuş gibi yapıyoruz ilkin, ürkütmemecesine. Kenarından kenarından hafiften gagalıyoruz ancak. İhtimal ki bu tutumumuzla, bir süre için tabulara bir nebze de biz bağışıklık kazandırıyoruz. Bağışıklık kazanmış tabular ise iktidar odaklarınca daha meşru bir sermaye olarak kullanılabiliyor pekala. Ama işte her tabunun yıkılış süreci de bu aleniyetiyle ve pervasızca kullanımıyla başlıyor.

“Ve yılan kadına dedi; meyveden yediğiniz gün, o vakit gözleriniz açılacak ve iyiyi ve kötüyü bilerek Allah gibi olacaksınız.” Adam ve kadın meyveyi yediler ve Tanrı tarafından ölümlülükle cezalandırıldılar. Tanrı bilmeyi ölümle eşleştirdi. Meyve ağacında simgelenen bilgiyi tabulaştırdı. Meyveyi yiyen insan bildi. Ama bildiği için kendisi de öldü.

Tabu, bilgi ve ölüm… İşte bilgi çağının karmaşık denklemi. Şu bir gerçek ki ama, tabuları bilgisi ile yıkan insan ancak bir gün ölümü de bilgisiyle yenmekten söz edebilecek.

2004
HRANT DİNK

Kaynak: Hrant Dink’in yazısının alındığı yer için tıklayın.

ODTÜ’lü 3 bilim insanı, kanser tedavisinde çağ atlatacak buluşları için yatırımcı arıyor!

ODTÜ’lü üç genç bilim insanı, kanser hastalıkları ile ilgili önemli bir buluşa imza attı. Uzun araştırmalar ve testler sonrası geliştirilen kişiye özgü ilaç kiti sayesinde, vücudun kemoterapiye vereceği tepki, ilacın işe yarayıp yaramayacağı ortaya konulabiliyor. Aşağıdaki röportajımızda daha detaylı bilgileri okuyabilir, bu genç bilim insanlarımızla tanışabilirsiniz.
Keyifli okumalar…

 

Merhabalar, öncelikle bizimle bu röportajı gerçekleştirdiğiniz için teşekkür ederiz.  Türkiye’de uzun zamandır bu tarz gelişmelere hasret kalmıştık. Edindiğimiz bilgilere göre çalışmayı yürüten üç kişisiniz. Öncelikle bu üç genç bilim insanını tanıyabilir miyiz? Belki biraz da nasıl biraraya gelindiği konusunda bilgi vermek istersiniz.

Biz de değerli zamanınızı ayırıp çalışmamız konusunda gösterdiğiniz ilgiye teşekkür ederiz. Dilerseniz ekibimiz hakkında size kısaca bazı bilgiler verelim. İlk önce proje fikrinin sahibi Semih Alpsoy’la başlayalım. Semih Alpsoy, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Enformatik Enstitüsü (ODTÜ) Biyoenformatik Bölümü‘nde yüksek lisansını bitirmek üzere. Lisansını ODTÜ Biyoloji Bölümü’nde tamamladı. Lisans öğrenimini sürdürürken hesaplamalı biyoloji ve biyoenformatik konularına oldukça ilgisi olduğunu farketti. İlgisini pratik anlamda görmek amacıyla Massachusetts Institute of Technology’nin düzenlediği International Genetically Engineered Machine (iGEM) yarışmasına “METU-BIN Ankara” ekibi içerisinde 2011 yılında katılım gösterdi. ODTÜ Enformatik Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yeşim Aydın Son ve ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tolga Can’ın danışmanlığını yaptığı Mining for BioBricks (M4B)  adlı proje, yarışmada büyük başarı gösterdi. Proje sırasında ekibin algoritma geliştirme, biyoenformatik analizler yapma, biyolojik verileri düzenleme gibi konularda çalışmalar yapmasından oldukça keyif alınca akademik hayatını, biyoenformatik alanında devam ettirmeye karar verdi. Büyük motivasyonla başvurduğu ODTÜ Biyoenformatik Bölümü’nden kabulünden sonra Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Osmay Güre ve ODTÜ Biyoenformatik Bölümü Yard. Doç. Dr. Aybar Can Acar ile kanser ilaçlarının hastanın genetik profiline göre kişiye özgü kullanımını sağlama amacıyla bilimsel çalışmalara başladı. Danışmanlarının kendisini teşvik etmesi üzerine bilimsel çalışmanın ticarileşmesini sağlayabilmek adına Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Teknogirişim Sermaye Desteği’ne başvurdu ve 100 bin TL’ lik desteği büyük bir başarı göstererek almaya hak kazandı. Girişimini ODTÜ Teknokent Kuluçka Merkezi’nde kurdu. Süreç içerisinde ODTÜ Biyoenformatik Bölümü yüksek lisans öğrencisi Volkan Orhan ve ODTÜ Teknokent’in fikrin olgunlaşması adına mentor olarak görevlendirdiği Kıvılcım Çaylı ile tanıştı ve bu üçlü yola beraber devam etmeyi karar verdiler. Volkan Orhan, ODTÜ İstatistik Bölüm’nden mezun oldu. 3 sene özel sektörde veri madenciliği konusunda çalıştıktan sonra ODTÜ Biyoenformatik Bölümü’nde yüksek lisans yapmaya başladı. İstatistiği hep bir araç olarak gördü. Mezuniyet yıllarında bu aracı nasıl kullanacağı konusunda kararsızlıklar yaşadı. Risk üzerine yoğunlaşmaya karar vermesine rağmen sigortacılık alanında kullanmak için aktüeryada yüksek lisansa başladı. Bu dönemde büyük veri ile uğraşmaya başladı. Bu süreç içerisinde istatistiği sağlık alanında kullanmak kendisini çok heyecanlandırdı. Başlarda hobi olarak moleküler biyolojideki gelişmeleri takip eden Orhan, bir anda biyoenformatik analizleri yaparken buldu kendini. 2015 senesinde başvurduğu Biyoenformatik Bölümü’ne kabul edildi ve bu süreç içinde de Semih’le tanıştı. Semih biyoloji kökenli olduğu için istatistik konusunda kendisini geliştiriyordu. Semih’in biyoloji ve enformatik konularında Volkan ile yaptığı çalışmalardan sonra ikili, kan kanseri üzerine çalışmalarını devam ettirmeye karar verdi. Kıvılcım Çaylı ise ODTÜ Biyoloji Bölümü’nü bitirdikten sonra iş hayatına atıldı. Çeşitli global sağlık şirketlerinde yönetici olarak çalıştıktan sonra girişimci olmaya karar verdi. Sağlık alanında üç start-up kurdu. Bu arada ODTÜ İşletme Bölümü’nde MBA yaptı, ODTÜ Teknokent ve TÜBİTAK işbirliğiyle sürdürülen Teknogirişim Mentorluğu programını bitirdi. Mentorluk yapmak için tanıştığı projenin, ilerleyen zamanlarda bir parçası oldu.

Hürriyet’in haberinden edindiğimiz bilgiye göre “kişiye özgü ilaç kiti” geliştirdiğinizi öğreniyoruz. Biliyoruz ki kemoterapi her hastada işe yaramıyor ya da daha doğrusu her hasta kemoterapiye aynı şekilde cevap vermiyor.  Bu çalışma sanıyorum kanser hastalarının, kişiye özgü tedavi yönteminin belirlenmesinde önemli rol oynuyor. Biz bu kadarını okuyabildik çalışmanızdan daha detaylı bahsetmek ister misiniz?
Çalışmada, kanser hastalarının kemoterapik tedaviye yanıtını iyileştirmek ve etkili olabilecek en etkili ilaçları hastaya özgü tespit edebilme gayesiyle “kişiye özgü ilaç kiti” geliştirmeyi düşündük. Kanserin oldukça heterojen bir hastalık olduğunu göz önüne alıp halihazırda kullanılan standart tedavilerin yerine hastanın kendi genetik yapısına göre bir tedavi olanağı yaratılmasının, tedavi başarısını oldukça arttırabileceğini varsaydık. Bu amaçla kanser ilaçlarının biyobelirteçlerini tespit edebilen ve bu biyobelirteçlerin aktivitesine göre ilaç hassasiyetini tahmin edebilen sistem biyolojisi yaklaşımlı istatistiksel bir metot geliştirmeyi kararlaştırdık. Çalışmada model hastalık olarak malign melanomu (cilt kanseri) tercih ettik. Veri kaynağı olarak Dünya’da tanınma oranı en yüksek olan Cancer Cell Line Encyclopedia (CCLE) ve Cancer Genome Project (CGP) adlı iki büyük farmakogenomik veritabanını kullandık. Her iki çalışmada da ortak malign melanom hücre hatlarının ve bu hücre hatlarına uygulanmış ortak kanser ilaçlarının verilerini kullanarak geliştirdiğimiz metodun, ne ölçüde ilaç yanıtını tahmin edebildiğini, hangi ilaçların hücre hatlarında daha yüksek aktivite gösterdiğini belirlemeye çalıştık. İstatistiksel ve laboratuvar çalışmalarımızda metodun tahmin ettiğimiz ölçüde düzgün ve başarılı bir şekilde çalıştığını gördük ve bu yaklaşımı tüm kanser türlerinde, hatta genetik kökenli diğer birçok hastalıkta kullanabileceğimizi düşündük. Ancak çalışmalarımızı sonraları öncelikli olarak kan kanseri üzerinde yoğunlaştırmaya karar verdik. Bunun sebebi olarak kan kanseri, kemoterapinin başlıca tedavi yöntemi olmasını ve çok fazla ilacın kemoterapide kullanılmasını gösterebiliriz. Ayrıca, kan kanserinde diğer kanserlerden farklı olarak, dokunun bulunmamasını ve dolayısıyla ilaçların aktivitesinin daha yüksek olmasını göz önüne alarak geliştirmeyi hedeflediğimiz kitin oldukça başarılı sonuçlar vereceğini varsaydık. Geliştirdiğimiz metotla, kan kanserleri için yaptığımız ilk istatistiksel analiz sonuçlarına göre; gerçekten de kan kanseri türlerindeki ilaçların hücre hatlarındaki yanıtının başarılı bir şekilde tahmin edebildiğimizi görüyoruz. Hatta bazı ilaçların, var olan klinik verilerini kullandığımızda istatistiki sonuçlarımızın sadece hücre hatlarında değil, klinik örneklerde de oldukça anlamlı sonuçlar üretebildiğini saptamış durumdayız. Ancak istatistiksel sonuçlarımızın, laboratuvar koşullarında kapsamlı bir şekilde doğrulanmasına ihtiyaç duymaktayız. Önce standardize edilmiş hücre hatlarında doğrulamalarımızı laboratuvar koşullarında başlatmak, daha sonra da kanser hastalarında klinik denemelerle doğrulamamızı devam ettirmemiz gerekmektedir. Çalışmalarımızı klinik olarak doğruladığımız durumda kan kanseri hastalarının kemoterapi sırasında kullanması gereken en ideal ilaçların tahminini yapan ya da kullanılmak istenen ilacın kanser hastasında işe yarayıp yaramayacağını belirleyebilen kitimizi, ticarileştirebileceğimizi ve gerekli onayların alınmasından sonra hastanelerde kullanımına başlayabileceğimizi öngörmekteyiz. Bu sayede, ülkemizdeki ve dünyadaki milyonlarca kan kanseri hastası, en etkili kemoterapiyi alarak kanserle çok daha etkili mücadele edebilecek, gereksiz ilaç kullanmak zorunda kalmayacak ve maddi tasarruf sağlayabilecektir. Dahası, gereksiz ilaç kullanımın önüne geçilmesinden dolayı sigorta şirketleri ciddi maddi tasarruf sağlayabilecek ve ülkelerin kanser ilaçları için ayırmak zorunda kaldığı büyük bütçelerde kayda değer azalmalar sağlanabilecektir.

Çalışmalarınızı yürütürken ya da sonuç aldıktan sonra Tr’de sizi destekleyen herhangi bir sağlık kuruluşu ya da başka herhangi bir kuruluş oldu mu?

Çalışmalarımız için gerekli finansal destek konusunda Bilim, Sanayi Ve Teknoloji Bakanlığı’ndan 100 bin TL’ lik Teknogirişim Sermaye Desteği’ni almayı başardık. Bu destek sayesinde, bir girişim kurma fırsatı elde ettik. Bu bakımdan Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın desteği, projenin filizlenmesi açısından oldukça önemliydi. Ancak biz en büyük desteği ODTÜ Teknokent’ten aldık. ODTÜ Teknokent, öncelikle bizim için kuluçka merkezinde bir yer tahsis etti. Sonrasında, iş fikrimizi geliştirmek, doğrulamak, ticarileştirmek ve gerekli danışman ihtiyacımızı karşılamak konusunda destek sağladı. Şu an hâlâ en büyük destekçimiz, ODTÜ Teknokent. ODTÜ Teknokent’in girişimcilerden sorumlu eski direktörü ve T-Jump Venture’ın yönetici ortağı İlknur İlkyaz Gül’le yaptığımız görüşmeler ile fikrimizi nihai haline getirebilmek amacıyla ABD’ de San Francisco’d a Dropbox, Airbnb gibi dev girişimlerin kurulmasına ön ayak olmuş dünyaca ünlü hızlandırma programı Y Combinator’a girmemiz gündemde. Hızlandırma programını başarıyla tamamlamamız durumunda, erken yatırım imkânına erişmemiz dahi mümkün görünüyor. Erken yatırım ile kitimizin kliniklerde kullanılabilir potansiyelde olduğunu gösterebilmeyi amaçlıyoruz. Daha sonra, San Francisco’ya tekrar gidip büyük yatırımcılara kitimizi sunmak ve yatırım almamız mümkün olabilir. Gördüğünüz üzere ODTÜ Teknokent bizim en büyük destekçimiz konumunda. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve ODTÜ Teknokent dışında, henüz bir kurum ya da kuruluştan destek almış değiliz, ancak gelecekte gerekli desteği alabilmeyi temenni ediyoruz.

Sağlık Bakanlığı’na fon için başvurdunuz mu? Ya da başvurduğunuz başka kuruluşlar var mı? Tepkiler nasıl?

Sağlık Bakanlığı için bir fon başvurusunda bulunmadık çünkü bildiğimiz kadarıyla Sağlık Bakanlığı’nın bizim gibi girişimciler için bir fonu şu an için ne yazık ki bulunmamakta. Ancak bakanlığın Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nda ilgili mercilerdeki yetkililerle yaptığımız bazı görüşmeler sonucu fikrimizin ileride destek bulmaması için hiçbir neden bulunmadığı, hatta büyük oranda desteklenebileceği söylendi. Ayrıca, yine bakanlığın Kanser Savaş Daire Başkanlığı biriminin yöneticisi Doç. Dr. Murat Gültekin’in, geliştirmek istediğimiz kit konusunda oldukça olumlu yorumlarını aldık. Bunlar, bize ileride belki de en büyük desteklerden birini Sağlık Bakanlığı’nın verebileceğini gösteriyor. Sağlık Bakanlığı dışında temas halinde olduğumuz bazı yatırımcılar ve fonlar da bulunmakta. Ancak şu an henüz ilerlemiş bir görüşmemiz mevcut değil. Basında haberlerimizin çıkmasıyla birlikte bizimle görüşmek isteyenlerde önemli bir artış oldu. Sesimizi duyurmak için basın gerçekten çok önemli. Görüşmek isteyen kurum ve kuruluşlar dışında, halkımızdan da çok olumlu dönüşler aldık. Sosyal medyada haberlerimiz inanılmaz derecede hızlı bir şekilde yayıldı. Haberimizi okuyanlar bize desteklerini içtenlikle bildirdiler. Ancak bizimle en çok ilgilenenler kanser hastaları ya da hasta yakınları oldu. Bu yüksek ilgi bize gösterdi ki kitimizin ticarileşip hastanelerde kullanılması durumunda, oldukça fazla talep görecek ve hastaların en önemli ihtiyacına yanıt verecektir. Hedeflerimizi gerçekleştirmek istiyorsak halkımızın desteği bizim için çok önemli ve görüyoruz ki onlar bizim istediklerimizi yapabilmemiz için bizi her zaman destekleyecekler. Bu, bize oldukça heyecan ve gurur veriyor.

Türkiye’de bilimin ilerleme hızını ve şeklini nasıl değerlendiriyorsunuz? Değerlendirme yanıtınıza göre, sizce böyle olmasının nedenlerini yazabilir misiniz?

Bilim ve teknoloji, son derece önem verilmesi gereken bir konu. Dünya bilim ve teknoloji için inanılmaz yatırımlar yapıyor. Özellikle ABD, Almanya, Çin ve Japonya gibi gelişmiş ülkelerin bilim için ayırdıkları ödenek, insan gücü ve efor azımsanmayacak ölçüde fazla. Lâkin Türkiye, maalesef bilim konusunda gelişmeleri geriden takip etmek zorunda kalıyor ya da zorunda bırakılıyor. Bunun nedenleri arasında Türkiye’nin gelişmekte olan bir ülke konumunda olması baş faktör gibi görünüyor. Ülke gelişmesi sürecinde halletmesi gereken bir dizi konu mevcutken eforunun büyük bir kısmını, ne yazık ki bilim ve teknolojiye ayırmada güçlük çekiyor. Bu durum aslında sadece Türkiye için geçerli değil. İncelerseniz gelişmekte olan ülkelerin bilim ve teknoloji alanında, gelişmiş ülkeleri geriden takip etmek zorunda olduğunu görebilirsiniz. Gelişmekte olan ülkelerin ekonomisi de bilim ve teknolojinin desteklenmesinde önemli bir faktör olarak görülebilir. Araştırma ve geliştirme faaliyetleri için önemli miktarda bir meblağın kullanılmasına ihtiyaç duyulabiliyor ve bu meblağ için ülkelerin bilimsel çalışmalara finansal destek sağlaması son derece önemli bir konu. Eğer finansal desteğiniz yoksa, ne yazık ki bilimsel çalışmalarda ilerlemenizde bir yavaşlama oluyor. Gelişmiş ülkelerin bilimsel çalışmalara çok daha fazla destek vermesi elbette ki tesadüf değil. Türkiye, her ne kadar bilimsel gelişmeleri geriden takip etmeye başladıysa da son dönemlerde bilimsel çalışmalar için ayırdığı finansal destek programlarıyla, özellikle bazı alanlarda, dünyayı yakalama noktasında önemli adımlar atmaya başladı. Ancak bilimde dünya standartlarını yakalayabilmesi için Türkiye’nin çok daha fazla atılım gerçekleştirmesi ve finansal destek kanalları oluşturması gerekiyor. Böylece bilimsel gelişmede görülen ivmesel hareketin, gelecek yıllarda çok daha hızlanmasını ve dünyada bilim kulvarında önemli işler yapan bir ülke olmasını görmek şaşırtıcı olmayacaktır.

Yurtdışında (herhangi bir Batı ülkesinde mesela) yaşasaydınız,  çalışmanın süreci ve gelişimi sizce nasıl ilerlerdi?

Gelişmiş ülkelerde çalışmalarınızı yürütmenizin elbette büyük avantajları bulunmakta. ABD başta olmak üzere gelişmiş ülkeler, bilimsel çalışmaların yapılabilmesi için her türlü olanağı yaratma peşinde. Çalışmaların sürdürülebilmesi için yer sunma, finansal destek sağlama, uygun ekosistem yaratma, üniversite ile sanayi işbirliğini teşvik etme gibi birçok olanağı gelişmiş ülkelerde bulabiliyorsunuz. Bizim gibi bilimsel bir çalışma ile endüstriyel bir ürün yaratma peşinde olan girişimciler için dolayısıyla gelişmiş ülkelerde faaliyette bulunmak, büyük bir avantaj gibi görünüyor. Biz yaptığımız çalışmaların desteklenmesi için gelişmiş ülkelerde daha rahat yatırımcı bulabileceğimizi düşünüyoruz. Türkiye’de bu işler biraz zor. Çünkü yatırımcı ekosistemi henüz oluşabilmiş değil. Türkiye’de yatırımcılar kısa sürede çok kâr etme hevesinde olduğundan risk almayı tercih etmiyorlar ve kendilerine garanti para kazandıracak fikirleri desteklemeyi tercih ediyorlar. Bu sebeple bizim çalışma alanımıza yani biyoteknolojiye yatırım yapacak bir yatırımcıyı bulmak oldukça zor. Türkiye’de görüştüğümüz yatırımcılar bize bu nedenle yatırım bulmak için hep yurtdışına çıkmamız gerektiğini söylüyorlar. Girişimciler için yatırım çok önemli. Eğer girişimci yatırım bulamazsa kendi kendine bir şeyleri yapması düşünülemez. ABD gibi yatırımcı ekosisteminin çok gelişmiş olduğu yerler bu yüzden girişimciler için çok önemli. Eğer ABD gibi gelişmiş bir ülkede girişimci olsaydık muhtemelen hem yatırımcı bulmamız daha kolay olurdu hem de fikrimizi ürüne dönüştürmek için daha hızlı adımlar atabilirdik.

Türkiye’de bilim insanı olmak nasıl sizce?

Türkiye’ de bilimle uğraşan insanlara bir saygı olduğunu düşünüyoruz. Özellikle popüler konularda araştırma yapıyorsanız insanların hemen ilgisini çekiyorsunuz. Bizim uğraştığımız alan da kanser ile ilgili olunca elbette bir hayli merak ediliyorsunuz. İnsanlar bizim ne için uğraştığımızı, neye çabaladığımızı, hangi sorunlara nasıl çözümler üreteceğimizi merak ediyor ve Türkiye’de de bilimle uğraşan insanları görünce mutlu oluyorlar. Biz bu ilgiden fazlasıyla memnunuz. Ancak her ne kadar Türkiye’de bilim insanı olmanın insanlar gözünde pozitif bir anlamı olsa da negatif yanları da mevcut. En önemli negatif tarafı ise bilim insanlarının çalışmaları için yeterli destek bulamamaları… Özellikle birçok yüksek lisans ve doktora öğrencisi bilim yapmak için uğraşırken maalesef finansal destek alamıyorlar ve bunun neticesinde öğrenciler, çalışmalarına odaklanmak yerine nasıl geçinebiliriz derdine düşüyorlar. Haliyle bu durum nedeniyle; projelerin aksaması, yavaşlaması hatta durması durumu ile karşılaşabiliyoruz. Bir diğer negatif yön de desteklenen projelerin bütçesi konusu… Birçok proje için verilen destek miktarı, ne yazık ki projenin ihtiyaç duyduğu miktardan oldukça az miktarda oluyor. Finansal destek az olunca projeler, maalesef istenildiği ölçüde başarılı sonuçlar veremeyebiliyor. Oysa gelişmiş ülkelerde projelere verilen destek inanılmaz ölçülerde. Türkiye’de bilim insanı olmanın bir diğer negatif yönü ise bilim insanlarının devlet üniversitelerinde kadro bulamıyor oluşudur. Yurtdışında son derece yetişmiş olan bilim insanlarımız, Türkiye’ye dönmek istediklerinde kadro sorunu ile karşılaşıyorlar ve maalesef birçok yetişmiş insanımız, kadro bulamayınca çaresiz ülke dışında başka fırsatları kovalamaya başlıyorlar. Türkiye’de bilim yapmak varken başka ülkelerde kariyerlerini yürütmeyi seçebiliyorlar. Sonuç olarak, Türkiye’de bilim insanları her ne kadar takdir görse de maalesef birtakım gerçekler de gösteriyor ki Türkiye’de bilim insanı olmak biraz dezavantajlı. Ancak ilerleyen yıllarda tüm olumsuz noktaların bilim adamları lehine düzeltilerek, bilim insanlarımız için Türkiye’nin daha çekici bir yer olmasının sağlanabileceğini düşünüyoruz.

Peki, Türkiye’de girişim ekosistemini ve girişimciliği nasıl değerlendiriyorsunuz?

Ekosistem, yavaş ama düzenli şekilde gelişiyor. Yeni ekonominin ünlü şirketleri yazıldıkça ve konuşuldukça, ülkemizde de bir bilinç ve heves doğuyor. ODTÜ Teknokent başta olmak üzere kuvvetli teknokentlerimiz var. Ancak ekosistemin girişimci ve teknokent unsurları dışında, diğer olmazsa olmaz unsurları da gelişmeli. Görece düşük başlangıç sermayesi isteyen yazılım ve aplikasyon start-upları ve benzeri işler için küçük tutarlarda yatırım yapan “melek yatırımcılar” bulunabiliyor. Ya da çok yüksek cirolu büyük şirketler için yüz milyonlarca TL yatırım yapabilecek risk sermayesi fonları (venture capital) bulabilirsiniz. Ama bizim projemiz gibi ilk yatırım ihtiyaçları yüksek ve Ar-Ge’den ticari ürün aşamasına henüz geçmekte olan girişimler için bir finansman mekanizması daha oluşmadı. Gelişmiş girişim ekosistemlerinde girişimlerin bu aşaması “seed capital” (tohum aşaması sermayesi) ve/veya sektörel stratejik şirket ortaklıklarıyla fonlanıyor. Bu yapı bizde de oluşmalı. Özellikle şirketler ve kurumsal yatırımcılar, gözlerini inşaat dışındaki işlere de çevirmeliler.

Girişimcilere gelince; önlerindeki en büyük engelin, kültürümüz olduğuna inanıyoruz. Hepimizin yetiştirilme tarzı benzerdir. Risk sevmeyiz, zorluklarla karşılaşmak istemeyiz, rahatımıza ve güvenliğimize düşkünüz. Başarılı bir girişim kurmak için ise tam tersine ihtiyaç var. Yani girişimciler; “eski köye yeni adet getirmeliler” ve “başımıza icat çıkarmalılar”. Ülkemizin, insanımızın, ekonomimizin, bilimin ve dünyanın buna ihtiyacı var.

Cevaplarınız ve katkılarınız için çok teşekkür ederiz. Umarız ki bu değerli çalışmanız, gereken desteği ilgili yerlerden almanız sonucunda halkla buluşur.

Konvansiyonel katliamlar 1: Kültür endüstrisinden hikâyeler

Yaşadığımız çağı birkaç kelime ile özetleyecek olsam, “Distopya Öncesi Dönem” adını verirdim sanırım. Ne açıdan bakarsak bakalım, 20. yüzyılda ve öncesinde hayal gücünde beliren senaryoların gerçekleşmesi, artık çok uzun bir zaman sonrasının konusu değil. Öyle ki, aslında bu distopik senaryoların bir kısmı zaten gerçekleşti, bir kısmı ise hazırlık aşmasında. Bu yazıda yer alacak düşünceler, komplo teorileri veya ilgi çekmek isteyen, hayallerden fışkırmış fikirler değil. Bizzat kültür endüstrisi içinde yetişmiş görsel ürünlerden (“sanat ürünleri” falan diyemeyeceğim, teknik açıdan ne kadar iyi olsalar veya ne kadar güzel fikirler içerseler de) çıkardığım kareler olacak. Ayrıca, bahsedeceğim diziyi izlemediyseniz, bu yazıyı okuduktan sonra izlemenizin de, ufuk açıcı olacağı fikrindeyim. Kendimi övmek için söylemiyorum bunu, farklı bir gözle bakmanızı istiyorum o diziye ve anlatacağım filme.

Thomas Robert Malthus adlı, İngiliz din adamı ve iktisatçının teorisi, hemen herkes tarafından bilinir. Kısaca açıklamak gerekirse; geçmiş dönemlerde, doğal veya beşeri sebeplerle sınırlanan insan nüfusu, artık bu sınırların dışına taştı. Söz gelimi, bundan 300-400 yıl öncesine kadar, bir salgın hastalık (veba örneğindeki gibi), bir savaş veya kitlesel açlığa sebep olacak herhangi bir doğal afet, nüfusu sınırlardı. Bu, doğanın otokontrol mekanizmasıydı. Her dönemde, herhangi bir türün popülasyonu aşırı miktarda artarsa, o türü sınırlayacak bir afet ya da başka bir olay meydana gelir, bu şekilde, nüfus artışı veya miktarı, önemli miktarda azalırdı.

“Doğal seçilim” denen sürecin bir parçası olan bu mekanizma, insan eliyle bozuldu. Nasıl mı? Artık salgın hastalıklar, neredeyse yok olmaya gidiyor. Tıp aşırı gelişti ve kanser gibi, çok büyük bir hastalık olmadığı sürece, yaşlanmaya bağlı sebepler dışındaki ölümler, en azından gelişmiş ülkelerde, son derece azaldı. Artık büyük savaşlar yok, dünya savaşlarında olduğu gibi, milyonlarca insan birbirini öldürmüyor.

Malthus, bu durumun doğal olmadığını söylüyor. Ona göre kısıtlı olan doğal kaynaklar, insan neslinin üreme hızının sürekli artması sebebiyle, yok olmaya doğru gidiyor. Kendisi pek de sevdiğim bir teorisyen değildir, bu yazdıklarım, onu kesinlikle onaylamıyor. Bu yazıda, Malthus’ün kurduğu teorinin, özellikle Amerika yapımı olan bir dizi ve bir film serisi özelinde, nasıl işlediğini anlatmaya çalışacağım ve bu yapımlara, biraz farklı bir açıdan yaklaşacağım.

Kitlesel katliamlar, her yerde patlak veren savaşlar ve bunların hepsinin, çok sınırlı bir coğrafyada zuhur etmesi. Tesadüf mü? Mantıklı değil. Bölgenin şartlarından ve sosyolojisinden mi kaynaklanıyor? Belki de. Ama biraz daha farklı bir bakış açısıyla, bunların aslında sinema endüstrisinden alınacak mesajlarla da yorumlanabileceğini anlatmak istiyorum.

Hollywood’un sanki günah çıkarırcasına, Wag The Dog filmi gibi, aslında medya endüstrisinin verdiği bilgi kırıntılarının, yalnızca devletin istediği kadar olabileceğini, medyanın ne kadar kolay kullanılabileceğini anlattığı film, bence güzel bir örnek. Daha ben doğmadan önce yapılan bir filmden çıkarılabilecek bu anlamlar, pekâlâ yakın geçmişte ya da bugün üretilen filmlerden ve özellikle, hızla daha da büyümeye, hatta sinema endüstrisiyle yarışmaya devam eden, dizilerden de çıkarılabilir. Sadece iki örnekle başlayacağım, bunları genişleteceğim ve tek amacım, soru sordurmak olacak.

The Purge serisi mesela. Türkçeye “arınma gecesi” adıyla çevrilen film, yakın gelecekteki Amerika Birleşik Devletleri’nde, suç oranlarının aşırı artması sebebiyle çıkarılan bir yasayı anlatıyor. Bu yasa, yılın bir gününde, devlet yetkilileri dışında, istediğiniz insanı öldürmenizi, istediğiniz kadar hırsızlık yapmanızı ve cinsel saldırı dâhil, herhangi bir suçu işlemenizi sağlıyor. Kulağa nasıl geliyor? “Purge” gecesinde, sabah gün doğana kadar, her adli suç, yasal hale geliyor. Ama bu filmlerin en garip ve ilgi çekici tarafları, benim için burası değil. Bundan sonraki yazıda daha uzun bir şekilde değineceğim “New Founding Fathers” (Yeni Kurucu Babalar) kısmı, gerçekten merak uyandırıcı bir mesaj.

Amerika Birleşik Devletleri’nin, Britanya’ya karşı bağımsızlığını kazanması ve bağımsız bir devlet olmasını sağlayan “Founding Fathers of The United States” (Birleşik Devletlerin Kurucu Babaları) olarak bilinen yedi kişi var. Bunlar; John Adams, Benjamin Franklin, Alexander Hamilton, John Jay, Thomas Jefferson, James Madison ve George Washington.

Bazılarını tanıyoruz, örneğin; dolar banknotlarının üzerinde bulunan George Washington, Thomas Jefferson ve Benjamin Franklin, adını en azından bir kez duyduğumuz kişilerdir herhalde. Diğerleri, çok fazla bilinen kişiler değil. Bu ifadeye, sonraki yazıda daha geniş biçimde değineceğim. Sadece, o yazının bir çerçevesi halinde bahsetmem gerekti burada.

Purge serisinin ilk filminden itibaren görebileceğiniz gibi, bu yasa, tamamen ekonomik olarak üst sınıfta olan kesime hitap eden bir “eğlence” olarak düzenlenmiş. İnsanların şiddet güdülerini doyurmalarını ve bu sayede, yılın geri kalan günlerinde suç işlememelerini istemiş, “Yeni Kurucu Babalar”. Zaten tamamen sınıf savaşı üzerine kurulan filmde, bir de fakir kesimin, zenginlerin kurbanı olması, aslında günümüz “demokratik” devletlerinin bir hicviyesi gibi değil mi?

Revolution dizisi ise, dünya üzerindeki elektrik kaynağının “gizemli” bir şekilde yok olmasıyla başlayan bir dizi. Dünyayı önce karanlığa, sonra kaosa, en sonunda ise çağlar öncesine gönderen bir süreç bu. Aslında, içinde yaşadığımız bu düzenin, ne kadar kırılgan olduğunu da gösteriyor. Bu diziye de, serinin ilerleyen yazılarında değineceğim, ama bir spoiler vererek, bu dizinin ikinci ve son sezonunda da, aynı Purge serisinde olduğu gibi, “New Founding Fathers” ifadesi kullanılıyor.

İlk sezonda, Amerika’ya 15 yıl süren kaos süresinin ardından egemen olan iki devlet yıkılıyor. Ardından, Teksas bölgesine, kendilerine “yurtseverler” (patriots) diyen bir grup Amerika askeri geliyor, ki bunların da, elektrik kesintisinden bir süre önce, Küba’daki Amerika üssüne yerleşen grup olduğunu görüyoruz.

Bir film serisi, bir dizi. Filmde, daha çok zenginlere hitap eden bir “spor” olarak, suç işlemenin, bir gece için, serbest kalması işleniyor; diğerinde, dünya çapındaki bir elektrik kesintisi. İkisinde de, “New Founding Fathers” ifadesi, hikâyenin içindeki onlarca mesajdan biri olarak geçiyor. Herhangi bir teori yok, sadece, dikkatimi çeken ve kafama takılan noktaları anlattım bu yazıda ve diğer yazılarda da anlatmaya devam edeceğim.

Huzurlarınızda Törkiş saykodelik sanat müziği: Gaye Su Akyol

1

İlk albümüyle müzik dünyasında tamamen kendine özgü bir kulvarı açan Gaye Su Akyol, 2016’nın son ayında ikinci albümü “Hologram İmparatorluğu”nu çıkardı ve bu kulvarda sağlam adımlarla yoluna devam ediyor. Akyol, ilk albümü “Develerle Yaşıyorum”daki başarısını ve sıradışı çizgisini ikinci albümle de sürdürüyor.

İki yıl önce, Gaye Su Akyol’un ilk albümü “Develerle Yaşıyorum” çıktığında Türkiye’de müzik dünyasında adeta bir şok etkisi yaratmıştı. Çünkü ortaya çıkan müzik, daha önce Türkiye’de yapılan müziklere hiç benzemiyordu. Eski tınılara da sahip olsa, geleneksele teğet de geçse, yepyeni bir şeydi bu müzik. “Elinde rakı kadehi, önünde mezeleri olan bir Björk mü yoksa” bu şarkıları söyleyen dedirtiyordu. Seveni gerçekten çok sevdi, uzak duranı ise neredeyse yakınından bile geçmedi Akyol’un müziğinin.

Kişisel tarihçesinde solo kariyer önce Mai, Toz ve Toz, Seni Görmem İmkansız gruplarında da yer alan Akyol, ilk albümünde Türk sanat müziğini formlarını kullanıp ondan yepyeni bir müzik kulvarı yaratmayı başarmıştı. Bir nevi indie bir post-Türk sanat müziği idi ortaya çıkan ya da bu müziği bir tanımla sınırlandırmamak gerekiyordu. Ama üstüne bir iki elektronik tını ya da distortion gitar eklenen eski şarkıların yeni yorumlarından değildi, yani Türk sanat müziğini modernleştirme değildi esasında, ama bu müziğin altyapısını, mirasını ve birikimini kullanıp bir Gaye Su Akyol müziği yaratmaktı. Akyol bunu başardı diyebiliriz, kendine özgü müziğini yaratmış durumda.

Bu arada Akyol’un, ilk albümüyle sadece Türkiye’de değil dünyada da ses getirdiğini ekleyelim. Türkiye’nin önemli mekan ve festivallerinde sahne almasının ardından yolu Roskilde Festival’a kadar uzandı.

Guardian ve Rolling Stone’dan övgüler

Akyol’un ikinci albümü ise Glitterbeat Records etiketiyle yayınlandı. Albüm çıkar çıkmaz The Guardian ve Rolling Stone başta olmak dünyada da prestijli yayınlar tarafından övgüyle bahsedildi. Albümde yine türler arası bir yolculuk var ama ana kalpte yine Türk sanat müziği altyapısı ve geleneği var. Neler mi var albümde, en başta saykodelika  var, Selda Bağcan etkisinden mürekkep Anadolu Pop var; duruşla cisim bulan punk var, dub ve elektronika bile var. Hepsinin tuhaf birleşimiyle oluşan bambaşka bir müzik var.

Diğer yandan sözler de Akyol’un müziğinin temellerinden biri. İlk dinleyişte absürd yönü de fark edilen şarkı sözleri ise hem absürtlüğü hem de ciddiyeti aynı anda içinde taşıyor. “İki bebek ispinoz kaçalım oraya/Plüton’a/ Jüpiter’e/Uranüs’e/Kadıköy’e/Neptün’e/Uludağ’a/Afrika’ya/Kripton’a”. Ya da “Agnostiktir fikri zihnimin/Narin bir su gibi, ince bir sır gibi/Kayboldum neredeyim/Demirden bir perdeyim” Yine bir diğeri “Hamdık piştik / Sığda boğulduk / Dünya kaleska / Biz içinde meczup”. Ve “Kendimin efendisiyim ben/ İster sevişirim, ister dövüşürüm/Kâr zarar benimdir kime ne/
İster saklarım, ister bölüşürüm.”

Dünyayı kurtaran, büyük tespitler yapan sözler mi, hayır değil, ama sanki niyet de bu değil. Müzikle tamamlanan, müziği de tamamlayan nitelikli, öylesine yazılmamış şarkı sözleri.

Bu albümü “Aman ben Türk Sanat Müziği sevmem ki” diye baştan yargılamayın, mutlaka şans verin. Evet çoğumuzun kişisel geçmişinde vardır, Safiye Ayla’lar, Zeki Müren’ler, Nalan Altonörs’ler, Muazzez Abacı’lar, yok mudur. Ya ailemizden, oturma odalarımızda açık olan TRT kanallarından, ya gittiğimiz fasıllardan, yani bir şekilde kulağımız bu müziğe aşinadır. O yüzden esasında herkesin bir şekilde “a bu albümde ne yapılmış böyle” diye Gaye Su Akyol müziğine bir şans vermesi gerekir, gerçekten bu topraklardan yeni bir şey deneniyor çünkü. Bu şansı fazlasıyla hak ediyor Akyol. 

 

Gaye Su Akyol’un iki albümlük yolculuğu nereye varacak. Şimdiye kadar olan performans, kesinlikle geleceğe dair de merakı canlı tutuyor. Akyol, müziğinin üstüne koyarak mı ilerleyecek, yoksa zamanla kendi müziğinin bir karikatürü haline mi dönüşecek, bunu da zaman gösterecek.

(Fotoğraflar gayesuakyol.bandcamp.com’dan alınmıştır.)

Sımsıkı sarılacağınız ve bırakamayacağınız bir film: Kabakçığın Hayatı

0

Bazı filmler hayattandır, animasyon olsa da gerçek hayat gibidir. Ve ona o kadar sıkı sarılmak istersiniz ki, ayrılmaz zor olur. İşte aslında böyle bir filmden bahsediyoruz. Ma Vie de Courgette / Kabakçığın Hayatı, Oscar’ın Yabancıları kapsamında Başka Sinema’da izleyenlerle buluştu. Ne yalan söyleyeyim ilaç gibi geldi.

İlk olarak Cannes Film Festivali’nde izleyicinin karşısına çıkan ve ağmaktan kıpkırmızı hale getiren film, daha sonra da Annency gibi yurtdışında ve bizim festivallerimizde gösterildikten sonra vizyona girdi. Birçok kısa filmin ve animasyon filmlerin yaratıcısı ve yönetmeni olan Claude Barras’ın yönettiği film, İsviçre ve Fransa ortak yapımı ve 66 dakika.

6 yaşında çok ufak, sevimli, utangaç ve mavi saçlı bir çocuk olan Icare yani takma adıyla Kabak, annesiyle yaşamaktadır. Umursamaz, çocuğuna kötü davrandığını anladığımız ve sürekli bira içen annesi, bir gün bir olay sonucu ölür. Yalnız başına kalan Kabak’ı polis, yetimhaneye götürür. Yetimhanedeki çocuklar dalga geçtiğinden ve ortama uyum sağlayamadığı için ilk günleri zor geçer Kabak’ın. Daha sonra alışan Kabak, bir gün yetimhaneye gelen Camille ile bir bağ kurar. Aynı zamanda onunla sürekli ilgilenen komiser Raymond ile de başka bir bağ kurmuştur. Minik Kabak, belki de ailesinde yaşadığı mutsuzluğu bu bağlarla mutluluğa çevirecektir.

Dolu dolu, sımsıcak ve hayattan kareleri bir araya getiren, stop-motion tekniğinde olan bir animasyon izliyoruz. Kabak, hayatta herkesin başına gelebileceği bir olay yaşıyor, olaylar bunun üzerinden gidiyor ve bağlanıyor. Kabakçığın Hayatı, diğer animasyonlara göre hikâyesi ve senaryosu ağır işleyen bir yapım. Ama bu ağırlık bizi hiç sıkma noktasına getirmiyor, aksine temaya da çok yakışıyor. Olaylarda sadece komiserin Kabak’a olan bağına bir türlü inanmakta zorlanıyoruz. Çünkü komiserin kurduğu bağ bir anda ortaya çıkıyor ve çok belirtilmiyor. Bu durumun biraz daha açıklanması gerektiğini düşünüyorum.

Kabak’ın Camille ile kurduğu bağ ise aşk ve arkadaşlık arasında gidip geliyor. Bu zaten küçük yaştaki karakterler için güzel kurulmuş bir bağ olmuş. Kabak karakteri oluşturulurken de çok dikkat edilmiş. Mavi saçları, kırmızı burnu ve kulağı ve çenesindeki ben en dikkat çekici fiziksel detayları. Karakteristik yapısı da çok değişik. Sessiz sakin, ailesi onun büyük bağı, onlardan parçalara bir şey olunca çıldırması, arkadaşlıklar… Camille karakteri de güzel bir yan rol. Onun hikâyesine tanıklık da ayrı bir güzel.

Filmde yer alan ögeler de enteresan. Stop moiton tekniğinde çekilen filmde aslında hayatta ve çevremizde olanlar hiç unutulmamış. Metro gibi, su gibi, haya durumu (özellikle kar beyazın muhteşem gösterimi), salıncak gibi, yeşillik, çiçek… Hayatın birçok parçasının böylesine yaşanırcasına olması ve hareket etmesi çok güzel geldi. Stop motion tekniği ile önceden yapılmış filmler tabii ki var, hatta daha iyilerini de gördük diyebiliriz. Bu teknik yapımı en zor tekniklerden bir tanesi. Kabakçığın Hayatı, bu teknikle yapılmış filmlerin belki de en iyisi değil, ama en iyileri arasında yer alan ve farklı olan bir yapım.

Seslendirme konusunda da iyi çalışılmış. Ayrıca beni de Fransızcaya yeniden âşık etti. Film için seçilen tema müzikleri de filmi güzel bir hale getiren, güzel etkenlerden bir tanesi.

Kabakçığın Hayatı hayatın birçok yanlışlığını gösteren ve bu yanlışları yapanlara ders verme niteliği taşıyan; hayatın güzelliklerini de içinde barındıran hayat dolu bir animasyon. Başlıkta da belirttiğim gibi, filmi izlerken -Teletubbies’lerin dediği gibi:- “Sarılın sımsıkı!” Ve bırakmayın, zaten bırakamayacaksınız emin olun…

“Hayvan Soykırımı” başlıklı hayvan hakları sergisi Brisbane’de açıldı

Avustralyalı ressam Jo Frederiks modern hayvan tüketimi hakkındaki cesur ve çarpıcı yorumuyla Hayvan Soykırımı (The Animal Holocaust) başlıklı son sergisini açtı.

Queensland’in merkezinde yaklaşık 4 bin kilometre karelik bir büyükbaş çiftliğinde büyüyen Frederiks, hayvanlarla her zaman güçlü bir bağ kurdu. Tutkulu bir hayvan aktivisti olan Frederiks, hayvan zulmüne karşı bir farkındalık yaratmak adına sanatından faydalanmakta ve modern toplum ve sektörün canlılara karşı benimsediği tutuma dikkat çekmek için genellikle yağlı boya ve kurşun kalem kullanmaktadır.

“Hayvan Soykırımı” sergisinde Frederiks’in 50 adet tablosu ve 150 adet çizimi teşhir edilmektedir ve satışlardan elde edilen gelirin yarısı “Farm Animal Rescue” derneğine bağışlanacaktır.

Yazar Isaac Bashevis Singer’ın 1968’de basılan bir kitabında yer alan karakterlerden biri, “hayvanlar söz konusu olduğunda tüm insanların birer Nazi, yaşamınsa ebedi bir Treblinka olduğu“* gözlemini yapar. Soykırımla yapılan bu karşılaştırma kimi zaman tartışmalı ve hatta saygısız görülse de Frederiks sergisini “Hayvan Soykırımı” olarak isimlendirmekten çekinmemiştir.

Bununla birlikte, bu hikâyenin anlatılmayan bir yanı var. Nazi kurbanlarının yaşadıklarını değersizleştirmek şöyle dursun, bu kıyaslama aslında çok eski zamanlara dayanmaktadır. “Soykırım (Holocaust)” kelimesi İkinci Dünya Savaşı sırasında işkence gören ve katledilen insanlar için kullanılmadan yaklaşık bin yıl önce, yalnızca hayvanların toplu olarak katledilmesini ifade etmek için kullanılmaktaydı.

MÖ 250 gibi çok eski bir zamana ait Ahit İbranicesiyle yazılmış parşömenlerin çevirisinde kullanılan bu terim, adaklık hayvanların toplu olarak katledilmesini ifade eden Eski Yunanca ὁλόκαυστος ya da holókaustos kelimesinden gelmektedir.

Daha fazla bilgi almak için JoFrederiks.com adresini ziyaret edebilir ya da Frederiks’in Facebook sayfasına göz atabilirsiniz.

Kaynak: Jo Frederiks 1–2, PETA

Dinozorların yumurtadan çıkış süresi onların sonu mu oldu?

Bir insan genellikle dokuz ayda doğum yapar. Bir devekuşu 42 gün sonra kuluçka yumurtasından çıkar. Peki dinozorların doğumu kaç gün veya kaç ayda gerçekleşir?

Bilim insanları, dinozor embriyolarının yumurta içindeki olgunlaşma sürecinin aynı familyanın devamı olduğu düşünülen kuşlardan en az dört kat daha uzun sürdüğünü tespit ettiler. Amerikan Doğal Tarih Müzesi, Calgary Üniversitesi ve Florida Eyalet Üniversitesi’ndeki bilim insanları iderliğinde yürütülmüş olan bu çalışma, Ulusal Bilimler Akademisi Bildiriler Kitabı’nda da yayınlandı.

Araştırmacılar, Moğolistan’da bulunan ve 71 ila 75 milyon yıllık olduğu tahmin edilen Protoceratops türü bir dinozor fosili üzerinde yaptıkları incelemede, yumurta içindeki diş gelişiminin en az 83 günlük bir kuluçka sürecine işaret ettiğini belirlediler.

Florida Eyalet Üniversitesi profesörü Gregory Erickson “Bunlar herhangi bir hayvanın dişlerinin gelişim sürecinde ortaya çıkan çizgilerdir” açıklamasında bulundu. “Ağaç halkalarına benzerler ve günlük olarak bırakılırlar. Dinozorların gelişimlerinin ne kadar sürdüğünü görebilmek adına onları sayabiliriz.“

Erickson’un açıklamasının devamı ise şu yönde: “Dinozorlar hakkındaki en büyük soru işaretleri arasında “embriyolojik gelişim süreçleri”yle bağlantılı sorular yer almakta; bu konuya dair bulgular, neredeyse yok denilebilecek kadar az. Yumurtaları sürüngenler gibi (krokodiller ve kertenkele) gibi yavaş yavaş mı kuluçkalanırlardı; yoksa kuşlar gibi hızlı mı kuluçkalanırlardı?“

Dinozorların yumurtaları, alabildiğine büyüklerdi. Kimileri yaklaşık dört kilogramdı ve bir voleybolu topu büyüklüğündeydi.

Çalışma ortak yazarı Amerikan Doğal Tarih Müzesi’nde Macaulay Küratörü Mark Norell, “Dinozor embriyolojisi hakkında çok az şey biliyoruz. Oysaki gelişme, yaşam öyküsüyle olduğu kadar evrimin pek çok yönüyle de ilgilidir” dedi. “Ancak BT tarayıcıları ve yüksek çözünürlüklü mikroskoplar gibi ileri araçlar yardımıyla, 20 yıl önce hayal bile edemediğimiz keşifler yapıyoruz. Bu çalışma, yeni teknolojinin de katkılarıyla yeni fikirlerin ortaya konulmasına dair harika bir örnek.”

Erickson, dinozor yumurtalarının kuluçka süreleri açısından son derece ilginç olduklarını belirtti. Yumurtlama dönemleri, yumurta döken hayvanlar için en tehlikeli dönemlerden biridir; çünkü yumurtalar yırtıcı hayvanlar tarafından çalınabilirler veya sel baskını, kuraklık benzeri doğal afetler onları yok edebilir.

Erickson, “Dinozorlar bol miktarda yiyecek ve enerjiye ihtiyaç duyan sıcak kanlı, büyük yaratıklardı. Öte yandan en küçük dinozorun bile olgunlaşması, kuluçka süresi dahil, en az bir yılı bulmaktaydı. Bu yüzden asteroid dünyaya çarptığında dinozorlar kendilerini çok dezavantajlı bir durumda buldular ve sonları kaçınılmaz oldu” değerlendirmesinde bulundu.

Çalışma, ABD Ulusal Bilim Vakfı, Macaulay Ailesi ve Kanada Doğa Bilimleri ve Mühendislik Araştırma Konseyi hibesi tarafından desteklenmiştir.

Kaynak: Eurek Alert, FSU News 

İlk halkların 13 bin yıldan daha uzun bir süredir orman yetiştirmesi

Güncel araştırmalar, doğaya zarar veren pek çok insan uğraşına rağmen, Britanya Kolumbiyası’nın kıyı kesimlerindeki ilk halkların orman yetiştirdiğini ortaya çıkardı.

İnsan gelişiminin sürekli olduğu dünyada, doğanın tahribata uğramamış olduğu çok az yer mevcut. Geliyoruz, görüyoruz ve ele geçiriyoruz. Peki ya ağaçlar ve ekosistem? Kimin umrunda ki! Birleşmiş Milletler Çevre Programı’na (UNEP) göre, toprağın başka bir şey için kullanılması gerektiğine dair verdiğimiz kararlar yüzünden her gün yaklaşık 77 mil kare (200 kilometre kare) ormanı kaybediyoruz.

Ancak; ilk halkların bin yıllardır yaşamakta olduğu Britanya Kolumbiyası’nın kıyı kesimlerinde durum kesinlikle böyle değil. Hatta 13 bin yıldan beri süregelen insan işgali tam tersi bir etkiye sahip; yeni araştırmalara göre ılıman yağmur ormanı verimliliği artmış durumda.

Waterloo Üniversitesi Çevre Fakültesi’nde araştırma görevlisi olan ve araştırmanın liderliğini üstlenen Andrew Trant “Birçok araştırmanın insanların arkasında kötü bir miras bıraktığını gösterdiği böyle bir zamanda, farklı bir hikâye duymak son derece mutluluk verici” diyor. “Bu ormanlar, kıyı kesiminde yaşayan ilk halkların ilgisiyle büyüyor. 13 bin yıldan daha uzun bir süredir – 500 kuşaktır – insanlar bu alanı işliyorlar. Burası ilk bakışta insan eli değmemiş gibi gözüküyor olabilir; ancak bu alan, insan etkisiyle oldukça değiştirilmiş ve geliştirilmiştir.“

© Will McInnes/Hakai Institute

Araştırmacılar ormanların verimliliğini karşılaştırmak için ekolojik ve arkeolojik yöntemler uygulayarak Calvert ve Hecate Adaları’nda bulunan Hakai Lúxvbálís Sit Alanı’ndaki 15 eski yerleşim yerini incelediler. Eski yerleşim yerlerinde büyüyen ağaçların orman çevresindeki ağaçlardan daha uzun, daha geniş ve daha sağlıklı olduğunu keşfettiler. Bu durumun büyük ölçüde atılan kabuklardan ve ateşten kaynaklandığı sonucuna vardılar.

Görünüşe göre, gelgitle birlikte gelen kabuklu deniz ürünleri, ormanlık alanın çok büyük bir kısmını kaplamış; kimi yerlerde 4,5 metrelik bir derinliğin altında birikmişlerdi. Kabuklar taraçalandırma ve drenaj için orada bulunmuş ya da süprüntü olarak atılmışlardı. Kabuklar zaman içinde yavaşça kırılırken, denizden uzakta biriken kabuklar ise deniz ürünlerini toprakla harmanlamışlardı. Bunun ve ateşin dikkatli bir şekilde kullanımı toprağın pH derecesini artırarak ormanın gelişimine yardımcı olmuştu. Ayrıca önemli besinler de toprağın drenajını olumlu yönde etkilemişti.

Uzmanlar “ticari ağaç kesimi, kaynak elde edinimi veya geliştirilmesiyle insan kullanımına fazlasıyla maruz kalan ekosistemlerin bozulacağını ve küçüleceğini” düşünüyorlar. Bizler işte tam bu noktada aşırı ve uzun süreli insan kullanımına maruz kalmış kıyı bölgelerinde meydana gelen farklı bir sonucu gözler önüne seriyoruz.

İlk halkların 13 bin yıldan daha uzun bir süredir orman yetiştirmesi
© Will McInnes/Hakai Institute

Bölge halkı, orman yetiştiren ilk halkların sınırlı besine sahip ekosistemleri iyileştiren yöntemler geliştirdiklerinin çok açık olduğunu söylüyor ve bunun da çevreyi daha verimli hale getirdiğini ekliyor.

Doğaya saygı ve empatiyle yaklaşmak, doğayı kirleten değil; onu besleyen şeyler vermek oldukça basittir ve karşılığında da tabiat bizlere karşı cömert davranacaktır. Daha öğrenmemiz gereken pek çok şey var.

Tree Hugger adlı sitedeki How First Nations have enhanced the forest over 13,000 years of habitation başlıklı yazıdan Türkçeye Canan Sevgili tarafından Gaia Dergi için çevrilmiştir.