18. İşçi Filmleri Festivali, 14-19 Ekim tarihleri arasında Ankara’da sinemaseverlerle buluşacak. 14 Ekim günü saat 18.30’da Kavaklıdere Sineması’nda oyuncu Gözde Duru’nun sunuculuğunu yapacağı açılışta Sputnik’te greve çıkan gazeteciler, direnişteki FEDAŞ işçileri, ev eksenli üretim yapan kadınlar ve özel okul öğretmenleri mücadelelerini anlatacak. Festivalin açılış filmi ise “Aşk, Mark ve Ölüm”.
18 yıl önce “Sponsorsuz, Yarışmasız, Ücretsiz ve Alternatif Festival” sloganıyla seyirci ile buluşmaya başlayan İşçi Filmleri Festivali, bu yıl da gönüllülerin emeği ile Ankara’da sinemaseverlerle buluşacak. Pandemi nedeniyle verilen 3 yıllık aranın ardından ilk defa Ankaralıları salonlarda ağırlayacak olan festival, Kavaklıdere Sineması’ndaki açılış etkinliği ile başlayacak. Grup Tersname’nin müzik dinletisi ile yer alacağı açılış gecesinde grevdeki gazeteciler, direnen enerji işçileri, ev eksenli üretim yapan kadınlar ve özel okul öğretmenleri mücadelelerini anlatacak. Oyuncu Gözde Duru’nun sunuculuğunu yapacağı açılışta yönetmenliğini Cem Kaya’nın yaptığı ve Almanya’da yaşayan Türk göçmenlerin bağımsız müzik kültürüne odaklanan “Aşk, Mark ve Ölüm” belgeseli seyirci ile buluşacak. Festival kapsamında tamamı ücretsiz olan gösterimler Kavaklıdere Sineması ile Mülkiyeliler Birliğinde gerçekleşecek.
Mülkiyeliler Birliği programı
Festival kapsamında Mülkiyeliler Birliğinde 15 Ekim Pazar günü “Aşk, Mark ve Ölüm”, “Dar Ayakkabıyla Yaşamak” ve “Yaramaz Çocuklar”, 16 Ekim Pazartesi günü “Zeytinliğin Ardı”, “Metamazon” ve “Fatma’dan Sonra 40 Yıl”, 17 Ekim Salı günü “Cehennem Boş, Tüm Şeytanlar Burada”, “Moloz’da Çekiç Sesleri” ve “Lacivert Gece”, 18 Ekim Çarşamba günü “Çöpün Dünyası”, “İşçilerin Haziranı” ve “Kızıl Şehir”, 19 Ekim Perşembe günü ise “Beyaz Motosiklet, Devrimin Beyaz Küheylanı”, “Örgütlendikçe Güçleniyoruz” ve “Carare’nin Yeniden Doğuşu” adlı yapımlar sinemaseverlerle buluşacak.
Kavaklıdere sineması programı
Kavaklıdere Sineması’nda da 16 Ekim Pazartesi günü “Beyaz Motosiklet, Devrimin Beyaz Küheylanı”, “İşçilerin Haziranı” ve “Moloz’da Çekiç Sesleri”, 17 Ekim Salı günü “Fatma’dan Sonra 40 Yıl”, “Dar Ayakkabıyla Yaşamak”, “Örgütlendikçe Güçleniyoruz”, “Zeytinliğin Ardı”, “Çöpün Dünyası” ve “Metamazon”, 18 Ekim Çarşamba günü “Yaramaz Çocuklar”, “Metamazon” ve “Cehennem Boş, Tüm Şeytanlar Burada”, 19 Ekim Perşembe günü ise “Lacivert Gece” ve “Kızıl Şehir” yapımları gösterilecek.
DİSK Basın-İş, Sine-Sen, Halkevleri ve Sendika.Org’un kurucusu olduğu İşçi Filmleri Festivali’nin Ankara programının destekleyicileri ise şöyle: Ankara Tabip Odası, İnşaat Mühendisleri Odası Ankara Şubesi, Jeoloji Mühendisleri Odası, Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası, Kült Kavaklıdere ve Mülkiyeliler Birliği.
Nuri Bilge Ceylan’ın 2023 Cannes Film Festivali’nde prömiyer yapan son filmi Kuru Otlar Üstüne, yönetmenin sinematografisinde takip ettiğimiz “aydının taşra sıkıntısı” olarak da tanımlanabilecek halini anlatmanın dışına çıkmış filmlerinden ilki olarak düşünülebilir. Film mekanı olarak yine taşra seçilmiş olsa da yönetmen bu defa “aydın sıkıntısını” görünür kılmıyor. Ki bence filmin en güzel yanı bu.
Söz konusu olan bir Nuri Bilge Ceylan filmi olduğunda izleyici beğenisini de heybesine koyup sinemada koltuğuna yerleşiyor. Yazan için de bu durum bir artı sunuyor. Yazılan yazıların genelde tanıtım ve övgü olduğunu düşündüğümüzde kaliteli bir yapıtı övmesi kolay. Bense farklı bir şey düşünüyorum: Sinemamızda Nuray gibi, Sevim gibi yeni karakterler doğarken bunu bir müjde olarak okumanın ne kadar mümkün olduğunu.
Görsel şölen
Nuri Bilge Ceylan, daha önceki filmlerinde yaşadığımız toplumun iç sıkıntısını, iç çekişlerini ve iç çelişkilerini yansıtırken seyirciyi de şöyle bir tutumla baş başa bırakıyordu: “Evet, maalesef ki böyle; o zaman yapacak bir şey yok.” Çünkü karakterler ve olaylar, çoktan seçmeli bir sınavın kesin sonucu gibi netti. Hatta öyle ki milim hareket edecek alanları kalmamış bir ürün olan bu kişiler izleyende de bir tür havasızlık ve boğuntu hissi uyandırıyordu. Muhteşem görsel şölenlerin eşlik ettiği bu filmlerde izleyiciyi perdeye çeken de doğal olarak karakterlerden kaçmak isterken tutunduğu bu görsel şölen oluyordu. Doğruyu söylemek gerekirse Kuru Otlar Üstüne filmine de bu nedenle gitmiştim. Elbette 76. Cannes Film Festivali’nde En İyi Kadın Oyuncu ödülünü alan Merve Dizdar’ın performansını da merak ediyordum ama emin olduğum tek şey bu seyir zevkiydi. Sanırım bunu Nuri Bilge Ceylan sinemasının imzası olarak da okumak mümkün. Filmi izledikten sonra Merve Dizdar’a da hakkını vermek isterim. Performansı oldukça etkileyiciydi.
Filmin aynası
Film, çekildiği bölgede karın hakimiyetini, soğuğun etkisini, karanlığı ve çetin şartların belirleyiciliğini izleyene taşımayı başarıyor. Bunlar bile bir filmi izlemek için yeterliyken filmde hiç beklemediğim bir şey buluyorum. Yönetmen, güçlü dişil karakterleri filmin merkezine yerleştirerek bildik dünya izleğini; yani sunulanı, yani belletileni, yani her yerde rastlanılanı, yani tanıdık ve aşikar olanı anlatmaktan vazgeçtiğini gözler önüne seriyor. Bu bana, Milan Kundera’nın bir söylemini hatırlatıyor. Kitaplarından birinde kendi yazarlık yöneliminde, bir motto olarak, kendini aşmayı kıstas aldığını yazmıştı. Bu bakış, sanatın herhangi bir alanında üretim yapan herkesin benimseyebileceği, temel, basit bir çizgi gibi gelmişti bana ama yıllar geçtikçe üretimde daha belirleyici şeylerin ön plana çıktığını fark ettim: “Piyasada tutunmak” ya da “para kazanmak” gibi. Buradan bakınca Nuri Bilge Ceylan’a saygı duymamak, Merve Dizdar’ın da önlenemez yükselişini görmemek mümkün değil. Sadece bu boyutuyla bakıldığında bile bir ayna olarak Kuru Otlar Üstüne, sinema adına umutlanmak için çok şey söylüyor. Çıta bir kere yukarıya taşındı mı? Onu aşmak isteyecek ve aşacak olanlar muhakkak çıkacaktır.
Diğer yandan filmde kendi sıkıntısını çoğaltmaktan başka bir işlevi olmayan Samet, ancak Nuray’ın aynasında işlevsizliği yansıtabiliyor. Yine Samet’in maskesi, ayrımcı ve bencil tutumları tıpkı Nuray gibi bir antagonist olan Sevim’in davranışlarının sonuçlarıyla ortaya seriliyor. Böyle anlatımların etkisi bence canlandırıcı.
Sonuç yerine
Kuru Otlar Üstüne, bir öğretmen hikayesi anlatıyor ama öğretmenlerin çokça dediği gibi “bizim de kötü günlerimiz oldu ama girdik sınıfa dersimizi yaptık,” ya da “sınıfta altı saat, sekiz saat ders anlat sonra kendi çocuğunla ilgilenecek halin kalmasın,” söylemlerini değil de buzdağının görünmeyen yüzünü yani insan ilişkilerinin çetrefilli yapısını aktarıyor.
Öğretmenin sınıfta kendi kibriyle açık bir biçimde ayrımcılık yaptığı durumlar, kendi ruh haline daha doğrusu topladığı beğeniye paralel olarak değişen davranışlarının perdeye neredeyse olduğu gibi aktarılmasında rol oynayan çocuk oyuncuların doğallığıysa harika. Aynı şekilde Erdem Şenocak da oynadığı rolü o kadar doğallaştırıyor ki onun bir oyuncu değil öğretmen olduğunu sanılabilir.
Nuri Bilge Ceylan’nın bu filminde ustalıkla kullandığı yabancılaştırma efektiyle de müthiş bir iş çıkardığını söylemek isterim. Sadece o an, Samet ve Nuray’ın gerçeğinden izlediğimizin bir film olduğu gerçeğine uyanmak için bile filmi izlemeye değer.
Filme dair söylenebilecek bence önemli şey, diğer Nuri Bilge Ceylan filmlerinden daha hızlı akıyor olması. Bu da demektir ki; artık birbirimize, çık şu Nuri Bilge filmi hızından diyemeyeceğiz.
Son olarak, Nuri Bilge Ceylan’ın yönettiği ve senaryosunu Ebru Ceylan ve Akın Aksu ile birlikte yazdığı Kuru Otlar Üstüne, başrollerini paylaşan Deniz Celiloğlu, Merve Dizdar ve Musab Ekici’ye film karakterlerini canlandırmadaki başarıları için övgüyü hak ederken Türkiye’de gösterime girdiği 29 Eylül 2023 tarihinin üstünden geçen on günde, 168 bin seyirciye ulaşarak izleyeni de beyaz perdeye çekmeyi başarıyor.
Başka yazılarda buluşana dek hoşça, dostça ve sağlıcakla kalmanız dileklerimle.
6 Şubat depremlerinde en büyük yıkımı yaşayan Hatay’da depremin üzerinden geçen 8 aya rağmen hiçbir şey değişmedi. Barınma, beslenme, eğitim, sağlık ve ulaşım gibi en temel kamusal hizmetlerden Hataylılar hala faydalanamıyor. Halkevleri’nin depremin ilk gününden itibaren Hatay’da toplumsal dayanışmayı güçlendirmek ve hayatı yeniden inşa edebilmek amacıyla gerçekleştirdiği çalışmalardan biri olan Yaşam Meclisleri’nde alınan karar doğrultusunda 8 acil ve hayati talebi içeren bir imza kampanyası başlatıldı. Bir ayı aşkın zamandır süren imza kampanyasında toplanan imzalar 6 Ekim 2023 cuma günü 12.30’da TBMM’ye verilecek. Hataylılar hazırladıkları mektupta Siz gelmediniz, biz geliyoruz! #HatayıGördiyerek tüm duyarlı yurttaşları meclis önündeki açıklamaya davet ediyor!
Talepler:
Hatay’da ikamet eden ve kamu hizmetinde çalışmak üzere ataması yapılan herkesin sağlıklı koşullarda barınması kamu eliyle güvence altına alınsın. Evi yıkılanlar için yapılan yeni evler bedelsiz olarak inşa edilsin.
Deprem bölgesinde yaşayıp gelirini kaybeden ya da halihazırda gelir sahibi olmayan herkese asgari geçim ücreti bağlansın. Kredi, kredi kartı, KYK ve vergi borçları silinsin!
İş arayan herkese yaşamın sürdürülmesi ve kentin yeniden inşası sürecinde çıkan iş imkanlarında öncelik verilerek güvenceli istihdam sağlansın!
Kentte ikamet eden herkes sağlık güvenceli sayılsın. Koruyucu sağlık hizmetleri sağlansın!
Okul binalarının amaç dışı kullanımı son bulsun, hasarlı okullar onarılsın. Eğitim emekçilerine ve öğrencilere bir öğün ücretsiz yemek sağlansın!
Her konuta/kişiye temel yaşamsal ihtiyacını sağlayacak enerji, su, internet ve telefon ücretsiz sağlansın. Hanelerin elektrik-su-doğalgaz, telefon, internet faturaları silinsin!
Esnafın vergi, BAĞ-KUR, SSK borçlarının ertelenme süresi uzatılsın!
Deprem bölgelerinde kadınların, LGBTİ+’ların başta barınma, sağlık olmak üzere en temel hizmetlere erişimi sağlansın. Yaşadıkları hak ihlallerine karşı başvurabilecekleri merkezlerin sayısı arttırılsın!
“Biz artık hayatta kalmak değil, insanca yaşamak istiyoruz!“
Mektup
Bizler 6 Şubat’ta yaşadığımız depremin katliama dönüştüğü Hatay’da 8 aydır yaşam mücadelesi veren depremzedeleriz.
Depremin ilk üç günü Hatay’da ses vardı, devlet yoktu. Şehrimiz, 50 binin üzerinde canımızla enkaz altında kaldı. Bugün depremin üzerinden neredeyse 8 ay geçti. Hala en temel insani ihtiyaçlarımızı birbirimizi yalnız ve çaresiz bırakmayarak, ülkenin dört bir yanından halkın dayanışmasıyla gidermeye, iyileşmeye, yaralarımızı sarmaya çalışıyoruz. Ancak depremin üzerinden aylar geçmesine rağmen barınma, beslenme, eğitim, sağlık, ulaşım gibi en temel kamusal hizmetleri herkes için, parasız, eşit, nitelikli, erişilebilir olarak sağlaması gerekenler yaşadıklarımızı görmezden gelmeye devam ediyor.
İşyerlerimiz hâlâ yıkık, işimiz hâlâ yok, nasıl geçineceğimizi soran yok ama “Artık borçlarınızı ödeyin” diye ihtar yollayanlar var. Önümüz kış, nasıl barındığımızı gören yok ama “Kaçak elektrik kullanıyorsunuz” diye çadırlarımıza sayaç takmanın derdine düşenler var. Şehrimiz asbestli toz altında, aşevleri yetersiz, hastaneler, okullar yetersiz, ulaşım yetersiz… Onlar “deprem bölgelerinde hayat normale dönüyor” diyor ama deprem bölgelerinde hayatlarını koca bir belirsizliğe çevirdikleri gencecik insanlar hayatlarına son veriyor. Devletin kontrolündeki konteynır kentte tek başına yaşarken ölen canımızdan üç gün sonra haberdar oluyorlar, son çare sığındığımız konteynerlar ilk yağmurda sular altında kalıyor ama sorun yok, her şey normal, her şey kontrollerinin altında!
Hatay’da 8 aydır “Yaşamak istiyoruz” diyen bizleri duymayan, görmeyen, yanımıza gelmeyen, hala nerede olduğunu bilmediğimiz bir devlet var. Evet biz depremde ölmedik, enkaz altında günlerce devleti beklerken ölmedik ama aylardır her gün hayatta kalma mücadelesi veriyoruz. Artık yeter!
Kimseden lütfedip yardım etmesini değil, hakkımız olanı istiyoruz.
Biz artık hayatta kalmak değil, insanca yaşamak istiyoruz!
Sesini duyan olmadığından can verenlerimiz için, yaşama hakkımız için, yalnız ve çaresiz hissettirdikleri her gün ve her anımız için, anılarımız için, elimizden alınan hayallerimiz için, çocuklarımız için, Hatay için, 6 Ekim’de Ankara’da Meclis önünde olacağız. Yaşam mücadelemizde 8 aydır yanımızda olan, derdimizi dert edinen, dayanışma gösteren herkesi bir kez daha yanımızda olmaya, sesimize ses olmaya çağırıyoruz.
Depremle rafa kaldırılan Anayasa değişikliği, 2 Ekim 2023’te Cumhurbaşkanı R. Tayyip Erdoğan’ın yaptığı TBMM konuşmasıyla resmi olarak gene gündemimize girdi. Yapılmak istenenin hak ve özgürlükleri genişletmek olmadığının farkındayız. Bugün özgürlük alanımızı sınırlandırmaya ve ortadan kaldırmaya çalışan bir siyaset bütün gücüyle yayılıyor. Herkes tarafından bilinmeli ki LGBTİ+’ların haklarını budayan bir anayasa değişikliği, ileride, devleti yönetenlerin kendi gibi olmayan herkesin haklarını sınırlamak için kullanılacak. Hiçbir iktidarın kalıcı olmadığı tarihsel gerçeği dikkate alındığında, bu değişikliklere bugün alkış tutanların veya sessiz kalanların, yarın anayasayı farklı iktidarlar uyguladığında, gelecekte mağdura dönüşmesi de kaçınılmaz olacaktır.
Türkiyenin sivil bir anayasaya duyduğu ihtiyacı herkes gibi bizler de tespit etmekteyiz. Ne var ki sivil bir anayasa yapım sürecinin olmazsa olmazı, katılımcılıktır. Bütün çeşitliliği ile toplumu dışarıda bırakan, yapım süreci Meclis koridorları ve partiler arası pazarlıklardan ibaret bir anayasanın sivil olması mümkün değildir. 2012’de yeni anayasa çalışmaları sırasında dönemin AKP’li TBMM Başkanının Kaos GL de dahil olmak üzere sivil toplum kuruluşlarından görüş toplamış olması, bunun göstergesidir.
Kaos GL ve 17 Mayıs dernekleri olarak bir süredir savunuculuk çalışmalarımızı merkezileştirmek ve böylelikle etkisini arttırmak üzere planlamalar yapıyoruz. Haklarımıza dönük bu sınırlayıcı eğilimlere karşı insan hakları savunuculuğunu bütün paydaşlarımızı da kapsayacak şekilde daha örgütlü yapma yönündeki çabamızı savunuculuk çalışma grubumuzun varlığı ile taçlandırdık.
Geçmişte olduğu gibi bugün de güçlüyüz. Bizleri kamusal alanlardan uzak tutanların, sokakları gözaltı merkezlerine çevirenlerin endişesi de kitleselliğimiz.
Bu anayasa değişikliği LGBTİ+’lara dönük saldırılara anayasal bir zemin yaratmaya çalışırken diğer yandan da kuşatılmış laik devlet anlayışının daha da zayıflaması anlamına gelecek. Bu nedenle bu anayasa değişikliğine karşı çıkarken müttefiklerimizin hiç olmadığı kadar geniş bir kesim olduğunun farkındayız. Ancak bu itirazımızın başarıya ulaşmasının yegane yolunun da farklılıkları toplumsal bir çeşitlilik olarak gören çoğulcu öznelerin bir araya gelmesinden geçtiğini de biliyoruz.
Bu bilinçle savunuculuk çalışma grubumuzun faaliyetlerine başladığını bütün kamuoyuna duyuruyor; insan haklarının ve hukuk devleti, sosyal devlet, laik devlet, toplumsal barış gibi evrensel normlara yer vermeyen bir anayasaya itiraz eden her kesimle ve kurumla görüşmeye ve birlikte hareket etmeye açık olduğumuzu ilan ediyoruz.
Ege’nin medeniyetler beşiğinde büyüttüğü bir kenttir İzmir. Çarpık kentleşme yıllarıyla, eş, dost, tanıdık, ahbap, yandaş, kayırıla kayırıla bir tuhaf kentleşmiştir. Büyümüştür büyümesine ama körfez kenarına dizilmiş altın bir zincir gibi kentin yakından bakıldığında binaları çoğun üst üste, sokakları dar, yolları kusursuz değildir.
Raylı Sistem
Demir ağlarla örülmeye niyetlenilmiş yurdumuzun örgüleri yarım kalsa da yıllarla bu örgüler hatırlanmış, hatırlanınca da yeni örgülerle kentlerdeki ulaşım rahatlatılmaya çalışılmıştır. Bu raylı sistemlerden birinin adıdır İZBAN.
İzmir’de İZBAN, kentin ulaşım yükünü bir uçtan bir uca taşır. Ülkemizin havalimanı bağlantılı, en uzun kent içi raylı toplu taşıma sistemlerinden biridir. Günde üç yüz bin kişiyi taşır. Sabahları konserve kutusundaki istavritler gibi dizilir insanlar vagonlara. Kapılarda biraz ilerleyelim nidalarıyla, sıkış sıkış… Akşam mesai çıkışlarında da benzerdir haller. Bir düzenleme neden yapılmaz anlamam. Sanki revadır çalışana, öğrenciye bu sıkışıklık ama bunları anlatmak neye yarar? Herkesin bildiği şeylerden bahsetmek de bir yere kadar. İşte tam da bu nedenle anlatmak istedim boş koltuğun hikâyesini çünkü böyle ayrıntılar gündeliğin kabullendiğimiz sıkıntısını hafifleten şeylerdir.
İZBAN ’da bir an
Geçen gün konserveden hallice bir vagona bindim. Yanaştım karşılıklı duran dörtlü koltuklardan birine. Tesadüf bu; oradaki koltuklardan birinden de bir yolcu kalkmıştı. Nasıl olsa inecektim iki durak sonra oturmak istemedim boş koltuğa. Yanımda duran kişiye, “buyurun oturun,” dedim. O da dedi ki bana, “siz buyurun.” Dedim, “ben birazdan ineceğim siz oturun,” o da, “a lütfen siz buyurun,” diye devam etti. O böyle deyince yeniden, bu sefer döndük sırtımızı tam arkamızdaki kadına dedik yanımda duran yolcuyla, “koltuk boş, buyurun oturun” diye. Kadın da pek hevesli değildi ki; yaşını başını almış bir adamın kalabalığı açarak koltuğa doğru ilerlediğini gördük. Sonunda o kalabalıkta koltuğa oturmayı hak eden birinin sevinciyle, “boş, boş,” diye koltuğu amca için tuttuk. Amcamız tam oturdu ki nereden gördüyse koltuğa ilerleyen bir hanım teyzeyi görmüş. “Oturmak için mi geliyordunuz?” diye sordu. Teyze, “evet,” deyince, adam kalktı verdi yerini hanım teyzeye. O kalkınca, yan koltukta oturan onlardan daha genç olan kadın “siz de oturun,” diye kalktı koltuğundan. Hanım teyze onun kalktığı yere kaydı. Amca bir iki kişi uzaklaşmıştı. “Amca buyur,” dedik, “geçti artık,” dedi geçmedi yeniden koltuğa. Başladık üç beş kişi amcayı iknaya çalışmaya. Amca da inatçı çıktı mı? Geçmedi yeniden kalktığı yere. İkna da edemedik. Ben inene kadar boş kaldı koltuk. İndim vagondan yüzümde bir gülümsemeyle, dedim yazayım ben bunları, İzmir’i İzmir yapan bu insanların davranışları. Çünkü anlatılan, yazılan şeyler hep bunların dışındaydı. Gündelik yaşamın içinde biteviye bir çabayla hayatı tutan insanların görünmez kılınmıştı böyle davranışları.
İzmir’i İzmir yapan
Buraya yerleşmeden önce Ankara’da büyümüş ve kendini hep biraz Angaralı sayan benim için İzmir, kırık dökük bir dize gibi yarım, uçsuz bucaksız bir gecekondu mahallesi gibi dağınık, olsa olsa bir taşra kenti gibi dar ve düzensizdi. Hatırlıyorum yine o yıllarda İzmir denince İzmir imgesine berbat bir koku eşlik ederdi. Ne körfezde vapurların peşine takılan martılar bu kokuda göze hoş görünürdü ne de gün batımının Van Gogh vari renk cümbüşleri… Gelip geçerdim ben de İzmir’den bir şeye benzetemeyerek sonra hiç hesapta yokken buraya yerleşmek düştü payıma. İyi ki de düşmüş yoksa İzmir’i asıl yaşanır kılanın İzmir’in insanları olduğunu anlamam hiçbir zaman mümkün olmayacaktı.
Tabii herkes kendi hikâyesinde olduğundan aksini yaşayan, aksini anlatan da çıkacaktır. Yine de siz bana kulak verirseniz bizim tatlı ve küçük hayatlarımızın anlatılmaya değer gerçekleri, olumlu, pozitif inceliklerle doludur. Bu inceliklerin çoğalması yaşamı daha yaşanılır kılar. Belki bol tıklamalı, beğenili, reytingli değildir ama böyle gerçekler de olmasa geriye kalan boş bir kabuktan ibarettir.
Rastladıkça bir kenti kent yapan inceliklere yazmaya devam edeceğim böyle incelikleri de, umarım sizin hayatınızda da çoğalır varlıkları, bir hoş gülümseme yayılır yüzünüze, o zamana kadar sağlıcakla kalmanız dileklerimle.
Bazen gitmek gerek. Uzaklara… Fiziksel olmasa bile…
Gitmek, sadece ayakların vazifesi değildir ne de olsa.
Bazen çekilmek gerek.
Aylak Adam, 2018, Derya Gül
Vazgeçip de çözemediklerimizi halının altına süpürmekten ziyade düşüncelere boğulan beynimize bir uyanma şansı vermek için… İçimizi çürüten sorunlara “iki dakika bekleyin çocuklar” demenin gücünü hissetmek için… Ve her şeyin ötesinde planlarımızın memuru olmak zorunda olmadığımızı anlamak için….
Bazen gitmek gerek.
İnsanın yaşama tutunmasında, günlük hayatını devam ettirebilmesindeki en büyük dayanak noktalarından birisi de alışkanlıklarıdır. Alışkanlıklarımız hayatımıza çekidüzen verir, hatta bazen kafamız bambaşka yerlerde olsa bile rutinlerimizi yapabilmemizi sağlar. Fakat aynı zamanda bizi kölesi haline de getirir.
İşte, bu noktada hayatımızı kolaylaştıran alışkanlıklarımız, bir yardımcıdan ziyade bir efendiye dönüşür. Bize yardım ederek işimizi o kadar kolaylaştırır ve kendisine bizi o kadar bağımlı kılar ki bir müddet sonra bu konforun devamı için biz de tüm ipleri onun eline verir, sonunda ona farkına bile varmadan teslim oluruz. Hatta birçok noktada savunma mekanizmalarımız olup çıkarlar. Alışkanlıklarımız olmadan nasıl yaşayacağımızı bilemez hale gelebiliriz. Zamanla da bizi köreltirler.
Bu sarmal biraz da Fight Club filmindeki Tyler Durden’in şu ünlü repliğini hatırlatır: Sahip oldukların sonunda sana sahip oluyor.
Çavdar Tarlasındaki Asi, 2019, Derya Gül
Hepimizin günlük hayatının akışında yapması gereken birçok zorunluluğu, sorumluluğu var. İşlerimiz, ailemiz, geçim derdimiz, çocuklarımız, arkadaşlarımız, sevdiğimiz insanlar ve daha birçok şey… Bunların kimisi sorumluluğumuz kimisi ise zorunluluğumuz haline gelir. Bunlardan çok daha fazlası vardır; herkes içinde bulunduğu duruma göre en basite indirgeyerek bir liste hazırlasa, birkaç sayfa yazabilir. Ve bu satırlarımızı uzatarak sayfalar doldursak, belki de en son sırada bir şeye yer veririz: Kendimize!
İnsanların kendi bencilliğinden sıyrıldığı gibi bir adanmaya düşmemek lazım burada. İnsanların bencillikleri, kendilerinin farkına vardıkları noktada değil, hayatlarında her şeyi ben merkezci bir yaklaşımla yönetmeye çalıştıklarında ortaya çıkar.
Hayatın merkezine kendini koyanlar bile aslında kendilerinin farkında olamaz çoğu zaman. Çünkü gerçekten de dünya kimsenin etrafında dönmez. O bir yanılsamadır. Alışkanlıkların getirdiği körelmenin merkezine kendinden ziyade, kendi çıkarlarını koyanların da göreceği kaçınılmaz son budur.
Kimisi de “kendini soyutlamak” der bu uzaklaşmaya… Yanlış bir tanımlamadır. Yanlıştır çünkü soyutlamak; olanı olduğundan farklı bir şekilde algılayıp, onu gerçeklik diye atfedilen bir kabuktan kurtararak yorumlamaktır.
“Uzaklaşmak, kendini keşfetmek için bir yolculuğa çıkmaktır,” diye son dönemlerin popüler ama altı doldurulamayan içi boş söylemlerinden bahsetmek bile bu noktada saçmalık olur. Çünkü uzaklaşmak bir eylemdir ama öyle derin nefes al, kendine vakit ayır, hobilerinle uğraş gibi beylik öğütlerle kendini oyalamaktan başka bir işe yaramayan eylemlerden ziyade bir tepkinin eyleme dönüşme halidir.
Bu tepki, insanın kendisine karşı tepkisidir. Durması gereken yere işaret eder. Yoluna devam edebilmesi için ara vermesi gerektiğini gösterir. Yoksa alışkanlıklarının mahkumiyetinde sürekli aynı şeylerden şikâyet edip aynı şeyleri devam ettirmenin kısır döngüsünde çürüdüğünü fark edemez hale gelir.
Her şeyin ötesinde başkaları için bir alışkanlık haline geldiğini anladığında insan, en çok da gitmesi gerektiğini anlar. Nasıl ki duvarda yıllarca asılı duran bir resim, zamanla artık bir resim olmaktan çıkıp da sanki duvarın kendisiymişçesine algılanmaya başlanırsa, insan da bir müddet sonra başkaları için böyle olur. Duvarda asılı duran bir resim gibi artık fark edilmez. Resmi duvara ilk astığında ondan gözlerini alamayan, evine her gelene gösteren, hatta her baktığında farklı anlamlar aramaya çalışan kişi yıllar geçtikçe resmi göremez olur. Çünkü alışmıştır resme. O resmi duvarda görmeye… O yüzden artık gördüğü resim değil, duvarın kendisidir. Hatırlamaz bile onun bir resim olduğunu…
Ne var ki bir gün duvardaki o resim yok olduğunda, orada bir boşluk olduğu dikkatini çeker. Ve bu boşluk sayesinde hatırlar o resmi.
Üniversiteler tüm bileşenleriyle, emeğin ve bilginin kendini her an yeniden var ettiği mekânlardır. Üniversiteler eskiden beri hep toplumun aklı ve vicdanı olarak görülmüştür. Bu günlerde ise üniversitelerin adı artık bir sektör haline gelmiştir. Bu öyle bir sektör ki sermaye birikiminin büyük bir iştah kabarttığı, liyakat denen olgunun zerresinin kalmadığı, insan kayırmacılığının, mevki /unvan ve diploma ticaretinin adresi olmuştur. Elbette eğitimdeki bu dönüşüm yeni değildir. Neoliberal politikaların eğitimdeki dönüşümünün tarihi en az 20 yıldır artık. 1980’li yıllardan itibaren uygulanmaya başlanan neoliberal ekonomi programlarıyla devletin sorumluluk alanındaki kamusal bazı görevler özellikle sağlık ve eğitimde özelleştirme ve piyasalaşma olarak karşılık bulmuştur. Bu dönüşümün en büyük arenası vakıf üniversiteleri olmuş, günden güne sayıca devlet üniversiteleriyle yarışır hale gelmiştir.
Vakıf üniversitelerinin daha köklü olanları, yarattığı yurt dışı olanakları, güncel teknolojik ve bilimsel imkânlarıyla her geçen gün daha fazla cazibe merkezine dönüşerek başarılı öğrencileri de “kapmaya” başlamıştır. Bu üniversitelerin yanında salt MYO olarak kalmış “merdiven altı” diyebileceğimiz kriterlerde çok sayıda vakıf üniversitesi de mevcuttur. Vakıf üniversiteleri işte bu yirmi yılda sermayelerini büyüttükleri gibi akademik ve idari görevlerde çalışan emekçilerin sorunlarını da hemen aynı hızda büyütmektedir.
Akademisyenlerin ücret eşitsizliği sorunsalı
Ücret salt gelir gider tablosu olarak anlaşılmamalıdır. Ücreti tek başına ekonomik boyutuyla değil emeğin değeri olarak görüldüğü için patriyarkal ve kapitalist sistemdeki anlamlarına bakmak, sosyal ve sınıfsal bir olgu olarak da görmek zorundayız. Bu bakımdan ücretin temel yaşamsal ihtiyaçların rahatlıkla karşılanması ihtiyacıyla ele alınmasının yanında hem eş değer işe eşit ücret gereği hem de cinsiyet temelli bir eşitlik perspektifiyle ele almalıyız.
Vakıf Üniversiteleri’nde en bilinen hak kaybı akademisyenlerin yaşadığı ücret eşitsizliği sonucu ortaya çıkmaktadır. İlgili yasada çok açık bir şekilde devlet üniversitesi ile vakıf üniversitelerinde çalışan akademik personelin ücretleri eşitlenmeli diye belirtilmesine rağmen vakıf üniversitelerinde asgari ücrete kadar indirgenen maaşlar söz konusudur. Bu eşitsizlik hem yasaya hem de eşdeğer işe eşit ücret kazanımına aykırı bir şekilde sürdürülmektedir. Bu konuda akademisyenler, sendikalar ve dayanışma ağları vasıtasıyla seslerini duyurmaya ve hak ihlalinin ortadan kaldırılmasına dönük mücadeleler ve kampanyalar oluşturuyorlar.
Bu akşam saat 19.00'da vakıf üniversitelerinde Temmuz ayı zam döneminde uygulanması gereken maaş artışlarına ilişkin edindiğimiz verileri paylaşacağız. Bütün dostlarımızı etikete katılarak paylaşım yapmaya davet ediyoruz.#YasayıUygulaÜcretleriEşitlepic.twitter.com/9j07xkPUMo
— Vakıf Üniversiteleri Dayanışma Meclisi (@vudameclis) September 9, 2023
Kadın akademisyenlerin uğradıkları ayrımcılıklar
Ücret eşitsizliğinin yanı sıra en çok yaşanan sorunlardan birisi de kadın çalışanların ve akademisyenlerin uğradıkları ayrımcılıklardır. İşe alımlardan terfilere, terfilerden istihdam sırasında yaşanan cinsiyet ayrımcı uygulamalara kadar çok başlıkta ele alınması gereken bir konu olarak karşımızda duruyor.
Daha önce kadın akademisyenlerle yapmış olduğum görüşmelerde özellikle terfi sürçlerinde erkeklerin öncelikli görüldüklerine dair yaklaşımların sergilendiği ifade edilmişti. Bu cam tavan örneğinde görünen o ki kadın çalışanlar ve akademisyenler bu bakımdan dezavantajlı bir grup oluşturuyorlar. Bir başka konuda kadın akademisyenlere kimi dekan ve rektörlerin “hanım” diye hitap ederken, erkek meslektaşlarına ise “hocam” diye hitap etmeleri. Bu örnek de akademide cinsiyetçi tutumun en somut, en yalın halini ortaya koyuyordu. Yine aynı işi yapan idari çalışanlar arasında cinsiyet eşitsizliğinden kaynaklanan ücret farkları olduğunu öğrenmiştik.
Akademisyenlere angarya dayatması
Angarya anayasaya aykırıdır. Buna rağmen akademisyenler vakıf üniversitelerinde çalışırken angarya ve mobbinge maruz kaldıklarını ifade ediyorlar. Özellikle kayıt dönemlerinde akademisyenlerin tanıtım masalarında çalışmaya zorlanması en çok karşılaşılan sorunlardandır. Bazı evrak, kırtasiye işlerinin ya da toplantılarda not tutulması gibi işlerin kadın çalışanlardan beklenmesi de yine bir cinsiyetçi tutumun sonucu ortaya çıkmaktadır.
Vakıf Üniversitelerinin kayıt ve tercih döneminde akademisyenleri tanıtım günlerinde çalıştırdığını biliyoruz. Akademisyenlerin bu şekilde çalıştırılmaları angaryadır ve angarya anayasaya aykırıdır. pic.twitter.com/EGtjkMCB6W
Güvencesizlik günümüz çalışma dünyasının “kanseri” gibi. Üstelik istihdamın normal görünümü bu oldu. 1980’li yıllarda temeli atılan neoliberalleşme ve özelleştirme furyasıyla daha çok gündemimize girmiş olan esnek, yarı zamanlı, evden çalışma gibi enformel çalışma sistemleri güvencesizliği yaygınlaştırmış, güvencesizlik istihdamın asli biçimine dönüşmeye başlamıştır. Akademisyenler açısından yapılan iş sözleşmelerinin niteliği ve kimi uygulamalar da bu alandaki güvencesizliği hem doğruluyor hem de pekiştiriyor.
Hem akademisyenler hem de idari çalışanlar bir yandan iş tanımına aykırı iş yüklenmesi, iş yükünün fazlalığı, çalışma saatlerinin yasaya aykırılık taşıması, mobing, ücret eşitsizlikleri ve cinsiyetçi uygulamalar gibi sorunlarla mücadele ederken işsizlik tehdidiyle karşı karşıya kalabiliyorlar.
İdari çalışanlar en ufak hak arayışında işsizlikle cezalandırılıyorlar. En son mesai saatlerinin değiştirilmesine itiraz ettiği için Arel Üniversitesi’ndeki işinden çıkarılan bir idari personel güvencesizliğe karşı verdiği hukuk mücadelesiyle işe iade hakkını kazanmasına rağmen görevine başlatılmamıştı. Yani işverenler yasayı uygulamak yerine bedeli neyse öderiz, yine de işçilere haklarını teslim etmeyiz mantığıyla işleri yürütmeye başlamıştır. Üniversiteler mütevelli adı altında aile şirketlerine dönüşmüş, emekçilerin aleyhine her türlü kararı yasa hukuk dinlemeden ehlikeyf bir tarzda almaya başlamışlardır.
Başta vakıf üniversiteleri ile devlet üniversiteleri arasındaki ücret eşitsizliklerinin hemen giderilmesi, kadın akademisyenlere ve çalışanlara yönelik ayrımcılıkların son bulması, iş yükünün hafifletilerek angaryanın ve mobingin ortadan kaldırılması, yapılan sözleşmelerin yasalara uygun olarak yapılması ve denetlenmesi, güvencesizliğin yerini güvenceli çalışmaya bırakmasının derhal sağlanması gerekiyor. Sorunlar yumağı haline gelen vakıf üniversitelerinde çalışırken dayanışma içerisinde olmanın, örgütlenmenin, haklarımızı bilmenin önemi her geçen gün kendini daha fazla ortaya koymaktadır.
Örgütlenme sorunları
Vakıf üniversitelerinde çığ gibi büyüyen bu sorunlara karşı çeşitli örgütlenme ve müdahale biçimleri gelişmeye başladı ancak hak kayıplarına, haksız uygulamalara, işten çıkarmalara karşı teyakkuzda olunsa da örgütlenmenin somut formu maalesef yok. Örgütlenmeler istenen seviyede değil. Örgütlenme sorunları çoğu zaman iş güvencesinin yokluğu ve işten çıkarılma tehditlerinden kaynaklanıyor. Şu an birlik, sendika ve dayanışma ağı biçimindeki örgütlenmeler ise sınırlı sayıda. Bu konuda çalışan yapılara baktığımızda; Eğitim Sen vakıf üniversitelerinde çalışan akademisyenleri üye yapmaya başlamıştı. Yine Özel Sektör Öğretmenleri Sendikası bünyesinde akademisyenler örgütleniyor. Vakıf Üniversiteleri Dayanışma Meclisi (VÜDAM) da özgün bir örgütlenme modeli olarak bu alanda çalışmaya, hem akademisyenlerin hem de idari görevlerde çalışanların sorunlarının duyurulmasında çalışmalarına devam ediyor.
Sanat, insanın varoluşunu ortaya koymasının en yalın ama çözümü ve anlaşılması en zor çabasıdır belki de. Buna rağmen sanatı ısrarla belirli bir çerçeve içerisine sıkıştırmanın peşinde olanların yaşayacağı en büyük hayal kırıklığı da sanatın hammaddesinin aslında hiçbir kalıba sığmamasından geldiğini anlayamamalarından kaynaklanabilmektedir.
Bu yüzden de günümüzde bile ne sanattır ne değildir tartışması devam etmektedir. Bunu tartışan insanların sanatın ne olduğunu bildiği kadar ne olmadığını bilmesi de gerekmez mi? Sanatın yoruma açık olması demek bu konuda yeterli bilgisi olmayanların ahkam keseceği bir alan olduğu anlamına gelmez. Fakat maalesef en fazla konuşanlar genelde en az bilenler olabilmektedir.
Sanat sanat için midir, toplum için midir?
Nitekim dünyanın en saçma tartışmalarından biri de “sanat sanat için midir, sanat toplum için midir” konusudur. Bu soruyu soranlara veya bu sorunun doğru cevabı için günümüzde bile tartışmalarda laf yetiştirenlere şunu sormak isterdim: “Peki, felsefe felsefe için midir yoksa felsefe toplum için midir?”
“Sanat topluma inmeli, insanların anlayacağı şekilde olmalı” diye düşünenlere tek bir sorum var: Peki, felsefe topluma inebilmiş midir? Felsefeyle zerre ilgilenmeyen bir topluma sanatı anlatmak, çarpım tablosunu bile bilmeyen birine trigonometri anlatmakla eşdeğer bir çelişkidir. Sanatı anlamayı bu kadar basite indirgemek, ömrünü sanata adamış insanları da yok saymak değil midir?
Yüzyıllardır sanat nedir tartışmasından bile kimse alnının akıyla çıkamamışken, sanatçının bir eser ile toplumu aniden aydınlatmasını bekleme çabası, bir filozofun hayatın anlamı şudur demesi kadar ironiktir. Velev ki bir filozof bunu iddia etse bile, bir diğeri de bunu zevkle ve zekice çürütecektir zaten. Çünkü böylesine altı doldurulamayan atıflar, burada süreci hiçe sayıp sonuca odaklanan insanların olayın temel noktasını yanlış anlamalarından kaynaklanır. Felsefenin amacı nasıl hayatın anlamını açıklamak değilse, sanatın amacı da toplumu aydınlatmak değildir. İkisi de buna yardımcı olabilir ama asla ikisinin de bu amaca hizmet etme zorunluluğu yoktur. Buna kalıcı bir çözüm sunamazlar. Sadece bakış açıları yaratırlar. Çünkü bunun gibi zor soruların ve hedeflerin tek bir açıklaması yoktur. Tek bir açıklama olması da mümkün değildir, ikisinin de amacı bu soruları derinleştirmek olabilir en fazla.
Felsefe herkesin anlayamayacağı bir şeyse, sanat da herkesin anlayamayacağı bir şey değil midir zaten? Neden sanat söz konusu olduğunda bu görevler silsilesi sanatçının omzuna yüklenir bir anda? Felsefeyi de sanatı da herkes anlamak zorunda değildir. Nasıl ki bir şeyi anlamak için biraz da olsa bilgi sahibi olmak gerekiyorsa, sanatı anlamak için de bilgi sahibi olunması gerekmektedir.
Burada illaki sanatı bilerek zorlaştırıp özellikle anlaşılmamak için çaba gösteren, bununla da aslında ne kadar derin düşüncelere sahip olduğunu kanıtlama çabası içerisinde olanlardan bahsetmiyorum. Bu şekilciliğe bürünenlerin eserleri de genelde lafları kadar belirsizlik silsilesi içerisindedir. Nitekim sanat birikimine sahip insanların onlara soracağı en basit soruya cevap veremediklerinde bu çabalarının nasıl bir yama gibi sırıttığı da aşikardır. Genelde bu şekilciliğe bürünenlerin hedef kitlesi de zaten sanat hakkında az bilgisi olanlardır çünkü onları bu zor kavramlarla örülü anlamsızlığın içerisine çekerek etkilemek istemeleridir esas meseleleri.
Burada söz konusu olan şekilcilerden ziyade gerçek sanatçılardır. Çünkü Gündüz Vasaf’ın “Ressamınİsyanı” adlı kitabında da dediği gibi: “İyi sanatçı kendinden çok şey, başkalarından az şey ister.”
Sanatçı olmak ya da olmamak
Sanatçı topluma bir şey anlatmak zorunda değildir. Keza ortaya koyduğu eserlerdir onu anlatan. Sanatçı öğretmen de değildir. Sanatçı, sadece sanatçıdır. Bunu bir sanatçı ne yapıyorsa o sanattır diyen postmodernizmden ve onun öncesi dadaizm gibi akımlardan bağımsız olarak ele almak lazım çünkü burada sanatı tartışmak değil amaç. Amaç sanatı, ona yüklenen gereksiz sıfatlardan veya yüklemlerden arındırarak ele almaktır. Kuşkusuz özellikle komünizmin, sanatı amacı için nasıl kullandığını, onu desteklemeyen tüm sanat eserlerini yok saydığını, benzer şekilde Amerika’nın modernleşme sürecinde Bauhaus ekolü ile şehirleşmeyi ve Amerikan siyasetine destek sağlamak için kullandığı yapısalcılığı, pop-art ile popüler kültürün eleştirisi adı altında aslında popüler kültüre de bir parça hizmet eden birçok akımı es geçiyorum.
Sanat, elbette sanatçının içinde bulunduğu dönemi de yansıtır ki bu aslında sanatın önemli bir parçasıdır. Burada sanatın, o dönemin kültürüne ve toplumuna ayna tutmasından bağımsız olarak sanatın bir araç olarak kullanılmasından bahsetmek gerekiyor.
Sanat toplumu şekillendirebilir ama şekillendirmek zorunda da değildir. Dönemini yansıtır ama yansıtmak zorunda da değildir. Kendi içerisindeki teknik kuralları bile altüst edebilen bir yapıya sahiptir. Sorun sanata sınırlama getirmenin, onu belirli bir kalıba sıkıştırmanın, sanatın kendisine tezat olmasıdır. Sanatın topluma hizmet etmesi gerektiği gibi bir dayatma da işte bu yüzden yukarıda belirttiklerim gibi sadece sanatı kendine göre yorumlayanların dayatmasıdır.
Her şeyden öte sanatçının, toplumu eğitmek gibi bir zorunluluğu yoktur. Bunun yerine neden toplum sanatı anlamak için daha fazla çaba göstermiyor sorusu çok daha gerçekçi ve tutarlıdır. Sanat toplum için midir, sanat sanat için midir gibi anlamsız sorularla uğraşmaktansa, toplumun sanatı anlamak için ne kadar çaba sarf ettiği sorusunun cevabına yoğunlaşmak çok daha mantıklıdır.
Toplum sanatı anlamak için çaba harcamalıdır, yani önce kendini eğitmelidir. Hazıra konma çabasını yumuşatmaya gerek yok. Her şey emek ister. Sanatı anlamak isteyen de bunu hak etmeli, emek vermeli, okumalı, araştırmalı, incelemeli, kendini geliştirmeli ve sorgulamalıdır. Her şeyi sanatçı anlattıktan sonra bireyin düşünmesine gerek bile kalmaz, ki zaten toplumun yüzyıllardır korktuğu şey de bu değil midir? Düşünmek tehlikeli ve yorucu bir eylemdir.
İtalyancada “scotoma” diye güzel bir söz vardır, anlamı “insan resme baktığında aklında şekilleneni görür”. Özetle; her ne olursa olsun sonuçta sanat, algılanabildiği kadardır.
“Halk, sanatçının öğrenmek için yıllarını harcadığı bir şeyi, bir günde, bir dakika içinde anlamak ve öğrenmek istiyor.” Paul Gauguin
Sanatı anlamak bir sanatçı için bile ömür boyu süren bir süreçken, emek harcamadan, çaba göstermeden sanatı anlamaya çalışanların serzenişleri bu yüzden samimiyetten uzaktır. Fakat daha da kötüsü anlamadığı halde anladığını iddia edip ahkam kesenlerdir. İşte, asıl mesele de çoğunlukla burada başlar!
Unutmamak lazım ki Hokusai; “Beş yılım olsa gerçekten iyi bir ressam olabilirdim.” dediğinde doksan beş yaşındaydı.
Oiwa’nın Hayaleti, Yüz Hayalet Masalı, Katsushika Hokusai
Çok, çok uzun zamandır Akyaka ve Nail Çakırhan’la ilgili bir yazı yazmak istiyordum. Geçenlerde Akyaka’yı yeniden görünce nicedir bekleyen bu yazının da vaktinin geldiği anladım.
Akyaka
Akyaka, Muğla’nın Gökova Körfezi’nde yer alan şirin mi şirin bir tatil beldemizdir. Yaz aylarında turistlerin akınına uğrayan Akyaka, kışın sakinliğini korur. Akyaka’yı, turkuaza çalan masmavi denizi, buz gibi soğuk Azmak suyu, başları göğe yaslı çam ağaçları ve kendine has mimarisiyle göz dolduran evleriyle özetlemek mümkündür. İlk üçü doğal olan bu niteliklerden dördüncüsü mimari bir başarıdır ve kendisi mimar olmayan Nail Çakırhan’ın bir katkısıdır.
Akyaka evleri nasıl doğmuştur?
Nail Çakırhan ve eşi 1970’de sağlık nedenleriyle Akyaka’ya yerleşmeye karar verir. Nail Bey, kendilerine dinlenebilecekleri bir ev yapacaktır. Daha önce de mimari işler yapan Nail Bey, doğduğu yer olan Ula’nın evlerinden esinlenerek iki dönümlük bir araziye evlerini inşa eder. “Geleneksel mimarimizin özelliklerini günümüz koşullarıyla buluşturan, çevreyle, doğayla bütünleşen bu küçük ev harikulade”* bir estetiği sahiptir. Yapılan bu ev, görenlerin ilgisini çeker, siparişler çoğalır. Derken bu mimari üslup Akyaka’da benimsenir. İyi ki de öyle olur çünkü şimdilerde Akyaka, barındırdığı mimari bütünlükle de göz doldurmaktadır.
Akyaka evleri bitişik nizam yapılaşmaz. Ula geleneksel mimarisiyle, çağdaş mimariyi bütünleştirir. Genellikle iki kat olarak inşa edilen bu evlerde ahşap ve taş malzeme birleşmiştir. Ahşap oymacılığın şekillendirdiği tavanlar, balkonlar, verandalar, beyaz badana ile örtülü evleri süslemekte ve yeşille kaynaşmış evlere seyir zevki katmaktadır. Begonviller, yaseminler ve türlü farklı çiçek evleri renklendirir ve Akyaka denilince aklımıza gelen görüntüyü neredeyse bir tabloya çevirmeyi başarır.
Nail Çakırhan, yaptığı bu ev için 1983’te, Ağa Han Uluslararası Mimarlık Ödülü‘nü alır. Mimar olmayan birinin kazandığı mimarlık ödülünün tartışmaları yıllarca sürer. Mimarlıkta alaylı-mektepli, geleneksel-çağdaş tartışmaları süre dursun Nail Çakırhan, ödülden kazandığı parayla Muğla’daki eski bir hanı Kültür Evi olarak restore eder. Onun katkılarını, Akyaka’yı bu kadar severken dile getirebilmiş olmaktan mutluyum. Umarım görmek isteyen herkesin yolu bir gün Akyaka’ya düşer ama daha önemlisi iyi örnek olarak da niteliyebileceğimiz benzer örnekler çoğalır, hayatımızı bir halı gibi dokur. Bu çoklukta bazen gözümüzden kaçan bir oluş hali var. Bir kişi eğer isterse çok şeyi değiştirebilir. Bu mottoyu hatırlatması açısından bile Nail Bey ve Akyaka evleri iyi bir örnektir.
İyi örnekler
Çoğalsın dediğimiz bu örneklerin Akyaka’daki başka bir yansıması da Kadın Azmak’da turistlere hizmet veren gezi teknelerinde görülür. Bu gezi teknelerinden bazıları çevre dostu, elektrikli teknelerdir. Sazlıklarının arasında kanalları genişletilen, ekolojik dengesi ve bütünlüğü çok da umursanmıyormuş izlenimi uyandıran Azmak için elektrikli teknelerin en azından doğa dostu olduğu kanısındayım.
Bunun yanında, maalesef ki Akyaka’da her şey iyi örnek değil. Çöplerini oraya buraya bırakan, izmaritini, su şişesini ve akla gelmeyecek nice şeyi kıyılara saçan insanımıza bakıp hayıflanmamak da mümkün değil. Biz ne zaman doğamızı korumayı öğreneceğiz? Bu kültüre ne zaman erişeceğiz? Ve mesela, Orman Kampı’nın girişindeki yan yana sıralı tezgahların her biri birbirinden farklı olacağına bu standlarda da Akyaka mimarisinden esinlenilen bir biçim denenemez miydi?
Sonuçta, sorularımızı bir kenara bırakıp o eşsiz manzaranın olabildiğince tadını çıkardık. Elden ne gelirdi ki yazmaktan başka?
EdebiyatHaber’de gerçekleştirdiği Yazarın Odasısöyleşileriyle tanıdığımız Meltem Dağcı’nın ilk öykü kitabı Dünyanın Öteki Yüzü, İthaki Yayınları’ndan çıktı.
Yetmiş yaşına geldiğinde ölüm şeklini seçme özgürlüğüne kavuşan kadınlar, doğum yapan erkekler, ayaklanan cansız mankenler, kimlik avcıları, gençleştiren yumurtalar, rüya görme merkezleri, hayal perileri. Tüm bunlar, ilk öykü kitabını yayınlayan Meltem Dağcı’nın kaleminden bize ulaşanlar. “Dünyanın Öteki Yüzü” isimli kitabında, Dağcı, alışılmışın dışında bir dünyanın hayalini kuruyor ve bunu öykülerine yansıtıyor.
Dağcı’nın öykülerinden bir bölümü, tadımlık olarak burada verelim.
“Odadan çıkan M’yi tebrik edip karnını okşadılar. M, büyük karnını görünce kendini çirkin buldu ve ağladı. Çocuk doğurmak istemediğini hıçkırarak söyledi. En, bu durum karşısında korktu. Wo ve Mun, M’nin simülasyon odasına girmesini sağladı. Kurallarından birini ihlal ettiği için M’ye ceza verildi. Sözleşme gereğince tek bir canlıya dönüşme hakkı verilmişti. Denizatına. Dönüşüm için bekleyen En, ortalıkta görünmedi. Kadınların sayıca fazla olmasını fırsat bilerek kaçmıştı.”
Meltem Dağcı, 1988’de Samsun’da doğdu. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgisayar Programcılığı’ndan sonra Eskişehir Anadolu Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden mezun oldu. Öyküleri, kitap yazıları, röportajları çeşitli dergi ve gazetelerde yayımlandı. Dağcı, bir süredir Edebiyat Haber’de “Yazarın Odası” söyleşilerini sürdürüyor ve edebiyatçıların yaşamlarını, yazdıkları mekânları, son zamanlarda okuduğu kitapları yakınlarının gözünden mercek altına alıyor.