İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Projeler ve STK Yönetimi yüksek lisans programından bir grup kadın öğrenci olarak, özellikle flört şiddeti kavramını araştırmak, bu konuda deneyim paylaşmak, farkındalık yaratmak ve konuya görünürlük kazandırmak amacı ile 40tilki Kadın İnisiyatifi’ni kurduk. Flört şiddetibaşta olmak üzere kadın çalışmaları ile ilgili akademik makalelerin, röportajların, denemelerin, görsel materyallerin ve deneyim paylaşımlarının yer alacağı bir blog sayfası açtık. Şu an için öncelikli amacımız, blog aracılığıyla daha fazla gence ulaşmak, flört şiddetinin görünür ve konuşulur olmasını sağlamak.
Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve kadın çalışmaları alanlarında çok farklı işler yapılmasına rağmen hâlâ üzerinde pek tartışılmayan ve görünür olmayan konular bulunmaktadır. Flört şiddeti de bu alanlardan birisidir.
Flört ilişkileri içerisinde yaşanan fiziksel ve cinsel şiddete dair istatistiklerin az oluşu da bu çalışmaların eksikliğini ortaya koymaktadır. Flört kavramı ve flört ilişkileri, toplumumuzda varlığı pek kabul edilmeyen ve görmezden gelinen bir konu olduğu için, flört içerisinde yaşanan şiddet türleri de görünmez hale gelmektedir. Bu durum flört şiddetini deneyimleyenleri de sessizliğe itmekte, yaşadıkları olumsuz tecrübeleri paylaşamaz hale getirmektedir. Bunun yanı sıra, flört ilişkileri içerisinde cinsel ve fiziksel şiddet kadar görünür olmayan psikolojik, sosyal, dijital gibi farklı şiddet türleri de bulunmaktadır. Flört ilişkisi yaşayan genç kadınların ve genç erkeklerin uyguladıkları ve/veya maruz kaldıkları bu şiddeti görebilmelerinin ve bu davranışlarını şiddet olarak tanımlayabilmelerinin önemli olduğunu düşünüyoruz. Ayrıca flört şiddetinin toplumumuzda konuşulan ve tartışılan bir kavram haline gelmesinin gerekliliğini savunuyoruz.
Son olarak, 40tilki isminin hikâyesinden de kısacık bahsedip bitirelim. İnisiyatifi kurma sürecinde isim üzerinde günlerce düşündük. Sonunda kafamızda dönüp duran tilkiler, inisiyatifimizin adına dönüştü. Biz bu tilkileri “sinsi” veya “kurnaz” olarak değil, yapmak istediğimiz güzel işlerin başlangıcı olarak görüyor ve hep birlikte söylemi değiştiriyoruz.
Geçtiğimiz aylarda dayatılmaya çalışılan güzellik ve bakım standartlarına isyan ederek Makyaja Hayır hareketini başlatan soul müziğin genç ama usta ismi Alicia Keys, 4 yıl aradan sonra yeni albümünü çıkardı.
“Here”, Amerikalı şarkıcı Alicia Keys’in altıncı stüdyo albümü oldu. RCA Records tarafından yayımlanan albüm öncesi Keys, birkaç ay önce başlattığı Makyaja Hayır hareketiyle ABD’de ve tüm dünyada gündeme gelmişti. Keys, kadınlara doğal saçlara ve cilde dönüş çağrısı yapmış, Keys’in başlattığı harekete pek çok ünlü isim de sosyal medya hesabında makyajsız fotoğraflarını paylaşarak destek vermişti. Keys, MTV Video Müzik Ödülleri gecesine de makyajsız gelmişti. Alicia Keys, bu hareketi başlattığından beri makyajlı olarak hiç görüntülenmedi.
Dört yıllık aradan sonra yeni albümünü çıkaran Keys, şarkılarında artık 35 yaşına gelmiş, daha da olgunlaşmış ve duruşu daha da sağlamlaşmış bir kadının varlığını hissettiriyor. Keys, şarkılarında klasik piyano müziği, caz, R&B ve soul’u ustaca harmanlayan bir müzisyendir. Çok güçlü soul vokalinin yanı sıra hem piyanodaki ustalığı hem de şarkı yazarlığıyla da tanınan Keys, bu yeni albümünde de bilindik tarzından ve çizgisinden yine ödün vermemiş. Albüm boyunca piyano soloları Keys’in ses oyunları kadar dikkat çekiyor ve albümün ana hatlarından birini oluşturuyor.
Sözünü yine sakınmıyor
Keys, albümde sözünü de sakınmıyor. Beyonce, Solange gibi şarkıcıların da şarkılarında fenimizme, kadın hareketine ve ırkçılık karşıtlığına daha çok yer verdiği bir dönemde; Trump Amerika’sında Alicia Keys de cesur sözlerle duygularını ve tepkilerini şarkılarda yansıtıyor. Keys, şiddete ve cinsiyetçiliğe karşı net bir tavır alıp, diyalog çağrısı yapıyor. Albümde ilk dinleyişte “Blended Family”, “Illusion of Bliss”, “Girl Can’t Be Herself”, “Hallelujah” ve “In Common” gibi şarkılar bir adım öne çıkıyor.
Keys, önceki albümlerine müziğine farklı bir şey katmamış olsa da Keys’in müziğinin günümüzün pop, soul ve R&B dünyasının ortalamanın üstünde hatta zirvede bir müzik olduğunu, o yüzden kalite eşiğinin hep en üst noktada olduğunu anımsamakta fayda var.
14 Grammy ödüllü Amerikalı şarkıcı, ilk albümü Songs in A Minor (2001) ile müzik dünyasında büyük ses getirmişti. Dünya çapında 12 milyon satan bu albümle “En İyi Yeni Sanatçı” ve “En İyi R&B Kadın Vokal” ödüllerinin de aralarında olduğu 5 Grammy kazanan Keys, İkinci albümü The Diary of Alicia Keys (2003) ile “En İyi R&B Albümü” de dahil olmak üzere dört Grammy daha aldı. Aynı yıl yayımlanan ve canlı kayıtlardan oluşan Unplugged albümü ise Nirvana’dan bu yana en çok satan “unplugged” albümlerinden biri oldu. Üçüncü albümü As I Am 2007’de, dördüncü albüm The Element of Freedom 2009’da yayınlandı. Keys’in en ses getiren şarkılarından biri de “No One” olmuştu.
80’lerin başında veya ilk yarısında doğmuş, nispeten genç isimler arasından sivrilerek bu yaşta “halka mâl olmayı başarmış” ender yazarlardan biri Emrah Serbes. Bunda birçok kişiye göre yaratıcısı olduğu Behzat Ç. fenomeni önemli bir yer tutsa da yazarın son dönem Türkiye edebiyatının yazınsal niteliklerinin dışına çıkmasını da göz ardı etmemek gerekiyor. Bunun en somut örneğini de yazarın “Hikayem Paramparça” kitabında görmüştük. Ve şimdi Serbes, İletişim Yayınları’ndan çıkan altıncı kitabı “Müptezeller” ile yine bildiği sularda yaptığı gezilerini bize anlatıyor.
Emrah Serbes’in Müptezeller‘i, “Her roman bir otobiyografidir” sözünün hakkını vererek başlıyor. Birinci ağızdan anlatılan hikâyenin kahramanı Bakır’la Antalya’da çalıştığı beş yıldızlı otelde tanışıyoruz. Bir yerden okumaya “çalışırken” diğer taraftan beleşten lojman, minibarlardan araklanmış içkilerle kör topal idare eden bir hayata tanık olurken, Bakır’ın bol sidik kokulu, ganyan bültenlerinin eksik olmadığı, “piizden tımarhaneye takılıp dört kez hastaneden kaçan“, gerçek kaybedenlerin masalarına oturuyoruz.
Hayatını sürekli “Ben ne yapıyorum?” sorusuyla sürdürmeye çalışan ve çoğu kez de cevabını bulamadığı için alkol ve uyuşturucuyla cilalanmış küfürleri kulaklarımızda hissediyoruz. Bir gece yine bulut gibi bir kafayla yaptığı şaka yüzünden Antalya Kepez E Tipi Cezaevi’ne uğruyor kahramanımız. Burada yediği tokatla bir nebze olsun uslanan Bakır cezaevinden çıkınca valizini toparlayıp önce annesinin yanına oradan da Ankara’ya Dil Tarih Tiyatro’ya girme kararıyla başkentin yolunu tutuyor. Ancak Bakır’ın paçasını, sımsıkı bırakmaktan vazgeçmeyen yakın geçmişteki hayatı, gri Ankara günlerinin de umutsuzluğa göz kırpmasıyla devam ediyor.
Aniden içini bok basan evler, kıyafetlerin dolap yerine duvardaki çivilere asıldığı odalar, uyuşturucu bulmak için gözü kapalı dalınan dolambaçlı yollar, bol dumanlı masalarda haybeden kesilen gırtlaklar, Bakır’ın Ankara’daki geçirdiği yılların bir özeti olarak sayfalarca ilerliyor. Ve nihayet kahramanımızın geceyle gündüzün birbirine karışmaya başladığı zamanlarda tutunacak tek dalı olan, terinin son damlasına kadar enerji harcayarak bitirdiği romanı yayınevlerine göndermeye sıra geliyor. Fakat bu kanattan da eli boş dönüyor Bakır ve skor hanesine yine “sıfır” yazılıyor.
Emrah Serbes, bir “Gezi Parkı” güzellemesi olan “Deliduman“ın ardından yayınlanan yaptığı açıklamada, “Her gün çocukların öldürüldüğü bir ülkede ne yazabilirim? İki sene sadece boksla ilgileneceğim,” demişti. Dediğini de yaparak iki yıl aradan sonra “Müptezeller” ile yazın hayatına geri döndü. Müptezeller’i rotasını kaybetmiş genç bir adamın yolunu bulma çabası olarak özetlemek biraz kolaya kaçmak oluyor. Zira adamımız Bakır’la beraber arkada yürüyen hikâyenin içinde bize yanı başımızda soluk alıp veren, uçurum kenarlarını piiz sofrasına, bulvar gazete sayfalarını en esaslı dumanlara “çarşaf” yapmış hayatları yaşayanların, tırnak kadar da olsa “normal” insanlar gibi duygulara sahip olanları gözlemliyoruz.
Kolay olan, bize sunulan yakışıklı erkekler, taş gibi kadınlar, lüks arabalar, yatlar, katları anlatmak. Fakat Emrah Serbes gibi yazarlar ise zor olanı yapıp asıl “gerçeği” anlatarak tokadı yüzümüze yapıştırıveriyor. Etrafımıza daha dikkatli bakabiliyorsak eğer böyle yazarlar ve kitaplar sayesinde…
Böbrek hastalıkları, epidemiyolojisi temel alındığında toplumumuzda sıkça görülen bir olgu olmakla beraber ölümcül sonuçlara sebebiyet verecek rahatsızlıklardandır. İlk başta ilaç tedavisi ön görülürken eğer geç kalınmış bir böbrek rahatsızlığı vakası ile karşı karşıya kalınmışsa diyaliz uygulaması ile kanın temizlenme işlemi sağlanmaktadır.
Diyaliz işlemi, iki şekilde sağlanır: Periton diyalizi ve hemodiyaliz. Periton diyalizi, karın boşluğuna küçük bir ameliyat ile yerleştirilen silikon kateter sayesinde kan transfüzyonunun yapılmasıdır. Karın boşluğuna diyaliz sıvısının verilmesi ise yerçekimi ile gerçekleştirilir. Bu işlem günde 4-5 kez tekrarlanır ve sürekli ayakta periton diyalizi diye de geçer.
İkinci diyaliz yöntemi ise hemodiyalizdir. Burada damara kateter takılarak kandaki atık maddelerin uzaklaştırılması sağlanır. Son dönem hastalarında kullanılan yöntem, bu yöntemdir.
Böbrek hastalarında başlıca görülen bulgular; fosfor, potasyum yüksekliğidir; bunun yanı sıra bu hastalarda sodyum alımına da dikkat etmek gerekir. Bunun nedeni de hastalarda genel olarak idrar çıkışı az olup ödem görülmesidir.
Son dönem kronik böbrek yetmezliği hastalarında protein kaçağı –idrardan protein çıkması- durumu da sıkça gözlenmektedir. Bunun nedeni de böbreğin iyi emilim yapamamasıdır. Onun için besinsel destek ayarlanırken verilecek protein miktarına da dikkat edilmektedir.
Bugün sizlere içinde herhangi bir hayvansal ürün bulundurmayan vegan bir yemek tarifi sunacağım. Tabii bunu böbrek hastaları için fosfor, potasyum ve sodyum miktarlarını da belirterek yapmaya çalışacağım.
Baharatlı mini milföy çubukları (4 Porsiyon)
Malzemeler:
400 gram milföy hamuru
1 çay kaşığı kimyon tohumu
1 çay kaşığı kırmızı biber
1 çay kaşığı susam
Öğütülmüş karabiber
Yapılışı:
Hamurun üzerine baharatları serpin. Baharatlı hamurları üst üste dizip buzdolabında on beş dakika kadar bekletin. On beş dakika sonra çıkardığınız hamurları bir santimetrelik kalınlıklarda ince ince kesin, fırın tepsisine yerleştirin. Önceden 240 derecede ısıttığımız fırına hazırladığımız hamurları dizerken fırın sıcaklığını 200 dereceye alıp sekiz dakika kadar kızartın. Çıkarıp servis edin.
Dünya çapında, gazetelere ve uydu yayınlarına yolladığı haber raporları ile tanınan, merkezi Londra’da bulunan Reuters, 2016 yılına damgasını vuran fotoğrafları yayınladı. Türkiye’den ise darbe sürecinde çekilen sadece bir fotoğrafı listede görebiliyoruz. Fotoğraf 19 Temmuz 2016 tarihinde, kırık bir otomobilin penceresinden çekilmiş. Fotoğrafı çeken ise Reuters fotoğrafçılarından Baz Ratner.
Hint Okyanusu’nda bulunan Endonezya’ya bağlı Siberut adası Mentawai Adaları’ndan biri.
Siberut adasında yaşayan Mentawai kabilesinin üyeleri Teu Kapik Sibajak (solda) ve Aman Aqwi Sakkukuret.
Bu ada Mentawai halkı için önemli bir ev olmuş. Kendi dilleri ve gelenekleri var. Birçoğu bot yapmada ya da avcılıkta yetenekli. Ev yaşantılarından bahsedecek olursak, birkaç aile aynı evde yaşayabiliyor. Evler tahta istiflerin üzerinde duruyor ve penceresizler. Mentawaililer doğa ruhlarına tapınıyor, hayaletlerin ve ruhların varlığına inanıyorlar. Doğa ruhlarının en başında gökyüzü, deniz, orman ve dünya geliyor. Gökyüzü ruhları en ilham verici olarak kabul ediliyor, ayrıca iki tane de nehir ruhu var. Tüm cansız objelerin bir kinası yani onlara hayat veren bir ruhu var. Ruhun ölürken sonsuz terk edişini gerçekleştirmeden önce farklı zamanlarda bedeni terk ettiğine inanılıyor. Örneğin onlara göre hastalık ruhun geçici eksikliğinin bir sonucu ve rüyalar ruhun gezdiğinin işareti.
Endonezya’nın daha doğrusu hükümetin baskıları nedeniyle uzun saç, diş sivriltme ve benzeri birçok gelenekleri yasaklanmış ve yasak her ne kadar çok zorlayıcı olmasa da halkın çoğu bugünlerde modern modayı takip etmekte. Bu farklılıklar da çatışmalara neden olmakta.
Yaşlı adam sadece bir peştamal giymiş, onlarca yıldan beri yağmur ormanında derin bir yaşam sürmekten gerilmiş kaslarını ve köseleşmiş tenini sergiliyor. Tıpkı kabilesinin diğer üyeleri gibi, o da baştan aşağı dövmelerle kaplı. Her ne kadar güçlü görünse de, aşikâr bir kamburu var ve çok sigara içmekten öksürüyor.
Teu Kapik Sibajak sabah baltasına sarılıyor ve sagu palmiye ağacı kesmek için ormana doğru çıkıp gidiyor. İşi zor diye nitelendiriyor. Yine de çaba sarf etmeye değer: Ağacın yaprakları onun ağaçtan yapılmış uzun evine çatı görevi görüyor; karbonhidratlı içi pişirilebilir ve yenebilir, ya da evin domuzlarını, ördeklerini ve tavuklarını besleyebilir. Mr. Kapik ve eşi, Teu Kapik Sikalabai, Siberut adasındaki bir ormanın derinliklerinde geleneksel bir yaşam sürerek yaşayan son Mentawai insanları arasındalar.
Onlar ve onlar gibiler, onlarca yıldır ormana bağlı yaşayan yerli grupları eski geleneklerini terk etmeye, hükümet onaylı bir dini kabul etmeye ve hükümet köylerine taşınmaları konusunda baskı yapan Endonezya hükümeti politikalarına direniyor. Bu, modern dünyanın onların çocukları için sunduğu kaçınılmaz cazibenin yanı sıra, Mentawai’nin kuşakları arasında büyük bir ayrışmaya yol açtı.
Kapik tavuklarına ve domuzlarına bakıyor. 42 yaşındaki oğlu Petrus Sekaliou, Batı kıyafetleri giyiyor ve ormanın eteklerindeki bir köyde yaşıyor.
Günümüzde yaklaşık 60 bin kişi barındıran Mentawai kabilesi, 2 bin yıldır Hindu, Budist ya da Müslüman akımlarından etkilenmeyen nadir bir Endonezya kültürü. Bunun yerine, onların gelenekleri ve inançları 4 bin yıl önce Tayvan’dan bu geniş takımadaya gelen Austronesian göçmenlerininkine son derece benzemekte. Eğer kabilenin kültürü yok olursa, Endonezya’nın eski yerleşik halkının son bağları da onunla birlikte yok olacak.
Onların fiziksel koşul gerektiren yaşamları çocukları için zorluk yaratıyor. “Zaten çok yaşlı olmalarına rağmen çalışmak zorundalar, ta ki daha fazla çalışamayıncaya kadar” diyor Petrus Sekaliou, Kapik’in oğlu hakkında. Sekaliou, Batı kıyafetleri giyiyor ve ebeveynlerinin aksine milli dil olan bahasa Endonezcesi ile akıcı olarak iletişim kurabiliyor.
42 yaşındaki Sekaliou, ormanın eteklerinde bulunan ve ebeveynlerine yürüyerek 90 dakika mesafede olan Mongorut köyünde yaşıyor. Hayvancılık yapıyor ve her hafta ailesini ziyaret etmeye çalışıyor.
Anne ve babası artık kendi başının çaresine bakamayacağı zaman Sekaliou’nun planı çocuklarını eşine bırakmak ve ebeveynleri ölünceye kadar ormana geri taşınmak. Ailesini motorsikletlerin vınladığı ve gençlerin telefonda laklak ettiği köye taşıma alternatifi bu yaşlı zamanlarında onlar için üzücü olabilir. “Onlar ormanda mutlu, tüm bildikleri bu orman” diyor.
Babası Kapik, Sikkerei olarak bilinen, şamanlar, orman şifacıları ve Mentawai’nin animist inanç koruyucularını içeren özel bir sınıfın parçası. O ve eşi hiçbir yere gitmeyecekleri konusunda ısrarcı. Eşi “Buradan asla taşınmayacağım” diyor.
Teu Kapik Sikalabai (solda) Silumang Sipelege için geleneksel ilaç hazırlıyor.
2 bin yıl önce Siberut adasına gelişten bu yana, Mentawai insanlarının dış dünyada sınırlı deneyimi bulunuyor. Endonezya 1945’te bağımsızlığını kazandığında ve yeni ülkenin liderleri bu adayı ortak dilli ve kültürlü bir ulus haline çevirme yolu izlediğinde Mentawai kültürü dönüştürülmeye başladı. Hukuken, Endonezya’nın bütün vatandaşları Endonezya’nın resmi olarak tanınmış dinlerinden birini kabul etmek zorunda kaldı: İslam, Hristiyanlık, Katoliklik, Hinduizm, Budizm. Ancak Mentawai halkı, tıpkı diğer Endonezya animist kabile insanları gibi, devletin tanıdığı bir dini benimsemedi.
1954’te Endonezya polisi ve diğer devlet görevlileri Siberut’a bir ültimatom getirmeye geldi: “Mentawai halkının Hristiyanlığı ya da İslam’ı dinleri olarak seçmek ve pagan olarak kabul edilen geleneksel ibadetlerine son vermek için 3 ayı vardır.” Mentawaililerin çoğu İslam domuzu yasakladığı için ve domuz yetiştirmek onların kültürünün merkezinde olduğu için Hristiyanlığı seçti.
Kapik ailesi devletin saldırılarından kurtulmak için ormanın derinliklerine kaçtı. Anne Kapik, polis amirinin bir keresinde nasıl onlara dövme yaptırmayı ve dişlerini sivrileştirmeyi yasakladığını anlatıyor. Bunların ikisi de Mentawai halkı arasında gelenektir. Özellikle diş sivriltmek olarak bilinen bu eski gelenek ön dişleri üçgen şeklinde sivriltmeye deniyor. Ruhani nedenleri olsa bile günümüzde bu estetik amaçla yapılmakta. Örneğin Bali’de bu geleneğin uygulanma nedeni dişlerin öfke, kıskançlık ve benzer duyguları yani kötü birtakım duygu durumlarını temsil ediyor olmasıymış. Başka birçok topluluğun da gelenekleri arasında yer almaktadır.
1960’ların sonlarında, anne Kapik yasağa aldırmayacağını ve bacaklarına dövme yaptırmaya karar verdiğini söylüyor. Polis amiri Nikodemus Siritoitet, Kapik’lerin ormandaki evine yaptığı bir ziyarette yeni dövmeleri fark ediyor ve onu ücretsiz olarak bir hafta boyunca sıcak güneşin altında toprağı işlemeye zorlayarak cezalandırıyor. “İçler acısıydı, bir daha asla tekrar dövme yaptıracak kadar cesur olamadım” diyor.
Mentawai halkı binlerce yıldır Siberut yağmur ormanlarında yaşıyor.
Batılı turistlerin 1990’larda orman insanlarını ziyarete başlaması yerel hükümetin geleneksel Mentawai halkının özgürce yaşamasına izin vermenin ticari avantajlarını anlamalarını sağladı.
Silumang Sipelege (arkada) Siberut’daki evinin girişinde köyden bir akrabasıyla birlikte.
Mentawai antropoloğu Juniator Tulius’a göre bugün sadece yaklaşık 2 bin Mentawai insanı geleneksel ibadetlerini yerine getiriyor.
Eski ve yeni arasındaki çatışma köylerde devam ediyor. 2014 yılında, Endonezya hükümeti tek ödemeli evrensel bir sağlık hizmetleri sistemi kurdu. İki yıl önce ormanın kenarında bulunan Saibi Samukopisimli bir köyde herkese ücretsiz sağlık hizmeti sağlayan bir klinik kuruldu. Fakat orada 26 yaşında bir doktor olan Winda Anggriana, birçok yardımcı hekimin onun ormandaki şamanlara danışma önerisini reddettiğini söylüyor. Ayrıca birçok köylünün hala inandığı geleneksel Mentawai animist inancıyla nasıl baş edileceği konusunda kiliseler arasında keskin bir bölünme su yüzüne çıktı.
Siberut’da bir rahip Pazar Ayini yaptırırken. Mentawai halkının birçoğu son 10 yıldır Katolik inancını benimsiyor.
Mentawai geleneğini yeniden yaşatma girişimleri başladı. Aktivistler, Mentawai kültürünü yerel ilkokul ders programlarına ekletmeyi başarıyla gerçekleştirdi. Bugün, Mentawai yaşlıları diledikleri şekilde ibadet edip giyinebiliyor. Hâlâ daha birçok Mentawai insanı onlarca yılı aşkın süren hükümet baskısının onlara kaybettirdikleri konusunda üzgün. “Çocuklarım kültürlerini hiç tanımıyor” diyor Sekaliou. Kasabadaki hayatı onu hayal kırıklığına uğratan Sekaliou, “Ormanda yaşamayı tercih ederim. Orada daha mutluyum. Her gün iş bulma konusunda stres yapmak zorunda değilim” diyor. Domuzlarını beslemekten dönen babasını izlerken ekliyor: “Eski nesil bizden daha mutlu.”
Ticaretin adili modanın etiğine şiddetle ve hızla ihtiyacımız olan şu günlerde bu iki kavramı moda alanındaki küresel bazdaki gelişmeleri ile irdeleyelim istedik. İşin yapılış şekli ya da ürünün ortaya çıkma süreci kullanmaya başladığımız andan itibaren ürün ile beraber hayatımıza giren bir hikâye sunuyor.
Hikâye sağlık, huzur ve mutluluk ile yazılabileceği gibi acı, hüzün ve keder ile de yoğurulabilir. Bir ürüne sahip olurken getirdiği faydanın yanında hayatımıza katacağı etkiyi seçmek, Dünya’nın nasıl bir parçası olmak istediğimizi ve Dünya’nın nasıl bir yer olacağını belirleyecek.
Adil ve etik kavramlarının moda için önemini daha iyi anlamak için modanın karanlık yüzüne biraz yakından bakalım. Sürdürülebilir Moda Merkezi’nin 2016 etik ve sürdürülebilirlik raporuna göre, tekstil sektörü Dünya’daki kirliliği yaratan ikinci büyük sektör.
Veriler bu şekilde iken ürün tasarımında estetik, fonksiyonellik gibi sadece klasik teoriye göre belirlenmiş kriterler ile tasarım yapmak halen mümkün mü? Bu ilkelere yeni değerler eklemek gerekli mi? Bilinçli bir ürün yaratmak için eklenmesi gereken yeni değerler neler olmalı? Sürdürülebilirlik, tek başına yeterli mi? Üretimde kullanılan hammaddenin elde edilme biçimi, üretilirken harcanan enerji, kullanım süresi, üretiminde katkı sağlayan kişilerin sosyal haklarının sağlanması konuları güncel moda tasarımı uygulamalarında ne kadar yer alıyor?
Londra’da bulunan Sürdürülebilir Moda Merkezi yaptığı çalışmalar ile bu sorulara endüstriden, politikadan ve üniversitelerden profesyoneller ile oluşturulacak ağ üzerinden cevap üretmenin yollarını arıyor. Karşılıklı etkileşimi ise aşağıdaki diagram ile açıklamış.
Thakara Bubble’ın aşağıdaki sözleri ise tasarımcıların bu konudaki sorumluluğunu sadelikle dile getirmiş:
“İşbirlikçi yeniliklerin çağında, tasarımcılar (sadece) binaların ya da objelerin bireysel yaratıcıları olmaktan, (rollerinin farkında olarak) büyük insan gruplarının değişiminin kolaylaştırıcıları olmaya doğru evrilmek zorundalar.“ Thakara, J. In the Bubble – Kompleks Bir Dünyada Tasarım (2005)
Adil ticaretkavramı etik moda anlayışının işçi hakları ve sağlığı hakkındaki değerlerin oluşturulması ve belirlenen kuralların uygulanarak belgelendirilmesi ile ilgili kısmıdır. Fair Trade organizasyonu dünya çapında bir çok ürünün yanında tekstil üretiminde ticaretin adil olarak yapılabilmesini yani üretici ile tüccarın adil standartlarda buluşabilmesini sağlıyor, bu konudaki standartları belirlerken uygulanmasını sağlamak için düzenli kontrollerde bulunuyor. Tekstil ürünlerin etiketlerine Fair Trade ifadesini bulunduran markalar bu yöntem ile üretimlerini gerçekleştirmektedir.
Sektörel bazda etik modaile ilgili bir gelişme Berlin’de 17-19 Ocak tarihleri arasında düzenlenen Etik Moda Fuarı, sürdürülebilir ve etik tasarım anlayışı ile ürün sunan markaları biraraya getiriyor. Katılımcı markaların koleksiyonlarının yüzde 70’i sürdürülebilirlik kriterlerine uymak zorunda, bunun yanında ekolojik alanda yenilenebilir hammaddelerin kullanımı, üretim esnasında atık ortaya çıkarmaktan kaçınılması, toksik maddelerin kullanımından kaçınılması ve çalışma sosyal haklar konularındaki gerekliliklerin yerine getirilmesi gibi esaslarda markaların tasarım ve üretim alanındaki temel ilkeleri arasında yer alıyor.
Etik moda markaları adil ticaret ve etik değeleri temel alarak koleksiyonlar hazırlıyor, anlayışı markanın temel değerleri haline getiren öncü markalar arasında Nudie Jeans, Huit Denim, Loomslate Prana, Ecolaf bulunuyor.
Etik moda hareketleri, bu alanda diğer bir yeni akım, sivil toplum örgütlenmeleri anlayışının sosyal medya desteği ile büyüyen bir yeniliği, öne çıkan hareketlerden birisi, Fashion Revolution, Who Made My Clothes, hareketin odaklandığı konu işçilerin çalışma şartları ve bunun sosyal medya üzerinden belgelenebilmesidir. Ethical Fashion Forum ise etik alanda üretim yapmak isteyen marka ve üreticilere, tedarik, tasarım ve pazarlama alanlarında veri tabanı sunarak biraraya getiriyor.
Türkiye’de ve Dünya’da adil ve etik moda anlayışının daha hızlı gelişebilmesi ve yayılabilmesini sağlamak amacı ile konu ile ilgili daha çok bilgi paylaşımının yapılması, sorumluluk alan kurum ve kuruluşların artması ve toplumsal bilincin artarak, bireysel seçimlerde bu alandaki talebi arttırmasını diliyoruz. Ne giyiyorsan o’sun!
Paranın en üstün ahlaki değer olarak kabul gördüğü şu günlerde bunu reddeden bir organizasyon: Takas Pazarı!
Daha çok Metal, Rock, Punk gibi müzik tarzlarına odaklanan Takas Pazarı’nın yeni etkinliği bu haftasonu düzenleniyor. Takas pazarı yeraltı kültürüne odaklanmış bir organizasyon. Burada fanzinler, cd, kaset, plak, patch (yama), kitaplar, t-shirt ve çizgiromanlar bulmak da mümkün oluyor, tabi organizasyona katılan bazı arkadaşlar ev yapımı yiyecek şeyler yapıp getirebiliyor bazen, takas veya satış için.
Takas pazarının en önemli özelliği kendi içinde parayı ortadan kaldırıp yalnızca takas ile yeraltı metal ve punk kültürünü yaşamak, kişiler bunu yaşayınca kültür de otomatik olarak ayakta kalmış oluyor. Zaten bu yeraltı kültüre odaklandığımızda göreceğiz ki bu kültür yıllardır bu şekilde ayakta kalıyor. Hala binlerce insan başka ülkelerden takas yöntemi ile CD, Plak vs. edinerek analog materyallerden oluşan arşivlerine yeni üyeler kazandırmakta. Fakat takaslık şeyleri olmayanlar için satış mevcut.
Fanzinler yasaların denetiminden uzaktır, yayıncılara bağlı değildir, editörler ne küfürleri ne de devletin korktuğu gerçekleri yazmamıza karışır. Hatta bir çoğunda editör diye bir şey zaten yoktur. Bu yüzden korkmadan yazarız, fanzinler edebiyatın yeraltı dünyasıdır. Yeraltı yer üstünden (legalin ve uslunun) sanal bir sınırdan ayrılır gibi durur yani yeraltı yer üstünde yapılamayan veya yapılması uygun görülmeyen faaliyetler içindir. Bazen ise yer üstünde elitler tarafından beğenilmeyen eserler ya da performanslar yeraltına itilir. Bu nedenle yeraltı eseri ve performansı yer üstündekinden (piyasadakinden) daha saf, daha gerçek ve daha az çıkarcıdır. Yeraltını öldürmek mümkün değildir çünkü denetime tabi değildir, kayıtlarını tutan yoktur, paraya ve devlete mecbur değildir. Yeraltı kültürünü destekleyen kişiler oldukça yeraltı da var olacaktır. Piyasa ölse bile yeraltı devam eder.
Şöyle bir örnek verelim, Sex Pistols piyasa bir gruptu ve çok tanındı, arkasında şirketler vardı ve bugün geldiğimiz noktada çoktan görkemini yitirmiş durumda fakat Crass’a bakacak olursak tamamen yeraltı kültüründe kendini güçlü biçimde var ettiği için Sex Pistols’tan çok daha sağlam bir yere sahiptir ve çok daha fazla saygı ile söz edilir. Yeraltı edebiyatı denen şey ise ne yeraltında ne de üstünde olan kimseler tarafından oluşturulmuş sanal bir kimlik alternatifidir, bir çok yeraltı edebiyatı eserinin aslında edebi değeri yoktur. Fanzinlerde gerçeklerden bahsedilir, direkt konuya girilir.
Bugün ekstrem müzik ile ilgilenen kişiler bunun maddi hiç bir getirisinin olmayacağını biliyorlar. Fakat üretim böyle bir şey değildir. Üretim içinde başlar ve dışarı taşar. Eğer ekstrem sanat ya da müzik üretiyorsan bu da seni daha az kitleye hitap etmeye zorlayacaktır. Çünkü ekstrem müziğin dinleyicisi azdır. Bu noktada ekstrem müzikle ilgilenmek akılcı gibi görünmeyebilir ama herşeyin maddi karşılığını beklemek akılsızlıktır. Üretim kişileri ayakta tutar, köle ve robot olmaktan kurtarır. Kişi sanat ürettikçe, spor ve bilimle ve felsefeyle uğraştıkça ya da doğanın tadını çıkardığı derecede kendisi olabilir. Bunun dışında kalanlar robotlaşmaya ve köleleşmeye mecburdur. İşte bu organizasyondaki kişiler, maddi götürülerine rağmen üreten kimseler. Çünkü hala yaşıyorlar ve hayattalar. Onlar var olduğu sürece gerçek yeraltı da yaşamaya devam edecektir.
Sağ kesimden neden sanatçı çıkmadığını da sanırım anlamışsınızdır. Sağcılar üretimden uzak kimselerdir, sorgulama yeteneklerini çoktan iktidarlara feda etmiş birer ‘uslu’ çocuktur sağcılar. Faşizm her zaman nedensellik bakımından sanata, felsefeye katalizör olmuştur. Sağcılar faşizmin uygulayıcısı geri kalan ve üreten kimseler ise faşizmin baskısından sanat sayesinde geçici olarak özgür kalmaya çalışan kimselerdir. Takas pazarı da bu özgürlük ortamlarından yalnızca biridir.
Takas Pazarı ekstrem müzik tutkunlarını bu cumartesi Rasputin bardaki etkinliğe bekliyor: Arşivini seven gelsin!
Son iki yıldır Ankara’nın sanat hayatına değer ve üretim katan Atölye Börtüböcek, bundan sonra kendi mekânında düzenli olarak gerçekleştireceği sergiler ve sanatsal etkinlikler ile hem sanatçılara hem sanatı sevenlere hem de daimi dostlarına yeni bakışlar kazandırmak için yeni bir oluşuma giriyor.
Yeni galeri 16 Aralık akşamı Selin Saygılı’nın kişisel sergisi ile açılıyor.
Sergi hakkında
“Asıl Bu Bir Terk Ediştir”
Her gün gidiyoruz. Her gün herkesi ve her şeyi o an terk ediyoruz. Ölerek ya da yaşayarak. Sadece üzerinde pek durmuyoruz.
Selin Saygılı
Selin Saygılı hakkında
1986 yılında Ankara’da doğdu. 2008 yılında Doğuş Üniversitesi Görsel İletişim Tasarımı bölümünü tam burslu olarak kazandı ve 2012 yılında bölümü ikincilikle bitirdi. Öğrencilik döneminde fotoğraf, illüstrasyon, grafik, stop motion ve tiyatro alanlarında çalışmalar yaptı.
2012 yılında, T.C Kültür Bakanlığı’nın desteğiyle çekilen Türkiye’de Şekspir Olmak adlı belgesel filmin yönetmen yardımcılığını, grafik tasarımları ve uygulamalarını yaptı. 2013 yılının ilk yarısını yabancı dil eğitimi almak için yurtdışında geçirdi. Aynı yıl, reklamcılık alanında çalışmalar yaptı ve “Soyutlama ve dışavurumcu eğilimli olarak geometrik formları kullanan ve bu formlar dışında harflerden, sayılardan yararlanarak yapıtların isimleriyle mizahi anlayışı benimseyen yapıtlar” şeklinde tanımlanan resimlerini üretmeye devam etti.
2014 yılında Sıfırdan Yayınları’nın konsept tasarımını yaptı ve çizer kimliği ile yayınevinin kurucuları arasına katıldı. Sıfırdan Yayınları ve başka yayınevleri için kitap kapakları ve resimli kitaplar tasarladı, çizdi. Bu çalışmalarına hala devam etmektedir. 2015 yılında Ankara’ya döndü ve Zerrin Saygılı ile birlikte Tosca Art&Desing’ı kurdu.
Düşünmeye, tasarlamaya ve uygulamaya artık Tosca Art&Desing’da devam ediyor…
Dildeki cinsiyetçilik, erkek egemen toplumun, görünmez kalkanlarından birisi haline gelmiş durumda. Pek çoğumuz, farkında olarak ya da olmayarak, ayrımcılığı, cinsiyetçiliği ve homofobiyi, dilimizle besleyebiliyoruz. Dildeki ayrımcı yapı, insan bilincine etki ettiği kadar, iletişimin her veçhesinde, düşündüğümüzden çok daha büyük bir etki yaratıyor. Bu etki, erkek egemen sistemin, kendisini ve bütün kurumlarını defalarca yeniden üretmesini, farkında olmadan desteklememize sebep oluyor.
Daha önce İngiliz Independent gazetesini kaynak olarak almış ve gazetenin, Oxford Üniversitesi tarafından güncel olarak hazırlanmış bir çalışması olduğunu, daha önce de Tennessee Üniversitesi’nin, bu kullanımla alakalı bir kılavuz dağıttığı bilgisini, yine aynı gazeteyi kaynak olarak kullanarak vermiştik. Ancak Independent gazetesi, yayımlandıktan sonra bu haberin Oxford Üniversitesi’ndeki ilgili öğrenci kuruluşu tarafından yalanlandığını yazdı.
İngilizce’de, tıpkı diğer Latince kökenli diller gibi, cinsiyet belirten zamirler kullanılıyor. Erkek için “he“, kadın için “she” zamirleri, Türkçedekinden farklı olarak, kişilerin sahip olduğu cinsiyetlere bağlı olarak değişiyor. Bu kullanım, kutsal metinlere dahi geçmiş durumda, yakın bir zaman önce, Tanrı için “he” zamirinin kullanılmasına karşı çıkanlar da olmuştu. İşte Oxford Üniversitesi öğrenci birliğinin, bu duruma alternatif geliştirmeye yönelik bir çalışması olduğu bilgisi, öğrenci kulübü tarafından, trans öğrencilere karşı ayrımcılığı yok etme amacı bulunmakla birlikte, yalanlandı. Ancak Toronto Üniversitesi, Tennessee Üniversitesi gibi okullarda, bu zamir kullanımına yönelik bir çaba bulunuyor. Bazı akademisyenler, bu kullanımı yürürlüğe sokmak için çaba gösterdiklerini söylüyorlar.
Aslında, bu zamirlerin yerine geçmesi düşünülen yeni zamir “ze” olarak belirlenmişti. İnternette de bulunabilecek grafiklerde, bu düzenleme ile ilgili bilgiler mevcut. Oldukça yenilikçi potansiyele sahip olan bu çalışma, henüz faal olarak kullanıma geçmiş değil. Bunun yanında, kullanılacak yeni zamirin, cinsiyete bağlı ayrımcılığın dildeki kullanımının önüne geçmesi hedefleniyor.
Aslında, bu tablonun içinde de, bahsedilen amaçla ilgili düşünüldüğünde, bir mantık hatası göze çarpıyor. “Cinsiyete dayalı tanımlama”yı kaldırmayı amaçlayan çalışmada, İngilizce’deki “he” ve “she” şeklinde, kişiyi kast etmek için cinsiyetle hitap etmek şeklindeki uygulamaya alternatif yaratmak isteniyor. Ama bu sefer de “hir” ve “zir” gibi, yine iki tane birincil tekil şahıs zamiri bulunuyor. Zaten belli belirsiz tanımlanan bu değişikliğe dair tabloda, bir de böyle bir tezat bulunması, biraz da garip kaçıyor.
Independent gazetesinin, daha sonra tekzip ettiği habere göre, cinsiyetsiz zamirler, daha öncesinde, Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunan Tennessee Üniversitesi’nde zaten kullanılmaya başlanmıştı. Ayrıca geçen yaz döneminde, okulun yatılı öğrenci topluluğu, öğretmenlere, cinsiyetçi dil kullanımından kaçınmaları için, bir kılavuz verdiler. Ancak bahsi geçen gazete, bu bilgiyi, üniversitedeki ilgili öğrenci grubunun yalanladığını bildirdi.
Daha çok “xe” veya “ze” şeklinde okunan bu zamir, yukarıda bahsedilen kılavuzda, “zie” şeklinde de kullanılabilecek ve “zie” şeklindeki kullanım, daha çok trans öğrencileri tanımlayacaktı. Bu şekilde, tıpkı “nigger” kelimesinin siyahi insanlar için çoğunlukla ötekileştirici bir tabir olarak kullanılması gibi, cinsiyet temelli dilin de, bazı cinsel yönelimlere veya kadınlara yönelik ayrımcı bir şekilde dolaşımda bulunmasının yarattığı ayrımcılığı önlemek amaçlanıyor.