Ana Sayfa Blog Sayfa 367

Şiddetin ve istismarın her türlüsüne karşı bir grup: İstanbul Kadın Orkestrası

1

İstanbul Kadın Orkestrası, cinsiyetçiliğe, ırkçılığa, türcülüğe, mizojeniye, homofobiye, transfobiye, şiddetin ve istismarın her türlüsüne karşı gerek sahnede gerekse kişisel hayatlarımızda bir tutum sergileyen kadınlardan oluşmuş bir orkestra… Henüz bir yıllık bir geçmişleri olan grup, kısa sürede seslerini duyurarak geniş kitlelere ulaştılar. Müziğin birleştirici ve iyileştirici gücünden faydalanan İstanbul Kadın Orkestrası, dinleyicilerinin hayatlarına dokunmak ve neşe katmak istiyorlar. 27 Aralık’ta Kadıköy Halk Eğitim Merkezi’nde sahne alacak grup ile çiçek gibi bir röportaj gerçekleştirdik.

Kadın Orkestrası çok güzel bir oluşum. Bir müzik grubu olarak nasıl bir araya geldiniz? Kurulma hikâyenizi anlatır mısınız?

Necla: Özellikle coğrafyamızda kadına yönelik şiddetin her gün bilincimize yerleşen görüntülerini, anlarını yaşadıkça ne yapabilirim, nasıl ses olabilirim sorusu fazlasıyla kendini hissetirmekteydi. Ben müzik yapıyorum, diğer kadın arkadaşım da öyle, sonra bir diğeri bir diğeri derken 15 kadın olduk sesimizi türkülerle yükseltmek isteyen. Kulaktan kulağa gibi düşünün:) Zaten istiyormuşuz meğer. Böyle bir araya geldik sahnelerde şiddete karşı ses olan 15 kadın olduk.

Ela: Biz  İstanbul Kadın Orkestrası olarak ilk 7 kadının bir araya gelmesiyle kurulduk. Kuruluş aşamasından önce farklı müzik gruplarında beraber sahne alan yahut birbirimizi tanıyan arkadaş olan kadınlardık. Kadının müzik ve sanat alanındaki görünürlüğünün yok denilecek kadar az olması fikri hepimizde sabitti. Kendi bireysel deneyimlerimizden de bu edilgenliği ortadan kaldırmak ve müzik alanındaki bu kocaman boşluğu doldurmak, anlam katmak, bu alandaki kadın emeğini görünür kılmak için ilk etapta yanyana gelmiş kadınlarız. İlk başlarda mütevazi bir çalışma alanı bulup haftalık çalışmalar aldık.

Repertuvara alacağımız şarkıları hep beraber kararlaştırdık ve bu süreç içinde kendi beşeri ilişkilerimizle diğer müzikle ilgilenen veya müzisyen olan kadınlarla iletişim geliştirdik, çalışmalarımıza davet ettik, orkestraya dâhil olan ya da destekçimiz olan kadın arkadaşlarımız oldu. Ama orkestrayı duyan tüm kadınların gözlerindeki ışık ve umut aynıydı. Resmen bir ağ ördük her gün, başka bir desenin dâhil olduğu çok emek verdik, şartlarımızı zorladık, birbirimizi daha iyi tanıma fırsatımız oldu. Ama en önemlisi kadınların bir araya geldiğinde ortak amaçları uğruna hiçbir zorluktan kaçmadığını ve ne kadar yaratıcı olduğunu deneyimledik. Her orkestranın kuruluş aşaması sancılıdır, bizim de öyle oldu ama biz birbirini çok seven ve birbirine emek vermiş, gün geçtikçe de çoğalıp büyüyen sesini daha güçlü duyurmayı hedefleyen bir orkestrayız.

Dilek: Grubumuzu Ocak 2016’da kurduk birbirini tanıyan kişilerin aynı düşüncede buluşması ve bir araya gelmesi ile başladı. Herkesin genelde ilk sorduğu soru fikrin nasıl ortaya çıktığı oluyor; Kadın Orkestrası kurma fikri anlık alınan bir karar değil, birikerek çoğalmış hatta geç bile kalınmış bir karar. Bu sorunun cevabını günlük hayatımızdaki olaylarda, gazete ve televizyonlarda neredeyse her gün karşılaştığımız kadınlara ve çocuklara yönelik şiddet, taciz, tecavüz haberlerinde bulabilirsiniz. Ayrıca Türkiye’deki müzik gruplarına bakıldığında bir çoğu tamamen erkek üyelerden oluşuyor. Bu durum da bizi etkileyen faktörler arasında önemlidir.

İlk etkinliğimizi çalışmaya başladıktan yalnızca üç ay sonra 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nde gerçekleştirdik; üç ayda bu noktaya gelebilmiş olmamız tamamen kadınların kadınları sahiplenmesinden kaynaklanıyor.

Müge: Bir kısmı birbirini daha önce tanımayan, bir kısmı önceden tanışık 7 kadın ortak arkadaşlar vesilesiyle bir araya geldik. Hepimizin tanışık olduğu cins eşitsizliği, bitmeyen baskılar, şiddet, talan, her alanda sömürmeye bir türlü doyamayan, hepimizi yıpratan, dünyayı tüketen “eril zihniyet” bizleri bir araya getirdi ve bunca karanlıkta, sessizlikte birbirimize el verip, aydınlık yaratacak sesleri de yükselterek güçlenelim, güçlendikçe sesimizi duyuralım ve bu ses her geçen gün daha da çok artsın, “ses verenlerimiz eksik olmasın” istedik 🙂 8 mart 2016’da verdiğimiz ilk konserde 7 kadın sahnedeydik ama sesi çıkan, el veren çok kadındık. Şimdi daha da kalabalığız. Bu orkestra müziğin birleştirici gücünü kullanmak, melodilerle kenetlenmek için kuruldu ama bizi var eden ve şu anda da orkestramızın devamını sağlayan, müziğimizi ve sesimizi duyan, anlayan, sesini güçlendiren, sahnede görmediğiniz, çalgı yerine yüreğini, emeğini, umudunu ortaya koyan tüm kadınlar aslında. Ve bu duyguları paylaşabilen tüm insanlar…

Müzikal olarak altyapınız nereye dayanıyor? Grup üyelerinden daha önceden profesyonel olarak müzikle ilgilenen var mıydı yoksa bu oluşum sayesinde mi ağırlık verdiniz? Kısaca grup üyelerinden bahseder misiniz?

Zeynep: Grup üyelerimiz arasında profesyoneller de var, amatörler de. Okullular da var alaylılar da… Misal ben grupta bas gitar çalıyorum fakat yaz başında başladım gruba ve daha önce ne bir müzik eğitimim ne de bir enstrüman geçmişim var. Gruba girmeden 6 ay evvel bir heves ve çok kıymetli dostlarımın desteği ile bas gitar alıp müzisyen bir dostumdan birkaç ders almıştım sadece. Geçen sene bu zamanlar biri bana birkaç ay sonra bir orkestrada bas çalacağımı söylese gülüp geçerdim. Aynı şekilde amatör olup ilk defa bizimle birlikte sahneye çıkan ya da enstrüman çalmaya başlayan arkadaşlarımız var aramızda. Bu şekilde olduğunu, olabildiğini, insanlar görüp ilham alabilmeli bence. Hayatta istediği şeyi yapabilecek ilhamı ve cesareti bulan insanlar dünyayı da değiştirebilir.

Şebnem: Hem ruhsal hem sosyal bağlamda müziğe yakınlığım vardı. Müzikle beslenen bir ruha sahibim. Arkadaş ortamlarında da türkü söylemem için ısrar ederlerdi. 2008 yılında temel müzik eğitimi ile şan dersi almaya başladım, bir yıl devam ettim. Bazı şartlardan dolayı daha fazla imkân yaratamadım. Amatörlüğümü Kadın Orkestrası’nda işleye işleye daha iyi hale geleceğine olan inancımla bu yolculuğa başladım ve devam ediyorum.

Necla: Grup üyelerimiz farklı mesleklerden farklı yerlerden bir araya gelen kadınlardan oluşuyor. Profesyonel olarak müzik ile uğraşan da var öğretmen, muhasebeci öğrenci vs gibi mesleklerden olan da var. Amatör ruhun heyecanının önemini biliyoruz ama müzikal olarak kendimizi geliştirmenin öneminin, ihtiyacının da farkındayız. Bu sebeple düzenli olarak stüdyo çalışmaları yapıyoruz.

Çok farklı coğrafyaların şarkılarını, türkülerini söylüyorsunuz. Repertuvar oluştururken özellikle dikkat ettiğiniz konular var mı?

Zeynep: Biz klasik müzik enstrümanları ile etnik sayılabilecek bir müzikal repertuvar oluşturduk. Yaptığımız müzik şimdiye kadar, çoğunlukla içinde bulunduğumuz coğrafyadan toplayabildiğimiz seçtiğimiz hoşumuza giden müzikleri, çaldığımız enstrümanlara göre düzenleyerek oluşturduğumuz bir repertuvar. Şarkıları repertuvara alırken de mümkün mertebe sözlerine dikkat ederek alıyoruz. Farklı dillerde olan şarkıların da sözlerini kendi imkânlarımızca araştırıp bir elemeden geçiriyoruz. Yazılırken ayrıştırıcı veya eril dil kullanılan şarkıları tercih etmemeye özen gösteriyoruz.

Müzik dünyasında artık müzik türleri de birbirlerine girmiş, karışmış durumda. Bir bakıyorsunuz rock grubu arabesk şarkıları alıyor repertuvarlarına, bir bakıyorsunuz türküler caz düzenlemeriyle coverlanmış. Biz de bugün şu tür müzik yapıyoruz demekten ziyade şu anda repertuvarımız ağırlıklı olarak şu tarz müzik içeriyor diyebiliriz. Ama skalayı olabildiğince geniş tutmaya çabalıyoruz. Mesela The Mekan Cosmos konserimizde repertuvarımıza Leonard Cohen ve Joan Baez şarkıları da koyduk.

Ela: Biz müziğin evrensel dilini kullanıyoruz. O yüzden tüm dünya dillerinden repertuvara şarkı almaya gayret göstermeye çalışıyoruz. Telaffuz ve en iyi şekilde icra etmek önemli bir şeydir. Bu konuya hassasiyetle yaklaşıyoruz şarkının hakkını vermek açısından. Seçtiğimiz şarkılar hangi dilde olursa olsun mutlaka çevrisini yapıp eserde anlatılan durumu algıladıktan sonra repertuvara koyuyoruz. Ayrıştırıcı, cinsiyetçi, kadını aşağılayan en ufak bir söz veya değinme varsa repertuvara almıyoruz.

Necla: Kısaca klasik müzik altyapılı etnik müzik yapıyoruz diyerek özetleyebiliriz. Etnik müzik kavramı; çok geniş, çok renkli, çok farklı duyguları bir araya getirebilen son derece zengin bir alan. Dolayısıyla repertuvarımız çok renkli diyebiliriz 🙂 Kadın orkestrasıyız, dolayısıyla kadın ağzı, kadını anlatan şarkılar seçmek istiyoruz, derlemek, bestelemek istiyor buna yönelik çalışmalar yapıyoruz. İlerleyen dönemlerde sizler de göreceksiniz.

Konserleriniz nasıl gidiyor? The Mekan’daki konserinizde gördüğüm kadarıyla, kadın olduğu kadar erkek dinleyicileriniz de fazla. Dinleyicilerinizden nasıl tepkiler alıyorsunuz?

Zeynep: Konserlerimiz iyi gidiyor. Dinleyicilerimizden aldığımız tepkiler çok güzel ve destekleyici. Elbette konserimize erkekler de dâhil olmak üzere tüm cinsiyetlerden bireyler gelmeli, öyle olmasaydı bir yerlerde yanlış bir şeyler yapıyor olduğumuzu düşünürdüm ben. Toplumda ayrıştırılmanın tavan yaptığı bu dönemde biz kapsayıcı, bütünleştirici olmaya çabalıyoruz. İnsanlarla kurulan organik temas çok önemli. Biz de bu organik temasları şimdilik konserler aracılığıyla kuruyoruz. Sesimizi duyurup daha fazla insana temas edebilirsek anlatmak istediğimiz şeyler daha fazla insana ulaşır.

Ela: Konserlerimiz gittikçe daha coşkulu, dinamizmi daha artarak devam ediyor. Biz de orkestra üyeleri olarak dinleyicilerimize daha güzeli, daha iyiyi nasıl sunabiliriz diye yoğun bir mutfak çalışması yapıyoruz. Erkek dinleyicilerimiz ve destekleyicilerimiz var elbette. Niçin müzik yaptığımızı, bu kadar emek verdiğimizi, niçin o sahnede olduğumuzu çok iyi bilen dinleyicilerimiz cinsiyeti ne olursa olsun bize destek verebilirler. Ayrıştırmanın bu kadar derinden yaşandığı, bu kadar zarar verdiği bir çağda bu dilden ve tutumdan ne kadar uzak olursak o kadar iyi olacağını düşünüyoruz.

Necla: Konserler sonucunda aldığımız tepkiler çok olumlu yönde. Bu da bizi son derece olumlu motive ediyor. Sonuçta biz erkeğe değil erkek egemen anlayışa ve onun sonuçlarına karşıyız. Bu sebeple elbette erkek dinleyicilerimiz de oluyor. Bunu iyi anlatabilmişiz demek ki 🙂

Şebnem: Orkestra olarak yarattığımız sinerji bizi dinlemeye gelenlerde pozitif etki bırakıyor. Bizi ilk konserde yalnız bırakmayan, annesi kanser olan arkadaşımı hastanede ziyaret ettiğimde, ağlaşırken teselli edecek söz bulamazken çaresiz bekleyişte “orkestra nasıl gidiyor”u sorması, bunu orada konuşmak, o anki atmosferi solurken bir amaca bağlılığı, “her şeye rağmen yaşam devam ediyor”u söze getirişimizi sağlamıştı. Bu durumdan sonra orkestranın ne kadar önemli görevi olduğunu, yaptığımız işin sorumluluğu daha iyi anlamış oldum. Her temas ettiğimiz kişilerde hayatı dönüştürmeyi, umudu yeşertebiliriz.

Hedefleriniz neler?

Zeynep: Müzik dünyası içinde özellikle bu coğrafyada kadın katılımı erkeklere oranla çok daha az. Çok ciddi bir erkek dayanışması var ve erkek olmayan tüm öznelerin hayatın her alanında olduğu gibi burada da var olabilmesi için ekstradan çaba sarf etmeleri gerekiyor. Bu erkek dayanışmasına rağmen bizim bir şeyler başarabilmemizin, sesimizi duyurup biz de buradayız diyebilmemizin çok insana ilham olacağına inanıyorum ben.

Bunların yanı sıra hâlâ kurulum sürecimiz tamamlanmadı, teknik ve müzikal açıdan eksiklerimiz de var. Rayına oturtmaya çalışıyoruz şu an. Bu süreci bir an evvel tamamlayıp eril sistem tarafından ezilen, şiddet gören bütün canlılara destek olmak, zorla sokuldukları kalıpları kırmalarına yardımcı olup hayatlarına bir nebze de olsa ferahlık ve özgürlük getirebilmek istiyoruz. Bunu hem müziğin özgürleştirici ve güçlendirici tarafını kullanarak hem de gerek kendi oluşturacağımız gerekse dışarıdan dâhil edileceğimiz çeşitli sosyal sorumluluk projeleri kapsamında yapmayı hedefliyoruz.

Necla: Hedefimiz özetle ve çok net olarak kadına yönelik her türlü şiddetin yok saymanın ötekileştirmenin karşısında  sahnelerdeki isyan sesi olmaktır.

Kendini özgürleştiren kadın dünyayı değiştirebilir!

Tarihten günümüze kadınlar hep bastırıldı, susturuldu. Sizlerin özellikle şarkılarla seslerinizi yükseltmeniz, aynı zamanda politik bir duruş gibi. Özellikle son dönemde ülkemizde artan kadına yönelik şiddet ve kadın üzerinde oluşturulmaya çalışan baskı ve korku psikolojisi hakkında ne düşünüyorsunuz?

Zeynep: “Erkek” egemen sistem kendinden olmayan her şeyi yakıp yok etmeye hazır. Dünya genelinde artan bir faşizm dalgası var son zamanlarda. Hep tepede eril bir zihin, etrafındaki herkesin kendisine biat etmesini talep ediyor, talebi karşılanmayınca da sonucu yıkım oluyor. Buna makro düzeyde devletleri, mikro düzeyde klasik kalıplaşmış ataerkil aile düzenini örnek verebiliriz. Sonuçları yine makro düzeyde baktığımızda savaşlar, ambargolar ve terör; mikro düzeyde baktığımızda da aile içi şiddet, kadına, çocuğa, transa, eşcinsele, hayvana kısaca kendisine benzemeyen her şeye baskı ve şiddet olarak devam ediyor. Bunun üzerine bir de kapitalizm eklenince doğayı, yaban hayatı talan da dâhil oluyor bu listeye…

Ela: Toplumun genel muhalif kesimi üzerinde açık bir faşizm uygulandığını artık hepimiz biliyoruz. Kadın üzerinde tarihsel bir baskılanış söz konusu. Bu durum her açıdan kadının erkeğe göre, muhalif de olsa, iki kat daha fazla baskıya maruz kalması anlamına geliyor. Egemenlerin kullandığı dil, kadının kahkahasından rahatsız olan, kaç çocuk doğurması gerektiğini hesaplayan, kadın erkek eşitliği kavramını fıtrat dışı sayıp, kadının hak arayışına bağnazca ve akıl dışı çözüm bulan bir dil geliştirmişler. Zeynep’in de dediği gibi üst yapıdaki bu beyanlar toplum alt yapısında taciz, tecavüz, saldırı, şiddet, cinayet gibi birçok durumun vuku bulması ile sonuçlanıyor. Kadının kendini özgürleştirmesini istemiyorlar. Kendini özgürleştiren kadının dünyayı değiştireceğini bildikleri için istemiyorlar.

Şebnem: Bozulması gereken çok ezberlerimiz var. Toplumun genelinde bilgiye dayalı doğru değerlendirmeye başvurmadan toplumsal ve kültürel normlarla hareket ediliyor. Kendi sınırları çerçevesinde kendi doğrularının dayattırdığı haz ve istemeleri ölçü olarak alıyorlar. Doğal olarak da yaşananlar şiddeti artıyor. Maruz kalanlar, zayıf gördükleri tarafın güçlenmesini istemediklerinden manipüle ettikleri oluyor. Oysa kimse kimsenin yaşamına müdahale hakkı yoktur. Kimse bir başka kişiye esir hayatı yaşatamaz.

Necla: Kadına yönelik şiddetin her türlüsü ve son zamanlarda artış göstermesi… Tüm bunların hepsinin politik olduğunu düşünüyoruz. Yani bir anlayışın kadına bakış açısının pervasızca saldırısıdır bu. Egemen erkek anlayışın, kadının özgürleşme isteğine, bağımsızlaşma arzusuna tahammülsüzlüğünün en ilkel şekli; şiddet… Bizim sahnede kadın olarak var olup şarkılarımızı inatla söylememiz ve söyleyecek olmamız da bu zihniyete isyandır… Kadınlar artık susmayacaklar!

Varoluşumuz başlı başına bir örgütlenme, bir başkaldırış

Müzik yapmanın yansıra aktivist bir yanınız da var. Kadın hakları ile ilgili ne tür çalışmalar yapıyorsunuz?

Ela: Ayrım gözetmeksizin kadın hareketleriyle iletişim halindeyiz. Konserlerimizde bizi yalnız bırakmıyorlar. Ben ve grup üyesi bir arkadaşımız daha kadın mücadelesini aktif biçimde yürütüyoruz. Zaten varoluşumuz başlı başına bir örgütlenme, bir başkaldırış. Kadın hakları ile ilgili toplumsal duyarlılığı ve hassasiyeti yapmış olduğumuz müzikle daha görünür hale getirmek hedefimiz zaten. Orkestra olarak elbette 8 Martlarda, 25 Kasımlarda alanlardayız. Onun dışında ileriki zaman için hedeflediğimiz kadın tutsaklar için cezaevi konseri hedefimiz var.

Zeynep: Ayrıca geçtiğimiz 25 Kasım’da Maltepe Meydanı’nda bir konser verdik. KASİMER’in başlattığı “Bebekler Duvarı-Şiddetin Sokak Sergisi” isimli bir projeydi. Bu proje “Kadın Cinayetlerine Karşı Türkiye’yi Geziyoruz” sloganı ile 12 ili gezecek ve biz de orkestra olarak aktif bir şekilde bu projenin bir parçası olacağız.

Necla: Kadın örgütlülükleri ile iletişimimiz var ve etkinliklerinde de yer almaya gayret gösteriyoruz. Kimimiz aktivistiz bazı kadın örgütlülüklerinde. İsim vermeyelim reklama girmesin 🙂 Sonuçta kadın orkestrasıyız ve sahnede kadınların sesi olma hedefindeyiz, kadınların olduğu her yerde olacağız.

Şebnem: Yaşam savunucusu olarak varoluşumuzla orkestramızla da erkeğin eril gücüne karşı kadın emeğini görünür kılarken farkındalık yaratıyor. Müzik yapmanın aynı zamanda sosyal boyutu ile ilgiliyiz. Kadın haklarının öne çıkması bu amaçladır. Cinsiyet ayırımına, şiddete, bütün kötü muameleye karşı sanatsal hassasiyetle yaklaşıyoruz. Kadının olduğu yerde sevginin, güvenin kazanmasını, kadınların güçlü olmasını önemsiyoruz. Müziğin iyileştirici motive edici gücünü bu yönde ortaya çıkartıyoruz. Çocuklarımıza, dünyamıza iyi bir gelecek bırakmak için adım attık. Birlikte uyum içinde çalışmamızı yürütüyoruz. Ön yargılardan uzak değer harcanmaması, insan değeri ve değerlerinin korunması için daha çok sanata ve duyarlılığa ihtiyacımız var.

Bundan sonra sizleri nerelerde göreceğiz? Sıradaki konserleriniz neler?

Zeynep: 18 Aralık’ta Ankara’da Fikrim Bar sahnesinde olacağız. İlk şehir dışı konserimiz olacak. Ondan sonra 27 Aralık Salı akşamı Kadıköy Halk Eğitim’de, 13 Ocak’ta yine Taksim’de The Mekan Cosmos’da ve 29 Ocak’ta Türkan Saylan Kültür Merkezi’nde sahne alacağız.

Yani en yakın İstanbul içi konserimiz 27 Aralık Kadıköy Halk Eğitim’de olacak. Sizin aracılığınızla da bizi ilk defa duymuş olan kişiler olacaktır muhakkak. Umarım biraz merak uyandırabilmişizdir de gelip bize destek olurlar.

Sebzenin suyu, meyvenin kendisi: Juju Fresh ile daha sağlıklı

Ankara’nın ilk cold-pressed juice noktası olan Juju Fresh ile geçen yıl temas etme şansım oldu. Ve sonra görünümü de en az tadı kadar harika olan bu jujuları fotoğraflamaya başladım. Yani anlayacağınız bir giden bir daha vazgeçemiyor.

Ankara’da yaşayan, yoga yapan, sağlığına dikkat etmeyi tercih edinen, “Ben sebzenin suyunu içmek istiyorum!” diyen, çalışan, okuyan yani kısacası herkese hitap edebilen Juju Fresh’i sizlere temas ettirebilmek için atölyede İpek ile bir röportaj gerçekleştirdim. Keyifli okumalar.

İpek’in JuJu Fresh ile olan serüvenini dinleyelim:

Marmara Üniversitesi Fransızca Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünden mezun oldum. Aslen İstanbulluyum ve aslında Ankara’ya memur olmak için gelmiştim. Masa başı işimin 5. yılında neredeyse çocukluktan beri obsesyonum olan sağlıklı beslenme üzerine böyle bir iş içerisinde olma şansım oldu.

Juju açılmadan önce İstanbul’daki juicelerden satın alıp valizimde getiriyordum. Ankara’da da olacağını duyunca ilk müşterilerinden oldum. İlk müşterilerindendim. Sonra çok yakın arkadaş olduk birlikte koşturmaya başladık ve sonunda da bu dostluk birlikte çalışmaya dönüştü.

4-5 yaşındayken doktorum bana “Bonibon yeme zararlı” dediğinden beri var sanırım. Kantinden hiç abur cubur almayan bir çocuktum, halen de hayatımda hiç brownie yemedim mesela. 🙂 Sağlıklı beslenme üzerine hep çok okudum, yakaladıkça konferanslara bile katıldım. Yani kendimi bildim bileli diyebilirim.

JuJu Fresh faaliyetleri ne zaman ve nasıl başladı?

Fikir 2013’te çıktı. 2014’te faaliyete geçmeden hareket etmeye başladık. 2015 Mart ayında ise Dr. Ayşegül Çoruhlu’yu Ankara’ya getirdik, onun semineri bizim lansımanımız gibi oldu. Bir buçuk yıl gibi bi süreçti.

Neden “JuJu”?

Kocaman kağıt hazırladık. Genelde bu isimler bitki isimleri oluyor yada kökenleri Sanskritçe’den oluyor. Sanskritçe, İngilizce ve Türkçe isimler denedik. Hepsi kullanılmıştı. Sonra “JUJU” ismi çıktı, biraz çocuksu ve juju’nun enerji anlamı vardı. Duyar duymaz bu olsun dedik.

En çok tercih edilen JuJu’lar neler diye sorsak?

Yeşil aşkına 1 ve bahar uyandıran. Özellikle sebze suyuna alışkın olmayanlar bahar uyandıran tercih ediyorlar. İki tanesi dışında hepsi yüzde eksen oranında sebze içeriyor. Bir tane yüzde yüz sebze var. Juju’ların çoğunluğu yüzde seksen oranında sebze, yüzde yirmi oranında meyve içeriyor. Mesela yeşil aşkına 1’in içerisinde on malzeme var.Ek olarak kivi katıyoruz, hoşluk olsun diye ve çok tok tutuyor.

Sebze ve meyve uyumları sizin tercihiniz mi yoksa referansınız var mı?

Tamamen tattan yola çıkmadık. Dünyada çıkan kitaplardan satın aldık. Menülerini paylaşan çok insan var. Anadolu’nun damak tadına uygun olan meyve ve sebzeleri seçmeye çalıştık. Bol malzemeli, bol sebzeli. Bunu danıştığımız bir iki diyetisyen vardı, ekleme ve çıkarma yaptılar.

Biraz da blogunuzdan bahsedelim:

Haftada bir kere yazmaya çalışıyoruz. Ülke gündemi izin verdikçe. Bloklarımızdaki bilgileri kaynakça kullanarak veriyoruz. Yoga, meditasyon, çiğ beslenme.. Bunların hepsi juicing ile ele ele giden bilimler. Bazen o konulara da yöneliyoruz. Mesela zencefilin yararları.. Bu hayatı benimsemiş insanlara hitap ederek yazmaya çalışıyoruz. Amacımız juice satmak ışında sağlıklı yaşam komünitesi oluşturmak.

Cold Pressed ne demek?

Ev tipi katı meyve sıkacaklarının içinde bulunan jiletler, hızla dönerken ve kesim sırasında yarattıkları enerjiden oluşan ısıyla meyve ve sebzenin bazı vitamin, mineral ve enzimlerinin kaybolmasına sebep oluyor. Cold Press yani soğuk sıkım teknolojisi özellikle detoks ve tedavi programlarında kullanılan en ileri meyve/sebze suyu sıkma yöntemidir. Oldukça yavaş çalışan Cold Press makinelerimiz meyve/sebzelerin suyunu jilet kullanmadan, sıkıştırarak çıkarır ve böylece vitamin ve enzimlerin azami derecede korunmasını sağlar. Oksidasyon az olur, böylece içecekleriniz tazeliğini daha uzun korur. Meyve/sebzeler Cold-Press ile sıkıldığında geride bıraktıkları posa tamamen kurudur. Yani besinlerden çıkabilecek maksimum suyu çıkarır ve içeceğiniz daha lezzetli olur. Bu yöntemle meyve ve sebzelerin tadını en yoğun şekilde alırsınız. Cold Press makine ile sıkılan içecekler vücudunuzun sindirirken kullandığı enerjiyi korur ve sindirimin sisteminizi dinlendirir.

JuJu Fresh kitlesinde en çok neyi seviyorsunuz?

Müşterilerimizden en çok hoşumuza giden şey sürdürülebilirlik özellikleri. Bir kere deneyince bir kez daha arıyorlar. Çünkü faydasını anında görebileceğiniz bir platform. Her zaman aynı şeyleri alan müşterilerimizin ”her zamankinden” demesi yetiyor mesela. Ankara’da bu konuda bilinçli bir kitle var. Olabildiğince etkinlik verip, insanlara temas etmeye çalışıyoruz. Aslında bakarsanız bu alan bir tık daha fazla kadın ürünü gibi görünüyor ama müşterilerimizin yüzde yetmişi kadın. Erkek müşterimizde çok var. Genelde öğrenci çok az, sporunu, yogasını yapan kadın arkadaşlarımız var. Günde bir tane yeşil ürün içilmesini öneriyoruz çünkü bir şişede yaklaşık iki kilo sebze var. İki kilo sebzeyi yiyerek yapamazsınız, bizim sıktığımız yöntemle sebzeler hem çiğ hemde değerlerini kaybetmemiş oluyor. Yani sebzenin suyunu için, meyvenin kendisini yiyin.

Çoğu juice yerleri plastik şişe kullanıyor; ama sizde cam şişe var. Aradaki farkı nedir?

Plastiğin son haline gelene kadar bir çok işlemden geçmesinin, hem insan vücuduna, hem de doğaya zararlarının üzerine bir çok bilimsel çalışma mevcut. Plastik şişe oksijeni daha kolay geçirir ve bu yüzden içeceğinizin ömrünü azaltır. Aynı zamanda cam şişede, plastikte bulunan BPA, PVC, ftalat veya polikarbon gibi zararlı kimyasallar bulunmaz. Bizim tercihimiz, sizlere elimizden geldiğince doğal, sağlıklı ve çevreye zararsız ürünler sunmaya çalıştığımız için, gücümüz yettiği sürece cam şişe olacaktır.

Juju Fresh, doğal beslenme, yoga, meditasyon, sebze ve meyvelerin yararları ve bunun gibi birçok şey hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz diye buraya bloglarını bırakıyorum. https://www.jujufresh.com/

Fotoğraflar: Dilîn Döğer ve https://www.instagram.com/sixthreflection/

Okuyucularımızdan gelenler: Bir ötekinin, ötekine öteleşmiş aşkı

1

Böyle yazılar geldikçe, “Okuyucularımızdan gelenler” uygulamasını, iyi ki yapmışız, diyoruz. Arjin Deniz, bizim için ilk aşkını yazmış. Başlığını da kendisi seçti: Bir ötekinin, ötekine öteleşmiş aşkı… Biz çok beğendik. Bu özel anısını bizimle, samimiyetle paylaştığı için Arjin’e teşekkür ediyoruz. Keyifli okumalar…

Bir ötekinin, bir ötekine aşık olma hali nedir bilir misin? Bilsen de bilmesen de anlatayım.

Bir mart ayıydı, daha tam bahar sıcaklığına ulaşamamıştı Ankara. Ama ben ulaşılamayan o sıcakta, bir ötekine âşık oldum. 1 saatin içinde ha, öyle çok da değil. Evet ben ötekiydim, okulda, evde, sokakta ötekiliğin dibini yaşayan bir öteki… Ama bir ötekine âşık olacağım hiç aklıma gelmezdi. Kısa küt saçlarımla 82 kilo dombik bir çocukken âşık oldum. Ne özgüven ama…

Gel zaman git zaman bizim bu öteki, beni iyice etkilemeye başladı. İncecik sesi kalınlaşmış, sarı tüyleri artık sertleşip sakal halini almış, ince kaşları da artık martılaşmıştı… Ben de tabii ki saçlarımı uzatmış, lazerime başlamış hormonu vurulmuş bir genç kız oluyordum. Ne kadar enteresan değil mi? Bizim öteki sakal da sakal diye tuttururken benim lazere gitmem, bizim öteki memelerini saklarken benim kondomların içine su doldurup sütyeni doldurmam, O bir beden büyük ayakkabıya sığmaya çalışırken ben kırk numara ayaklarımı otuz sekiz numara ayakkabıya sokup davul gibi şişirmem ne kadar enteresan değil mi?

Artık 82 kilodan bizim ötekinin aşkına yanıp 63 kiloya düşmüştüm. Doğal olarak hiçbir kıyafetim olmuyordu. Bu sefer de kıyafet paslaşmalarımız başladı. Benim bol gelen bol kesim pantolon ona naşladı onun artık sırtına sığmayan tişört kazaklar bana naşladı derken, ben iyice aşka düştüm yerde miyim gökte miyim belli değil. Bu arada aşka düştüğümden haberi yok ötekinin. Neyse anacığım biz bununla şehir dışına gittik. Dönüş yolunda, Ankara’ya girerken jandarma çevirdi; kimlik kontrolü. Aha sıçtık, dedik. Onun kimlik pembe benimki mavi… “Ne yapacağız?” diye düşünürken hemen birbirimizin kimliklerini değiştirip muavine verdik. Ama ne kahkaha. Sonra bacım muavin onun ismini okuyunca ben kalktım, benim, dedim. Tabii adam bir şok. Sonra muavin benim ismimi okurken, bizim öteki, benim, dedi. Adam vefat. “La havle vela kuvvete…”  deyip şaşırarak gitti. Biz de bize ait olmayan kimliklerimizi alıp gülüşerek Ankara’mıza döndük. Velhasıl kelam, ilk aşkı bir ötekinde yaşadım ben ve çok sevmiştim zamanında bir ötekinin aşkını bir öteki anlar diye düşünerek… “Eee ne oldu?” diye sormayın. Bir şeyler olsaydı zaten yazmazdım.

Diyeceğim o ki; dönerek ve dönüşerek sevin. Ötekilerin aşkı hiç bitmeyecek.

Sevgiler…

Konuk yazar: Arjin deniz

6. Pembe Hayat KuirFest’ten yeni bölüm: Queer Series

12 – 19 Ocak tarihleri arasında Ankara, 26 – 28 Ocak tarihleri arasında ise İstanbul semalarını gökkuşağı renklerine boyamaya hazırlanan 6. Pembe Hayat KuirFest sürpriz içerikleriyle takipçilerini şaşırtacak ve programıyla doyurucu bir festival deneyimi yaşatacak.

KuirFest, programında bu yıl, son zamanlarda LGBTİ karakterlere ve hikâyelerine ev sahipliği yapan en önemli bağımsız dijital mecralardan biri haline gelen internet dizilerini mercek altına alıyor. Programda özel bir ilgiyi hak eden “Queer Series” kapsamında bu ezber bozan yapımlardan ikisi KuirFest seyircisiyle buluşacak.

Florence Gagnon ve Chloé Robichaud tarafından hayata geçirilen Féminin/Féminin (2014), çeşitli yaşlardan lezbiyen, biseksüel, heteroseksüel altı arkadaşın hayatına odaklanan bir komedi. Her bölümde, Montreal’de yaşayan bu altı kadından birinin hikâyesini merkeze alan dizi, mizahi olduğu kadar dokunaklı ânlarıyla da kurmaca ve gerçeğin sınırlarında dolaşan bir yapım.

Geçtiğimiz yıl KuirFest’te büyük ilgi toplayan Brezilya yapımı Kıyı (Beira-Mar, 2015) filminin yönetmenleri Filipe Matzembacher ve Marcio Reolon imzalı The Nest (2016) ise ordudan kaçan genç bir askerin, Bruno’nun kendini keşfetme sürecini anlatıyor. Uzun yıllar görmediği erkek kardeşini bulmak üzere yola çıkan Bruno, gittiği şehirde kardeşine ulaşamasa da kendini yepyeni bir ailenin içinde bulur. Kardeşinin arkadaşlarından oluşan bu kuir komünite içinde Bruno, hem cinselliğini yeniden keşfedecek hem de kardeşine hiç olmadığı kadar yakın hissedecektir. Bir kendini bulma hikâyesi olan The Nest, geçtiğimiz yılın en dikkat çeken LGBTİ temalı internet dizilerinden biri oldu.

6. Pembe Hayat KuirFest’in heyecan verici gösterim ve etkinlik programı için takipte kalın!

Başlık görseli: 6. KuirFest’in Ümit Ünal imzalı afişi

Sınırların ardındaki bilinmezliği anlatan bir çocuk kitabı: Kuş Olsam Evime Uçsam

“…Kaçıyorsunuz demek? Nereye giderseniz gidin savaşı da yanınızda götüreceksiniz. Kaçış yok! Anladınız mı, yok!”

Yaklaşık iki ay önceydi. Bir çay bahçesinde oturuyordum. Çay kaşığının bardağa vuruşuna karışan ses öfkeli bir çocuğa aitti… Arapça konuşuyordu. Ne dediğini anlamasam da kendisini “yakalarsam canına okuyacağım” diyerek kovalayan yaşlı adama küfrettiği belliydi. Kaçıp gitti çocuk ve kafenin yol kenarındaki sandalyelerden birini fırlatıp attı geçerken… Arkasından bağırdı çay bahçesinin şef garsonu:

“Allah belanı versin uğursuz… Çocuk değil bunlar Suriyeli canavarlar…”

Şef garson, ardından atıp tuttuğu Suriyeli çocuğun az önce fırlattığı sandalyeyi söylenerek düzeltirken, aklımdan Güzin Öztürk’ün Kuş Olsam Evime Uçsam isimli romanı geçti. Göz dövmeli adam savaştan kaçmaya çalışan Beşir’in ailesine böyle sesleniyordu:

“Nereye giderseniz gidin savaşı da yanınızda götüreceksiniz…”

Üstelik haksız da değil. Savaş peşlerinden geliyor, kah çocuğuyla kaçmaya çalışana çelme takan kameraman, kah botla açılacaklara sahte can yeleği satan esnaf, kah savaştan kaçıp gelen bir çocuğun herhangi bir çocuk gibi davranmasını bekleyen şef garson olup onları takip ediyor. Oysa biraz olsun düşünebilsek… Bir insan, şehirler arası göç bile öylesine zorken, evini bırakıp başka bir ülkeye, üstelik hiçbir güvencesi olmadan, hatta ailesini tehlikeye atıp neden kaçar? Acaba o çay bahçesindeki sandalyeyi savuran çocuk hangi bombayla savruldu, ailesinden kimleri kaybetti ya da bütün o yaşadıklarından sonra hala çocuk mu gerçekten, yoksa erken büyümek zorunda kalmanın sancıları mı bunlar?

Günden güne karanlığa gömülen dünyamızda bir umudumuz edebiyatta. Güzin Öztürk, küçük kahramanı Beşir’in ağzından anlattığı romanında bize savaşın gerçekliğini incelikli bir dille aktarıyor. Çocuk, savaşın içinde de olsa çocuk; aklı kırmızı arabada. Bombalara rağmen Beşir’le beraber oyun peşine düşüyoruz. Ağbimizin eve dönüşünü bekliyoruz, rüyalar görüyoruz, kamyona binip sınır kapısına doğru yola çıkıyoruz. Acaba Beşir savaştan kaçabilecek mi sorusu kitap boyunca okurun aklını kurcalıyor.

Yazar Güzin Öztürk’ün çocuk dilini kullanmadaki başarısı okurunu kendisine hayran bırakıyor. Öyle ki, insan Beşir’in gözünden dünyayı bir kez görünce, sıcak evinde oturduğu koltuktan utanıyor, elleri üşüyor sayfaları çevirirken. Dünya tarihi savaşlarla ve incinmiş çocuklarla dolu. Beşir kendi öyküsünün içinde bizi önce Zehra’yla tanıştırıyor, ona dil oluyor, ses oluyor; sonra Halep’ten Hiroşima’ya doğru çıkardığı yolculukta Sadako Sasaki ile buluşturuyor. Kitabın sayfaları arasından 644 turna kuşu uçup aklımıza üşüşüyor, sakız kokusu geliyor burnumuza biraz da…

Güzin Öztürk kelimelerle adeta yüreğimize dokunuyor.

Son sayfa çevrildiğinde ince bir sızı kalıyor içimizde. Çocukların bu yaşadıklarına gözlerini yumanlar, sınır kapılarına kilit vuranlar, kameraman, esnaf, şef garson… Ah diyor insan, belki Beşir’in hikÂyesini okusa, başka türlü bakar mıydı Suriyeli çocuklara? Yoksa gerçekten kaçış yok mu savaştan?

Hazırlayan: Dilge Güney

Simone de Beauvoir: Gelecek hâlâ sonsuza kadar uzanıyordu

1

Simone de Beauvoir‘ın kim olduğunu bilir misiniz? Ünlü Marksist/Varoluşçu Jean-Paul Sartre’ın hayat arkadaşı. Bir o kadar birbirlerine âşık gibi gözükseler de son dönemlerde cinsel yaşamlarında birbirlerini özgür kılmışlar. Hatta ve hatta Simone, Sartre ile birlikte Moskova’ya gitmiş Moskova’da Sartre’ın sevgilisiyle çok güzel bir zaman geçirmiş. Sanıyorum ki Türkiye’nin sosyolojik koşullarında bu bahsettiklerim çok zor. Çünkü kadına da erkeğe de yüklenen anlam ve yüz yıllardır bireye yüklenen bastırılmış duygular bunu imkânsız yapıp görkemli bir şekilde zorlaştırıyor. Hepimiz iki yüzlü davranıyoruz, özellikle tek eşlilik ve çok eşlilik konusunda. Sizlere ufak bir öyküden bahsetmek istiyorum:

Ufak bir öykü demişken, boyutu çok ciddiye almayın. Bir o kadar ufak ve bir o kadar sert.

Öykünün adı: Moskova’da Yanlış Anlama, nitelikli kitaplar basan Yapıkredi Kültür Yayınları‘ndan (YKY) çıkmış.

Kitap sanırım tükenmiş durumda fakat ben bir şekilde kitaba sahip oldum, yeni çıktığı için eğer ki kitabı ararsanız bulmanız çok zor olmaz. Belirli online internet satış sitelerinde görebilirsiniz.

Nicole ve André çocuklarının evlenmesi yüzünden Moskova’ya giderler, fakat 1960’lı yılların Moskovası sosyalist çelişkiler içerisinde boğulurken bir o kadar da sosyalist yaşamın incelikleriyle ve zorluklarıyla karşılaşırlar. Bu yaşlı çift Lenin ve Komünizm aşkıyla gittikleri SSCB’de hayal kırıklığına uğrarlar. Stalinist kalıntılarla mücadele veren Macha onlara yol arkadaşı olur.

Kitabın başlarında Macha’yı, Sartre’ın Rusya’daki sevgilisine benzeten bir ön söz vardı. Kesinlikle bende katılıyorum. Simone de Beauvoir’ın bu öyküyü kendi SSCB turlarından yarattığı kesin. Bireysel çelişkiler, yaşam çelişkileri, sosyalist çelişkiler, cinsel çelişkiler ve yaşlanmanın dayanılmaz sert gerçekliği bu öyküde buluşuyor.

Kitabın ilk sayfaları bu şekilde başlıyor:

Nicole onu yaşlı bulmuyordu. Herhalde André yaşlı olduğundan habersiz gibi durduğu için. Bir zamanlar koşmayı, yüzmeyi, tırmanmayı ve aynada kendine bakmayı çok seven o, altmış dört yaşını gamsızca taşıyordu. Kahkahalar, gözyaşları, öfkeler, kucaklaşmalar, itiraflar, sessizlikler, atılımlarla upuzun bir hayat ve bazen hiç geçmemiş gibi geliyordu. Gelecek hâlâ sonsuza kadar uzanıyordu.

Moskova’da Yanlış Anlama
Yapıkredi Kültür Yayınları (YKY) Sf: 1

Aysel Bora‘nın çevirisiyle bu leziz öyküyü okumanızı tavsiye ediyorum.

Reçine korusun, doğadan parçalar yoldaşınız olsun

Reçine, katı ya da yarı akışkan, billurlaştırılması güç, suda çözünmeyen, organik çözücülerde çözünen, ısıtılınca yumuşayan ve eriyen maddedir.

Reçineler, bitkilerde bir yağ içerisinde erimiş halde veya zamklarla birlikte bulunurlar. Çamgiller, baklagiller, maydanozgiller gibi familyalarda reçine taşıyan bitkiler çoktur. Bu bitkilerde yağ ve zamklarla birlikte bulunan reçineler salgı kanallarında toplanır. Bitkilerde salgı kanalları tabii olarak bulunduğu gibi, patolojik bir olay veya her yaralanma neticesinde meydana gelir. Reçinesi, hücrelerinde veya salgı tüylerinde toplanan bitkiler de vardır.

Reçineler bitkilerden saf olarak elde edilmeyip, yağ gibi çeşitli maddelerle karışım halinde elde edilir. Reçine elde etmek için bitkinin kabuğu özel bir bıçakla çizilir. Sonra balyozla dövülerek veya alevle yakılarak yaralanır. Bazı bitkilerde ise reçine; etanol, eter gibi maddelerin yardımıyla, tüketme metodu ile elde edilir.

Doğayı bileklere konduran sanatçı: Sarah Smith

Birçok alanda kullanılan bu malzemeyi tasarımcı Sarah Smith, bilezik yapımında kullanıyor. Kendi tasarladığı ve kalıbını oluşturduğu reçine bilekliklerinin içine kurutulmuş otlar, çiçekler ve çeşitli bitki kabukları iliştiriyor. Tasarımdan reçinenin dökülmesi, bu berrak kapsüllerin şekillendirilmesi ve reçinenin kuruması süreci, sanatçının 3 haftasını alıyor.

Sanatçının daha fazla çalışmasını görmek için aşağıdaki adreslerini ziyaret edebilirsiniz.

Website | Facebook | Instagram | Etsy

Okuyucularımız da inanılmaz yetenekli bu konuda: Immortalis naturae

Geçenlerde bir okuyucumuz da bizi, yine reçine ile kendi tasarladıklarıyla tanıştırmıştı. Kendisi reçine ile doğadan topladıklarını buluşturup kolye, yüzük, küpe, yaka iğnesi, bileklik, kağıt ağırlıkları, kol düğmesi, çeşitli aksesuarlar üretiyor. Sanatçı sitesinde Immortalis naturae’nin doğuşunu şöyle anlatıyor:

“Her şey, doğa tutkunu kendimin, şehrin duvarları arasında iyice sıkışıp nefes alamamaya başladığımda oldu. İçimdeki yeşile yakın olma arzusu beni esir alıp kısıtlı vakitlerde verdiğim nefes araları yetmez olunca, bakmaya doyamadığım küçük parçaları, üzerimde taşımanın bir yolunu buldum. İşte böyle doğdu Immortalis Naturae. Türkçe anlamıyla, ölümsüz doğa demek. Çünkü ben, önce doğadan minik parçalar topluyor, sonra bunları, hayranlık ve sevgi ile kalıcı aksesuarlara çeviriyorum. Hep bizimle kalsın, hiç kaybolmasın diye…”

Yetenekli okuyucumuzun, daha fazla ürününü incelemek isterseniz aşağıdaki adresleri ziyaret edebilirsiniz.

Website | Facebook 

Peki, kendi takılarımızı kendimiz üretmek isteseydik?

Siz de kristal reçine ile kendi takılarınızı üretmeyi deneyebilirsiniz. İnternet üzerinden araştırdığımızda birçok reçine markası bulabiliyoruz kullanmak için. Ancak hem hesaplı hem de kolay bulunabilir olması açısından “Rich Crystal Resin Kristal Reçine” adında bir reçine buldum ve fiyatı 20 TL civarında. En hesaplısı olarak bu gözüme çarptı. (Reklam amaçlı bu markayı vermediğimizi belirtelim.) Bazı sitelerde, reçine ile takı üreten çeşitli kullanıcılardan tavsiyeler var. Donma sürecinden kokusuna vs kadar tavsiyede bulunulmuş.

Reçineyi, internet üzerinden birçok siteden sipariş edebilir ya da bazı hobi marketlerden satın alabilirsiniz.

Şimdi kısaca, doğadan topladıklarınızı reçine ile birleştirip kendi takılarınızı, nasıl üretebileceğinizden bahsedeyim:

Aldığınız reçine seti içinde; reçine, reçine sertleştirici, ölçü kabı, bir çift eldiven ve tahta bir çubuk bulacaksınız.

Reçineyi karıştırmadan önce, yapacağınız takı için bir kalıp oluşturmuş olmanız gerekiyor. Evdeki katı sabunlarınızdan kendiniz kalıp oluşturabilir ya da hazır satılan reçine kalıplarından satın alabilirsiniz. Ama evdeki imkanlarınızı zorlasanız satın almadan çok daha güzel olur. Buz kalıbı bile kullanabilirsiniz.

Kalıbınızı hazırladıktan sonra, plastik bir bardağa setin içinde belirtilen ölçülerde yani 2 ölçek reçine için, 1 ölçek reçine sertleştiricisi koyarak, 5-6 dk karıştırıyorsunuz. Karışım homojen olmalı ve sedef görüntüsü olmamalı.

Ardından hazırladığınız kalıba bir miktar reçine döküyorsunuz. Daha sonra takınızda yer almasını istediğiniz, doğanın size sunduklarını (bu bir yaprak, küçük bir taş ya da deniz kabuğu vs doğadan ne topladıysanız artık), kalıba döktüğünüz reçine üzerine yerleştirip tekrar üzerine bir miktar daha reçine ilave ediyorsunuz. Bu şekilde 24 saat bekletmeniz gerekiyor reçinenin kuruması için. 1 gün sonunda reçine takınız kalıptan kolaylıkla çıkacaktır. Reçineyi kalıptan çıkardıktan sonra, tasarımınıza göre reçine üzerinde işlem yapabilirsiniz. 

Kaynak: thisiscolossal, mimuu

Çölyaklının el kılavuzu: Çölyak nedir, ne yapmalı, ne yemeli?

Gluten; buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahıllarda bulunan, glutenin ve gliadinin birleşiminden oluşan bir bitki proteinidir. Özellikle, ülkemiz gibi toplumlarda ana besin kaynağı olan buğdayın kullanım alanı oldukça geniştir. Bu nedenle çölyak rahatsızlığının görülme sıklığı sanılandan daha yüksek oranlardadır. Çölyakın bilim çevrelerince kabul edilen tek tedavisi glutensiz beslenmedir.

Glutensiz beslenme, sadece çölyakta değil gluten duyarlılığı, dermatitis herpatiformis tedavisinde de uygulanmaktadır. Ayrıca, glutensiz beslenme pek çok hastalıkta uzman görüşüyle tedavi basamaklarında yer alabilmektedir.

Glutensiz beslenmenin uygulanmasında dikkat edilecek hususları anlattığım bu rehberde, çölyaklı, çölyaklı yakınları, gluten duyarlılığı olanlar, dermatititis herpatiformisliler ve sağlık profesyonelleri başta olmak üzere tüm toplumun bilinçlenmesi amaçlanmıştır.

“Aktif spor yapan tip 1 diyabetli bireylerin beslenme durumlarının saptanması” adlı tez çalışması bulunmaktadır. Şu anda da “Vegan bireylerin beslenme ve sağlık durumlarının değerlendirilmesi” adlı bilimsel çalışmayı bir meslekdaşıyla beraber yürütmektedir. Bu çalışmada Türkiye’de vegan bireyler üzerine yapılmış bilimsel çalışmaları arttırmak amaçlanmıştır.

Gluten nedir?

Gluten; buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahıllarda bulunan, glutenin ve gliadinin birleşiminden oluşan bir bitki proteinidir. Çölyaka neden olan gliadin kısmıdır.
Ülkemiz gibi buğdayı sofralarda çok sık kullanan toplumlarda hemen hemen her yemekte glutenle karşılaşmak mümkündür. Gluten, sadece gıda sanayinde değil yapışkanlık verici, su tutucu, esneklik verici, kıvam arttırıcı, bağlayıcı özelliklerinden dolayı plastik ve kauçuk sanayinde de sıklıkla kullanılmaktadır. Ekmekte kabarmayı sağlayan, gluten kompleksidir.

İnce bağırsakların görevleri nelerdir?

İnce bağırsak; karbonhidrat, protein, yağ, mineraller ve vitaminler gibi besin gruplarının sindirimi ve emiliminde görevlidir. Bu nedenle, vücudun genel sağlığı için önemli bir organdır. Bağırsak yapısındaki parmakçık şeklindeki villuslar, emilimi sağlayan temel uzantılardır. Çölyakta, vücuda gluten alındığında bu emici tüyler zarar görür ve besinlerin emilimi ve sindirimi gerektiği gibi yapılamaz.

Çölyak nedir?

Çölyak, vücuda zarar veren glutenin vücuda alınmasıyla besin emiliminde görevli emici tüylerin bozulmasına, kopmasına neden olur. Ayrıca, besin alerjileri gibi kısa süreli ya da dönemsel değil ömür boyu sürecek bir emilim bozukluğu durumudur.

Çölyakta ince bağırsaklarda meydana gelen değişiklikler

Vücudun sağlıklı olması için besin maddelerinin emiliminin ve sindiriminin iyi bir şekilde olması gerekmektedir. Çölyakta gluten, besinlerin emilimini sağlayan bağırsaktaki emici tüyleri bozduğu için, gerekli besinler alınsa dahi emilim sağlanamadığından vücut bu besinlerden faydalanamaz. Gerekli besin maddeleri alınmadığından erken kemik erimesi, kansızlıklar, çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği gibi olumsuz birçok durum ortaya çıkar.

Çölyakın önemi:

Vücuttaki her bir olay için ilgili besin maddelerinin vücuda alınıp sağlıklı bir şekilde bağırsaklardan emilim ve sindiriminin yapılması gerekmektedir. Çölyak, sadece bağırsakları etkilemekle kalmaz sinir sistemi, böbrek, kalp kası, karaciğer, kan sistemi, hormonlar, kas ve iskelet sistemi, bağışıklık sistemi, deri sağlığını da etkiler. Çölyakta, gluten bağırsaklardaki emilim için gerekli emici tüyleri yok ettiğinden vücut için gerekli besin maddeleri ağızdan alınsa dahi bağırsaklardan kana geçemez ve birçok hastalık ortaya çıkar. Tavizsiz bir glutensiz diyet ile oluşabilecek bütün hastalık riskleri ortadan kaldırılır.

Kaynaklarda, çölyaklıların toplumun %1’ni oluşturduğu belirtilse de aslında tüm çölyaklıların sadece %3’ünün tanı aldığı belirtilmektedir. Çölyak, belirtiler göz önünde bulundurulup erkenden teşhis edilmelidir. Tanı geciktiğinde, beslenme yetersizlikleri başta olmak üzere mide-bağırsak kanserleri dahi ortaya çıkabilir. Çölyak, tüm vücut sistemlerini etkilediğinden ciddiye alınması ve toplum bilincinin arttırılması gereken bir halk sağlığı sorunudur.

Çölyakın nedenleri:

Çölyakın birçok oluşum nedeni vardır. Bunlardan ilki genetik nedenlerdir. Birinci dereceden yakınlarında çölyak görülmesi çölyak oluşum riskini arttırır. Bu nedenle ailenin bir bireyinde çölyak ortaya çıkmışsa diğer bireyler de çölyak taramasından geçirilmelidir. Çölyak taramaları %100 güvenilir yöntemlerle, uzman denetiminde yapılmalıdır.

Çölyak oluşum nedenlerinden diğeri, çevresel etkenlerdir. Türkiye gibi buğdayın sofralarda çok sık kullanıldığı toplumlarda bebeklik ve çocukluk döneminde glutenle erken buluşma kaçınılmazdır. Kültürel yeme alışkanlıkları gibi nedenlerle gluten günlük besin alımlarına her daim eklenir. Hatta, bebekler ek gıdaya geçtiği anda glutenle karşılaşır. Bu da çölyak görülme sıklığını arttırır.

Tüm dünyada ve toplumumuzda yeme alışkanlıkları her geçen gün değişiyor. Fast food gibi tüketimlerin artmasıyla yanlış beslenme alışkanlıkları oluşuyor. Bu alışkanlıklardan dolayı birçok hastalığın riskinin artması gibi çölyakın da oluşum riski artmıştır. Ayrıca, gıdalara eklenen katkı maddeleri de hastalık oluşma riskini arttırmaktadır.

Bebeklik döneminde anne sütü alımı, hastalıkların oluşum risklerinin azaltılmasında önemlidir. Bu nedenle bebeklik döneminde ek gıdaya geçileceği zaman anne sütünün de verilmeye devam edilmesi gerekmektedir. Bu, çölyak oluşum riskini azaltmaktadır.
Çeşitli nedenlerle karşılaşılan virüsler, enfeksiyonlar, sigara, alkol gibi yanlış yaşam alışkanlıkları, beslenme düzensizlikleri çölyakın oluşumunda etkisi olan diğer çevresel nedenlerdir.

Çölyakın teşhisi

Antikorlar, dışarıdan gelen zararlı etkenlere karşı vücudun savunmasında görevli yapılardır, bağışıklık sisteminin (immün sistem) sağlıklı olmasını sağlarlar. Ancak, tam olarak bilinemeyen nedenlerden dolayı vücut, bu savunmayı kendi yapıları için geliştirir. Yani, kendi hücrelerine karşı savunma geliştirir. Buna otoimmünite denir. Çölyakta da glutene karşı otoimmün sistem devreye girer, otoantikorlar oluşur, vücuda gluten alındığında bağırsaktaki emici tüyler zarar görür.

Çölyak teşhisi için vücudun kendi bağırsak hücresi için ürettiği otoantikor miktarlarını ölçen testler istenir. Bunlar, IgA / IgG tipi anti-doku transglutaminaz (anti-tTg), anti endomisyum (EMA) antikorları gibi testlerdir. Ancak, çölyak teşhisi için altın standart, ince bağırsak biyopsisidir.

Çölyakın teşhisi genel sağlık için oldukça önemlidir. Vücut, bağırsaklardaki emilimden sonra beslenmeye başladığı için beslenme yetersizliklerini önlemek adına çölyak varsa erkenden teşhis konulması gerekir. Bu nedenle, çölyak belirtileri gözlemleniyorsa vakit kaybetmeden bir iç hastalıkları uzmanı veya gastroenteroloji uzmanına başvurmak gerekir.

Çölyakın tedavisi

Günümüzde çölyakın kesin bir bir tedavisi yoktur. Amerikan Pediatri Derneği’nin raporuna göre çölyakın bilinen tek tedavisi, ömür boyu kati surette uygulanması gereken glutensiz beslenmedir. Glutensiz diyet ile şikayetler azalır ve oluşabilecek hastalıklar ortadan kaldırılır. Çölyakın tıbbi beslenme tedavisinde sadece diyetten glutenli gıdaları çıkarmak yeterli değildir. Çölyaklıya, gluten içerme olasılığı yüksek ürünler, katkı maddeleri konusunda bilgilendirmeler yapılmalıdır. Mutfağın yeniden düzenlenmesi, glutensiz yiyeceklerin hazırlanması, depolanması, saklanması konularında da çölyaklılar ve aileleri bilinçlendirilmelidir. Bu bilinçlendirmeleri konuyla ilgili bir beslenme ve diyet uzmanının yapması doğru kaynaklardan bilgi alınması açısından oldukça önemlidir.

Çölyakın görülme sıklığı

Çölyak, beslenme yetersizlikleri, büyüme ve gelişme geriliğinin nedenlerinden biridir.
Her yaşta ortaya çıkabilen ve kişiyi tüm hayatı boyunca etkileyen çölyak, toplumda her 100 kişiden birinde görülür. 2011 yılında ülkemizde okullarda yapılan 20190 çocuğun dahil edildiği bir tarama çalışmasında, çölyak sıklığı 212’de bir (%0,47) olarak tespit edilmiştir. Çölyaktaki tanı kriterleri birçok hastalık ile benzerlik gösterebilmektedir. Bu nedenle, tanı koyma süreci uzayabilmektedir. Toplumdaki gerçek çölyak görülme sıklığının tespit edilenden çok daha yüksek olduğu tahmin edilmektedir. Bu nedenle tüm dünyada çölyak görülme sıklığından bahsedilirken “Çölyak buzdağı” terimi kullanılır.

Çölyakın teşhisi için gerekli göstergelerin iyi ayrılması hayati öneme sahiptir. Bu nedenle, her branştan hekimin, beslenme ve diyet uzmanlarının ve diğer sağlık profesyonellerinin çölyak konusunda bilgi düzeyleri arttırılmalıdır.

Çölyak Belirtileri:

İnatçı ishaller, kilo kaybı, ideal kiloya sahip olamama, karın ağrısı, şişkinlik, gaz, halsizlik gibi çölyakın klasik belirtilerinin yanında kansızlık, kemik erimesi, mizaç değişikliği, huzursuzluk, kas güçsüzlüğü, kramplar, depresyon, çocuklarda beslenme yetersizliğinden kaynaklı büyüme ve gelişme geriliği gibi belirtiler de gösterir. Birkaç belirti sonrası ortaya çıkabileceği gibi hiçbir belirti vermeden de ortaya çıkabilir.

Çölyakın klinik tipleri

1.Klasik / Semptomatik Çölyak Hastalığı:

Ülkemiz gibi buğdayla çocukluk dönemi ve süt çocukluğu döneminde karşılaşan bölgelerde görülen bir çölyak türüdür. Büyüme ve gelişme geriliği, sürekli ishal, kusma, karın ağrısı, iştahsızlık, cıvık dışkılama gibi belirtilerle kendini gösterir. Dışkı karakteristik olarak soluk, açık renkli, cıvık ve kötü kokuludur. Hatta bazen çok sulu bir ishal de görülebilir. Bunların yanında iştah azalması da görülebilir. Bu belirtilerin görüldüğü çocuklar huzursuz ve huysuz olurlar.

2.Klasik olmayan Çölyak Hastalığı

Çoğunlukla 5-7 yaş üstü büyük çocuklar ve erişkinlerde görülür. Boy kısalığı, ergenlikte gecikme, geç adet görme, diş mine tabakası bozuklukları, ağız içi yaralar, tedaviye cevap vermeyen veya nedeni kesin belli olmayan demir eksikliğinden kaynaklı kansızlık, kemik erimesi, tekrarlayan karın ağrısı, bulantı-kusma, şişkinlik, kabızlık gibi yakınmalarla başlar. Bunların yanında demir, çinko, vitamin B12 ve folik asit eksiklikleri de görülür.

3.Sessiz Çölyak Hastalığı

Sessiz çölyak hastalığı, birinci dereceden yakınlarında çölyak görülen bireylerin çölyak taramalarında ortaya çıkar. Belirti vermezler. Bu çölyak türünün görülme sıklığı %4-5 civarlarındadır. Son yıllarda sessiz çölyaklıların da çoğunda hafif, gözden kaçabilen hastalık bulgularının olduğu ve bazı psikiyatrik değişikliklerin saptandığı belirtilmiştir.

4. Potansiyel Çölyak Hastalığı

Antikorları pozitif olduğu halde ince bağırsak biyopsileri normal ve düşük düzeyde değişiklikler gösteren bireylerden oluşur. Bu çölyak tipi, sıklıkla 10-40 yaşları arasında görülür. Önceleri hiçbir bulgu bulunamamasına rağmen ilerleyen yıllarda tipik çölyak riski taşırlar. Bu bireylerin sık izlenmesi önem taşır.

Tüm toplumun çölyak belirtileri konusunda bilinçlendirilmesi hayati öneme sahiptir. Beslenme yetersizliği ve yaşa göre ağırlık düşüklüğü görülen çocuklarda ve her türlü yakınmada çölyaktan şüphelenmek gerekmektedir. Anne ve babaların çocuklarını iyi takip etmeleri çocuğun tüm yaşamını etkileyebilecek bir hastalık olan çölyakın teşhisinde süreci hızlandıracaktır (1).

Çölyak ile birlikte görülen hastalıklar

Otoimmün hastalıklar ortak gen bölgesinde kodlandığından bu hastalıklardan herhangi biri görüldüyse diğerlerinin de taramasının yapılması gerekmektedir. Çölyak tanısı alındıktan sonra taranması gereken hastalıklar: tip 1 diyabet(çocukluk çağı şeker hastalığı), Down Sendromu, otoimmün karaciğer hastalığı, otoimmün tiroid hastalığı, nedeni bilinemeyen hastalıklar, romatizmal hastalıklar (romatoid artrit, lupus vb.) (2).

Kaynak: New ESPGHAN Guidelines for the Diagnosis of Coeliac Disease in Children and Adolescents

Gluten duyarlılığı

Çölyak Dışı Gluten Duyarlılığı olarak da adlandırılan gluten duyarlılığı, doku transglutaminaz gibi çölyaka özel antikorlarda negatiflik ile çölyaktan ayrılır. Gluten alımıyla ince bağırsakta hasar olmadığı halde karın ağrısı, şişkinlik, sürekli ishal gibi klasik çölyak belirtilerinin görülmesi gluten duyarlılığını hatırlatmalıdır. Gluten duyarlılığı için net bir tanı yöntemi bulunmamaktadır. Çölyak ve buğday alerjisi gibi durumlardan ayırıcı tanı ile ayrılabilir, doğrulayıcı bir testi bulunmamaktadır.

Londra Kriterleri’ne göre tedavisi glutensiz beslenmedir. Glutensiz diyet ile yakınmalar azalır ve giderek yok olur (3).

Glutensiz beslenme

Glutensiz beslenme; arpa, buğday, çavdar, kamut, yulaftan yapılmış ve bunları içeren hiçbir gıdanın tüketilmemesi demektir. Çölyakın tek tedavisi olan tıbbi beslenme tedavisini uygulamanın yanında glutensiz bir yaşam tarzından söz edilmelidir. Gluten, sadece gıda maddelerinde bulunmamaktadır, bu nedenle gıda olmayan ve ağız yolu ile temas olabilecek gıda dışındaki diğer maddeler konusunda da bilinçli olunması gerekmektedir. Bunlar, dudak boyaları, diş macunları, kenarı kıvrımlı karton bardaklar, mektup zarflarıdır. Gluten, yapışkanlık verici bir madde olduğundan yapışkan her maddenin gluten içerme olasılığı yüksektir. Çölyaklının yapışkan bütün maddelerden uzak durması gerekmektedir.

Çölyak, buğday alerjisi, çölyak olmayan gluten duyarlılığı, dermatitis herpatiformiste kesin olarak, Huzursuz Bacak Sendromu, nörolojik hastalıklar (Örnek: Multiple Skleroz (MS)), romatoid artrit, depresyon, otizm gibi hastalıklarda dahiliye uzmanı, gastroenteroloji uzmanı, beslenme ve diyet uzmanı görüşü alınarak glutensiz beslenme tedavisi uygulanır (4).

Gluten içermeyen ve herhangi bir kısıtlama olmadan tüketilebilecek birçok yiyecek bulunmaktadır. Bunların arasında pirinç, mısır, patates, kurubakliyatlar, kara buğday, kinoa, chia, sebzeler ve meyveler yer almaktadır.

Bunların yanında, çölyaklılarda görülme olasılığı artan, sindirimi zor şekerlerden laktoz ve fruktozun intoleransı da görülebilir. Bu nedenle yeni tanı almış çölyaklılara beslenme ve diyet uzmanı tarafından ilk bir ay laktozsuz diyet önerilir. Daha sonra bu diyet takip edilerek değiştirilebilir. Tip 1 diyabetli çölyaklılar besin değişim sistemi veya karbonhidrat sayımı yöntemini öğrendikten sonra listedeki serbest yiyecekleri aralarında değişim yaparak çeşitlik sağlayabilir.

Etiket okuma kuralları

Sadece çölyaklıların değil herkesin etiket okuma alışkanlığı kazanması bilinçlenme açısından oldukça önemlidir. Ancak, çölyaklılar etiket okuma kurallarına daha fazla önem vermeliler, çünkü yanlışlıkla ya da bilgi yetersizliğinden vücuda alınan gluten vücudun hemen hemen bütün sistemlerine kısa, orta veya uzun vadede zarar verir.

Marketten bir ürünü alırken ambalajını iyi okumak gereklidir. Glutensiz ürünler buğday üzerindeki başağın üzerinde çarpı işareti sembolü ile ayırdedilir.

Bir çölyaklının gluten içeren ve gluten içerme riski yüksek katkı maddelerine önem vermesi hayati öneme sahiptir. Çünkü, uyulduğu sanılan glutensiz diyet, gluten içerdiği bilinmeyen katkı maddeleri tüketilerek bozulur. Bu nedenle, tıbbi beslenme tedavisi hiçbir zaman tam anlamıyla uygulanamaz.

Gluten içerme riski bulunan katkı maddeleri bitkisel protein, hidrolize protein, modifiye nişasta, bitkisel gum, kamut-QK-77 (Kamut (Horasan Buğdayı) bir buğday türüdür.) (6)

Çarpaz bulaşma nedir?

Temiz bir yiyeceğe besin olmayan ve bakteri içeren etkenlerden bakteri bulaşmasına çarpraz bulaşma denir. Ancak bu terimsel anlam, gıda alerjilerinde alınmaması gereken alerjenlerin, bu alerjenleri içermeyen gıdalara çeşitli yollarla bulaşması için de kullanılır. Bir kişide çölyakta olduğu gibi herhangi bir gıda maddesine karşı duyarlılık gelişmişse bu madde vücuda alındığında kısa, orta ve uzun vadede zararlı etkiler yaratır. Glutensiz beslenmeye dikkat edilmediğinde genel sağlığı tümüyle etkileyen çölyakta glutenin kati surette vücuda alınmaması gerekiyor. Çölyaklıların çarpraz bulaşma konusunda çok dikkatli olmaları glutensiz yaşamın tavizsiz bir şekilde uygulanması bakımından oldukça önemlidir.

Çölyaklı için çarpaz bulaşmanın önemi

Glutensiz yaşam tarzını benimsemede çarpraz bulaşma konusu hayati öneme sahiptir. Çölyakta bir gram buğday unu dahi risklidir. Çölyaklılar, glutensiz ürünlerin yetiştirilmesinden işlenmesine, depolanmasından pişirilmesine, saklanmasından tüketilmesine kadarki bütün süreçleri iyi bilmelidir, çarpraz bulaşmaya neden olan etkenlere karşı bilinçli olmalıdır. Bağırsak yapısının sağlığı ve bununla bağlantılı olarak genel sağlığın korunması, çocuklarda büyüme ve gelişmenin sağlıklı yaşıtlarındakiyle benzer şekilde yakalanması için glutenden kati surette uzak durulması gerekmektedir.

Çarpaz bulaşmaya neden olan hususlar

Gluten ilave edilmiş gıdalar veya ürünler; kozmetik, diş macunları gibi besin olmayan maddelerden gluten tehditi altında kalınabilir. Bilinmeyen yollardan vücuda gluten alınıyor olabilir. Bu nedenle, çölyakta çarpraz bulaşma ile ilgili yaşamsal birçok alanda en önemlisi de mutfakta bazı düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.

Yemek hazırlama:

Herkeste olduğu gibi çölyaklıların da çeşitli damak zevkleri var. Sevilen lezzetlerle glutensiz beslenmeyi birleştirmek yemek konusunda iyi fikirlerin ortaya çıkmasını sağlayabilir. Ancak, bu ürünlerin gluten içeren diğer ürünlerle çarpraz bulaşmadan korunması gerekiyor.

Pişirme Kapları: Evde çölyaklı varsa süzgeçler, kesme araçları(kesme tahtası, bıçak b.), karıştırma kapları ayrılmalıdır. Eğer bu imkan yoksa, önce glutensiz yemekler hazırlanmalı daha sonra glutenli yemekler hazırlanmalıdır. Bu kaplar yemekten sonra titizce yıkanmalıdır.

Kesme Yüzeyleri: Tahta kaşık ve kesme tahtaları özellikle gluteni emici malzemelerdir. Özellikle ekmek kesme tahtası ve bıçağına dikkat edilmelidir. Bu gereçlerin aralarında un veya ekmek kırıntıları kalmış olabilir. Çarpraz bulaşma ile gluten tehditini önlemek için çölyaklı birey için bu araçlar kesinlikle ayrılmalıdır veya yenilenmelidir.

Karıştırıcılar(Blendırlar): Fırçalama ile temizlik sırasında tam anlamıyla temizlenmeyebilir ve bu gereçler için ayrıntılı temizlik gerekir. Yemek parçacıkları çatlaklardan potansiyel bulaşanları diğer yemeklere taşır. Bu nedenle karıştırıcıları kullanırken gluten bulaşma riski gözardı edilmemelidir. Bu gereçler de çölyaklı için özel olmalıdır.

Yemek pişirme

  • Tost makineleri, çarpraz bulaşma nedenidir. Çarpraz bulaşmayı önlemek için, örneğin glutensiz tost yağlı pişirme kağıdına sarılmalı, bu şekilde pişirilmelidir.
  • Cam pişirme kapları kullanılmalıdır.
  • Özellikle teflon tava gluteni emici olabiliyor. Bu nedenle teflon tavalar glutensiz beslenenler için yenilenmelidir ve bu kaplarda glutensiz yemeklerden başka hiçbir yemek pişirilmemelidir.
  • Tahta kaşıklar da potansiyel gluten bulaşma malzemeleridir. Bu nedenle tahta kaşıklar ya kullanılmamalıdır ya da çölyaklının tahta kaşığı ayrılmalıdır.

Araç gereçlerin temizliği:

Kullanıldıktan sonra bütün araç gereçler kaynar su ve deterjanlı su ile yıkanmalıdır.
Glutenli ve glutensiz yemekler yapılırken kullanılan kaplar, aynı yerde yıkanmamalıdır.
Bulaşık süngerleri gluten taşıyabilir. Bulaşık süngerleri de ayrı olmalıdır.

Depolama ve saklama

  • Güvenli depolama yapılması için mutfak ve yiyecek gereçleri çölyakta önemle dikkate alınması gereken konulardandır. Glutensiz yemek pişirileceği zaman bulaşma izlerini taşımaması için ürün mümkünse, yağlı pişirme kabına sarılmalıdır.
  • Saklama yerlerinde glutensiz gıdalar için ayrı büfe olmalıdır. Çünkü, gluten uçucu bir maddedir. Bu ayrıştırma yöntemi geriye kalan ev ahalisinin de kafasını karıştırmaz ve daha güvenlidir.
  • Mutfak malzemelerini aynı dolabın içine koymak zorunluluğu varsa özellikle glutensiz unları, rafların en üstüne konulmalıdır. Bu yöntem buzdolabında saklama sırasında da uygulanmalıdır.

Sık sorulan sorular

a) Glutensiz beslenmeye başladıktan ne kadar süre sonra sağlığıma kavuşurum?

Tanı alındıktan sonra glutensiz diyetle birlikte bağırsaklarda hızlı bir düzelme görülür. Çölyaklı, kilo almaya başlar, çocuk ise büyüme gelişme açısından 3-6 ay içinde akranlarına yetişir, şikayetler ortadan kalkar. Huysuzluklar düzelir, depresyon ortadan kalkar. Test sonuçları 3-6 ay içinde negatifleşir. 2 yıl glutensiz diyete kati bir surette uyulursa tam bir düzelme görülür.

b) Çölyakın tedavisi var mı?

Çölyakın kesin bir tedavisi şu an için yoktur. Amerikan Pediatri Derneği’nin raporuna göre çölyakın bilinen tek tedavisi, ömür boyu kati surette uygulanacak glutensiz beslenmedir. Bununla beraber, çölyakın tıbbi beslenme tedavisinde sadece glutensiz ürünleri tüketmek yetmez. Çölyaklı için evde güvenli besin temini, hazırlanması ve depolanması konularında da bilinçlendirmeler yapmak gereklidir.

c) Glutensiz diyeti bozarsam ve glutensiz diyete başlamazsam ne olur?

İnce bağırsaklarda vücut için gerekli birçok besin maddesinin sindirim ve emilimi gerçekleşir. Çölyakta, glutensiz diyete uyulmazsa vücutta çeşitli işlevleri olan karbonhidratlar, proteinler, yağlar, vitaminler, minerallerin emilimi tam olarak gerçekleşmez ve gereken besin maddelerini alamayan vücutta hastalıklar ve yakınmalar ortaya çıkar. Bunların yanında, beslenme yetersizlikleri görülür, çocuklar akranlarındaki büyüme ve gelişmeyi yakalayamaz. D vitamini ve kalsiyum emilemediği için kemik erimesi, diş çürükleri baş gösterir. Ağız, boğaz, yemek borusu ve bağırsak kanseri, lenfoma gibi kötü huylu hastalıkların görülme olasılığı 6 kat kadar artar. Diyet bozulduğu vakit ömür boyu süren tiroid bezi, kalp, karaciğer hastalıkları ve diyabet (şeker hastalığı) ortaya çıkar. Ayrıca, bazı durumlarda vücutta hemen belirti vermeyen çeşitli yıkımlar başlayabilir.
Çölyak sinsi seyirlidir, ne zaman olumsuz sonuçların çıkacağı bilinmediği için glutensiz diyete sadık kalınmalıdır. Bir çölyaklı için bir gram gluten bile risklidir. Glutensiz diyete uyum, genel sağlık için çok önemlidir.

d) Çölyaklılara devlet yardımı yapılıyor mu?

Devlet veya üniversite hastanelerinden alınan rapor ile çölyaklı olduğunu kanıtlayanlara, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından her ay yaş gruplarına göre nakit para yardımı yapılmaktadır. Rapor 2 yıllık düzenlense de her yıl yenilenmesi gerekmektedir.

 

Tarifler:

Ispanaklı barbunyalı makarna

Malzemeler:

  • 500 gram Glutensiz Makarna
  • 100 gram ıspanak
  • 8 yemek kaşığı pişmiş barbunya
  • 5-6 sap yeşil soğan
  • 3-4 sap maydonoz
  • Bir tutam kekik

Yapılışı: Makarnayı kaynatın. Akşamdan ısladığınız barbunyaları haşladıktan sonra bir kaseye alın. Ispanakları doğradıktan sonra haşlayın. Yeşil soğanları ve maydonozu istediğiniz büyüklükte doğrayın. Daha sonra bütün malzemeleri karıştırın. Kekiği üzerine serpiştirin.

Probiyatikli spagetti

Malzemeler:

  • 500 gram Glutensiz Spagetti
  • 1 su bardağı kadar kırmızı lahana turşusu
  • 1 tutam maydonoz

Yapılışı: Lahanaları ince ince doğrayın. Maydonozları elinizle koparın. Haşladığınız makarnanın üzerine bütün malzemeleri ekleyip servis yapın.

Besleyici glutensiz makarna

Malzemeler:

  • 500 gram Glutensiz Burgu Makarna
  • 3 bardak mercimek çorbası
  • 6 yemek kaşığı su
  • 1 adet küçük boy havuç

Yapılışı: Makarnaları haşladıktan sonra 3 su bardağı mercimek çorbasını 6 yemek kaşığı su ile birlikte ayrı bir kaba alın. Yoğunlaşana kadar karıştırmaya devam edin. Daha sonra haşladığınız makarnayı üzerine ekleyin. Rendelediğiniz havuçları makarnanın üzerine serpiştirin. Makarnanız hazır, afiyet olsun.

Kabaklı havuçlu makarna

Malzemeler:

  • 500 gram Arbella Glutensiz Spagetti
  • 2 orta boy kabak
  • 2 adet orta boy havuç
  • 3 adet küp şeklinde doğranmış domates
  • 3 diş sarımsak
  • 2 yemek kaşığı zeytinyağı
  • 2 cevizin içi
  • 5-6 yaprak taze kekik

Yapılışı: Makarnayı kaynatın. Kabakları, havuçları soyun, ince uzun doğrayın, sarımsakları rendeleyin, domatesleri küp şeklinde doğrayın. Sırayla ortadan ikiye böldüğünüzüz sarımsakları, havuçları, kabakları, domatesleri bir miktar suyla diri kalacak şekilde kaynatın. Sebzeleri servis tabağına aldığınız makarnanın üzerine ekleyin. Zeytinyağını tabağın üzerinde gezdirin. Cevizleri ve taze kekikleri ilave edip servis yapın. Afiyet olsun.

Probiyotikli makarna

500 gram Glutensiz Burgu Makarna

Probiyotik için:

Malzemeler:

  • Bir adet mor lahana,
  • 7-8 adet havuç
  • 5 adet orta büyüklükte kırmızı pancar,
  • 1 adet mor havuç,
  • Bir baş sarımsak
  • 1 yemek kaşığı tuz
  • Toplamda bir bağ olacak şekilde maydanoz, dereotu, taze nane

Yapılışı: Maydonoz, dereotu, naneyi ince ince kıyın. Daha sonra lahana, havuç, pancar ve sarımsağı mutfak robotundan geçirin. Karışımı cam kavanozlara ağzını sıkı bir şekilde 4 cm kadar boşluk kalacak şekilde kapatarak yerleştirin. Sıkı bir şekilde kapatılmazsa küf oluşur, küf oluşmasını istemiyoruz, aksine fermantasyon süreci için tamamen oksijensiz bir ortam gerekiyor. Bir hafta kadar bu karışımı karanlık bir yerde, oda sıcaklığında bekletin. Sonra buzdolabına alın. Ola ki küf oluştuğunu gördünüz, karışımı atıp yenisini yapın.
Bu tarif için bir hafta beklediniz. Ama değdi ☺ Şimdi glutensiz makarnanızı haşlayın ve probiyotiği üzerine bir su bardağı kadar ekleyin. Geri kalan probiyotiği ise yemeklerin yanına bir miktar ilave edin. Afiyet olsun.

Glutensiz arpa şehriyeli çorba

Malzemeler:

  • 2 su bardağı Glutensiz Şehriye
  • 2 su bardağı haşlanmış nohut
  • 1 su bardağı haşlanmış yeşil mercimek
  • 2 su bardağı su
  • 3 diş sarımsak
  • ¼ bağ nane
  • ¼ bağ dereotu
  • 2 kaşık zeytinyağı
  • Tuz

Yapılışı: Arpa şehriyeyi zeytinyağında kavurun. Üzerine bir parmak geçecek kadar sıcak su ekleyip pişirin. Şehriyeye biraz tuz ekleyin. Önceden haşlanmış nohut, yeşil mercimek ile karıştırıp soğumasını bekleyin. İçine su, dereotu, sarımsak ve naneyi ekleyin. Bu karışımla şehriyeli harcı karıştırın. Çorbanız hazır. Afiyet olsun.

Glutensiz kolay irmik tatlısı

Malzemeler:

  • 200 gram Arbella Glutensiz İrmik
  • 4-5 su bardağı su
  • 1 paket vanilya
  • 30 adet kuru üzüm
  • 8 adet kuru kayısı
  • 6 adet kuru incir
  • 1 yemek kaşığı pekmez

Yapılışı: Tencereye aldığınız irmiğin içine yavaş yavaş su ekleyin. İrmik biraz şişmeye başlayınca içine ince ince doğradığınız kuru kayısı ve kuru inciri, kuru üzümleri, pekmezi ekleyin. En son vanilyayı ekleyin. Karışım yoğunlaşmaya başlayınca borcama alın ve buzdolabında 4-5 saat bekletin. Servis yapacağınız zaman borcamı ters çevirin, kalıbı dilimlere ayırın ve dilimlediğiniz parçaların üzerine tarçın ilave edin. Afiyet olsun.

Glutensiz çiğ makarna

Malzemeler

  • 500 gram Arbella Glutensiz Kalem Makarna
  • 2 adet orta boy salatalık
  • 100 gram kış kabağı
  • 10 adet fındık
  • 1 adet avokado
  • Yarım limonun suyu
  • ¼ demet nane
  • ¼ demek maydonoz
  • ¼ demek dereotu

Yapılışı: Salatalıkları rendeleyin. Blendıra aldığınız kış kabağı, yerfıstığı, avokado ve limon suyunu karıştırın. Kaynattığınız makarnanın üzerine ilave edin. Nane, maydonoz ve dereotu ile servis yapın.

Afiyet olsun.

NOT: Tip 1 diyabetli çölyaklılar, tip 2 diyabetli çölyaklılar besin değişimi veya karbonhidrat sayımı yöntemini öğrenerek tarifleri tüketebilir. Besin değişimi ve karbonhidrat sayımı yöntemini bir beslenme ve diyet uzmanından almanız oldukça önemlidir.

Referanslar: (1) Demirçeken F., Güncel Gastroenteroloji, 15-1
(2) European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) (3) Gülenay S., Harmandar F., Uyar S., Çekin A. Güncel Gastroenteroloji, Nonçölyak Gluten Duyarlılığı
(4) Aydoğdu S. (2013), İnsanoğlunun Evrimsel Sağlık Sorunu Çölyak Hastalığı.
(5) Köksal G., Özel H., (2000), Çocuk Hastalıklarında Beslenme Tedavisi
(6) Aydoğdu S., Tümgör G., (2005), Çölyak Hastalığı – Derleme

LGBTİ çalışanlar işyerinde kendini gizlemek zorunda bırakılıyor

1

Kaos GL’nin “Türkiye’de Özel Sektör Çalışanı LGBTİ’lerin Durumu 2016” araştırmasına göre LGBTİ çalışanların çoğu işyerinde gizlenmek zorunda kalıyor, kimliğini açıklayanların ise 3’te 1’i ayrımcılığa maruz kalıyor.

Kaos GL Derneği’nin “Türkiye’de Özel Sektör Çalışanı Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İntersekslerin Durumu – 2016 Yılı Araştırması” yayınlandı. Prof. Dr. Melek Göregenli’nin hazırladığı araştırma, raporun editörü Murat Köylü tarafından bugün (13 Aralık 2016) Conrad İstanbul’da iş dünyası temsilcileri ve basınla paylaşıldı.

“Özel sektör, sosyal içerme politikasını hayata geçirebilir”

Sanatçı Ayla Sözeri’nin de katıldığı toplantıda Murat Köylü, Türkiye’deki LGBTİ’lerin durumunu, “Nefret cinayetleri, ayrımcılık ve nefret söylemi artıyor; yasal koruma ise ufukta görünmüyor” sözleriyle özetledi. Köylü, 85 kişiyle yaptıkları araştırma sonuçlarının çalışma hayatında ayrımcılığı gözler önüne serdiğini belirterek konuşmasına şöyle devam etti:

“Özel sektör çalışma hayatında ayrımcılıkla mücadele etmek için aktif bir sosyal içerme politikasını hayata geçirebilir. Kamusal tartışmalarda LGBTİ haklarını savunabilir. Sivil toplumla işbirliği yapabilir.”

Özgürlük için Friedrich Naumann Vakfı, Açık Toplum Vakfı ve İsveç Uluslararası Kalkınma ve İşbirliği Ajansı’nın (SIDA) destekleriyle Prof. Dr. Melek Göregenli’nin hazırladığı, Murat Köylü’nün editörlüğünü üstlendiği araştırma özel sektör çalışanı LGBTİ’lerin sorunlarını gözler önüne seriyor.

LGBTİ çalışanlar gizlenmek zorunda kalıyor

İlki geçtiğimiz yıl, “Türkiye’de Özel Sektör Çalışanı LGBTİ’lerin Durumu” başlığıyla yayınlanan raporun 2016 yılı araştırmasında 85 kişinin anket cevapları yer alıyor. Göregenli’nin araştırmanın önsözünde aktardığına göre, araştırmanın en temel bulgusu “LGBTİ çalışanların işyerlerinde cinsiyet kimliklerini veya cinsel yönelimlerini gizlemek zorunda bırakıldıkları gerçeği.”

Araştırmaya göre, özel sektör çalışanı her 3 LGBTİ’den 1’i işyerinde cinsel kimliğine dair tamamen kapalı. Sadece 10 kişiden 3’ü kimliğine ilişkin tamamen açık olabiliyor, yaklaşık aynı oranda kişi ise ancak kısmen açık davranabiliyor. Bu açıklık da çoğunlukla yönetime veya amirlere değil, yakın arkadaşlara veya diğer LGBTİ çalışanlara dönük olabiliyor.

3 seneden fazla aynı işyerinde çalışan sayısı az

Raporda, 3 seneden fazla aynı işyerinde çalışan LGBTİ’lerin oranının az olduğu belirtiliyor. Bu durum ise şöyle açıklanıyor: “3 seneden fazla aynı işyerinde çalışan LGBTİ’lerin aynı işyerinde, çeşitli yıldırıcı sebepler (terfi edememe, huzursuzluk, mobbing, taciz, tehdit vb.) nedeniyle uzun süre kalamadığı şeklinde yorumlanabilir.”

Öte yandan LGBTİ çalışanlar, çalıştıkları işlere büyük çoğunlukla internetteki kariyer siteleri veya tanıdık tavsiyesi aracılığıyla girebiliyor. Bu mecraları sosyal medya izliyor. İŞKUR’un ve özel istihdam bürolarının tercih edilme sayısının azlığı dikkat çekiyor.

5 çalışandan biri iş başvurusunda açık olabiliyor

Yaklaşık olarak sadece 5 çalışandan 1’i iş başvurusu esnasında cinsel kimliğine ilişkin tamamen açık ve özgür davranabiliyor. İşe başvuru esnasında açık olmamanın nedeni olarak büyük çoğunlukla işe kabul edilmeme, dışlanma, nefrete maruz kalma, ifşa edilme, daha sonra terfi edememe riski gibi öngörüler etkili oluyor. Bu düşünceler nedeniyle kişiler kimi zaman rol yapmak zorunda kaldıklarını ifade ederek kendileri ile çatışma halinde ve günlük yaşamda sürekli tedirgin bir ruh hali içinde bulunduklarını belirtiyor.

Her 3 çalışandan biri ayrımcılığa uğruyor

Her 3 çalışandan 1’i cinsel kimliği nedeniyle işyerinde ayrımcılığa maruz kaldığını bildiriyor. Bu hesaba, ayrımcılığa maruz kalmamak için cinsel kimliğini tamamen gizlediğini ifade eden 28 kişi (yüzde 33) dahil değil.

İşyerinde ayrımcılık verimliliği de etkiliyor

İşyerinde ayrımcılık verimliliği de etkiliyor. Bu durum raporda şöyle açıklanıyor:

“Anket kapsamında yöneltilen sorulardan biri, ‘Cinsel kimliğiniz nedeniyle yaşadığınız ya da yaşama olasılığınız olan durumlar, genel olarak işyerindeki verimliliğinizi ve iş doyumunuzu etkiliyor mu; nasıl etkiliyor?’ olmuştur. Katılımcılarımızın yarısından fazlası (46 kişi), işyerindeki ayrımcı ve önyargılı ortamın LGBTİ çalışanların iş doyumunu ve verimliliğini olumsuz etkilediğini ifade ederken, 9 kişi cinsel kimliğine dair açık olabilmenin işyerini ve işi sahiplenmelerine olumlu motivasyon kattığını söylemiştir. Bu olumlu ve olumsuz etkiler farklı biçimlerde ortaya çıkmaktadır.”

“Cinsel kimlikleri açık olmayan katılımcılarımız bu durumun dışlanma, öfke de dahil olumsuz duygular yaşama ve gelecek duygusunun olumsuz etkilenmesi biçiminde ortaya çıkan sonuçlarını vurgulamışlardır. Bu durum çalışma ortamındaki genel motivasyonlarını kırmakta ve verimliliklerini olumsuz etkilemektedir. Ayrıca çalışanlar arasındaki ilişkilerin de olumsuz etkilendiği görülmektedir. Gerçek anlamda kendilerini ortaya koyamamaları, LGBTİ çalışanların işyerlerinde gerçek arkadaşlıklar ve özel hayata da yansıyan, onu besleyen sosyal ilişkiler kurmalarını engellemektedir.”

Araştırmanın son kısmında “Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya Menşeli Firmalardan LGBTİ Çalışanların Haklarına Dair Yaklaşımlar” da yer alıyor.

LGBTİ çalışanların deneyimleri

Derneğin araştırma rapor kitapçığında katılımcıların yanıtlarına da anonim şekilde yer veriliyor. İşte onlardan bazıları: “Tamamen açık olabilseydim daha özgür olurdum. Çalıştığım kuruma duydu- ğum saygı da artardı.” (Sivil toplum kuruluşunda uzman bir biseksüel kadın)

“Özel hayatımdan bahsedemiyor oluşum, insanlarla samimiyet kurmamı engelliyor.” (Yayıncılık sektöründe uzman bir gey)

“Cinsel kimliğim nedeniyle yaşayacağım olumsuz durumlara karşı kendimi gizlemek için sürekli alarm durumundayım. Bu kadar çok enerji harcamak bedensel ve mental olarak yoruyor; her zaman diğer çalışma arkadaşlarımdan çok daha fazla çalışmak zorunda hissediyorum. Oysa ki cinsel kimliğimi zorlanmadan yaşayabileceğim bir sosyal çevre ve iş ortamında hayatımı sürdürüyor olsaydım çok daha verimli, başarılı, yaratıcı ve mutlu, huzurlu olurdum.” (Denetim ve belgelendirme sektöründe üst düzey yönetici bir gey)

“Cinsel yönelimim gizli olduğu için bizzat bana yönelik bir ayrımcılık yaşamadım ancak üstlerim homofobik oldukları için LGBTİ+ konusundaki görüşleri her zaman beni rahatsız ediyor.” (Havacılık/ulaştırma sektöründe orta düzey yönetici bir lezbiyen)

“Sürekli çalışma yerim değişiyor. Samimi olduğum her arkadaşım uzaklaştı– rılıyor. Molalara ve yemeklere en son ve tek başıma gönderiliyorum.” (Gıda sektöründe hizmet personeli bir trans erkek)

“LGBTİ+’lerin arasında en fazla ayrımcılığa uğrayanlar trans bireyler. Çoğu zaman işyerlerindeki transları tartışamıyoruz bile, zira kendilerine iş imkânı tanınmıyor. En başta trans görünürlülüğünün artması gerekmekte ve devamında özellikle işveren kesimi konuyla ilgili seminer/eğitim seklinde öğretici etkinlikler düzenlemeli.” (Havacılık/ulaştırma sektöründe orta düzey yönetici bir lezbiyen)

“Aile yardımından ben ve 8 senelik partnerim dışlanıyoruz. Emeklilik de öyle olacak gibi. Sosyal etkinliklere onunla arkadaşmış gibi gidiyor, öyle bir intiba yaratıyoruz özellikle. Yalnız olduğumda aseksüelmiş gibi davranıyorum.” (Bankacılık/finans sektöründe orta düzey yönetici bir lezbiyen)

Raporun tamanına buradan linkten ulaşılabilir

Antarktika’da hızla eriyen dev buzullar tehdit durumunda

1

İngiliz bilim insanı Konrad’a göre, Antartika’da hızla eriyen buzul kütleleri dünya su seviyesini tehdit eder duruma ulaştı. Batı Antarktika’da gerçekleşen değişimin ölçeği ve hızı yeni bir uydu kaydıyla ele geçirildi. Dev buzullar her yıl 7 metre irtifa kaybediyor, bu da dünya su seviyesini ciddi derecede tehdit etmekte.

Avrupa ve ABD’den 1992’den günümüze kadar alınan uydu görüntülerine göre, Amundsen Denizi‘ndeki Pine Adası, Thwaites, Pope, Smith ve Kohler buzullarının kütlesinde kayıp yaşandığını belirtildi.

Amundsen’e akan buzullar son on yılda Antarktika’da yükselen deniz sıcaklıklarından dolayı buzlarını büyük ölçüde kaybediyor. Pine Adası’nın üzerindeki buzulların erimesi diğer buzullara göre deniz seviyesinin daha çok yükselmesini sağlıyor.

Bu buzulların erime hızı çevresine göre değişiyor. Bunun muhtemel nedenleri, buzul toplama büyüklüğü, ana kaya, topografya ve hidroloji farklılıklarını içeriyor. Bununla birlikte, son 25 yılda buzul yüzeyi boyunca okyanustan yüzeyin başladığı topraklama çizgisinden incelme olduğu anlaşıldı.

Bilim insanları genelde buzulun yüzen bölümünü eriten sıcak okyanus suyunun buzulun daha kolay akmasına izin verdiği konusunda hemfikir çünkü artık yüzen buz kütleleri tarafından tutulmamaktadır. Buzul daha hızlı akarken daha incedir.

Uydu verileri aynı zamanda bu erimenin buz akımlarının uzunluğuna kadar yayılmış halini izliyor.

Araştırmanın kurucusu ise Dr. Hannes Konrad.

“Yeteri kadar biriken kar ve buz yoksa buzullar denize doğru akarken kütlelerini gittikçe daha çok kaybediyorlar ve burada tam olarak gördüğümüz şey bu, ancak üç sistem arasında ayrıntılar önemli ölçüde değişiyor ve her buzulun içinde farklılık gösteriyor.”

1992 yılından sonra Pine Adası, her yıl 1 metre kadar yüksekliğini kaybetti. Yüzey dengeli olmasına rağmen incelme buzulun ana gövdesini ve daha sonra da daha içinde düzenli bir şekilde yayıldı. Yüzey boyunca yayılma hızı değişirken, incelme oranları yılda 13 km’ye ulaştı.

Thwaites’deki değişiklikler daha düzensizdi, 1992’de yılda 3 metre erime oluyordu, incelme 2000 yılı civarında kesildi. 2004’te incelme tekrar başladı.

Pope, Smith ve Kohler Buzulunun yüzey yüksekliği en çok yılda 7 metreye kadar düşmüştür. İncelme Thwaites’de çok daha yavaş olmaktadır.

CPOM Direktörü Prof. Andy Shepherd “Polar buz tabakalarını bir bütün olarak rutin bir şekilde izleyebilmenin yanı sıra, bu sonuçlar uyduların bireysel buzulların çevresel değişime nasıl tepki gösterdiğini göstermektedir” dedi ve “Sonraki adım, buzul kaybı hesaplamalarımızı ve Antarktik buz tabakasından gelen deniz seviyesi artışını bir bütün olarak düzeltmek ve ileride neler olabileceğimize dair modellerimizi iyileştirmektir” diye ekledi.

Çalışma, ABD’nin San Francisco kentinde düzenlenen Amerikan Jeofizik Birliği’nin Sonbahar Toplantısı’nda sunuluyor.

Kaynak: SpaceRef, BBC