İş hayatına girelim ve ataerkilliği yenilgiye uğratalım mı?
Bu Disney prensesleri, direniş resimlerinden esinlenerek protestocuların konumunda olmak istediler. Oregon eyaletinden Amanda Allen Niday yabancı düşmanlığı, cinsiyet ayrımcılığı ve ırkçılık gibi konularda yer alan 9 toplama prensesi yarattı.
27 yaşındaki illüstratör Teen Vogue dergisine; ocak ayında kadınlar meclisi için toplanan kadınları izledikten sonra bu fikre sahip olduğunu söyledi.
Niday, “Yeri gelmişken, kadınların dobra dobra sert konuşanlarından zarif, akıllı ve büyüleyici olanlarına kadar kendilerini ifade ederken kullandıkları işaretlerden esinlendiğimi hissettiğimi söylemek istedim. Farklı arka planlardan bir araya gelen kadınlar ‘biz buradayız ve değerliyiz, önemliyiz’ dediler” dedi. “Ben uzlaşmaktansa fikir ayrılıklarımızda hata bulduğumdan dolayı haber beslemelerimde tartışmalara son verdiğim için bu mesajı saklı tutmak istedim.“
Niday, ilhamını, prenseslerin kendi filmlerinde söylediği repliklerle birlikte kullanarak uyguladığı kombinasyonla aşağıda gördüğünüz görüntüleri yarattı.
O “hikâyelerini bütün olarak anlatacak, filmde daha derin anlamları olan ya da başvurulan modern sorunlara atıf yapan” şeyleri alıntıladı.
”Çalışmaya gidiyoruz!””Ben kazanılacak bir ödül değilim.””Hayallerimi durdurmam için emir veremezler.””Bu taşra hayatından daha fazlasını istiyorum.””Nasıl olur da bunca şeyden haberdar olmazsın?””Mulan niçin senden farklı olsun ki?””Biraz daha derine inmelisin.””Parlak genç kadınlar yüzmek için ayakta hazır bekliyorlar.””Ve sonra… Ben uyandım.”
Disney prensesleri pop kültüründe ikonik figürler hâline geldikleri için her şeyden önce sık sık yeniden tasarlandı. Niday, Teen Vogue’a bu karakterleri “kızlara cesur, güçlü ve değerli olduklarını hatırlatmak” ve “kadınların yapabileceği veya yapması gereken şeyleri simgelemek” üzere kullanmak istediğini söyledi.
Niday’in diğer çalışmalarına da bakmak isterseniz instagram veya society6 gibi kendine ait sayfalarını ziyaret edebilirsiniz.
Okuyucularımızdan gelenlerde bugün disleksi var. Çocuğunun disleksi olduğunu öğrendikten sonra disleksi konusunda farkındalık yaratmak için harekete geçen Gözde Felekoğlu’nun yazısını sizlerle paylaşıyoruz:
1988 Sakarya doğumluyum. Sağlık meslek lisesi mezunuyum. 2007’de Sağlık Bakanlığında göreve başladım. 2009 Ağustos ayında kızım dünyaya geldi. Anne olmak muazzam bir duyguydu. Beren büyürken onun gelişim dönemlerine olumlu destek icin kendimi geliştirmem gerekiyordu. Daha hamile olduğum dönemde bebek gelişim kitaplarına merağım başlamıştı.
2 yaş döneminde ileri gelişimsel özellikleri ile kendini fark ettiriyordu. 3 yas döneminde başlayan soru yağmurlu dönem 5 yaşına kadar sürdü. Bu süreçte elimden geldiğince aktivitelerle destekledim. Ana okul döneminde grup oyunlarından sıkıldığını fark ettim. Bu yaşına kadar sosyal olan kızımda ters giden bir şeyler vardı, çünkü dediklerimi de anlamıyormuş gibi bakıyordu yüzüme. O ayrı bir dünyada bizler ayrı bir dünyadaydık adeta. Çıkmaza giriyordum, çünkü annesi kitap okurken yanında kızı “anne harfler dans ediyor” diyordu. Uzman desteği için gerekli yerlere müracaat ettim.
Disleksi diye bir şey varmış bunu öğrendiğimde aslında bu güne kadar olan yanlış anlaşılmaların hepsinin bir ana nedene bağlı olduğunu geç de olsa fark edebilmiştim kızım için. Özel öğrenme güçlüğü tanısıyla 1. sınıfa başladık. Kızımın karşılaştığı eğitimcilerin yarısı disleksinin bilincindeyse diğer yarısı o da ne diye sorabiliyordu.
2. sınıfa başladığımızda eğitim seviyesi gayet ileri durumdaydı fakat halen daha okulumuzda disleksi için farkındalık oluşturamamıştık çünkü özel öğrenme güçlüğü öğretmenlik müfredatında öğretilen bir konu bile değildi. Nasıl yapabilirim derken elinizde afiş var mı diye sorduğum kurumlardan da olumsuz yanıt alınca yapalım öyleyse diye bir cesaretle bu işe kalkıştım. Disleksi özel öğrenme güçlüğü derneğimizin redakte ettigi metinleri basıma hazır hale getirerek dernek logomuzu da koyduk ve afişleri aldığımız gibi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne görüşmeye gittik. İlçe Milli Eğitim Müdürümüz de disleksi ile ilgili eğitim seminerleri düzenletme, afişlerimizi bastırma sözü verdi.
Her çocuk özeldir. Disleksi için bir farkındalık bile oluşturmak, öğrencilere bin umut demek.
Siyasal Bilimler ve Hukuk fakültesi mezunu olan Berivan Aslan 2013 yılında Yeşiller milletvekili olarak Avusturya parlamentosuna seçildi. Parlamentoda kadın sözcüsü ve tüketici hakları sorumlusu. Avusturya politikasına dair yaptığı işlerin dışında HDP’li milletvekillerinin, Barış akademisyenlerinin, gazetecilerin ve daha birçok muhalifin serbest bırakılması için Avusturya parlementosunda yoğun çalışmalar yürütüyor. Kendisiyle Türkiye ve Avrupa’da yaşanan gelişmeler üzerine konuştuk.
Referandum süreci ile birlikte Türkiye halkları yeni bir sancılı sürece girdi. Bu süreci ve referandum tartışmalarını nasıl yorumluyorsun?
Bu referandumun Türkiye halklarına bir getirisi olduğunu düşünmüyorum. Korkunç bir kutuplaşma söz konusu. Gazeteciler bana “Türiye’de Türk-Kürt kavgası var mı?” diye soruyor. Ben de her seferinde “Türkiye’de demokratlar ve antidemokratlar kavgası var” diyorum. Bu referandum da bunu bir kez daha gösterdi. Bu antidemokratik gelişmelerden korkan sanatçılar, akademisyenler… Avrupa’ya yerleşmeyi düşünüyor ve de yerleşiyorlar. Ama bir yandan da ülke düzelir de geri döneriz diye umut etmeyi de sürdürüyorlar. Bu korku tabiiki hepimizde var. Çünkü Türkiye’nin nereye sürüklendiği bilmiyoruz. Açıkçası bu referandumu Hitler’in “Ja” kampanyasına benzetiyorum. 1933’lerde Hitler bugünün başkanlık sistemine denk düşen bir sistem getirmek istiyordu. O zaman da pankartlar şöyleydi:
Tek lider, tek millet, tek bir evet!
Hitler o dönemde yüzde 80’nin üzerinde “Evet” oyu aldı. O zamanki pankartları bugün Recep Tayyip Erdoğan için hazırlanan pankartlara benzetiyorum. Bu da beni biraz ürkütüyor.
Avrupa’da, daha özelde Avusturya meclisinde Türkiye’de ki gelişmeler nasıl karşılanıyor?
Daha çok diplomatik bir dil kullanılıyor. Ama bu durumdan Avrupa da hoşnut değil. Sadece Yeşiller değil genel sağcı partiler de bu durumdan rahatsız. Avrupa’da hiç kimse Erdoğan’ı liberal ya da demokrat olarak nitelemiyor. Öyle olsaydı referandum kampanyalarına engel olmazlardı. Ya da Erdoğan’ın lobi organizasyonuna tahammülsüzlük olmazdı. Bunların hepsi şu mesajı veriyor: “Senin yaptığın siyaset bizim demokrasi değerlerimize uymuyor.”
Erdoğan’a karşı geçtiğimiz Aralık ayının başında ben ve parlamento içindeki 5 fraksiyon başkanı ile bir deklarasyon imzaladık Erdoğan’ın insan hakları ihlaline karşı, içeride tutulan bütün tutuklu muhaliflerin, gazetecilerin, barış akademisyenlerinin, HDP milletvekillerinin serbest bırakılması için. Biz bunu imzaladıktan sonra parlamentodaki bütün fraksiyonlar da bu deklarasyona imza attı. Bundan önce de HDP milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılmaması için benzer bir deklerasyonumuz olmuştu. Bunlar genellikle oy birliği ile parlamentodan geçiyor. Örneğin silah ambargosu… Bu ciddi bir adım. Bu konuda en cesur ülke Avusturya. Ama diğer ülkelerin de tavrı bu yönde olacaktır zamanla.
Peki Avrupa göçmen tanımına bakınca ne görüyor?
Avrupa da bu konuda net değil aslında. Örneğin Almanya’dan Avusturya’ya gelen bir işçi de göçmen statüsünde. 60’lı, 70’li yıllarda gelen bir göçmen işçi topluluğu var. 90’lardan sonra Yugoslavya savaşından sonra gelen bir göçmen kitlesi var. Savaş bölgelerinden gelenler zaten mülteci olarak değerlendiriyor. Özellikle son dönemde Türkiye’den gelen bir göçmen kitlesi var. Bu kitle entelektüel ve akademisyen kesimden oluşuyor. Buna Avrupa’nın hazır olmadığını görüyoruz. Buraya gelenler aynı mesleklerine devam etmek istiyorlar. Ama onların bu isteklerini karşılayacak bir iş piyasası yok.
Dünyada yükselen bir sağ popülizm var. Bu durum Avrupa’daki halkları nasıl etkiliyor?
Avrupa halkı bu yükseklen faşizm popülizminden etkileniyor tabiki. Bu popülizm insanların korkularını tetikliyor. Varoluşsal dengelerini sarsıyor. Kiralar pahalı, maaşlar yüksek, iş piyasasında yer edinme, rekabet… Küçük esnaflar boğulmak üzere. Büyük firmalara bir zarar gelmeden krizin faturasını küçük firmalar ödüyor. Bu tablo karşısında dinci/milliyetçi partiler günah keçileri arıyor. Bizler bu sistemin koruyucusuyuz, bizi seçmez iseniz kaos olacaktır demeye başlıyorlar. İstikrarı biz sağlayabiliriz ve Müslümanlar potansiyel terörist, gelen göçmenler kalifiye değil. Biz olmazsak bunlar bizim bütün kültürümüzü elimizden alacaklar, yaşam kalitemizi geriye götürecekler, şehirlerimizi bombalayacaklar… Bu partiler bu günah keçisi teorisini çok iyi kullanıyorlar.
Evet IŞİD islamafobinin yükselmesine neden oldu. Ama bunun bir diğer nedeni de Tayyip Erdoğan’dır. Lobi faaliyetleri ile her tarafta baskı oluşturmaya çalışıyorlardı. Ve bunların hepsi Türkiye’den kumanda ediliyordu. Bu politika dinci milliyetçi göçmenler arasında karşılık buluyor. “Bak Erdoğan demişti, Avrupa bizi müslüman olduğumuz için istemiyor. Ben niye Almanca öğreneyim. Zaten ikinci sınıf vatandaşım. Entegrasyon da olamam bu koşullarda” deyip hemen kabuğuna çekiliyor ve tamamen entegrasyonunun dışında kalıyor.
Erdoğan böylece Avrupa’da yaşayan kendi taraftarlarını kurban ediyor. Onlara en büyük zararı kendi veriyor. Bu çatışmalı dil yüzünden insanlar ayrışıyor ve entegrasyonu zorlaşıyor.
Göçmenler çok farklı alt gruplardan oluşuyor. Bu gruplar içinde LGBTİ göçmenler Avusturya’da ya da Avrupa’da nasıl yaşıyor, nasıl örgütleniyor?
LGBTİ gruplar içinde Viyana’da da bir ayrışma söz konusu. Ulusalcı olanlar, ya da Kürt/Alevi olanlar. Ama buna rağmen çok iyi bir dayanışma ağı var aralarında. Ama burada bir çok sol ve devrimci dernek tarafından unutulma söz konusu. Burada ötekileştirmeyi kastetmiyorum. Bu konu hakkında çok az bir bilgiye sahip olduklarından kaynaklı. Bu da buradaki göç sosyolojisi ile ilgili olan bir şey. Buraya işçi olarak gelen insanlar kırsaldan çıkıp gelmişler, şehirleşmeyi yaşamamışlar. Böyle olunca insanlar çok fazla bununla temas edemiyorlar. Özellikle ben tanıdığım bireylerin aileleri ile çok konuştum. Tamam, belli bir demokratik duruş söz konusu. Ama bu cinsel yönelim konusunun geçici olduğunu düşünüp buna göre hareket ediyor, böyle düşünmek istiyorlar. Bu konuda bilgi alacak herhangi biri ya da bu anlamda onlara yardımcı olacak herhangi bir kurum da yok. Çünkü kendi anadilinde uzmanlık verebilecek bir kurum da yok. Bu eksiklikleri doldurabilmek için demokratik kitle örgütlerine burada çok iş düşüyor aileleri, bireyleri daha fazla aydınlatmak adına. Bunun mümkün olabileceğini, derneklerin bu tür çalışmalara açık olduğunu düşünüyorum.
Anlattıkların daha çok göçmen LGBTİ’lerin yine göçmenlerle olan ilişkisine işaret ediyor. Peki göçmen LGBTİ’ler ile Avusturyalı LGBTİ iler arasında nasıl bir ilişki var?
Avrupa’da en iyi entegrasyonu göçmen LGBTİ’ler gerçekleştiriyorlar. Diğer göçmenlere göre Avusturyalı LGBTİ’ler ile daha hızlı bir araya geliyorlar. Avusturya toplumunun içine daha erken karışıyorlar. Ortak projelere daha yatkınlar.
İnsanlar politik bir tıkanma içinde. Berivan Aslan şu dönemi nasıl okur? Ne yapmayı önerir?
AKP kitlesini tek taraflı düşünen, gelişime kapalı olan bir kitle olarak tanımlıyoruz. Ama bu tuzağa biz de düşmemeliyiz. Farklı eylem tarzları geliştirebilmeli, bazen bir e-mail’in 50 kişilik bir yürüyüşten daha etkili olduğunu anlamalıyız. Özellikle Avusturya özelinde söylüyorum. Sosyal medyada bana Madımak ile ilgili bir nefret söyleminde bulanan birine karşı dava açtım ve bu davadan gelen parayı yine Madımak yararına kullanacağım. Bu ve buna benzer argümanları kullanabilmeliyiz burada. Hükümeti eleştiriyoruz ve kimse bize vatan haini veya terörist demiyor. Bu büyük bir lüks. “Biz devrimciler” 1 Mayıs’larda hâlâ kim önde yürüyecek tartışması yaparken faşizm neoliberalizm aldı başını yürüdü. Beraberliklerimizi güçlü kılıp moralli bir şekilde mücadeleye devam etmeliyiz. Çünkü bu uzun bir maraton. Dünyada her zaman savaşlar, kötü dönemler, krizler oldu. Şu an da dünya bir kış yaşıyor ve bu kışta bize düşen baharı örgütlemek ve kendimizi güçlü ve iyi tutmak.
25 Şubat Cumartesi günü, Prof.Dr. Alev Özkazanç Bilkent Kadın Çalışmaları Topluluğu’nun düzenlediği Kadın Zirvesi kapsamında “Feminist Kuram ve Psikanaliz” isimli bir sunum yaptı. Psikanaliz ve feminist kuramın ilişkisini ve bu ilişkinin tarihini anlatan Özkazanç, psikanaliz ve feminizmin birbiriyle çakışmasının şart olmadığından bahsetti.
Peki bu tartışma nasıl başladı?
Psikanaliz terapi tekniğinin kurucusu Freud’un çalışmaları birinci dalga feminizm ile aynı döneme denk gelmişti. Bu nedenle Freud feminizmden haberdardı, hatta kitaplarında feministlerden direkt olarak bahsetmekteydi. Kendisi kadınlarla erkeklerin farklı olduklarını ve erkeklerin üstünlüğünü savunurken kızı Anna Freud ve dönemin diğer kadın psikanalistleri feminist bir görüş sergilemekteydi. 1920 yılında feministler Freud’un kuramlarının “fazla erkek ve penis meskenli” olmasını eleştirmiş ve 10 yıl sürecek bir feminizm-psikanaliz çatışmasını başlatmıştı. Bu tartışma ne yazık ki bir sonuca veya uzlaşmaya varılamadan sönmüştü, ancak erkek ve kadınlar arasında “ruhsal/psikolojik” simetri olup olmadığının konuşulmaya başlanması açısından önemli bir tartışmaydı.
1930lu yıllarda bu tartışma unutulmuş ve Freud’un ölümünün ardından eserleri çok güçlü bir şekilde anti-feminist yorumlanmıştı. Halbuki Dr. Özkazanç’a göre Freud’un eserlerinde kadınların üstün görüldüğü alanlar da bulunmaktaydı. Ancak maalesef klinik pratik uzun yıllar eril bir üslupla işlenmiş ve kadınlar sistematik bir biçimde sinir hastası olmakla itham edilmişti. Kadınlara “işi hayatında erkeklerle rekabete sokulmayın, eş ve anne rollerini kabullenin, psikolojik sorunlarınızın sebebi budur” gibi konformist öğütler verilmekteydi. Dahası, kadınlar ilaca boğularak daha da büyük zarar görmektelerdi.
İkinci dalga feminizm ve psikanaliz
1960lı yıllarda ikinci dalga feminizm karşısında böyle bir erkek egemen klinik pratik bulmuştu. Bu nedenle feministler psikanalize çok sert tepkiler vermekle kalmayıp Freud’u ve kuramını da direkt hedef almışlardı. Freud’un kadınlar üzerine hükmettiğini savunanlar olmuştu. Buna örnek olarak Oedipus kompleksinin ve penis kıskançlığının erkeklere yönelik olması ve Freud’un libidoyu “erkek” bir olgu olarak görmesi sunulmuştu. Ancak Dr. Özkazanç, günümüzde bu düşüncelerin doğruluğunun tartışıldığını vurgulamaktan çekinmedi.
Daha sonralarda ise Melanie Klein aracılığı ile psikanaliz üzerine daha objektif bir diyalog kurulmaya başlamıştı. Klein’in “nesne ilişkileri ekolü”, toplumsal cinsiyet rolleri ve annelik hakkındaki söylemleriyle büyük bir açılıma sebep olmuştu. Fakat psikanaliz feminist literatürde Marksist Juliet Mitchell ve onun ‘kişiler arası ilişkiler ekolü’ aracılığıyla yer almaya başlamıştı. Psikanalizin cinsellik ve öznellik kavramlarını ele alması nedeniyle feminizmle doğrudan bağlantılı olduğunu öne süren Mitchell, “Kadın olmak ne demek?”, “Nasıl erkek/kadın olunur?”, “Cinsel farklar nasıl oluşur?”, “Benlik kuruluşunda cinsiyetin önemi nedir?”, “Cinsiyetler arası biyolojik ve kültürel farklılıklar nasıl açıklanabilir?” gibi feminist soruların psikanaliz bağlamında sorulmasına öncülük etmişti. Bu sayede feminist kuram ve psikanalizin karşıt olmasının zorunlu olmadığı görülmüştü. O dönemde her şeyi açıklayan tek bir “feminist teori” arayışı sürmekteydi ve kimi feministler psikanalizin bu olabileceğini öne sürmüş olsa da Dr. Özkazanç’ın söylediği gibi artık bunun geçerli bir fikir olmadığı açıkça görülebilmekte.
Peki ya şimdi?
Günümüzde feministlerin psikanalizi iki farklı görüşle savunduklarını belirten Alev Özkazanç, bunlardan ilkinin cinsel farkların vurgulanması, ikincisinin ise cinsiyet farklarının sorgulanması ve aşılmasıhedefine sahip olduğunu anlattı. Her iki görüşün de psikanaliz kuramdan kendi amaçlarına uyan kısımları devşirdiğinden yakındı. Geçmişteki ve günümüzdeki çatışmalardan anlaşıldığı gibi henüz tamamen barışamamış bu iki kuramın geleceği bizde büyük merak uyandırıyor.
Edebiyata sağladığı katkılardan dolayı 2006 yılında İngiliz Şövalyelik Nişanı verilen Alexander McCall Smith’in yazdığı Muz Makinesi, Şaka Makinesi ve Kas Makinesiadındaki kitapları 24 Şubat tarihinde Hep Kitap tarafından çocuklarla buluştu.
Alexander McCall Smith kimdir?
Zimbabve doğumlu Birleşik Krallık vatandaşı yazar, Edinburgh Üniversitesinde Tıp Hukuku Profesörüdür.
McCall Smith, 2006 yılında edebiyata katkılarından dolayı İngiliz Şövalyelik Nişanı almıştır ve çalıştığı üniversiteden de Onur Ödülüne layık görülmüştür.
McCall Smith’in akademik derlemeleri, öyküleri, çocuk kitapları ve polisiye kitapları da bulunmaktadır.
Biz bu incelememizdeAlexander McCall Smith tarafından kaleme alınmış ve 8+ yaş üstü çocuklara hitap eden ve Türkçeye hep kitap tarafından kazandırılan “Kas Makinesi, Muz MakinesiveŞaka Makinesi” kitapları incelenecektir.
Kas Makinesi
Hep Kitap tarafından Türkçeye kazandırılan Kas Makinesiadlı kitapta Gordon adlı bir çocuğun kendini güçsüz hissetmesi ve bunun üzerine dergide gördüğü ilanla Kas Makinesini satın almasıyla başlayan bir hikâye ele alınıyor. Hikâyede özellikle güç, zorbalık, yardım kavramları üzerine duruluyor. Bu kavramlar ile beraber ele alınan yardımlaşma duygusu da çocukların kişiliğinde bu duygunun gelişmesi açısından oldukça önemli.
Ele alınan hikâyede Gordon’un kas makinesini kullanmaya başlamasıyla kazandığı başarılar yaptığı yardımlar anlatılıyor. Kitabın sonunda da World Amca’nın sadakatini görmek mümkün. Özellikle kitabın sonunda verilen “Gücü her zaman iyi şeyler için kullanmak” gerektiği mesajı da çocuklar için oldukça faydalı.
Kitabı çocuğunuza okuması için alacağınız zaman özellikle kitabın içerisindeki her şeyin kurmaca olduğunu ve orada yapılan uygulamaları asla denememesi gerektiğini belirtmeniz de sağlık sorunları yaşamaması açısından yararlı olacaktır.
Muz Makinesi
Kitapta Patty isimli genç bir mucidin hikâyesi ele alınıyor. Patty, Jamaika’ da kuzeni ve Yarasa Teyzesiyle yaşayan küçük bir kız çocuğudur. Teyzenin yaşadıkları muz plantasyonunu satma düşüncesi üzerine bir gün dondurmacı Harry amca ile konuşurken “düz muz üretme” fikrini edinir. Üretim için Muz Düzleştirme Makinesi icat eder. Bunun üzerine makineyi icat edip düz muz üretmeye başladıklarında işler değişir. Ekonomik durumları güzelleşir ve dedesinin yıllar önce kumarda kaybettiği muz plantasyonunun yarısını da satın alırlar ve tüm ülkede hatta ülke dışında da tanınırlar.
Kitap özellikle çocukların yaratıcılığını geliştirmek açısından ve içlerinde bir mucit yattığını göstermek açısından faydalı. Bunun yanı sıra okunduğunda çocukların hayal gücünü kullanmalarını öğretmesi açısından ve bu hayal gücü ile bir şeyleri ortaya çıkarma açısından etkili. Bununla beraber kitabın içerisindeki yardımlaşma duygusu, diyaloglar ve zamanla gelen başarı için sabredilmesi gerektiği mesajının da yapılandırıcı olduğunu söylemek mümkün.
Şaka Makinesi
Alexander McCall Smith’in yazdığı “Şaka Makinesi“ kitabında Jeffrey, diye bir çocuğun hikâyesi anlatılıyor. Jeffrey Cumartesi günleri Prendergast Amcanın eskici dükkânında çalışan bir çocuktur. Prendergast amca Cuma günleri eski eşyalar almaya gider ve ertesi gün bunları Jeffrey ile dükkâna yerleştirirler. Bir gün kolinin birinde ilginç bir makine çıkar ve Jeffrey onu istediği için Prendergast Amca ona verir. Evde makineyi tamir eden Jeffrey ve Ben bunun bir şaka makinesi olduğunu anlar ve Prendergast amcaya söylerler. Bunun sonucunda makineyi dükkânda şaka satmak için kullanırlar ve hem Jeffrey ve Ben hem de Prendergast amca kar eder. Şaka makinesi tüm halk tarafından çok sevilse de bundan rahatsız olan Jenkison amca bir gece makineyi bozar ve makineyi yapan kişiye ulaşılıp tamir ettirilir. Makine olduktan sonra tüm halkın gülüş sesleri yine her yerden duyulur ve Jenkison Amca tekrar makineyi bozmak için dükkâna girdiğinde Jeffrey ve Ben ile karşılaşır. Çocuklar Jenkison Amcadan korkarlar ve Jenkison Amca makineyi onlara vermeleri için 10’a kadar sayarken Jeffrey tamircinin dediği en komik şakayı üretir ve okumaya başlar. Yıllardır gülmeyen Jenkison Amca gülmeye başlar ve çocuklardan özür diler. Artık güler yüzü sayesinde halk tarafından daha çok sevilmeye başlar.
Kitapta özellikle gülme, mutluluk ve sevinç üzerine durulması çocuklar açısından oldukça önemli ayrıca kitabın sonuna doğru güler yüz kavramının karşımıza çıkması ve olumlu sonuçları da çocukların kişiliğinde ve sosyal hayatında olumlu etkileri olmasına yardımcı olacaktır.
2016’da Türkiye’de mağdurun tecavüz suçlusu ile evlendirilmesi hâlinde tecavüz edenin cezasını ortadan kaldıracak olan cinsel istismar yasa tasarısı meclise sunulmuştu ve bu önerge tartışılmıştı fakat kadınların ve halkın tepkisiyle önerge geri çekildi. Bu yasa şimdi de Lübnan’da uygulanıyor. Lübnan halkı ve aktivistler bu yasanın yürürlükten kaldırılması için uzun süredir mücadele veriyorlar.
Aktivistler, 6 Aralık 2016’da Lübnan’ın başkenti Beyrut’un merkezinde ceza kanununun 522. Maddesine karşı protesto gösterileri düzenlediler. Fotoğraflar: Bilal Hussein / Patrick Baz
Ortadoğu ve Afrika’nın bir bölümünde, mahkemeler tecavüz suçlularını mağdurla evlenmeleri durumunda serbest bırakabilirler. Lübnan’ın ABAAD -cinsiyet eşitliği için yardım merkezi- savunucularından toplumsal cinsiyet eşitliği için mücadele veren Alia Awada isteklerinin; “kurtulanların namusunu korumak şöyle dursun, bir suçlu gibi davranmalarına sebep olan bu yasanın yürürlükten kaldırılması” olduğunu söyledi.
2012’nin Mart ayında 16 yaşındaki Faslı Amina Filali isimli bir kız çocuğu, kendisine tecavüz eden kişiyle zorla evlendirildikten sonra intihar etti.
Raporlara göre, Larache’de yaşadığı mahallenin aşağısındaki sokakta yürürken saldırıya uğradı. Saldırgan babası olarak rapor edildiği hâlde, kurbanıyla evlenmesi hâlinde hapis cezasından kurtulacağı iddia edilen tecavüz suçlusuna yarayacak olan bu yasa ile uzlaşınca, savcı Filali ve tecavüz suçlusunun evlenmelerini önerdi.
Fas ceza kanununun 475. maddesi olarak bilinen yasa, kadın hakları aktivistlerine göre tecavüze uğrayan kişinin namusunu koruma aracı olarak kuruldu. Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki birçok ülkede olduğu gibi Fas’ın muhafazakâr kesimlerinde de, bir kadın evlilik dışı cinsel ilişkide bulunursa -saldırıya uğrasa bile- kendisi de ailesi de lekeli ve şerefsiz olarak görülüyor ve halk tarafından dışlanıyor.
Ama Filali, korunmak yerine, bir zamanlar ona şiddet uygulayarak merhametsizce davranan saldırganla evlendirildi. Bunun üzerine, fare zehiri içerek kendini öldürdü. 2 yıl sonra, Filali’nin ölümü üzerine halkın feryadını takiben, Fas parlamentosu 475. maddeyi yürürlükten kaldırdı.
Fas’ın kararına benzer bir yasa Lübnan’a ulaştığında kâr amacı gütmeyen toplumsal cinsiyet eşitliği yardım merkezi ABAAD’daki aktivistler de onlardan ilham aldı. Onlar, Filali’nin başına gelen olaylara benzer vakaların yaşanmaması ve onları durdurmak adına 522. maddenin yürürlükten kaldırılmasını sağlamak için bir adım atmaları gerektiğini biliyorlardı. 2016’nın Aralık ayında, ABAAD yasanın yürürlükten kaldırılması için ülkenin parlamentosuna talepte bulunup saldırı ile ilgili kampanya başlattı.
Tecavüze uğrayanların faillerle evlenmelerini emreden Lübnan’daki mahkemelerin sıklığı konusunda güvenilir istatistikler bulunmamakla birlikte, ABAAD tarafından yapılan araştırmalara göre, ankete katılan kişilerin yüzde 30’u tecavüze uğrayan kadınları tanıdığını ve onların saldırganları ile evlenmeye zorlandıklarını söyledi.
Women & Girls dergisi, ABAAD savunucusu ve kampanya müdürü Alia Awada ile namus konusu ve 522. maddenin kaldırılmasına ilişkin kampanya hakkında konuştu.
Women & Girls: Lübnan’da tecavüze uğrayan bir kadının tecavüz suçlusu ile evlenmek zorunda kalması olayı ne zaman başladı?
Alia Awada: Evlenmemiş bir kadın tecavüze uğradığında ve dava mahkemeye sunulduğunda hâkim, kadın ve ailesine faille evlenerek namusunu koruması önerisinde bulundu. Her üç taraf da -yargıç, kızın ailesi ve fail- evlilik önerisine katıldıklarını söyledi. Kadına bu konuda baskı yapmaları, kadının zorla kendisine tecavüz eden kişiyle evlenmesini sağlayacaktır çünkü Lübnan’da bir kadın tecavüze uğrarsa gelecekte kimse onunla evlenmeyecek ve herkes onun namusundan bahsediyor olacak. Normal bir hayata asla sahip olamayacak. Ailesi faille evlenmesi için ona baskı yapacaktır çünkü aynı zamanda bunu kendilerinin namusları ve şerefleri için de bir koruma olarak görüyorlar.
(ABAAD’da), 522. maddenin kaldırılmasının yalnızca çalışmalarımızın başlangıcı olduğunu söylüyoruz. Gerçek görev, düşünceleri değiştiren olay yerinde. Yüksek sesle “tecavüz insanlık suçudur” diyorlar, beyaz elbisenin tecavüzü aklamayacağını söylüyorlar. Bu, kadınların toplumumuzda toplumsal normların ve tecavüz yasalarının mağduru olduklarını söylemekle ilgilidir.
Kadınların bekaretlerinden daha değerli olduğu fikrini nasıl değiştiriyorsunuz?
Başlangıç noktası, insanlara tecavüzün diğer suçlara benzemediğine, bunun bir insanlık suçu olduğuna ikna etmektir. İnsanları, tecavüz ile toplumun bir kadının şerefine saydığı şey arasında açık bir fark olduğuna inanmaya teşvik etmeliyiz. Zira bekaret kaybı ile tecavüze uğramak arasında büyük bir fark var.
Biz (ABAAD’da), toplumun 522. maddenin mağdurlarını ve tecavüz mağdurlarını nasıl gördüğünü merak ediyorduk. Lübnan’ın dört bir yanından 1.000 kişinin katıldığı bir anket yaptık. Ankete katılan nüfusun yalnızca yüzde 1’inin 522. maddeyi tanıdığının tam olarak farkındaydık. Yasadan bahsedildiğinde ankete katılan insanların yüzde 85’i mağdurun haysiyetini tehlikeye attığını düşündükleri için mağdura faille evlenmeye yönelik baskılar artıyor. İnsanlara yasalar hakkında bilgi verdikten sonra bunun ne anlama geldiğini öğrenince gerçekten şaşırdılar ve yasanın kabul edilebilir olduğunu düşünmediler.
522. maddenin yürürlükten kaldırılması önemli olsa da, daha da önemli olan; toplumların zihniyetleri üzerinde çalışmak ve yeryüzünde olmaktır. Ailelere ilk olarak öğretilmesi gereken şu; eğer kız kardeşin ya da kızın tecavüze uğrarsa bu onun suçu değil. İkinci olarak; mağdurun tecavüz edenle evlenmeyi reddetme hakkı vardır. Üçüncü olarak da; tecavüz bir suçtur ve tecavüz edenler de suçludur.
Toplumun tecavüz edene bakış açısı nasıl?
İlk zamanlar erkek utanırdı ama hapisten çıktıktan sonra toplum onun ne yaptığı hakkında her şeyi unutur. İnsanlar kadını hatalı görüyor, tecavüz edeni suçlamıyorlar.
Burası, feminist ve kadın hakları kuruluşlarının uzun mesafe için bir adım atmaları gereken yerdir. Toplumu bir ya da iki yıllık bir kampanyaya dayalı olarak değiştiremeyiz. Tecavüzden hayatta kalan kadınların olduğunu ve onların yanlış bir şey yapmadıklarını söyleyerek başlamalıyız. Kadına yönelik her seviyedeki onursuzluk ve toplumsal normlarla ilgili bir tartışmaya başlamamız gerekir. MENA (Orta Doğu ve Kuzey Afrika) bölgelerinde, kadınların sosyal, ekonomik, siyasi haklar veya vücutlarını kontrol etme hakkı gibi lüks özellikleri yoktur, biz bu sosyal ve yasal haklara sahip değiliz. Lübnan’da toplum ve kadın haklarına dair görüşler hakkında konuşmamız gerekiyor – biz (kadın hakları ile ilgili) doğru yolda değiliz.
ABAAD 522. maddeyi nasıl yürürlükten kaldırmayı planlıyor?
7 ay önce, yasayı yürürlükten kaldırtmak için dikkatli ve pozitif bir yol izlemeyi düşünmeye başladık. Güçlü olmamız gerektiğini biliyorduk ve akıllı davranmamız gerekiyordu çünkü halkı tarafımıza çekebilseydik, bu yasanın kaldırılmasına destek veren bir orduya sahip olurduk.
İki aşamalı olarak çok güçlü bir kampanya hazırladık. Öncelikle insanların kalbine dokunabilen görsel ve işitsel materyalleri içeren bir kamuoyu kampanyamız vardı. 522. madde hakkında bir video yayınladık ve 2 milyondan fazla görüş aldık.
Toplum düzeyinde bir dizi etkinlik de yaptık. Örneğin; Lübnan’daki en popüler takımın 522. maddenin kaldırılmasını destekleyen futbol karşılaşmasını bir araya getirdik. Lübnan’da en tanınmış gazetecilerin bazıları kadınlardı, onları da getirtip bu maçın 522. maddenin kaldırılmasını desteklediğini açıkladık ve maç kapakta yer aldı. Ondan sonra, herkes 522. maddenin kaldırılmasını istediklerinden bahsediyordu.
Beni gerçekten gururlandıran şey; kampanyamız hakkında bizi soran Orta Doğu’daki kadın hakları örgütlerinden gelen çağrıları aldık. Tunus’da da aynı yasa yürürlükte (Madde 277) ve Tunus halkı da kampanyamızı yasalarının kaldırılmasını talep etmek için kullanmaya başlamışlardı.
Hayvanların kullanılması ve sömürüsü, insanlık tarihi kadar eski bir gerçek. İnsan, diğer türler içinde kendini en üst statüye koyarak, diğer canlılara karşı hâkimiyet kurmuştu. Yerleşik hayata geçmesiyle beraber, ulaşım, taşımacılık, üretim vegündelik işlerine yardımcı olması açısından hayvanların insan hayatı içerisinde önemi arttı.
Aradan geçen yüzyıllar ve sanayi devrimiyle, hayvanların sömürülmesi bitmedi, boyut değiştirdi. Hayvanlar ve hayvansal ürünler, gıda, giyim, kozmetik, farmakoloji, eğlence gibi sektörlerde bir endüstri biçimi haline geldi. “Güçlü olan haklıdır” mottosunun hüküm sürdüğü dünya düzeyinde sistem “zayıf” olanı kullanmayı, sömürmeyi ve yok etmeyi kendinde hak olarak görüyor.
Başka iklimler ve coğrafyalarda yaşayan yabani hayvanları, modern çağ içerisinde insanlara sunma fikri ile (yıllar sonra tüm insanlığın çok utanacağı!) sirkler ve hayvanat bahçeleri ortaya çıktı. Sirk ve gösteri merkezlerindeki hayvanları izlerken göremeyeceğiniz tek şey, doğalarından koparılmış ve yaşamları boyunca hapsedilmiş hayvanların, yıllardır çektiği acı ve ızdıraplardır. Parlak ışıkların ve eğlencenin arkasına baktığınızda ise kırbaç, tasma, çelik kancalı sopa, elektrik şoku gibi materyaller kullanılan, sizi eğlendirmeye mahkum hayvanların çaresizliği vardır. Nasıl ki; 19. yüzyılda siyahi insanların köleliği ve etiklikten yoksun şekilde hapsedilmeleri yasal ve “normal” görülüp daha sonra bu rezillik yasalar nezdinde yasaklandı ise; hayvanlar için bu zulüm de er ya da geç anlaşılacaktır.
50’li yıllardan itibaren her eve girmeye başlayan televizyon, izleyenleri ekran başına kilitlemek ve onlara farklı dünyalar sunma amacıyla çocuk ve aile merkezli televizyon dizileri üretmeye başladı. Özellikle 60’lı yıllarda hayvanların kullanıldığı diziler çok sevildi. Türkiye’de daha geç yayınlanmaya başlayan bu seriler, yıllarca devam etti. Yıllarca medyada hayvanlar sömürüldü ve sömürülmeye devam ediyor. Bu dizilerden birkaçını şöyle derledik:
Flipper (1964-1967)
Amerika’da 60’lı yıllarda çekilen, Türkiye’de de çeşitli aralıklarda yayınlanıp çok popüler olan bir diziydi. Bir sahil kasabasında geçen dizide yunus balığı olan Flipper, bir aile ve özellikle o ailenin küçük çocuğu ile yakın bir ilişki içerisindedir. Her bölümde, silah, uyuşturucu kaçakçılığı vs. yapan farklı kötü adam tipleri, bölümün konusunu oluşturur. Konuşmak dışında her türlü meziyete sahip olan Flipper, kötü olayları önceden sezer ve ailenin yanına gelerek türlü hareketlerle olayı anlatmaya çalışır.
Dizinin, geniş kitlelerce sevilip izlenmesi ardından birçok benzeri film ve dizinin çekilmesine de yol açmıştır. Özellikle ikinci versiyonu olan film “Flipper The New Adventures”, Flipper’ı asıl popülaritesine ulaştırmıştır.
Bu şaşalı tv görüntülerinin ve sürekli gülümsüyormuş gibi görünen yüz ifadelerinin aksine, dizide yer alan yunuslar çok kötü koşullar altında yaşıyorlardı. Kendi doğal ortamlarından çok uzakta, daracık havuzlarda, binbir türlü eziyetle eğitiliyordu. Flipper sonrasında dizinin popülerliği ile doğru orantılı olarak insanların yunuslar ile iletişime geçme istekleri de artmış. Bu isteklerin sonucunda, yunusların gösteri amaçlı kullanıldığı dolphinariumlar açılmış.
Richard O’Barry (AP Photo/Lynne Sladky)
Flipper’i (daha doğrusu dizideki 5 farklı yunusu) yakalayıp eğiten ve dizide de veteriner rolünde yer alan Richard O’Barry, yunuslardan birinin kendi kollarında nefesini tutarak intihar etmesi sonucunda yapılan yanlışın farkına varmış. Diğer yunusları serbest bırakırken yakalanan O’Barry, eğitmenliğini bir kenara bırakarak, yunuslarla ilgili aktivist hareketine başlamış. Günümüzde hala sürdürdüğü mücadelesini ve Japonya’daki yunus balığı katliamını konu alan The Coveadlı belgeselle, yaşanan gerçekleri geniş kitlelere duyurdu. Sonunda sinirlerinize ve göz yaşlarınıza hakim olamayacağınız belgeselin Oscar dahil birçok önemli ödülü bulunuyor.
Lassie (1954-1974)
Yaklaşık 20 sezon boyunca yayınlanan Lessie’nin, sonradan Türkiye’de de gösterilen yeni versiyonları çekilmiştir. Collie de denilen İskoç çoban köpeği cinsindeki Lassie, Flipper’daki gibi kötü olayları koşup sahibine haber vermesi ile bilinir. Ünlü replik “Sanırım Lassie bize birşey anlatmaya çalışıyor” dizinin hemen her bölümünde kullanılır.
Dizinin çekim yapıldığı yıllar boyunca birden fazla colie cinsi köpek kullanılmış. Hepsi ayrı bir harekete, bir olaya duyarlı olan köpekler, senaryoda gereken role ve yapılan işe göre oynatılıyormuş. Dizi başladığında kullanılan ilk köpek Pal, 11 yıl boyunca dizi ve film setlerinde kullanılmış. Yaşlanıp emekli olan Pal’ın yavrusunu, onun yerine geçirerek “Lassie” efsanesini devam ettirmişler.
Skippy the Bush Kangaroo (1968-1970)
Flipper’daki yunusun kanguru versiyonu olan dizi, Avustralya’da çekildi. Çocuk karakter Matt’le birlikte maceradan maceraya atılan Kanguru Skippy, telepatik bir iletişimle insanlara kötü olayları önceden haber verir. 90 bölüm çekilmesine rağmen uluslararası popülarite elde eden ve birçok ülkede gösterilen dizi, çocukları, hayvanların neleri yapabilip neleri yapamayacakları konusunda yanılttığı düşüncesiyle İsveç’te yasaklanmıştır.
Normalde hızla koşan, köşeli pençeleri ve güçlü çene ve diş yapısına sahip olan kanguruları ehlileştirmek hayli güçtür. 9 metreye kadar ulaşabilen boylarının aksine Skippy, küçük bir kanguru türüdür. Dizilerin çekim zorlukları, sürekli yapılan tekrar çekimleri ve sıcak hava şartlarında Skippy’nin nasıl rolü için nasıl eğitildiğini bilemiyoruz.
Gentle Ben (1967-1969)
Çocuk ve yardımcı dost hayvan arkadaşı konseptli bir diğer dizi, Türkiye’de de “Ayı ve Ben” adıyla 1974-1975 yıllarında gösterilen Gentle Ben. dizide, Florida’da bir orman korucusu, oğlu Mark, karısı ve evin kocaman siyah ayısı Ben’in yaşadığı olaylar anlatılır. Ayı Ben, Matt’i insanların ve hayvanların saldırılarından korur. Walt Morey’in 1965 yılında yayınlanan çocuk kitabından uyarlanan dizide temel konu, ayı ile çocuğun dostluğudur.
Lassie’de olduğu gibi Ben’i de davranışlarına göre birçok ayı oynar. Florida’da uygun ayı bulmak zor olduğu, Amerika’da bulunan ayıların tüylerinin inceliği sebebiyle kamerada fotojenik görünmedikleri düşüncesiyle, siyah tüylü ayılar Kanada’dan getirtilir. Doğal ortamlarından kopartıldıkları yetmezmiş gibi, zarar vermesin diye dişleri sökülür. Ayıların birbirlerine benzemeleri için, bazılarının tüyleri sprey boyalarla boyanır. Ayıların ’stres yönetimi’ ve ‘insanlara saygı’ eğitimlerinden (!) geçtiklerini söylememe bile gerek yok sanırım.
Gösterinin doğaya ve ailenin değerlerine saygıyı teşvik ettiği için övgüde bulunulduğu halde, vahşi ayının insanlarla olan etkileşimini gerçekçi olmayan bir şekilde tasvir ettiği için bazı kesimlerce eleştirilmiştir. PTA Dergisi, dizi devam ederken çocukları ve yetişkinleri, dizideki gibi ayılarla oynama ve onları besleme konusunda uyarmış. İsveç, çocukların vahşi ayılarla iletişim kurma ve oyun oynamaya teşvik ettiği gerekçesiyle, Gentle Ben dizisini de yasaklamıştır.
İnsanlarla yüzde 99 DNA benzerlikleri bulunan maymunlar, karşılaştıkları davranışlar ve öğretiler sayesinde, çevresel değişikliklere daha kolay tepki verir. Şempanze Çarli de, doğasından koparıldıktan sonra insanlaştırılmış ve kendi türünün özelliklerini ve diğer şempanzelerle iletişim kurma becerisini kaybedip kendi ortamında yaşayamayacak hale gelmişti. Bildiğimiz kadarıyla Çarli, şu anda İngiltere’de bir rehabilitasyon merkezinde, üzerinde yaratılan tahribattan kurtulmaya çalışıyor.
Camille Claudel,ataerkinin baskılarına boyun eğmeyen ve bu yüzden yaşamının dışına itilen bir kadın. Tarih onu deli olarak yazarken yapılanların bahsini etmedi. Oysa sanata tutkun olmak delilik değildi. Nihayetinde ben de tarih okumaları yapmaya başladığımdan beri ne zaman ki ataerkil tarih bir kadına deli dese, ben o deli kadına yakın hissettim kendimi, ruhumda ona yer açtım…
İlginç ve belki de kozmik sayılabilecek olan ise ataerkiden rahatsız olan kadınlar, yüzyıllar sonra buluyor birbirini, bir şekilde dokunuyor birbirinin hayatına. Tıpkı zorlukları göze alıp tiyatro tutkusunun peşinden giden Ebru Sağay’ın, sanat tutkusu yüzünden dışlanan Camille’e sahneden selam etmesi gibi.
Ebru Sağay, tiyatro aşkının peşine düşerek Tiyatro Nienor’ukurdu ve şahane bir ekiple, çoğu kez sınırları aşan şahane işler yapıyor. Camille ise ilk olarak 2009 Ekim’de, İzmir İsmet İnönü Sanat Merkezinde oynandı. Tek kişilik oyun, tüm sezon sahnelendi. 2010’da da İstanbul, Foça, Urla ve sonra 2011’de İngiltere turnesinde seyirciyle buluştu. Bu, oyunun son sahnelenişiydi.
Eda Erdem’in yazdığı, Kaan Basmacıoğlu’nun yönetip sahne tasarımını İlker Şahin’in yaptığı, müzik kısmında ise Aykut Beysi’nin isminin yer aldığı ve daha başka pek çok isimle hayata geçen iki perdelik oyun, Ebru Sağay’ın büyüleyen performansıyla Camille’i sahnede bir kez daha ölümsüzleştirdi.
İyi haber ise Camille’iyıllar sonra yeniden izleyebilecek olmak. Belediyenin ısrarı ve desteği ile bu büyüleyici yaşam, yeniden hatırlatacak kendini. Oyun, 9 Mart Perşembe, saat 20.00’de Bergama Kültür Merkezinde bir kez daha seyirciyle buluşacak. Okununca dahi insanı sarsan bir hayatı, izlemek kaçırılmayacak kadar değerli. Ayrıca Camille’in, İzmir’in diğer kentlerinde de gösterilmesi planlanıyor.
Bu, iki kadının kozmik rastlantısı ve birinin diğerine selamı aslında. Tutkusunun peşinde acılar çeken Camille’in, tutkusunun peşinde zorluklarla mücadele eden Ebru Sağay tarafından canlandırılması ise her şeyi daha büyülü kılıyor. Kadınların sanat yolunda geçirdiği süreç yüzyıllardır aynı. Şiddeti farklılaşabiliyor ama engel sürekli orada duruyor. Bunun yanı sıra mücadele de asla bitmiyor, kadınlar erkeğin tekeline aldığı her şeye meydan okuyor ve pes edecek gibi durmuyor. Bunu yüzyıllar öncesine gidip Camille’in hayatından okuyabilirsiniz ya da Ebru Sağay’ı tanıyıp oyununu izleyerek anlayabilirsiniz.
İsrail’in ördüğü Batı Şeria duvarının karşısında olan otelin adı Türkçe “Duvarla Çevrili” anlamına gelen “Walled Off“.
Gerçek ismi ve kimliği gizli olan İngiltere’nin ünlü sokak sanatçısı Banksy, İsrail’in işgali altındaki Filistin’in Batı Şeria bölgesinde ayrım duvarının dibinde içini kendisinin tasarladığı bir otel açtı. Dokuz oda ve bir suitten oluşan otelin finansmanını da üstlenen gizemli sanatçı, otel için “dünyanın en kötü manzaralı oteli” diyor.
Hürriyet’te yer alan habere göre, gizlice yaptığı grafiti ve duvar resimleriyle çağın en önemli sokak sanatçılarından olan Banksy bu defa bir sanat eserini andıran otel projesiyle Batı Şeria’nın Beytüllahim kentinde ortaya çıktı.
Banksy, 14 ay süren bir çalışmanın ardından “Ayrım Duvarı”ndaki İsrail’e ait bir gözleme kulesinin hemen karşısında yer alan bir seramik atölyesini otele çevirmiş. Dokuz oda ve bir suitten oluşan otelin finansmanını da üstlenen gizemli sanatçı, otel için “dünyanın en kötü manzaralı oteli” diyor. Odalar güvenlik kulesinin yanı sıra Banksy’nin daha önce yaptığı çizimlerin de bulunduğu duvarı görüyor.
14 ayda gizlice tasarlandı
Türkçe’de “duvarla çevrili” manasındaki The Walled Off Hotel’in Müdürü Visam Selsa, İsrail’in Batı Şeria topraklarını ayırmak amacıyla inşa ettiği duvar manzaralı olduğunu belirterek, “Otelin neresinden bakarsanız bakın etrafınızda 2002’de inşa edilen duvarı göreceksiniz” dedi. Otel, Batı Şeria’nın İsrail kontrolündeki bir bölgede inşa edildiğinden İsrail ve Filistinlilerin yanı sıra dünyanın dört bir yanından ziyaretçi çekmesi bekleniyor. 9 oda ve bir kral suitten oluşan otelde en ucuz gecelemenin 30 dolar olacağı belirtiliyor. Selsa, sanatçı Banksy’nin gerçek kimliğinin bilinmediğini hatırlatarak, 14 ay boyunca gizlilik içerisinde günde 12-14 saat çalıştıklarını, otelin içerisindeki eşyaların dekorasyonu dahil her şeyin Banksy’nin gözetiminde yapıldığını aktardı.
İsrail – Filistin müzesi
Otel, ziyaretçileri kapısının önünde otel görevlisi gibi tasarlanmış bir maymun maketi tarafından karşılanıyor. Binanın en dikkat çekici yerlerinden biri üç numaralı oda. İki kişilik yatağın başucunda İsrailli güvenlik güçleriyle Filistinlileri yastık kavgası yaparken gösteren bir duvar resmi dikkat çekiyor. Restoranın duvarı ise Filistin-İsrail çatışmalarını hatırlatan bir anıta dönüştürülmüş gibi. Güvenlik kameraları, Filistinli sapanları, çekiçler… “Duvarla Çevrili” otel, bir otelden ziyade insana çağdaş bir müze havası yaşatıyor.
İsrail’in ördüğü Batı Şeria duvarının karşısında olan otelin adı Türkçe “Duvarla Çevrili” anlamına gelen “Walled Off”.
Kim olduğu bilinmiyor
İngiliz sokak sanatçısı olarak bilinen Banksy’nin gerçek kimliği hâlâ tartışma konusu. Başta İngiltere olmak üzere farklı ülkelerde çarpıcı duvar resimleriyle bilinen Banksy, “gerilla ressam” diye biliniyor. Çalışmalarında savaş karşıtı, çevreci, insan ve hayvan haklarını savunan, tüketim çılgınlığını eleştiren mesajlarıyla dikkat çekiyor. Geçen yıl Londra’daki Quinn Mary Üniversitesi tarafından uzmanların suçluların yerlerini tespit etmekte kullanılan “coğrafi profillendirme” yöntemiyle Banksy’nin Robin Gunningham olduğunu iddia etmişlerdi. Ancak bu iddia hâlâ kanıtlanmış değil. Dünyadaki kurulu düzeni eleştiren eserleriyle milyonlarca dolar kazanan Banksy, şimdi ise pek turistik olmayan bir yerde sanat eseri gibi tasarladığı ticari bir otelle gündeme geliyor.
Bugün filozof, devrimci, Marksist, ajitatör, tarihin en cesur ve asla baş eğmeyen, “fırtınalar içinde en neşeli yaşamı yaşıyorum” diyen Rosa Luxemburg’un doğum günü.
5 Mart 1871’de (Zürih Üniversitesine verdiği belgede doğum tarihini bu şekilde belirtmiştir) Polonya’nın Zamosc şehrinde doğar. Yahudi bir ailenin beş çocuğundan en küçükleridir. Babası Eduardo Luxemburg saygın bir tüccar, annesi Lina ise oldukça aydın bir çevreden gelmiştir. Rosa, ağırlıklı olarak Lehçe konuşulan ve başka dil, din ve kültürlere ilginin desteklendiği bir evde, hayata her çocuk gibi neşeli başlar. 5 yaşındayken kalçasında meydana gelen bir rahatsızlık nedeniyle 9 yaşına kadar evde eğitim görür.
O dönemde devletin yüksek eğitim kurumlarına çoğunlukla Rus memur ve subay çocukları alınır, Yahudi ve Leh ailelerin çocuklarına ise katı bir sınırlama uygulanır. Buna rağmen Rosa, 1880 yılında Varşova II. Kız Lisesine başlar. Resmi dilin Rusça olduğu kurumda, öğrencilerin kendi aralarında Lehçe konuşmaları yasaktır. Daha o dönemlerde dik başlılığı ve cesur tavırlarıyla dikkat çeken Rosa’nın yazdığı Lehçe bir şiir okulda ve başka eğitim kurumlarında elden ele dolaşmaya başlar ve oldukça hararetli tartışmalara sebep olur.
“… Zira yoksulluğa ve bilgisizliğe Mahkûm olanlar Gülmeyi ve neşeyi bilmezler. Bütün dertleri, Bütün gizli ve acı gözyaşlarını Tokların vicdanına yüklemek istiyorum, Ve yaptıkları her şeyin intikamını almak.”
1887 yılında okulu üstün başarıyla bitiren Rosa’ya “politik güvenilirliği” olmadığı gerekçesiyle altın madalya verilmez. Liseden itibaren illegal grupların içinde yer alan Rosa yasaklı yayınları okur, Yahudi kıyımlarının yeniden başladığı ülkesindeki dayanılmaz şartlara karşı eleştirel düşüncelere yönelir. Ülkesindeki üniversitelere kadınlar alınmadığından Batı Avrupa’da yükseköğrenimine başlamak için kendisine Polonya pasaportu çıkarır. Çocukluğundan beri bitki ve hayvanlara özel bir düşkünlüğü olan Rosa, 19 Ekim 1899’da Zürih üniversitesinin Fen Bilimleri bölümüne kaydolur. Burada genel zooloji derslerine devam eder.
Kurucularından olduğu SDKP’nin (Polonya Krallığı Sosyal Demokrasisi) yayın organı olan İşçi Davası gazetesinde R. Kruszynska takma adıyla sayısız makale yazar. Hayatında ilk kez bir yayın organının sorumluluğunu üstlenir. O dönemde de erkek egemen siyaset baskın olduğundan Rosa’nın fikirlerine ve eleştirilerine çoğu zaman diğer partiler tarafından çok sert hakaretler ve eleştiriler gelir. 14 Mayıs tarihli Naprzod’da (ileri) kendisinden “Histerik ve eli maşalı kadın bozuntusu” olarak bahsedilir. Halklar arasında çatışmalara sebep olduğu gerekçesiyle milliyetçiliğe uzak duran Rosa, ulusal özgürlüğün, sosyal halkların mücadelesine tabi olması gerektiğini savunduğu için, II. Enternasyonel içindeki sosyal demokratlar tarafından hoşgörüsüzlükle suçlanır. Bunlar Rosa’nın cesaretini kaybetmesine kesinlikle engel olmaz.
Üniversite eğitimini doktora ünvanıyla tamamladıktan sonra Berlin’e yerleşir ve burada Alman Sosyal demokrasisinin parti yönetimiyle bağlantı kurar. Yukarı Silezya’da Polonyalı işçiler arasında çalışmalarına başlar. 5 Haziran’da ilk seçim konuşmasını yapar. Sonraki seçim konuşmalarından Leo Jogiches’e yazdığı bir mektupta şöyle bahseder: “Dün Goldberg’de her şey harikaydı. O kadar çok insan gelmişti ki giriş katındaki salonun etrafında duranlar ve pencerelerden bakanlar içerdekilerden fazlaydı…”
25 Eylül’de aldığı bir telgrafla Dresden’e çağırılan Rosa’dan Saksonya İşçi Gazetesinin yazı işleri sorumlusu olması istenir. Rosa Luxemburg o dönemde böyle bir göreve getirilen ilk kadındır. 1903 yılında halka açık bir toplantıda “majestelerine hakaret ettiği” gerekçesiyle Ocak 1904’te üç ay hapis cezasına çarptırılır. İçerdeki tek probleminin ayda yalnızca bir mektup yazmasına izin verilmesi olduğunu söyleyen Rosa, içerde olduğu süre boyunca günlük politikadan uzak durmaya çalışır.
Rosa Luxemburg 35. yaş gününden bir gün önce; Varşova Kamu güvenliğinin ve Asayiş Bakanlığının Mart 1906 tarihli gizli raporunda, illegal sosyal demokrat partisinin üyesi olmak, köylü ayaklanmalarını kışkırtmak ve illegal SDKP’nin gizli matbaasını yönetmek suçlarından Leo Jogiches ile birlikte tutuklanıp nezarethaneye koyulur. Daha sonra buradan Pawiak kadın hapishanesine nakledilir.
Arkadaşlarının onu içerden çıkarma çabalarına rağmen Rosa kesinlikle af dilemeyi düşünmez. İçerde günlük gezintilerini yapmaya, dış dünyayla ilişki kurmaya, broşür ve makaleler yazmaya devam eder. Nisan sonunda siyasi sanık olarak askeri mahkemeye çıkarılan Rosa, Varşova kalesinin X. suruna nakledilince tutukluluk koşulları oldukça kötüleşir. Rosa’yı 27 Mayıs’ta muayene eden doktorun, “gerekli hijyen ve perhiz koşullarına ihtiyacı olduğunu” belirttiği raporu bir miktar rüşvetin de yardımıyla yüzbaşına ulaştırılır. 28 Haziran 1906’da soruşturma bitene kadar Varşova’da kalması koşuluyla serbest bırakılır.
Rosa aslında ilgilenmediği kadın sorununa en yakın arkadaşlarından biri olan Clara Zetkin’den etkilenerek ilgi göstermeye ve konferanslara katılmaya başlar. Rosa, daha sonra SDP’nin milliyetçi eğilime yönelmesi nedeniyle partiyle olan tüm ilişkisini keser. 25 Eylül 1913’te Feehenhaim’da yaptığı bir konuşmadan dolayı ulusalcı gazetenin dikkatini çeker.
Karalama kampanyası başlatan Frankfurt Gözcüsü gazetesi, savcılığı Rosa’ya karşı vatana ihanet gerekçesiyle dava açmaya çağırır. Bunu fırsat bilen Başsavcı 30 Eylül’de Rosa’ya karşı ön soruşturma başlatır ve 27 Kasım’da iddianame hazırlar. Açılan davanın ilk duruşması 20 Şubat 1914’te yapılır. Kanunlara ve devlet düzenine karşı itaatsizliğe teşvikle suçlanır Rosa. Gazetenin redaktörü sadece 27 Eylül 1913 tarihli sayısından alıntıladığı cümleyi söyleyebilir. Söz konusu toplantıda bulunan devriye polisi ise iddianamede belirtilen sözleri duymadığını söyler ve kanıtlar yetersiz kalır. Rosa yaptığı etkileyici savunmasının sonunda hâkimlere şöyle seslenir:
“Günahkârlardan bir tanesinin olsun cezadan korkarak kaçtığını hiç duydunuz mu? Verdiğiniz dünya kadar cezanın herhangi bir sosyal demokratın bocalamasına yol açtığına veya görev duygusunu sarstığına gerçekten inanıyor musunuz? Hayır, bizim eserimiz, sizin maddelerinize gülüp geçer ve tüm savcıların inadına gelişip güçlenir! … Sayın Savcı, size inanıyorum, siz kaçardınız. Ama bir sosyal demokrat kaçmaz! Bir sosyal demokrat kendi eylemlerini yadsımaz ve sizin vereceğiniz cezayı gülerek karşılar. Haydi, şimdi beni cezalandırın!”
Rosa iki saat süren davada bir yıl hapis cezasına çarptırılır ve mahkeme masraflarını ödemek zorunda bırakılır.
Tarihin yaprakları ilerler. Savaş karşıtı devrim yüzünü gösterir. 5 Ağustos 1914’te Karl Liebknecht ile birlikte Enternasyonal grubunu kuran Rosa Luxemburg, ceza celbine ve sağlık durumunun kötü olmasına rağmen toplantılara ısrarla katılmaya devam eder. Hiçbir şey onu büyük bir disiplinle çalışmaktan alıkoymaz. İstirahat edecek zamanı yoktur. Devrimci hareketin ve Spartaküs grubunun durmak bilmeyen lideri, Karl Liebknecht ile sık sık görüşür. Rosa, 8 Temmuz 1916’da, grev çağrısında bulunması ve 1 Mayıs’ta gösteriye katılmış olması gerekçesiyle iki polis memuru tarafından yatak odasına zorla girilerek tutuklanır.
Hücresi küçük ve pis, tuvaletinin ise suyu yoktur. Kadınlar için avlu olmadığından gezinti yapamaz. Hapishanede bile tek amacı Spartaküs grubunu desteklemek ve daha fazla insanı savaşa karşı harekete geçirmektir. Koşulları ne olursa olsun bir an bile devrimden vazgeçmeyen bu kadın inandığı yolda emin adımlarla yürümeye devam eder. 26 Ekim’de nakledildiği Wronke kalesinde koşulları biraz olsun iyileştirilebilmiştir. Günlük gezintilerini yapıp mektup yazmaya yeniden başlar. 22 Temmuz günü ansızın Breslau hapishanesine aktarılır. 7 Kasım 1918’de özgürlüğüne kavuşan Rosa, 8 Kasım’da Breslau’daki gösterilere katılır. Tam da ondan beklendiği gibi devrimin sürdürülmesi için büyük heyecan ve cesaretle durmaksızın çalışmaya başlar.
31 Aralık 1918 günü Alman Komünist Partisinin kuruluş toplantısında son konuşmasını yapar. 15 Ocak 1919’da Rosa Luxemburg ve Karl Liebknecht Berlin’de tutuklanır. Karl Liebknecht ağır işkencelerden sonra vurularak öldürülür. Rosa ise kaldığı otelden dışarıya sürüklenerek, hakaret edilerek çıkarılır ve dövülerek arabaya koyulur. Arabada aldığı darbeler yüzünden ölen Rosa Luxemburg, Landwehr kanalına atılır. 31 Mayıs 1919’da kanaldaki havuzlardan birinde bir kadın cesedi bulunur. Mathilde Jacob, elbisesinden geriye kalanlar ve madalyonu sayesinde teşhis eder Rosa Luxemburg’u. 13 Haziran 1919 Friedrichsfelde mezarlığına Karl Liebknecht’in yanına defnedilir. Hayatını sosyalizme adayan, adı devrimin tarihinde sonsuza kadar yazacak olan Rosa Luxemburg’un “içinde herkesi sevmesine izin verilecek bir toplum düzeni” olan ideali hepimizin ideali olmalıdır.
“Burada Rosa Luxemburg gömülü Polonyalı bir Yahudi kadın Alman işçilerinin öncü savaşçısı Alman sömürücülerinin emriyle öldürüldü Ezilenler, gömün ayrılıklarınızı!”
Bertolt Brecht
Kaynak: Rosa Luxemburg Her şeye rağmen, tutkuyla yaşamak / Annelies Laschitza / Yordam kitap