Ana Sayfa Blog Sayfa 734

Çevre politikasının araçları

Çevre politikasının uygulama araçları, toplumun değişik kesimlerini etkileyerek çevrenin korunmasına yönelik olarak belirli davranış kalıplarının oluşmasını ve çevre bilincinin gelişmesini sağlamaktadır. Liberal ekonomilerde, piyasaya dayalı araçlar ve katılımcı araçlar yaygınlık kazanmasına karşın, devletin de rol üstlenmesi beklenmektedir.

Sermaye birikiminin, ekonomik büyüme ve gelişmenin sağlanması, refahın artırılması için doğal bir kaynak olarak görülen çevrenin ekonomik döngünün içine sokulması devletten istenmektedir. Aynı zamanda devletin, bir yandan doğal kaynakları liberal politikaların sömürüsüne açarken diğer yandan da bu yürütülen ekonomik faaliyetlerin çevre üzerinde yarattığı tahribatı azaltması beklenmektedir. Bunların yanı sıra; liberal ekonomilerde ekolojik sorunların, doğal kaynakların piyasa düzenine dahil edilmesinde başarısızlık olduğu zaman ortaya çıktığı varsayılır. Devletin bu konulara müdahalesi ise “piyasa kusuru” olarak adlandırılır. Fakat doğaya sömürülecek bir kaynak gözüyle bakılması ve doğanın, üzerinden kar elde edilecek bir araç olarak görülmesi mevcut yaşam koşullarımızın kötüleşmesi ve gelecek kuşak hakları açısından başlı başına bir kusurdur. İnsanın doğayı değişim değeri olarak görmesi insan – doğa ilişkisi bağlamında, insanın doğaya yabancılaşmasına yol açmaktadır.

Ekonomik faaliyetlerin doğada yarattığı tahribat tartışmasızdır. Bu nedenle çeşitli yönetsel müdahalelere ihtiyaç duyulmaktadır. Düzenleyici araçlar denilen bu uygulamalar arasında, kirlilik ölçünleri, yasaklamalar ve cezalar, denetimler, izin alma, bilgi verme ve bildirim yükümlülüğü ile çevresel etki değerlendirmesi sayılabilir. Fakat bu yöntemlerin pratikte ne kadar işlevsel olduğu, ekonomik faaliyet yürütenleri ne kadar sınırlandırdığı ise tartışma konusudur.

Çevresel etki değerlendirmesini hem düzenleyici araç hem de katılım aracı olarak sınıflandırmak mümkündür. Düzenleyici araç olarak ÇED’ler, projeye başlanıp başlanmamasında çevreye olası etkileri göz önüne alınarak yönetimin karar vermesinde belirleyici olarak görülmekte, ÇED’in katılım boyutunda ise halkın ortak görüşü doğrultusunda proje faaliyetlerinin yürütülüp yürütülmemesi konusunda karar verilmektedir. ÇED’de halkın kararı etkileyebilmesi veya karar almada, planlamaya katılmada STK’ların, özel sektörün etkinliği hükümete olan yakınlıkları ve ekonomik güçleriyle paralel olarak yürümektedir. Dolayısıyla belli yerlerde ÇED’den muaf tutularak veya usulüne uygun olarak bir alan araştırması yapılmadan, mevcut ÇED raporlarından çoğaltılarak yapılmak istenen projeler uygulamaya konmaktadır.

Yurttaşların bilgi edinme hakları ve yargıya başvurma hakları her ne kadar Aarhus Sözleşmesi’nde belirtilse de, Türkiye bu sözleşmeye taraf değildir. Fakat Çevre Yasası’nda benzer hükümlere yer verilmiştir. Yargı yoluna başvurma konusunda kişinin faaliyetten birinci derecede etkilenme koşulu aranması bu hakkın faaliyet alanını oldukça daraltmaktadır.

Piyasaya dayalı araçlardan, çevre değerleri üzerinde özel mülkiyet kurma yazının başında da belirttiğim gibi, insan – doğa ilişkisi bakımından oldukça sorunludur. Doğaya salt özel mülkiyet alanı olduğu için sahip çıkmak, doğayı içkin bir değer olarak görememenin sonucu olarak oraya çıkmaktadır. İnsan – doğa ilişkisi özel mülkiyete konu edilemez.

Ekonomik araçlar, “kirleten öder” ilkesiyle ekonomik faaliyetlerin doğayı kirletmesine belirli vergilendirme yollarıyla sınırlama getirmeye çalışmıştır. Bu yöntemle yapılan üretim faaliyetleri ve bunun sonucunda doğada yarattığı tahribat üreticiye ek maliyetler getirmektedir. Gelir düzeyi düşük olan kesimler için caydırıcı yönü olsa bile gelir düzeyi yüksek olan kesimlerin faaliyetlerine aynen devam etmesi söz konusu olabilmektedir. Bu durum hem toplumsal hem de çevresel açıdan adaletsizlik yaratacaktır.

Çevresel adaletsizliğin bir diğer boyutu ise salım ticaretidir. Buna göre, ölçünleri düzenleyen yönetsel yapı belirli bir düzeye kadar salıma izin vermektedir. Bunun üzerinde salım gerçekleştirecek olanlar daha az salım gerçekleştirecek olanlardan salım izin belgesi satın alabilirler. Yerel ve çevresel farklar gözetilmeksizin yapılan salım ticareti, kirleticilerin salımlarını azaltmak yerine kirletme faaliyetlerini aynı derecede devam ettirmelerinin önünü açtığından iklim değişikliği ve doğaya verilen zarar bağlamında bir çözüm olarak görülemez.

İztuzu direnişi 7’nci gününde

İztuzu Kumsalını Koruma Platformu öncülüğünde başlayan İztuzu direnişi 7’nci gününde.

Muğla’nın Ortaca ilçesindeki İztuzu Sahili’nin işletme hakkını alan Dalyan Çevre Turizm Ticaret Limited Şirketi’nin (DALÇEV) alana girmemesi için çevre halkının ve çevreci toplulukların alanda tuttukları nöbet 7’nci gününe ulaştı.

Şirket yetkililerinin 28 Aralık gecesi üç adet otomobille alana gelmesi üzerine İKUP (İztuzu Kumsalını Koruma Platformu) öncülüğünde başlayan nöbette her geçen gün artan katılımcı sayısı 1000’e ulaştı.

Çevre halkı karşı çıktıkları noktanın “hukuksuz ihale” olduğunu ve bu kumsalın özen gösterilmesi gereken bir alan olduğunu ancak yeterli özenin ihaleyi doğru olmayan hukuk yolları ile alan bir şirket tarafından gösterilmeyeceği görüşünde. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ise yaptığı açıklamada, İztuzu ile ilgili yürütmeyi durdurma kararının iptal edildiğini ve alanın DALÇEV tarafından teslim alındığını belirtti.

İngiliz The Times’ın 1 numaralı açık alan ilan ettiği İztuzu Sahili geçtiğimiz yaz aylarına kadar Dalyan Belediyesi tarafından işletiliyordu. Ancak yeni Büyükşehir Yasası’nın yürürlüğe girmesiyle işler değişti. Yasaya göre; nüfusu 500 binin üzerinde olan her il Büyükşehir statüsüne girerken, belde belediyeler de ortadan kalktı. Bunun sonucu olarak belde belediyelerin işlettiği tesislerin işletme hakları da valiliklere devredildi. Yasadan en çok etkilenen Muğla olurken, İztuzu Plajı’nın devir hakkı ile ilgili hem Ortaca Belediyesi’nde hem de DALÇEV‘de bulunması da ortada bir yanlışlık olduğunun net göstergesi. Ortaca Belediyesi ihale yapılacağının kendilerine haber verilmediğini söyleyerek ortadaki hukuksuzluğu vurgularken; DALÇEV yetkilileri de ellerinde mahkeme kararı olduğunu söylüyorlar.

Rant kapısının aralanmasına öfkelenen halk ise; alanın kiralanmaması gerektiğini, belediye tarafından maddi kaygı güdülmeden işletilmesini istediklerini söylüyor. Ayrıca caretta carettaların yumurtlama alanı olan sahilin, DALÇEV tarafından hassasiyetle korunamayacağı çevrecilerin en büyük tedirginliklerinden biri.

Fırtına Marmara’ya katliam getirdi

İstanbul’da 30 Aralık tarihinde meydana gelen sert hava koşulları sebebiyle boğazdaki balıklar yatak yerlerini terkederek Marmara’ya doğru yöneldi. Balıkların bu yaşam mücadelesi onları bekleyen kaçak avcıların ağlarına takıldı.

İstanbul, 30 Aralık günü zorlu hava koşullarına karşı alarmdaydı. Ancak kış soğuğundan etkilenen sadece İstanbullular olmadı. Başta lüfer olmak üzere bütün balıklar sert hava koşulları sebebiyle boğazdaki yatak yerlerini terketmek zorunda kaldı. Marmara Denizi’ne yönelen balıklar, ‘24 metre yasağı’na uymayan balıkçılar tarafından kaçak olarak avlandı.

İstanbul Boğazı balıklar için önemli göç yollarından. Boğaz üzerinden Karadeniz’e ulaşan balıklar orada üredikten sonra sonbaharda boğaza geri döner ve oluşturdukları yataklarda yaşamlarına devam eder. Fakat bu yıl 30 aralıkta boğazda meydana gelen fırtına sebebiyle yataklarını terketmek zorunda kalan balıklar, önce Fenerbahçe sığlıklarına oradan da adalar bölgesine dağılmak zorunda kaldılar. Balıkçılar da bu güzergahı takip ederek Kumkapı ve Fenerbahçe’de ağlarla etrafı çevirdiler. Sonrasında da gırgırlar Adalar’ın etrafında avlanmanın yasak olduğu bölgeye yöneldiler.

[vc_accordion][vc_accordion_tab title=”Uyulması gereken yasa:”]

Adalar bölgesi 2012 yılından beri gırgır ve çevirme ağları ile avcılığa kapalı.

[/vc_accordion_tab][/vc_accordion]

Yapılan şikayetler üzerine Sahil Güvenlik Komutanlığı botları balıkçı teknelerine ikazlarda bulunmasına rağmen kaçak avlanma devam etti. Kartal açıklarında denetleme yapan bot ve iki kayık arasında meydana gelen gerilim sebebiyle olayın mahkemeye intikal ettiği bildirildi.

Tüm yasaklara ve denetimlere rağmen ülkemizde maalesef su ekosistemine ve canlılığına karşı hassasiyet yeterli düzeye ulaşabilmiş değil. Kısıtlamalara rağmen tezgahlarda gördüğümüz küçük balıklar ise bu durumu kanıtlar nitelikte. Üstelik kaçak avcılık sadece balıklara da zarar vermiyor. Adalar’ın etrafında var olan hassas ekosistem ve uzun yıllarda oluşan mercan kolonileri gırgır ağlarıyla geri dönüşü olmayan biçimde tahrip ediliyor.

[vc_accordion][vc_accordion_tab title=”Avlanabilecek balık boyutları:”]

Çinekop için avlanabilir en küçük boy 20 cm., istavritte 13 cm., tekirde 11 cm olarak belirlenmişken tezgahlarda gördüğümüz küçük balıklar bu yasaya uyulmadığını gösteriyor.

[/vc_accordion_tab][/vc_accordion]

Bu zarara karşı duyarsız kalmamak için ALO 158 Sahil Güvenlik İhbar ve Talep Hattı ve ALO 174 Gıda Hattı’nı arayarak ihbar veya denetim talebinde bulunabilir, bu konuda düzenlenen imza kampanyalarına katılabilirsiniz.

İmza Kampanyası İçin: Change.org

[vc_accordion][vc_accordion_tab title=”Otomatik Tanımlama Sistemi nedir?”]

Türkiye’de 15 metre ve üzerindeki trol ve gırgır teknelerine takılması zorunlu olan AIS (Otomatik Tanımlama Sistemi) ile yakın mesafede deniz araçlarının takip edilebiliyor.

[/vc_accordion_tab][/vc_accordion]

Kaynak: Diken

Amazon Nehri’ndeki yeni tür: Inia araguaiaensis

Araştırmacılar, Amazon Nehri’nde, yeni bir yunus türü (Inia araguaiaensis) keşfettiler. Bu keşfi, 22 Ocak 2014 tarihinde duyurdular.

Plos One dergisinde yazılanlara göre, Brezilya Federal Üniversitesi Tomas Hrbek liderliğindeki bilim insanları, resmi olarak Inia araguaiaensis‘i Araguaia Nehri Havzası’nda yaşan bir tatlı su yunusu olarak tanımlıyor. Bu, 1918’ten bu yana, keşfedilen ilk nehir yunusu.

Genetik analiz sonucu, araştırmacılar Araguaian boto‘un (Inia araguaiaensis), farklı türler olarak sınıflandırılan diğer Amazon yunuslarından yeterince farklı olduğunu buldular.

Bilim insanları, Amazon havzasından Araguaia Tocantis havzasının ayrılması sonucu yunus türlerinin, 2 milyon yıl önce birbirinden ayrıldığını tahmin ediyorlar. Araguaian boto ile yakın akrabaları Inia geoffrensis ve Inia bolivensis arasındaki farklar, genetiğin de ötesine uzanmaktadır. Araguaian boto; daha küçük, diş sayısında bir fark var ve daha geniş kafatasına sahip.

Genellikle yerel tabular nedeniyle Amazon’da doğrudan en çok avlanan olmasa da yine de nehir yunusları; hidroelektrik projeler, kent ve tarım kirliliği, bot trafiği ve kaza ile yan av olma gibi nedenlerden dolayı tehlike ile yüz yüzeler. Ayrıca, Araguaian boto popülasyonu, görünüşe göre oldukça düşük; yeni araştırmalara göre, birey sayısının aşağı yukarı bin olduğu tahmin edilmekte.

Kaynak: News.mongabay.com, Wikipedia, IUCN
Başlık Görseli: Telegraaf.nl

Bir varmış bir yokmuş 2014 çevre yılıymış

Çevre ve Şehircilik Bakanı İdris Güllüce “Aslında 2014 çevre yılımız oldu” dedi.

İdris Güllüce, Anadolu Ajansı muhabirine yaptığı açıklama ile pek çoğumuzu şaşırttı. 2014’ün çevre yılı olduğunu ve Türkiye’nin çevre konusunda dünyada iddialı olmaya doğru gittiğini açıklayan Güllüce, önceki Bakanlar’ın da bu konuda gayretli çalışmalar yaptığını belirtti.

Geçtiğimiz yıl hepimizin gözü önünde pek çok olay yaşandı. Kimisine üzüldük, kimisine sevindik. Sevindiklerimiz genelde; akrabalarımızın düğünleri ve ailemize katılan yeni bireyler iken, üzüldüğümüz olaylar daha ziyade çevreyle ve hak ihlalleriyle alakalıydı. Tüm bunları henüz sindirememişken, bir ‘oh’ deyip mis gibi oksijeni içimize çekemeden Çevre ve Şehircilik Bakanı konuştu. Bu durum; “oh” demenin lüks olduğunu, hiç yayılıp rehavete kapılmadan, durmadan ve yılmadan çalışmamız gerektiğini açık ve somut şekilde tekrar gözler önüne serdi.

Geçen yıl Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na katıldıklarını hatırlatan Güllüce açıklamasına şöyle devam etti:

“Çevre konusunda çok çok önemli işler yaptık. ÇED Yönetmeliğini değiştirdik. ÇED Yönetmeliği ile Avrupa Birliğine uyumu sağladık. Sınırı aşan sular dışında biz Avrupa Birliği ile ÇED Yönetmeliği’nde tamamen uyumu sağlamış olduk. ÇED Yönetmeliği’nin değiştirilmesi konusunda okumadan, bakmadan, incelemeden eleştirenler oldu. İyi okunursa takdir edilecek bir hale getirdik. İşi hızlandırdık. Yüzlerce onlarca evrak talep edilirken, çok az evrakla daha hızlı ÇED verir hale geldik. Daha teknik bir ÇED verir hale geldik. Avrupa Birliği normlarında bir duruma geldik.”

ÇED Yönetmeliğinde ne söylendi?

  • AVM’lerin ÇED Yönetmeliğinden muaf olması söz konusu değildir. AVM’ler için hazırlanacak Proje Tanıtım Dosyalarının değerlendirilmek üzere Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerine sunulması gerekmektedir.
  • Golf tesisleri, alan sınırlaması kaldırılarak ÇED Yönetmeliği kapsamına alınmıştır.
  • Kurulu gücü 25 MWm olan HES projeleri yapılan değişiklik ile bu değer 10 MWm indirilmiştir.
  • Dip tarama projeleri deniz ve göllerin temizlenmesi amacıyla yapıldığından, 50.000 m3 sınırına çekilerek ÇED Yönetmeliğine tabiidir.
  • Hastaneler ve diyaliz merkezleri ÇED Yönetmeliği kapsamından çıkarılmıştır.
  • Toplu konut projelerinin ÇED Yönetmeliğinden muaf olması söz konusu olmayıp, 500 konut ve üzeri ÇED Yönetmeliğine tabidir.
  • Demiryolları ile ilgili muafiyet söz konusu olmayıp ÇED Yönetmeliğine kapsamına alınmıştır.
  • Göl hacmi 10 milyon metreküp ve 5 milyon metreküp baraj veya göletler ne amacıyla kullanılırsa kullanılsın ÇED Yönetmeliğine tabiidir.
  • 100 milyon metreküp su aktarma projeleri AB direktifinden uyarlanmıştır.
  • Seramik, 1000 ton/yıl ve üzeri ÇED yönetmeliğine tabidir.
  • Beyaz eşya boyama ile ilgili madde kapsamında tank hacmi artırılarak yönetmelik kapsamına alınmıştır.

Bizi muhteşem Avrupa düzeyine eriştiren ÇED yönetmeliğinde en çok komiğime giden avm ve golf sahası oldu daha okumadan, gözüme çarptığı anda. AVMler ÇED yönetmeliğinden muaf olmadıkları halde, ne kadar da çevreciler, ne kadar da zararsızlar öyle değil mi? Golf sahalarının da ÇED kapsamında olması beni ayrıca mutlu etti. Her ortalama gencin, en büyük aktivitesi değil mi golf? Ne de güzel olmuş, ne de işlevsel bir yönetmelik. Tam da Avrupa’nın “Türkiye çok çevreci oldu, alsak mı?” diyeceği bir uygulama çemberine girmişiz meğer.

Bitmeden ulaşıma açılan demiryollarına ne demeli? Ya rant kapısına dönüştürülen göllerle ilgili maddeye ne cevap vereceğim şimdi?

ÇED yönetmeliği bence gayet makyajlı. Gayet inandırmaya yönelik. Fakat gayet açık. Çünkü bu ülkede, Türkiye’de yaşıyorum, algılarım açık ve etrafımda ne olup bittiğini görebiliyorum. Ne acı. Ne yazık.

2015 hedefleri

Bazı arıtma tesislerinin denetimini online gerçekleştirdiklerine dikkat çeken Güllüce, yeni yıl içerisinde hepsinin bu şekilde yapılması için çalışacaklarını anlattı. Güllüce, gürültü kirliliği haritası çalışmalarının 2015’te tamamlanacağına işaret ederek, 397 mavi bayraklı plaj sayısını daha da yükseltmeyi, atık su arıtmalarına yönelik teşvikleri de artırmayı planladıklarını sözlerine ekledi.

Çevre ve Şehircilik Bakanımızın 2015 hedefleri beni hayal kırıklığına uğrattı. 2014 çevre yılı olduysa, 2015’in hedeflerinin bu denli kapsamsız olması şaşırtıcı. Yani önümüzde duran onlarca katli vacip proje varken, gürültü kirliliği mi bu yılın hedefi? Bir laf vardır halk arasında. Her kuşu öptük, bir leylek mi kaldı?

Avm’ler, HES’ler, şirketler; çevreye katli vacip tavırlar, bir değişik havalar, bunlar nasıl edalar?

Bakan iyiyiz diyor, dünyada bile iddialıyız diyor. Bakan çevre konusunda atılımlardan bahsediyor. Çevre ve Şehircilik Bakanımız, çevre konusunda ne illet bir yıl geçirdiğimizden haberi yokmuşçasına, çevre yılı oldu diyor. Çevre yılı dediği yılda, insanların öldüğünden, ağaçların kesildiğinden ve kesilenlerin yerine neler neler dikildiğinden habersizmişçesine bizi resmi makamından yazılı bir açıklamayla, evet, resmen kandırıyor. Kandırılıyoruz. Çevre yılı falan değildi 2014. Basbayağı soykırımdı, katliamdı, yıkımdı, yıkıldığımız yıldı.

Şimdi biraz geçmişe döneceğim. Bir gazeteci olarak maksadım; kamuoyunda ‘inandığım doğru ve gerçek bilgi algısını’ oluşturabilmek. Bu şartlar altında, içine düştüğümüz, düşürüldüğümüz bu çelişki dolu girdaba daha fazla tahammül edemeyeceğim. Hukuksuzluklar içinde boğulmadan önce bir uyarı: Lütfen kalp, tansiyon ve sinirsel rahatsızlıkları bulunanlar uzun uzun okumasınlar. Zira yazdıklarım; sinirleri titretebilir, uyku kaçırabilir, belki yüksek makamların alçak muhatapları ile ara bozucu bile olabilir…

Geçtiğimiz yılın Başbakanı, şimdi ise yeni Türkiye’nin yeni Cumhurbaşkanı olan Recep Tayyip Erdoğan‘ın geçtiğimiz Dünya Çevre Günü’nde (5 Haziran 2014) yaptığı açıklamayı hatırlayalım:

”Günümüzde çevre sorunları ve politikaları, ekonomide kalkınmada enerjide belirleyici etkiye sahip. Türkiye olarak biz de çevre sorunları konusunda fevkalade hassasiyet gösteriyoruz. Bizim çevreye bakışımız, batıdaki popüler çevreci akımlardan farklı. Biz çevreyi Allah’ın eseri ve emaneti olarak görüyoruz. Çevreyi korumanın bir lütuf değil yükümlülük olduğuna inanıyoruz.

İnsan şehri inşa ederken aslında taşın toprağın arasında kendisini inşa eder. Evet şehirle birlikte kendisini inşa eden insan, kendi varlığının ayrılmaz parçası olan tabiata asla sırtını  dönemez. Onun tahribine asla göz yumamaz. Bizim medeniyetimizde gereksiz yere tek bir dalın kırılmasına, tek bir çiçeğin koparılmasına rıza göstermeme anlayışı vardır. İçtiğimiz suyun, soluduğumuz havanın, bu bakımdan muhasebesini yapan, ölçüyü elden bırakmadan bir zihin dünyasına sahibiz. Mevzuat ve uygulama olarak çevre standartlarını ülkemizde de büyük ölçüde geçerli hale getirdik. Bir yandan geçmişin yanlışlarını düzeltmeye çalışırken, bir yandan da yeni projelerle tarihimize yakışır şeyler inşa etmenin çabası içerisindeyiz. Biz istiyoruz ki bu şehirlerde çocuklar, kadınlar, yaşlılar ve tüm halk huzur içinde yaşasın. Sadece betondan, asfalttan ibaret bir şehir; ruhu olmayan mekanik bir şehirdir.

Biz şehirlerimizin ruhu olmasını, özgün olmasını arzu ediyoruz. Amacımız şairlere, ressamlara ilham verecek şehirler inşa etmektir. Sadece ülkemizde değil, dünyada mimarlara mühendislere çevre plancılara esin kaynağı olacak şehirler kurmayı başardığımız gün medeniyetimizin yeniden yükseldiği gündür. Bakınız 1994 yılında, İstanbul’a belediye başkanı olduğumda, sokaklarında çöp dağları yükseliyordu ve İstanbul’u o zamanlarda bilenler tanıyanlar, onun musluklarından su akmadığını bilirler. Hava kirliliğinin ne durumda olduğunu gayet iyi bilirler. O güzel Haliç’in kıyısından geçmek mümkün değildi. İnsanı tehdit eden kokusuyla, suyunun rengiyle, içinde oluşan adacıklarla haliç’in ne olduğunu çok iyi bilirler. O aslında çevre katliamıydı. Şehrin silueti gecekondularla oluşuyordu. Biz kolları sıvadık. Önce belediye başkanı olarak, temizliği ele aldık. O çöp dağlarını ortadan kaldırdık. Ve o günlerde bazı gazeteler maske dağıtıyorlardı.

Hava kirliliği insan sağlığını tehdit eder hale gelmişti. Bütün evlere doğalgazı taşımak suretiyle o 4,5 yıllık başkanlık döneminde, 1 milyon 250 bin haneye biz doğalgazı ulaştırmış olduk. İstanbul susuzdu. Istranca Dağları’ndan 180 kilometreden dağları delerek su sıkıntısını gidermenin gayreti içerisine girdik. Bizden önce CHP belediyesi vardı. Yalova’dan su getirmek suretiyle, tankerlerle susuzluğu gidereceğini iddia ediyordu. Ancak Beşiktaş’ın su ihtiyacını giderebilirsiniz, sonra susuzluğa mahkum edersiniz. Sürekliliği hakim kılan biz olduk. O gün bugün, İstanbul’umuzun su sıkıntısı yok. Daha sonra Başbakan olarak İstanbul’u en huzurlu cazip şehirlerinden biri haline getirmek için adımlar attık. Refüjleriyle yeşiliyle ağaçlarıyla çiçeklendirmeleriyle örnek bir şehir haline geldi. Ankara da aynı şekilde. Bitti mi, yok. Yapacağımız çok iş var.

Hazırladığımız Ergene Havzası koruma planı ile, bu sorunu kökten çözüyoruz. Mesele Ergene’de arıtılan atık suların büyük bölümü CHP’li belediyelerin sorumluluğu altındadır. Onların yapmadığı işi de biz yapıyoruz. Benzer bir projeyi gediz için ortaya koyuyoruz. Biz hükümet olarak her alanda Türkiye’yi geliştirmenin büyütmenin çabası içerisindeyiz. Ancak hizmet makamındakilerinin bazılarının, işi gücü bırakıp milletin değerleriyle uğraştığını görüyoruz. Belediyecilik mi yapacaksın yoksa farklı alanlara mı gireceksin?

Bozguncular ne kadar uğraşırsa uğraşsın Türkiye’yi yolundan döndüremeyecektir. Hani böyle Gezicilerin havasına girmek suretiyle 12-13 ağaç söküldü, ‘Katliam yapıyorlar’ diye başlattıkları olayda, yaptıkları çevre katliamını kimsenin unutması mümkün değil. Taksim’de Dolmabahçe’de yaptıkları ağaç katliamı, hepsi ortada. Dozerle nasıl tahrip ettikleri ortadadır. Bunların derdi çevre mevre değil. Bunların adında çevre var. biz provokasyonların amacını gayet iyi biliyoruz. Bunlar tabii beyhude uğraşıyorlar. Sabırla kararlılıkla yolumuza devam edeceğiz.

Elinde molotoflarla, çevre için hazırlanmış bütün o kilit taşlarını sökmek suretiyle cam çerçeve indirenler, polisini vatandaşı yakanlar bunlar çevrecilikten bahsedebilir mi? Yaptıkları bu. İşte daha yeni, bakın yine bakıyorsunuz polis araçlarını yakıyorlar, deviriyorlar, adeta bunlar için günlük mesai haline geldi bu. Yolları kesiyorlar, işi gücü yok kanal açıyorlar araçlar geçmesin diye. Bunlar terörist mi desek eşkıya mı desek yol kesen mi desek her şey var burada. Destekledikleri siyasi partinin de bunlardan anlayış itibariyle farkı yok. İnşallah milletimizin hayır duasıyla, hedeflediğimiz zamanda biz o menzile ulaşacağız. Biz bu işin içinden geldik damdan düştük.

Bir katı atık depolamanın neler kazandırdığını iyi biliriz. Eskiden biz geldiğimizde vahşi depolamalarla millet aldatılırdı. biz geldik buralarda enerji üretiminden tutunuz da bunların hepsini üretmeye başladık. Bunu daha da geliştirmek suretiyle parklarımızın bahçelerimizin doğal gübre ihtiyacını karşılayacak istikamette çalışmalarımızı geliştiriyoruz. Şu anda enerji üretimi yaptığımız tesisler var. Artık özel de bu işin içine girmeye başladı. Ben tüm emeği geçenleri kutluyorum.”

Okurken sinirlendiğinizi, sonra da gülümsediğinizi tahmin ediyorum. Yalanlar, abartmalar, nefret söylemi içerikli konuşmalar. O kadar alıştık ki… Şimdi de günümüze, yaşadığımız yerlere; gerçeklere gelelim. Erdoğan’ın konuşmasının bütününe cevap verirsem eğer, belki tekrar yazmam güçleşebilir. Her zaman kendisinin, bakanlarının ve hatta belediye başkanlarının yaptığı gibi; delilli, raporlu sunmayacağım size bu konuşmaların doğru olmadığını. Çünkü Google arama motorunda çevreyle ilgili konuşmalarını dahi bulamıyorum sayın Erdoğan’ın. Bulabildiğim tek konuşması geçtiğimiz Haziran’da ve devamında Gezi Parkı’na savurduğu sözler.

Bozguncular dediği, çevre katliamlarına dur demek için yıllarını ekolojik mücadeleye adayan, saygıdeğer, bilimle ilgilenen ve birikimli insanlar. İşte biliyorsunuz, bunlar diyor ya hani, Ayşe teyze de geldi, Bakkal Hüseyin amca da. Bozguncu dediği, molotof atıyorlar dediği teyzeleri, emri ben verdim sözlerini unutmadınız, biliyorum. Berkin’in annesi sevgili annem Gülsüm Elvan’ı ne laflarla kışkırtmaya çalışıp başaramadığını da öyle.

İstanbul o gün bu gündür susuz kalmadı diyor. İstanbullu arkadaşlarım buna ayak parmaklarıyla gülüyor. Bütün evlere doğalgaz götürdük diyor, bedava kömür için insanlar ölüyor. İnsanlar oylarını satıyor, insanlar bedava kömür çıkarılan madenlerde güvencesiz çalıştırılıyor, devlet bir hak ihlaline daha imza atıyor.

Şimdi gündemde İztuzu plajı var. Olayın dikkat çekici boyutu hukuksuz kazanılan ihale deniliyor. Net bilgi toplamadan aktarmak istemem fakat, ateş olmayan yerden duman çıkmazmış da derler halk arasında…

Devlet adı kara lekelerden oluşan bir kötü kuruma döndü. Devlet, Türkiye’de ve dünyada, insan hakkı ihlallerinin tek failidir.

Süleyman Demirel’i hatırladım şimdi ne olduysa.

”Meseleleri mesele etmezseniz ortada mesele kalmaz.”

”Genelevleri kapatalım da millet bizi mi öpsün?”

Bu iki cümleyi iyi okuyun. Çünkü “adam” haklı dostlar. Öpülüyoruz, hissettirmeden yapılıyor. Beceriyorlar çevremizi ve bunu biz uyuyorken yapıyorlar. Ama uyandık, bundan sonra gözümüz açık, meseleler meselemiz. Meseleleri bitireceğiz. Köküne ineceğiz, gerekirse “in”lerine gireceğiz. Çünkü biz çevreciliğimizin yanında çokça da hayvanseveriz. Hepinize iyi ve bol yeşilli bir hafta dilerim…

Başlık Görseli: Isaac Cordal / ‘Politikacılar küresel ısınmayı tartışıyor’

Zehir saçan PCBler tamamen yasaklandı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Kalıcı Organik Kirleticilerden (KOK) Poliklorlu Bifeniller’in kullanımını tamamen yasakladı. 

Türkiye’nin 2004 yılında imzalamış olduğu Stockholm Sözleşmesi kapsamında üretimi ve kullanılması yasaklanan ve sınırlanan Kalıcı Organik Kirleticiler‘den (KOK) biri olan Poliklorlu Bifeniller’in (PCB) kullanımı tamamen yasaklandı. PCB’ler, 2025’e kadar tamamen bertaraf edilecek.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile UNEP/MAP Sekreterliği tarafından ortaklaşa yürütülen Türkiye’de PCB’lerin ‘Çevreye Duyarlı Yönetimi projesi kapsamında PCB’li atıkların bertarafı, PCB envanteri hazırlanması ve kapasite oluşturma ile eğitim ve halkın bilinçlendirilmesi çalışmaları gerçekleştiriliyor.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından öncelikli olarak belirlenen sektörlerle yapılan yazışmalar sonucunda elde edilen PCB envanterinin doğrulanması ve PCB’leri içinde bulunduran ekipmanın belirlenmesi amacıyla Eylül 2013-Ocak 2014 döneminde tesis ziyaretleri yapılarak PCB analizleri gerçekleştirildi. Çevre ve Şehircilik Bakanı İdris Güllüce’nin talimatıyla proje kapsamında bertaraf edilecek PCB içeren ekipmanlara ilişkin incelemeler yerinde yapıldı. Bu kapsamda ekipmanların bertarafına bu yılın ilk aylarında başlanacak. Böylece kirleticiliği yüksek olan 550 tondan fazla PCB içeren tehlikeli atığın bertarafı sağlanacak.

Yüksek oranda zehirli olan PCB’ler; karaciğer ve böbreği, tiroid hormonu ve beyin gelişimini olumsuz etkiliyor. Kısırlık yaptığı bilinen, kanserojen ve etkileri doğmamış çocuklara kadar uzanıyor. Uygun olmayan koşullarda yakıldıklarında ise insan ve çevre üzerinde PCB’den çok daha zararlı etkilere sahip olan dioksin ve furan gazları ortaya çıkabiliyor.

PCBler nerden çıktı?

1920’lerin başlarında Monsanto adlı firma kimyasal üretimini genişleterek poliklorlanmış bifeniller (PCB) üretmeye başladı. Amaç elektrik transformatörleri, kondansatörler ve elektrik motorları için soğutucu akışkanlar üretmekti. Elli yıl sonra zehirlilik testleri PCB’lere maruz kalmış laboratuvar farelerinde ciddi sağlık sorunları rapor etmeye başladı. On yıl daha süren araştırmalardan sonra gerçek artık saklanabilir olmaktan çıktı: Birleşik Devletler Çevre Koruma Ajansı (EPA), PCB’lerin hayvanlarda kansere neden olduğunu ve insanlarda da kansere sebep olabileceğini belirten bir rapor yayınladı. Ayrıca başka sağlık araştırmaları da PCB’lere maruz kalmakla çoğunlukla ölümcül bir kanser türü olan hodgkin olmayan lenfoma arasında nedensel bir bağ olduğunu gösterdi.

1979’da Birleşmiş Milletler Kongresi PCB’lerin önemli bir çevresel zehir ve kalıcı bir organik kirletici olduğunu kabul etti ve Birleşik Devletler’de üretilmesini yasakladı. Ama o sıralarda Monsanto’nun zaten yurtdışında üretim tesisleri bulunuyordu, bu yüzden PCB’lerin Kalıcı Organik Kirleticilere İlişkin Stockholm Konvansiyonu tarafından 2001’de küresel olarak yasaklanmasına kadar üretimini sürdürdü. Ve işte bu sıralarda Monsanto’nun düzenbazlığı ortaya çıktı: 1956 yılına ait şirket içi yazışmalar gün yüzüne çıkınca, şirketin o zamandan beri PCB’lerin zararlarını bildiği anlaşıldı.

2003 yılında Monsanto, PCB’ye maruz kaldıktan sonra karaciğer hastalığı, nörolojik bozukluklar ve kanser gibi ciddi sağlık sorunları yaşayan Alabama, Anniston sakinlerine 600 milyon dolardan fazla tazminat ödedi. Fakat tehlike sürüyor: 2011 yılında California Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırmaya göre, Birleşik Devletler’de yasaklanmasından yaklaşık 30 yıl sonra bile PCB’ye hamile kadınların kanında rastlanabiliyor. Diğer araştırmalar ise PCB’ler ile otizm arasında bir bağıntı olduğunu gösteriyor.

PCB’ler; Transformatör ve Kondansatörlerde izolasyon maddesi, plastik içinde yumuşatma maddesi, yanıcılığı yavaşlatan, renklendirmelerde ve vernikte, binalarda yalıtım maddesi ve Hidrolik tesisatlarda katkı maddesi olarak kullanılıyor.

Kaynaklar: Solak Kedi, Haber 7

Pardon, kaçıncı kat?

Merkür Sanat Galerisi’nde 10 Ocak’ta açılacak ‘Pardon Kaçıncı kat?’ sergisi, kent ve doğa ilişkisi üzerinden insanların nasıl kendilerine ve çevrelerine yabancılaştığını çarpıcı şekilde gözler önüne koyuyor.

Melike Bayık: “Dikey kentleşme zaman içerisinde insanın sadece toprak ile ilişkisini koparmakla kalmamış, aynı zamanda insanların da birbirleri arasındaki mesafeyi açmıştır.

Sosyal kimliklerin mekan ile sınırlanması ‘beklentilerin aynılığını’ ve ‘taleplerin standardizasyonunu’ kaçınılmaz olarak yoğunlaştırırken insan da ‘kentin diğer’lerinden aynı hızda uzaklaşmıştır.

Minimum alana maksimum bina dikme yarışı, sadece kent silüetinin tarihsel alışılagelmişliğini bozmamış ya da yaşamı daha az ekolojikleştirmemiş aynı zamanda da farklı sosyolojik sınıfların birbirleri ile olan bağlarını kırıp kentteki farklı sosyal gruplar arasında ortak bir kent sözleşmesinin var olması önünde yüksek duvarlar örmüştür.”

Küratörler: Melike Bayık & Mergüze Günay
Sanatçılar: Recep Akar, Mustafa Duymaz, Didem Erbaş, Murat Germen, Şifa Girinci, Emre Kantaşlı, Volkan Kızıltunç, Manbor, Ali İbrahim Öcal, Saliha Yılmaz
Tarih: 10.01.2015– 07.02.2015
Adres: Galeri Merkür, Mim Kemal Öke Cad. Erenler Apt. No:12 Daire:2 Nişantaşı / İstanbul / +90 212 225 37 37

Saliha-Yilmaz_Tuccarlar-Sohbette_35x50cm_Kagit-Uzerine-Karisik-Teknik_-2014
Saliha Yılmaz, Tüccarlar Sohbette

Doğu Anadolu’da avcı tehdidi yaban hayatı bitiriyor

Yüksekova, Çukurca ve Şemdinli bölgesinde yaban hayatı, avcıların tehdidi altında. Kışın gelmesiyle birlikte, özellikle dağ keçilerinin bulunduğu alanlarda avcıların kurt, ayı, tilki, vaşak, tavşan ve keklik demeden her türlü hayvanı hedef aldığı belirtiliyor.

Hakkari’nin Yüksekova, Çukurca ve Şemdinli ilçelerine bağlı Kazan,Veregoz, Yeşiltaş, Serangıl, Yaprak, Meşeli, Kayalık, Çeltik, Cevizli, Rımkı, Belat, Dağlıca, İkiyaka, Meşelik, Begoz, Çubuklu, Kulita köy ve mezraları ile Govend ve Cilo dağları bölgesindeki yaban hayatı avcıların tehdidi altında. 1990’lı yıllarda boşaltılan ve yıllardır şiddetli çatışmaların yaşandığı bölgede, son yıllarda yeniden hayat bulan yaban hayatı, bu kez de avcıların hedefi oldu. Kışın gelmesiyle birlikte bölgede avlanmaya başlayan avcılar, özellikle dağ keçilerinin bulunduğu bölgelerde; kurt, ayı, tilki, vaşak, tavşan ve keklik demeden her türlü hayvanı öldürüyor.

”Yaban hayvanlarda gözle görülür bir azalma var”

Yıl içinde söz konusu bölgede; 600’e yakın dağ keçisi ile onlarca kurt, ayı, tavşan, keklik ve tilkinin katledildiği tespit edilirken, katliamların ucuz et ve para kazanma hırsıyla yapıldığı belirtiliyor. Bölgedeki yaban hayatın korunması ve katliamların önüne geçilmesi için yıl içinde bölgedeki yurttaşların da katılımı ile çalışmalar yürüten Cilo Doğa Derneği Başkanı Mesut Kıratlı, başta dağ keçisi olmak üzere, tavşan, tilki, keklik, ayı ve vaşak türünde gözle görülür bir azalmanın olduğuna işaret etti. Hayvanların cinsine, türüne ve yaşına bakılmadan avlandığını dile getiren Kıratlı, “Hatta birçok avcı bir defada onlarca keçiyi avlayıp, taşıyamadığını da avladığı yerde bırakıyor” dedi. En çok dağ keçilerinin avcıların hedefinde olduğuna vurgu yapan Kıratlı, dağ keçilerinin etinin kilosunun 5 lira karşılığında bölgede satıldığını tespit ettiklerini paylaştı.

Hakkari Orman ve Su İşleri Müdürü Necmettin Yılmaz ise “Bölgede yoğun bir avcılık yapılmaktadır. Başta Yüksekova, Çukurca ve Şemdinli’de yaşanan yaban hayatı katliamını önlemek için aralarında Doğa Derneği’nden yetkililerin de bulunduğu ekiplerle dağlara çıkarak, koruma kontrol birimleri oluşturuldu. Yaptığımız araştırmalarda 15 kişinin yaban keçisi avcılığı yaptığını tespit ettik” diye konuştu.

İztuzu ‘nöbeti’ devam ediyor

İztuzu Plajı’nın işletme hakkını alan DALÇEV adlı özel şirketin tesise yeniden girmemesi için tutulmaya başlanan nöbet altıncı gününde.

İztuzu Plaj’ının işletme hakkını alan İngiliz ortaklı şirket DALÇEV’in (Dalyan Çevre Turizm Ticaret Limited Şirketi) yetkililerinin, 28 Aralık 2014 gecesi tesisleri devralmaya gelmesi büyük tepkilere yol açmıştı. Olayın ardından bölgede jandarma ekipleri geniş güvenlik önlemleri alırken, tesislerin bulunduğu alana kimsenin girişine izin vermedi. Dalyan’a gelen Muğla Vali Yardımcısı Kamil Köten, Dalyan Jandarma Karakolu’nda Ortaca Kaymakamı Hüseyin Yılmaz ve Ortaca Belediye Başkanı CHP’li Hasan Karaçelik’in de katılımıyla bir toplantı düzenledi. Toplantıda alınan karar neticesinde sahile gelen jandarma ekipleri, her iki tarafla görüşerek sahili boşalttı ve nöbeti devraldı.

Bazı sivil toplum kuruluşu temsilcileri ve çevrecilerin, DALÇEV’in tekrar İztuzu’ndaki tesislere girmemesi için yılbaşı gecesinden itibaren plajın girişinde beklemeye başlamasıyla altıncı gününe ulaşan nöbette katılımcı sayısı 886 oldu. Katılanlar tarafından oluşturulan, eyleme destek verenlerin isimlerinin yer aldığı panoya yeni  isimler eklendi; oluşturulan anı defterine düşünceler yazıldı. 

Eyleme destek için gelenler yanlarında kekler, meyveler getirirken; nöbete sanatçıların da ilgisi yoğundu. Ege Yolcu Grubu üyesi yaklaşık 20 motosiklet tutkunu da alanda çadır kurup geceyi burada konaklayarak geçirdi. Yerel sanatçılar Mete Şen ile Gökhan Budak bağlama eşliğinde türküler söyledi. Nöbete destek için gelenler zeybek oynayıp, halay çekti.

”Hu Hu İztuzu”

CHP Muğla Milletvekilleri Nurettin Demir İle Süha Aldan’ın katıldığı etkinlikler gecenin ilerleye saatlerine kadar sürdü. İstanbul’dan Dalyan’daki dostlarının yanına yılbaşı tatili için gelen görsel iletişim ve performans sanatçısı Alper Akçay, beraberindeki altı arkadaşının tef ve bağlama çalarak söyledikleri ilahiler eşliğinde Sinem Beşkurt ile sema gösterisi yaptı. Doğaçlama olarak gerçekleştirdikleri bu gösterinin provasını İztuzu Kumsalı’nda yaptıklarını belirten Akçay, “İstanbul’dan buraya dostlarımla birlikte yeni yıla girmek için gelmiştik. İztuzu Plajı ile ilgili bu durumdan haberdar olduk. Plajı görmek için geldiğimizde buradaki kalabalığı gördük. Arkadaşlarımla birlikte ilahiler söyleyerek buradaki dostların direnişine destek olup, danslar ve sema gösterileri yapıp onlara can katacağız” dedi. Çok beğenilen gösteri sonrasında izleyenler gruba bir isim konulmasını istedi. Grubun bundan böyle ‘Hu Hu İztuzu’ olarak anılması konusunda hemfikir olundu.

Önceki günlerde olduğu gibi, İztuzu için 1987 yılından bu yana verilen mücadeleleri anlatan slayt gösterisinin izlenmesiyle devam eden etkinlikte Dalyan’da yaşayan bir Hollandalı çevre aktivisti olan emekli İngilizce öğretmeni Maria Joker, “Buraya destek için geldim. Yapılan bu işlem gerçekten çok kötü oldu. Anlamıyorum neden şirketin ismi DALÇEV. Çünkü bunlar çevre dostu değil. Biz buranın eski düzende işletilmesinden yanayız” dedi.

Ege Yolcu Motor Grubu Başkanı Nadir Şahin de “İztuzu halkındır halkın elinden kalmalıdır” diyerek şöyle konuştu: “Bu gece buraya eyleme destek olmak için geldik. Çadırlarımızı kuracağız ve geceyi burada geçireceğiz. Süreci basından takip ediyoruz. Ortaca Belediye Başkanı’nın açıklamalarına ve konuya vakıfız. Başkanın bütün söylediklerine aynen katılıyoruz. İztuzu’nun herhangi bir şirkete ve şahsa verilmesine değil, burada hukuksuz bir ihale süreci var, şikayetimiz sadece bunadır.”

Dalyan’da yerleşik olarak yaşayan İngiliz Liz Lowles da panodaki katılımcılar arasına ismini yazıp, imzaladıktan sonra, “Yıllar önce de burada buna benzer bir eylem başlamıştı. Şimdi de bugün yapılan bu eyleme bizler destek veriyoruz” dedi.

Kaynak: DHA (Süleyman İLTER- Cihan KAYA)

Masum Evcil Hayvan, Vahşi Yırtıcı

Evcil ve sokak kedilerinin yaban hayatına zararları

Halihazırda birçok türün azalmakta olan popülasyonu için büyük bir kaygı ve bu negatif trendi durdurmak için gösterilen birçok çaba mevcut. Ancak ironik bir biçimde, doğal hayat için, özellikle de kuşlar ve memeliler için, kayda değer en büyük tehditlerden biri aynı zamanda toplum tarafından en çok gözardı edilenler arasında. Ayrıca, türlerin azalması konusunda en çok endişe duyan kişilerin büyük bir kısmı bu kritik probleme kendileri katkıda bulunmakta. Birçok hayvan popülasyonunun evrensel olarak azalmasında etkili bazı sebeplerin aksine, bu problemin failleri ne endüstriyel aktörler ne de uzağımızdalar. Aslına bakarsanız, onlardan birini evinizde ağırlıyor olabilirsiniz. Bu gayet ciddi tehlike evcil kedilerdir ve artık herkesin milyonlarca kedinin avladığı için yaban hayatı kaybının önemini kavrayıp bu duruma bir son vermesinin zamanı geldi.

Evcil, sahipli kedilerin aksine, sokak kedileri bazı ülkelerde doğal yaşam için kesin bir tehdit olarak kabul edilmiş ve popülasyonlarının kontrol altına alınması için oldukça fazla çaba gösterilmiştir. Sokak kedileri ya da insanlar tarafından doğaya bırakıldıktan sonra yabanileşmiş kediler, doğada az sayıda yaşayan gerçek yabani kedilerden çok daha fazla ve zararlıdır. Ne yazık ki sokak kedilerini kontrol etmek evcil kedileri kontrol etmekten çok daha zordur ve doğal hayat üzerinde olumsuz etkileri bulunur. Özellikle en tehlikeli yırtıcı olarak kabul edildikleri birçok adada, etki bakımından hemen ardından gelen fareler ile birlikte hayvan popülasyonlarında değişmelere sebep olmaktadırlar.

Özellikle az sayıda yerli memeli yırtıcının bulunduğu (ve pek az yırtıcının kediler kadar etkin olabildiği) okyanus adalarında çoğu kuş ve memeli de yırtıcıdan korkma içgüdüsü bulunmaz ve yaygın olarak av olurlar. Örneğin, Yeni Zelanda’ya özgün bir ötücü kuş sınıfında bulunan dört türden biri olan Stephen Adası Çit Kuşu (Xenicus lyalli) popülasyonunun tamamı, adanın deniz feneri bekçisine ait tek bir kedi tarafından yok edilmiştir. Bir biyolog kedinin bekçiye getirdiği ölü kuşlardan birinin yeni bir tür olduğunu belirlediğinde artık kuşlar için çok geç olmuş, soyları tükenmişti. Sokak kedileri de Yeni Zelanda açıklarında yaşayan en az sekiz başka kuş türünün tükenmesine belirgin olarak katkıda bulundu.

Diğer pek çok adada da durum oldukça benzer. Hint Okyanusu’nun subantarktik bölgesindeki Marion Adası’nda, tek bir kedinin her yıl ikiyüzden fazla deniz kuşunu öldürdüğü, toplamda yılda 600 bin kuşun öldüğü (mil-kare başına 15 bin) tahmin edilirken, Hint Okyanusu’nun güneyindeki Kergeuelen Adası’nda Pascal, kedilerin her yıl 1.2 milyon kuş ölümünden sorumlu olduğunu tahmin ediyordu. Sokak kedilerinin sebep olduğu zarar adalarla sınırlı değildir. Örneğin Avustralya’da, her bir sokak kedisi yılda bin kadar yabani hayvanı öldürmektedir. Avustralya’nın keseli hayvan ve kuş faunasını mahvetmekte olan 12 milyon civarı yabani kedi bulunuyor.

Sokak kedilerinin Avustralya’da yaşamasına engel olunması için büyük bir kampanya yürütülüyorsa da, çok iyi saklanabilmeleri tamamen ortadan kaldırılmalarını neredeyse imkansız kılıyor. Sokak kedileri diğer kıtalarda da yaşıyor ve Kuzey Amerika’da oldukça yaygın olarak bulunuyorlar. Örnek verecek olursak, yapılan bir çalışma, Stanford Üniversitesi’nin küçük kampüsünde çok sayıda omurgalı türü öldürmekte olan 2 bin yabani kedinin yaşamakta olduğunu göstermiştir.

Yaygın varlıklarına bir de kedilerin diğer yırtıcı memeli türlerine kıyasla oldukça doğurgan oldukları gerçeğini eklediğimizde (Büyük Britanya’da bir kedi 10 yıllık süre boyunca 120 yavru dünyaya getirdi), bu dünyanın her tarafında kırsal kesimlerde dolaşan, küçük memeli ve kuş popülasyonlarını tüketen (bunların yanında küçük miktarlarda sürüngen, amfibik canlı ve balık da yerler) milyonlarca etkin yırtıcı demektir. Ne yazık ki dünyanın birçok kısmında bulunan sokak kedisi nüfusu kesin olarak bilinmiyor ve bunların kontrol altına alınmaları ya da yerel doğal yaşam alanlarından uzaklaştırılmaları son derece zor.

Ne var ki, en az bunun kadar önemli bir konu olan evcil kedi salgını büyük ölçüde göz ardı ediliyor. Her ne kadar evcil bir kedi ortalama olarak bir sokak kedisine kıyasla daha az miktarda hayvan avlıyor olsa da, evcil kediler de küçük kuşlar ve memelileri avlar ve yoğun nüfusları dolayısıyla omurgalı popülasyonları üzerinde muazzam bir etkiye sebep olurlar.

Evcil kedilerin küçük kuş ve memelileri avlamasının yarattığı etki üzerine yapılan az sayıdaki çalışmadan en bilinir olanı muhtemelen, bir İngiliz kasabasındaki 80 iyi beslenen kediden 78’i üzerinde çalışmış olan Churcher ve Lawton’ınkidir (1987). Ortalama bir ev kedisi evde bol miktarda yiyeceği olduğu halde her yıl 14 adet av getirdi ve bu bulgu diğer çalışmalarla da teyid edilmiştir (daha sonra Churcher ve Lawton, Dursetli bir kedi sahibinin gururla kedisinin yılda 400’den fazla ayrı av getirdiğini söylediğini bildirdi). Kediler yakaladıkları her şeyi eve getirmezler.

Illinois’de yapılan bir araştırmada George, iyi beslenen evcil kediler tarafından yakalanan avların ancak yarısı kadarının eve getirildiğini buldu. Bunu göz önüne aldığımızda, ortalama olarak her yıl tek bir evcil kedi tarafından yakalanan hayvan sayısı 30 kadardır. Bu sayı çiftliklerde ya da diğer kırsal alanlarda yaşayan ve kendi besinini kendi temin etmesi beklenen evcil kedileri kapsamamaktadır. Bu kedilerin yakaladığı av miktarı muhtemelen vahşi kedilerinkine yakındır.

Bu ortalama rakam birçok ülkede bulunan çok yüksek evcil kedi popülasyonlarıyla çarpıldığında problemin ne denli büyük olduğu açıkça görülüyor. Şu anda A.B.D.’de 70 milyon kadar evcil kedi bulunuyor ve bunların hepsinin yeteri kadar beslendiğini ve beslenme ihtiyacından ziyade eğlence için avlandıklarını varsaysanız bile, hesapladığınızda karşınıza şok edici bir sonuç çıkacaktır; her yıl av olarak yakalanan iki milyar adetin üzerinde hayvan. Bu kedilerin bir kısmının dışarıya çıkmasına kesinlikle izin verilmediği ya da avlanmak için çok yaşlı oldukları doğru, ancak evcil kedi nüfusunun çeyreği hiç avlanmıyor olsa bile, her yıl öldürülen hayvan sayısı bir buçuk milyardan fazla olacaktır.

Not: Bu yazımı 1997’de yazdım. 2013’de saygın bilim dergisi Nature Communications’da yayınlanan bir makale, bu tahminimin de ötesinde bir rakam hesapladı. Sadece ABD’deki evcil ve sokak kedileri yılda 1.4 ila 3.7 milyar kuş ve 7 ila 21 milyar memeli öldürüyor:

http://news.nationalgeographic.com/news/2013/29/130129-pets-cats-killers-birds-animals-science/

Bu miktarın büyük kısmını fare, serçeler ve sığırcıklar gibi bilinen ve sayıları çok olan türler teşkil ediyorsa da, kediler çok geniş bir av türleri yelpazesine sahiptir ve her yıl milyonlarca sayıda çok çeşitli, nadir ve bölgelere özgü hayvan (Black Rail, Laterallus jamaicensis gibi) kediler tarafından öldürülmektedir. Evcil kedilerin avcılığı üzerine yapılan araştırmalar, ortamın daha zengin olduğu kırsal bölgelerde daha ziyade küçük memelileri avladıklarına işaret ederken, banliyö ve şehirlerde avladıkları hayvanların çoğunun kuş olduğunu göstermiştir.

Genele bakıldığında, her yıl yaklaşık 800 milyon kuşun öldürüldüğü ABD’de, birçok küçük ötücü kuş türünün yaşamasına elverişli alanlarda banliyö yerleşimlerinin yaygın şekilde var olması sorunun boyutlarını artırıyor. Kediler birçok hayvanın doğrudan ölümüne sebep olmakla beraber, bölgedeki yabani yırtıcı hayvanlarla da rekabet ediyor. 100 milyona yaklaşan bir toplam nüfuslarıyla kediler ABD’de var olan tüm yabani yırtıcılardan daha yaygındırlar ve yılanlar, gelincikler, vaşaklar ve yırtıcı kuşlar gibi diğer yırtıcı hayvanlar için av olabilecek mevcut hayvan sayısını da büyük ölçüde azaltırlar.

Bunların yanında, birçok rehabilitasyon ve tedavi merkezinde tedavi gören kuşların çoğu kediler tarafından yaralanmıştır. Eğer kısıtlı imkanlara sahip bu gibi merkezler, imkanlarının çoğunu kediler tarafından yaralanan hayvanların bakımlarına harcamıyor olsaydı, bu yüzden bakımları yetersiz kaldığı için ölen diğer hayvanların bir kısmını da kurtarabilirlerdi. Ayrıca, evcil ve sokak kedileri, pnömoni, kuduz, kedi lösemisi, gençlik hastalığı, Herpes virüsü, yuvarlak kurt, kancalı kurt ve toksoplazmoz gibi vahşi hayvanlar, insanlar ve özellikle hassas olan çocuklar için öldürücü olabilecek hastalıklar taşıyabilirler. Ayrıca özgürce dolaşmasına izin verilen bir kedi, kedi hırsızlığına ve çakallar (ve sokak köpekleri) tarafından avlanmaya de açık olur. Banliyö bölgesine yakın bir alanda, bir çift çakalın yaşadığı inde yaklaşık 20 adet kedi tasması bulunmuştur. Satıldıkları araştırma laboratuvarlarını kedinin sokak kedisi olduğuna ikna etmek için çalınan ev kedileri aç bırakılmaktadır. Kediye bir arabanın çarpması, diğer kedilerle kavga etmesi ve kaybolması da olasıdır.

ABD gibi vahşi yaşamı koruma konusunda nispeten sıkı kanunları olan (örneğin, koruma altındaki bir kuş türünü – ve yerli türlerin çoğunu – ölmüş olsa bile gerekli izin alınmaksızın evinize götürmeniz yasaklanmıştır) ve vahşi yaşama ilgi duyan, çoğunluğunu kuş gözlemcileri ve kuş besleyenlerin oluşturduğu on milyonlarca insanın yaşadığı bir ülkede yerel vahşi yaşamın evcil kediler tarafından katledilmesine bu denli az tepki gösterilmesi ironiktir. SPCA (Society for the Prevention of Cruelty to Animals) gibi, hayvanlar dünyasının evcil hayvanlar, laboratuvar hayvanları ve diğer tutsak hayvanlardan ibaret olduğunu düşünmeye meyilli toplulukların milyarca hayvanı avlayan sokak kedisi popülasyonunun kontrol altına alınmasını engellemenin yanı sıra, evcil kedilere yönelik kısıtlamaları protesto etmek için harcadıkları büyük çabaları görmek çok üzücüdür.

Örneğin, genellikle SPCA tarafından desteklenen “yabani kedi besleme” programlarından biri San Francisco’daki Golden Gate Park’da bulunan Kaliforniya Bıldırcınlarının (Callipepla californica) tamamen yok olmasına büyük katkıda bulundu. Ekolojik ve bütüncül bir bakış açısı edinip, kedilerin kontrolsüz biçimde yayılmasına izin vermenin bazıları halihazırda tehdit altında olan yüzlerce türden milyarlarca hayvanın kaybıyla sonuçlanacağını farkına varılması gerekiyor. Ne yazık ki, bu kritik konuda kedi besleyenlerden tepki alma korkusu ve duygusu sağduyuyu bastırıyor ve vahşi yaşam için en büyük tehditlerden biri olan sokak kedileri kamuoyu tarafından çok az tepki görüyor ve kontrol programları yeterince desteklenmiyor…

Bu probleme bir son verilmesi oldukça basit ve evcil kedilerin herhangi bir zarar görmesi de söz konusu değil. Yapılacak en önemli şey, eğer yerel vahşi hayatın var olduğu bir çevrede yaşıyorsanız kedilerinizin dışarı çıkmasına izin vermeyin. Eğer çok sayıda kuşu bir yerde barındıran ve kedileri çeken bir kuş yuvanız varsa, bu özellikle önemlidir. Eğer kediniz dışarı çıkmak zorundaysa bir tasma ile çıkarılmalı ya da en azından yüksek ses çıkaran (aksesuar amaçlı küçük zillerden söz etmiyoruz) ve uzak mesafelerden duyulabilecek ziller takılmalıdır. Kedinizin birçok kedinin yapabildiği gibi zilleri kolayca çıkaramayacağından emin olun. Herhangi bir hayvanı kovalıyor ya da size getiriyorsa, onaylamadığınızı açıkça gösterin. Ayrıca, kedinizin kısırlaştırılmış olduğundan emin olmalısınız. Not: Artık kedilerin kuşları avlamasını %81 azaltan ucuz kedi önlükleri de var: http://catgoods.com/ 

Kedi önlüğü
Artık kedilerin kuşları avlamasını %81 azaltan ucuz kedi önlükleri de var. (Kaynak: www.journonews.com)

Bir kediniz yoksa bile vahşi yaşamın bu şekilde yok edilmesini engellemek için yapabileceğiniz birçok şey var. Etrafınızda ya da dünyanın başka bir yerinde sokak kedilerinin kontrol altına alınması, nüfusunun sınırlandırılması ya da uzaklaştırılması ile ilgili projeleri ve böyle programlar yürüten kuruluşları destekleyin. Eğer çevrenizde başıboş şekilde dolaşan bir kedi görürseniz sahibini bulun ya da yerel yetkilileri hayvanın sahibini bulmaları konusunda uyarın. Bahçenize kedi girmediğinden emin olun. Tabi ki, kedi besleyenlerin de bu önemleri almaları gereklidir.

Bu büyük yaban hayatı katliamının sebeplerinin çok da karmaşık ya da önlemesi zor olmadığı açık. Diğer birçok çevresel sorun gibi, bireylerin kolektif eylemlerinden ya da eylemde bulunmuyor oluşundan doğuyor ve önüne geçmenin yolu basitçe gerekenleri yapmak. Eğer kedinizin avlanmasına izin verirseniz, sokak kedilerinin kontrol altına alınması için herhangi bir şey yapmazsanız, kusurlu politikalara karşı sesinizi yükseltmezseniz milyarlarca kuşun, memelinin ve diğer birçok hayvanın anlamsızca katledilmesine katkıda bulunmuş olacaksınız.

Doç. Dr. Çağan H. Şekercioğlu
Utah Üniversitesi Biyoloji Bölümü

Türkçe’ye Tercüme: Naz Başak Gürler


Teşekkürler

Allison Pirie, Byron Butler, Les Chibana, David Christie, Judi Cooper, Leslie Lieurance, Aileen Lotz, Drew Panko, Ellen Paul, Dr. Raymond A. Paynter, Pamela Piombino, Rusty Scalf, Jonathan Sumby ve Joel Weintraub’a çok değerli bilgi ve fikirlerini benimle paylaştıkları için minnetimi ifade etmek istiyorum.

Referanslar orijinal makalede:

https://www.researchgate.net/publication/256287691_The_impacts_of_cats_on_wild_bird_and_mammal_populations

Orijinal makale: Şekercioğlu, Ç. H. 1997. The impacts of cats on wild bird and mammal populations.
Harvard University Environmental Reporter Spring 1997: 27-29.

Türkçe’ye tercüme: Naz Başak Gürler – Kontrol ve güncelleme: Çağan H. Şekercioğlu