Ana Sayfa Blog Sayfa 343

Ankara’da 21 Şubat Dünya Anadil Günü etkinliği: 26 Şubat’ta Yeni Sahne’de!

21 Şubat Dünya Anadil Günü vesilesiyle 26 Şubat Pazar günü saat 17.30’da Kızılay’da bulunan Ankara Yeni Sahne’de etkinlik düzenlenecek. AKA-DER’in “Anadil yüreğin kapısıdır” başlığıyla düzenlediği etkinliği Arap Alevi Üniversiteliler, Barış İçin Aktivite, Demokratik Alevi Derneği, Devrimci Karadeniz, Mavri Thalassa ve Sabro Gazetesi de destekliyor.

Etkinlik, söyleşi ve müzik dinletisi şeklinde gerçekleşecek. “Karanlıklar Senaryosu Halkların Ortak Mücadelesi ile Kırılacak” temalı söyleşinin açılış konuşmasını Çerkes aktivist Erdoğan Boz gerçekleştirecek. HDP Mardin Milletvekili Mithat Sancar, Barış İçin Akademisyenlerden Nur Betül Çelik, Artvin Kültür Derneği Genel Başkanı Sabriye Tuncay, Çerkes Derneği’nden Kadir Şahan, Anadolu Kültür ve Araştırma Derneği’nden Betül Koca, Demokratik Alevi Derneği’nden Murat Işık, Kızılırmak Yerel Dernekler Federasyonu’ndan Kemal Özcan ve Alevi Bektaşi Federasyonu konuşmacı olarak katılacak. Söyleşi sonrasında “Halklar ezgilerini kardeşlik için söylüyor” temalı müzik dinletisinde Kürtçe’de Umut Küsen, Lazca-Gürcüce’de Tarık Düzgün, deyişleri ile Murat Yılmaz ve İzmir Müzisyenler Derneği yer alacak. (Yannis Vasilis Yaylalı / Demokrat Haber)

“… ve karanlıklar senaryosunu parçaladığımızda,
tüm şarkılarda, kendi dilinde, şu nakarat dillenir
Bütün Halklar Kardeştir!”

Karanlıklar senaryosunu bugünlerde yoğunlaştırılmış halde yaşıyoruz. Bütün dünyada, özellikle Orta Doğu’da her geçen gün yeni bir katliam haberiyle, emperyalist savaşın yeni bir bedeliyle karşılaşıyoruz. Bu dünyayı yöneten bir avuç asalak, milyarlarca insanı yönetmekte sıkıştıkça zulmün, baskının, katliamların yeni boyutlarıyla karşılaşıyoruz. Sürdürülemez haldeki kapitalist-emperyalist sistemin, dünyadaki tüm halklara sunacak ölümden, açlıktan, sefaletten başka hiçbir şey kalmadı. Yarattıkları cehennemde yaşayan milyarlarca insanı yönetmek için ellerinde şiddet ve korkudan başka bir araç kalmadı.

Ülkemizde, bölgemizde de durum farklı değil. Yaşanan katliamlar, yerle bir edilen kentler, meydanlarda patlayan bombalarla geçen iki yıl ve darbe ve OHAL ve KHK’lar ve başkanlık… 15 Temmuz darbe girişimini “Allah’ın lütfu” olarak gören saray tüm hızıyla işçilere-emekçilere, halklara yeni saldırılar düzenliyor. Kendisine muhalif olan ne kadar ses varsa bastırmaya çalışıyor. Kürt illerindeki katliamlara karşı imza toplayan akademisyenleri önce hedef gösterdiler, soruşturmalar açtılar, kimini tutukladılar. Yetmedi… Şimdi ise yüzlerce akademisyeni üniversitelerden ihraç ederek tüm toplumu çok daha derin bir karanlığa mahkûm etmek istiyorlar. Dayattıkları başkanlık sistemine karşı “Hayır” çalışması yapanların sokakta kafasına silah dayayıp, mafya bozuntusu tetikçileriyle tehdit ediyorlar.

Bir nebze ışığın sızabileceği, nefes alacak bir tutam temiz havanın geçebileceği her türlü deliği tıkamak, korku ile akılları esir almak istiyorlar. Başka çareleri, iktidarda kalmak için başka yolları kaldı mı?

Üzerinde yaşadığımız topraklar, Anadolu, binlerce yıllık tarihe, geleneğe, birikime sahip topraklardır. En eski medeniyetlerin bir çoğuna ev sahipliği yapmış, tarihin pek çok önemli olayına tanıklık etmiştir. Saymakla bitmeyecek kadar çok kültür, saymakla bitmeyecek kadar çok dil bu topraklarda gelişmiştir ve bugün hâlâ etkileri sürmekte, bazıları ise hala varlığını sürdürmektedir. Bugün ürettikleri karanlık, bu toprakları gömmeye çalıştıkları derin sessizlik ve esaret işte tam da bu yüzden çatlaklar verecektir, vermektedir. Anadolu’da yaşayan halkların anadillerine sahip çıkmak, kültürlerini yaşatmak, bunun için mücadele etmek bu çatlakları arttıracaktır. Karanlıklar senaryosu ancak ve ancak halkların ortak ve örgütlü mücadelesi ile yıkılacak, emperyalistlerin ve bölgemizdeki tetikçilerinin planları ancak böyle bozulacaktır. Güneşin ülkesi Anadolu’da güneş, pek çok dilde ve tüm ihtişamıyla doğacaktır.

21 Şubat Dünya Anadil Günü’nde, Anadolu halklarının kendi sözünü söyleyeceği, kendi bestelerini çalacağı, kardeşlik ruhunun birlikte haykırılacağı etkinliğimize tüm dostları bekliyoruz.

Hazırlayan: Aka-Der

Karaköy’e grafitti ile gelen değişim Griye İsyan’da

Karaköy, geçmişte İstanbul’un dışarıya açılan kapısı olarak anılırdı. Koca gemilerin yükleri burada boşaltılır, hızla dükkânlarda yer bulur ve satılırdı. İstanbul’un 80 yıllık değişimi Karaköy’ü pek etkilemedi, ithal ürünlerle dolu dükkânlara ev sahipliği yapan bu eski semt değişmek için biraz renk istiyordu ve renklerine grafitilerle kavuştu. Mr. Hure, Olihe ve Luckypunch mahlaslı üç arkadaş ellerinde sprey boyalarla Karaköy’e biraz renk biraz da sanat aşıladı. Ve onların bu değişimi tetikleyen sanatları Griye İsyan belgeseline konu oldu. 3 bölüm halinde RedBull.com’da yayınlanan belgeselin 2. bölümü Karaköy’ün değişimini konu alıyor.

Eski İstanbul’da gemiler, burjuva, çeşit çeşit ithal malın bulunduğu dükkânlar, Karaköy’ü dolduruyordu. Ticaretin kadim başkentinde koca imparatorluğun finansörlüğünü üstlenmiş bankalar cadde boyunca uzanır, onu takip eden sokaklar Galata Kulesi’ne açılırdı.

Osmanlı İmparatorluğu’nun son günlerinden neredeyse bugüne kadar çok da fazla değişmeyen Karaköy son 6-7 senedir kafelerin ve sanat galerilerinin açıldığı, yüksek sesli eğlence mekânlarından elektronik müziğin yükseldiği, kentin “kültür, sanat ve eğlence” merkezi haline gelmeye başladı.

Büyük bir hızla değişen Karaköy’ü izleyen eski esnaf, değişime ayak uydurmaya, anlamaya ve anlamlandırmaya çalışırken parlak sokaklar, yüksek sesli mekânlar birden bire susmaya ve durulmaya başladı. Evet, Karaköy değişti. Mekânlar, kafeler, deneysel restoranlar hala açık ancak hızlı başlayan tüketim hızını kaybetti ve bugün yeni Karaköy de biraz eskimeye başladı.

Gerek graffiti çalışacak yüzeylerin çokluğu gerek gündüz iğne atsanız yere düşmeyecek kadar kalabalık olması ve gece çalışmaya uygun ıssız bir alana dönmesi nedeniyle Karaköy renklendirmek için biçilmiş kaftandı. Daha önce Beyoğlu sokaklarını renklendiren üç graffitici arkadaş Mr Hure, Olihe ve Luckypunch Karaköy’e indiklerinde bu kaçırılmaz fırsatı gördüler ve vakit geçirmeden işe koyulmaya başladılar.

Onlar boyadıkça eski semt renklenmeye başladı. Tüm duvarlar renklendiğinde sıra dükkânların kepenklerine gelmişti. İlk zamanlar esnafla anlaşamasalar da zamanla değişime alışan esnaf onların arkasında durdu. Şimdi, “Kepengimi neden boyamadınız?” diye veryansın eden bile var. Üç arkadaş yaklaşık 8 sene önce semti boyamaya başladıklarında griye çalan tüm tonlar artık gökkuşağı renklerinde.

Üç arkadaşın Karaköy’ü değiştiren hikâyesi RedBull.com’un “Griye İsyan” belgeseline konu oldu. Belgeselde üçlünün gezdiği sokaklar, yaptıkları işler, griyle olan kavgaları onların ve esnafın gözünden anlatılıyor. Karaköy’ün değişimini anlatan Mr. Hure, “İnsanlar yaptığımız işleri (graffitileri) görmek için geldi ve onları kafeler takip etti” diyor ve ekliyor: “Çok hızlı tüketiyoruz. Saat 7’den sonra boşalan sokaklar, bomboş gri duvarlar yüzünden geldiğimiz Karaköy bakın nasıl değişti… Esnafın başta ‘Boyarken bize mi sordunuz’ diyerek kızdığı üç arkadaş bugün esnaf tarafından el üstünde tutuluyor.” Mr. Hure bu durumu “Esnaf bizi sevdi ve kabullendi. Onlarda değişimi gördü ve beğendiler” sözleriyle dile getiriyor

“Büyük konuşmak istemem” diyerek söze başlayan Luckypunch, “Biz graffiticiler aslında gittiğimiz yere ışık götürüyoruz. Daha önce gece sokaklarında yürüyemediğiniz Karaköy artık insan dolu” diyerek değişimi anlatıyor. Ancak hepsinin ortak noktası değişimin çok hızlı olduğu yönünde. Saman alevi gibi parlayan Karaköy’ün kariyerinin erken noktalanmasından çekiniyorlar. Mr. Hure kendi endişelerini “Asmalımescit’de de böyle olmuştu. Önce graffitiler yapıldı. Mekânlar ardı ardına açıldı ama şimdi eski ruhundan eser yok. Perşembe pazarı da aynı kaderi paylaşabilir” diyerek paylaşıyor.

Karaköy’ün tüm değişimini ve üç arkadaşın hikâyesinin tamamını www.redbull.com/griyeisyan adresinden izleyebilirsiniz.

“Sevgili Arsız Ölüm”ün Dirmit’ini bir de sahnede görün

Nezaket Erden, Kadir Has Üniversitesi’nde Oyunculuk yüksek lisansı yapıyor. Ve bitirme projesi olarak, bizi harika bir oyunla buluşturdu. Latife Tekin’in “Sevgili Arsız Ölüm” adlı romanını uyarlayan Nezaket Erden, Dirmit karakteriyle karşımıza çıkıyor. Hepimizin bir yerine dokunan bu bildik hikâye, Dirmit’in mücadele gücüyle umut veren bir hale geliyor. İyi bir metin ve iyi bir oyuncu bir araya geldiğinde, seyirciye bu enfes anlatının tadını çıkarmak kalıyor. Latife Tekin’le Nezaket’in görüşmeleri sürerken tek bir şey diliyoruz, bu oyunu tekrar izleyebilelim.

“Dirmit” nasıl ortaya çıktı? Bildiğim kadarıyla bir okul projesi ama izleyen herkes çok beğendi.

Ben, Kadir Has Üniversitesi’nde oyunculuk yüksek lisans programındayım. Ve bitirmek için tez yazmam ya da proje hazırlamam gerekiyordu. Benim niyetimde, sahne üzerinde oyunculuk araştırması yapmaktı. Bu yüzden, bir bitirme projesi yapmak istedim. Araştırma sürecinde ise “Dirmit” ortaya çıktı. Ve birkaç kez ücretsiz gösterim yaparak, seyirciyle de buluşmasını sağladık. Daha önce bu romandan ufak bir bölüm çalışmıştım aslında. “Romandan sahneye” isimli bir atölyeye katılıp, yine Dirmit’i canlandırmıştım. Bitirme projesi olarak başladık ama sahnelemek istiyoruz. Bunun için çalışmalarımız ve yazarla iletişimimiz devam ediyor.

Peki neden Latife Tekin’in “Sevgili Arsız Ölüm”ünü seçtiniz?

Sevgili Arsız Ölüm’ü okuduğumda, ilk kez geldiğim “büyük şehir”deki üçüncü senemdi. Maddi, manevi birçok zorlukla boğuşuyordum. Tam da yorgun düştüğüm bir zamanda, elime bu roman geçti. Benim için bir “devam et” çağrısı gibiydi. Romanda yer alan karakterlerden ailenin en kūçük kızı Dirmit ile aramda birebir olmasa da benzerlikler var. Bu benzerlikten, doğa ve şehirle olan ilişkimden dolayı roman ile çok kuvvetli bir bağ kurdum. Fakat oyunlaştırma süreci çok kolay olmadı tabii. Romanı defalarca okudum, yapamayacağım korkusuna kapıldım. Neyse ki etrafımda beni yüreklendirecek insanlar vardı. Özellikle sürecin her aşamasında bana destek veren proje danışmanım Zeynep Günsur Yüceil ve aylarca çalışmayı beraber yürüttüğümüz yönetmenim Hakan Emre Ünal. Onları da buradan sevgiyle anıyorum.

Neden bir uyarlama yapmayı tercih ettin? Ve uyarlama yaparken nelere dikkat ettin

Öncelikle paylaşmak istediğim bir sürü hikaye vardı içinde. Romanı hiç okuma ihtimali olmayan insanlara da dokunacak hikâyeler vardı ve beni heyecanlandıranlardan biri de bu oldu. Şu veya bu sebeple bu romanı okumamış, hiç de okumayacak birilerine bu hikayeyi ulaştırmak. Çünkü herkesin kendi yaşamımdan izler bulabileceği ve bende de olduğu gibi “devam et” çağrısı olarak algılayabileceği, harekete geçiren bir yanı var metnin. Benim kendi yaşamımda da düştüğüm bir hata var: kendine acımak! Dirmit, hiç kendine acımıyor. Başlangıçta Dirmit’i oynarken de, benzer bir hataya düşüyordum. Ama Dirmit’i güçlü kılan ve beni bu kadar etkileyenin, onun kendine acımaması olduğunu anladım. Ben de, kendine acımaktan kaçınmanın yollarına baktım. Yaşadığı zorluklara karşı öyle bir direnç gösteriyor ki, bu direnç sayesinde yaşadığı en acı olaylara gülebiliyoruz. Ama acıyı da duyuyoruz. Romanı okurken hissettiklerimizi, metnin dramaturjisini yaparken kılavuz edindik. Seyircinin de bu tür bir hisle izlemesini istediğimizden, yapıyı buna göre oluşturduk.

Dirmit özellikle ataerkil ve geleneksel bir toplumun mağduru biri ama buna rağmen yerinde durmuyor. Toplumsal cinsiyet açısından karaktere baktığında nasıl bir tablo görüyorsun?

Romanda, bu coğrafyada büyümüş her çocuğa dokunacak bir şeyler var. Bizim sahneye uyarladığımız “Dirmit” oyunu, özellikle kadınlara çok dokunuyor. Oyun sonrası ağlayarak, bu hikayeyi paylaştığım için teşekkür eden birçok kadın seyirci oldu. Çünkü yalnız olmadığını hissediyorsun. Kadınlar bu ülkede büyürken birçok zorluktan geçiyor. Ekonomik, sosyal konumları ne olursa olsun . Erkekler için de hiç kolay değil elbet. Biz romanda Dirmit’in hikâyesine odaklandık ama Latife Tekin, erkeklerin de ne gibi zorluklar yaşadığını çok iyi anlatıyor. Ama insanlara asıl dokunanın kadın ve erkek olmanın getirdiği zorluklardan ve baskıdan çok, bunlarla mücadele etme yolu olduğunu düşünüyorum. Romanın ve bizim uyarlamamızın başkarakteri Dirmit, baskılar karşısında asla durmuyor. Her seferine yeni bir yol buluyor tutunacak. Ve bize de direnme, yaşama gücü veriyor. Bence hikayenin gücü buradan geliyor. Ben de, bu kadar baskıcı olmasa da, benzer bir aile yapısında geliyorum diyebilirim. Aslında bu zorluklarla baş ediş biçiminiz sizi belirleyen nokta oluyor, yoksa yaşadığınız zorluklar değil.

Süreçte kimlerle çalıştın? Nasıl bir çalışma izlediniz?

Proje danışmanım, Zeynep Günsür Yüceil’di. Onun destek ve yüreklendirmesiyle romanı çalışmaya başladım. Sonrasında tek başıma çalışmakta zorlandım ve yönetmenim Hakan Emre Ünal ile çalışmaya başladık. Anlatıcılık konusundaki deneyimleriyle bana çok yardımcı oldu. Bu tür tek kişilik oyunlarda yönetmen şart, yoksa kayboluyorsunuz. Biz metni de yönetmenimle birlikte düzenledik. Proje gösterimi sonrası Çetin Sarıkartal’ın yaptığı yorumlar ve tavsiyeleri de, sonraki çalışmalarımızda yol gösterici oldu. Yaz tatilinde Tiyatro Medresesi’ne gittik ve yeniden çalışmaya başladık. Niyetimiz bu oyunu profesyonel bir şekilde sahnelemekti.

Çalışma sürecinde beni en çok zorlayan, romanın hangi bölümlerini kullanacağımızdı. Çünkü bu romanın her sayfasından bir oyun çıkabilir. Ben başından beri Dirmit’in hikayesine odaklıydım. Çünkü tek kişilik bir oyun çalışırken çalıştığınızla bir bağ kurmak, o işi samimi yapıyor. Ben de, Dirmit ile bir bağ kurmuştum. Çalışmanın devamında da Dirmit’in bir gecesine odaklanarak, şehirde neler yaşadığını dinliyoruz. Diğer karakterleri onun ağzından tanıyoruz. Nereden anlatacağını, yani yapıyı bulunca devamı geliyor zaten. En zorlayıcı olan, yapıyı bulmak ve metni düzenlemekti.

Ben oyunu izlerken, tiyatro için iyi bir hikaye ve iyi bir oyuncu yetiyor dedim. Sen bu metin ve hikâye anlatıcısı olma meselesine nasıl bakıyorsun?

Gerçekten de öyle. Başka hiçbir şeye gerek yok. Ben de oynadıkça bunu keşfediyorum. Sahnede hikayeden başka sığınabileceğin hiçbir şey yok. Oyunun kapalı bir yapısı var aslında. Seyirciye anlatmıyorum direkt. Tulumba’ ya anlatıyorum köyde yaşadıklarımızı. Ama seyirciyle konuşuyorum aslında. Bu ilginç bir deneyim benim için. Kapalı bir yapı olmasına rağmen seyirciyi dinliyorum ve oyunum ona göre şekilleniyor. Aslında Tulumba üzerinden içimi döküyorum seyirciye. Anlatıcılık meselesine gelince, ben oynamak ve anlatmak arasında bir şey yapıyorum sanırım. Anlatıcı -oyuncu diyebiliriz. Çünkü seyirciye kapalı, dramatik bir yapı var aslında ama sahnede sürekli anlatan biri var. İnsan neden, insanların okuduğu ve çok sevdiği bir romanı çıkıp oynamak – anlatmak ister derseniz? Bu hikaye ile benim kuvvetli bir karşılaşmam oldu. Bu karşılaşmayı aktarmaya çalışıyorum. Ben romanı okuduğumda, bu romanla karşılaşmamı bir ‘devam et’ çağrısı olarak algılamıştım. Ve insanlar için de öyle olduğunu düşünüyorum. Şu ya da bu sebeple romanı okuma ihtimali olmayan insanlara ulaştırmak istiyorum bu hikayeyi. Romanı okuyanlar için ise Dirmit’i benim bedenimde görmek ilginç bir deneyim oluyor. Romanı yeniden okuma isteği duyduklarını söyleyenler oluyor.

Oyun çok beğenildi. Fakat izleme şansımız yok şu an. Ben de, son oyuna geldim. Neden bu enfes oyunu izleyemiyoruz?

Oyun beklediğimizin üzerinde bir ilgi gördü. İzleyemeyen birçok insan oldu. Fakat bu bir roman ve Latife Tekin bu romanı okunması için yazmış, oynanması için değil. Ve Dirmit onun için çok özel bir karakter. Biz bu oyunu profesyonel olarak oynamayı çok arzu ediyoruz. Bu konuda sevgili Latife Tekin ile görüşmelerimiz devam ediyor. Kararı her ne olursa olsun böyle bir romanı yazarak bize bu hayali kurdurttuğu için kendisine sevgim ve saygım sonsuz.

James Bond filmleri neden hep tutar?

1962’den günümüze kadar popülaritesini sürdüren James Bond filmleri, küresel anlamda oldukça ilgi görmüş ve adeta bir sektör haline gelmiştir. Elbetteki yakalanan bu popülaritenin altında yatan güçlü sebeplerin var olması da kaçınılmazdır. Yazımda da var olan bu sebepleri, bu filmle beraber değişen tüketim anlayışını ve sistemin işleyişini kendimce açıklamaya çalışacağım.

Genelinde Bond filmlerinde ön plana çıkan noktaları sıralayalım:

  • Bond’un etrafındaki kadınların güzel, güçlü ve seksi olması,
  • Bond karakterinin belli bir markaya ait olan pahalı saatleri tercih etmesi,
  • Filmde yer alan ve filmden sonra çok daha sükse yakalayan şarkılar,
  • Astronomik rakamlara sahip olan lüks arabalar,
  • Bond karakterinin kendi stiliyle oluşturduğu alkollü içecekler,
  • Yine Bond karakterinin kullandığı eşyalar (tıraş makinesi vb.)

Yukarıda belirttiğim bu unsurların Bond filmlerinde çıkarılamaz parçalar olduğunu düşünüyorum. Çıkarıldığı takdirde filmin başarısının var olan sistemde çok aşağılara düşeceğini söylemek hiç de yanlış olmaz gibi görünüyor. Bond karakterinin fiziksel özelliklerine baktığımızda çok yakışıklı ve karizmatik olması ilk olarak göze çarpıyor. Fit oluşu, kaliteli kıyafet seçimi, kullandığı aksesuarlar ve seksi kadınlarlailişki kuruyor olması izleyicinin gözünde ideal bir kahraman profili çiziyor. Yeteneklerine baktığımızda ise iyi silah kullanması, kumar oynaması, iyi bir dalgıç olması gibi birçok hünere sahip oluşu, onu güçlü, prestij sahibi, seçkinlik gibi üst düzey sosyal statü kategorisinde yer almasına yeterli olabiliyor.

İzleyiciyi ele aldığımızda kadın izleyici gözünden Bond karakteri, her kadının hayal edip de sahip olamadığı bir tip oluveriyor. Erkek izleyici gözünden ise paraya, güce ve birçok kadına sahip oluşu da rahatlıkla dikkat çekmesine yetiyor. İzleyiciler 1-2 saat de olsa gerçek dünyanın sorunlarından ve sıkıntılarından uzaklaşıp kendilerini Bond karakteriyle bütünleştirme gereksinimi duyuyor. Bu nedenle James Bond filmleri var olan endüstrinin bir ürünü olarak başarıyla ilerliyor.

Peki neden bu türdeki başka filmler James Bond Filmleri kadar başarı sağlayamıyor?

Yaptığım araştırmalarda da James Bond karakterini oynayacak aktörlerin İngiliz olması şartı, kafadan batı medeniyetinin üstünlüğünü ve emperyalist propagandanın işleyişini gösteriyor. Film sahnelerinin oldukça maliyetli olması, Bond filmlerine ciddi bütçeler ayrılması da kuvvetli nedenler arasında yer alıyor. Böylelikle James Bond filmleri, kurgu filmlerinin fenomeni haline dönüşüyor, üretim yeniden şekilleniyor ve Bond jenerasyonu oluşuyor. Filmde kullanılan lüks arabalara, saatlere, parfümlere ve kıyafetlere rağbet oldukça artış gösteriyor. Bir nevi ürünlerin reklamı (temsili) oldukça başarılı bir şekilde yapılıyor.

En basitinden James Bond serisine ait Spectre filminde Bond’un giydiği smokinin bile gazetede haber değeri taşımasına yeterli olmuştur.

Bond serilerinin her birininde başarıyı yakalaması, kapitalist sistemin bir sonucu olan hızlı tüketimle, her bir filmi anlamak için bir öncekini izlemek gerekmiyor. Çünkü Bond karakteri prototipleşiyor. Olaylar onun etrafında şekilleniyor böylece filmi üreten teknik kısım küçük oynamalarla tüketicinin beklediği ürünü ortaya çıkarıyor. Her bir filmde farklı aktörler ya da aktristler olsa da filmin mantığı aynı çerçevede ilerliyor. Yani seksi, güzel kadın yine varlığını koruyor ya da yakışıklı ve karizmatik başka bir Bond yine lüks alışkanlıklarıyla karşımıza çıkabiliyor.

Öte yandan Bond filmlerinin aynı klişeler üzerine kurulu olması, kahraman karakterin standart özelliklere sahip oluşu, (İyiler kahramandır. Kötülerle savaşır.) ve Bond karakterinin tüm serilerinde karşılaştığı güç durumlarda bir şekilde sıyrılması (ölmemesi) yani karaktere bir şey olmayacağı algısı, filmlerde gerçekte hayattan uzak yaşam stili, belki de birçok insanın hayatları boyunca sahip olamacakları arabalar, aksesuarlar vb. filmi cazip kılmayacak örnekler arasında gösterebilirim. (Bunları Bond filmlerini izlemeyi tercih etmediğim nedenler olarak da belirtebilirim ki paydamız ne kadar az olsa da.)

Sonuç olarak, her ne kadar Bond serilerinin sahip olduğu klişeleri sıralasam da bu gişe gerçeğini ve küresel çarkın işleyişini sekteye uğratmıyor. Her gelen seri film, büyük oranda rağbet görerek, yığınına bir yenisini daha ekliyor. Dünyanın her yerine hızla yayılarak Bond kültürü tek tipleşiyor bununla birlikte tüketim gerçekleştirmenin yolu açılıyor. Bond markalarla bütünleşiyor, ürünlerin pazarlanması istenilen seviyeye ulaştırılıyor. Hollywood’un ürün yerleştirme akımı başarıyla gerçekleşiyor. (Apple, Mercedes, Omega Seamaster 300- saat, N. Peal kaşmir kazaklar, Mustang vb.) Bu tip teknolojik ürünleri kullanmasıyla da yapılan her bir film bu yolla güncelliğini muhafaza edebiliyor.

Kaynak: OO7, Marketing Türkiye, Shift Delete

Moonlight / Ay Işığı : Kır zincirlerini Chiron!

2

Herkesin bir büyüme hikâyesi vardır. Düşe kalka, döke saça, öğrene öğrene… Büyümemin evreleri de yavaş yavaş gelişir. Kendimizi sorgularız, kim olduğumuzu bulmaya çalışırız ya da hikâyemizi kendi çizdiğimiz yolunda ilerletiriz. Ailevi sorunlarımız olmuşsa ve içimize kapanmışsak işler daha da karmaşıklaşabilir. Bununla başa çıkmak, içindeki güçe bağlı… Barry Jenkins imzalı bir büyüme hikâyesi olan Moonlight 2017 yılının merakla beklenen ve ilgi gören yapımlarından biri olma özelliğini taşımakta. Jenkins’in yazıp yönettiği filmde Alex R. Hibbert, Asthon Sanders ve Trevante Rhodes; 3 farklı evredeki baş karakterimizin Chiron’u canlandırıyor. diğer rollerde ise Mahershala Ali, Naomie Harris, Janelle Monae ve Andre Holland gibi oyuncular yer alıyor.

Siyahilerin çoğunlukta olduğu, Miami’nin zor bir mahallesinde geçiyor hikâyemiz. Uyuşturucu satıcıları, sokaklar, küçük çocuklar… Ve hikâyemizin baş karakteri de Chiron’la yolumuza devam ediyoruz.

Chiron’un hikâyesi, Küçük, Chiron ve Siyah başlıklarıyla 3 evrede anlatılıyor. Chiron, iletişimi olmayan, içine kapanık ve kendini arayış halindeki bir çocuk aslında ilk evrede. Babası olmamasından ve bu arayışından dolayı arkadaşlarının dalgasına maruz kalıyor. Bundan saklandığı sırada karşısına uyuşturucu satıcılığı yapan Juan çıkıyor. Juan ile aralarında bir aile bağı oluşuyor. İkinci evrede biraz daha büyümüş ama içine kapanıklık hali hâlâ devam eden Chiron var. Bu evrede eşcinsellik konusundaki fikirlerini de netleştiren Chiron, bununla ilgili de arkadaşı Kevin ile bir olay yaşıyor. Ama evre sonuna doğru öyle gelişme oluyor ki, bir sonraki evrede çok farklı bir Chiron’la karşılaşacağımızı tahmin edebiliyoruz.

Yapı, davranış ve kafa anlamında değişmiş, çok farklı bir Chiron karşımıza çıkıyor üçüncü evrede. Farklı tiplere bulaşmış, hayatında kimse yok, spor yapıp zayıf vücudunu sportif hale getirmiş bir adam var. Yıllar sonra arkadaşı Kevin’den aldığı telefon, aklını çok karıştırıyor. Kevin’in karşısına uzun zaman sonra çıkmaya karar veren Chiron’ın içinde saklananlar, ortaya çıkmış oluyor.

Moonlight geneli itibarıyla bir erkek psikolojisine inen bir yapım, tabii farklı bir yöne giden türden. İnsan ilişkilerine selam veren, duygulara, güvene ve merhamete önem veren cesur bir hikâyeye sahip. Filmle kuramadığım duygusal bağı senaryoya bağlıyorum. Çünkü çok fazla kapanık bir baş karakter var. Sürekli çevresi tarafından dalga geçilen ve bunlar karşısında hatta en ağır laflar karşısında bile hiçbir şey yapmayan bir Chiron. Bir süre sonra diyorsunuz ki, “Şu zincirlerini kır artık Chiron!” artık yeter! Çünkü seyirci anlamında çok boğuntu duruma geliyor bu durum bir süre sonra. Ama zincirler kırılıp, patlama noktası geldiğinde “Oh be!” olmuyor değilsiniz. Ayrıca 3. evredeki Chiron’un ilk evrelerdeki halinden eser yok. Tabii ki bir değişim olmalı, ama bu değişim çok abartı bir değişim olmuşa benziyor. Ayrıca Chiron ve Juan arasındaki bağ, fragmanda daha da sıkı gösterilirken, benden 2. evre itibarıyla bu bağ hakkında daha fazla bilgiye ulaşamıyoruz? İlk evrede bir baba-oğul türünden bir bağa ulaştırıyorsan seyirciyi, bunu devam ettirmen gerek. Havada bıraktığın anda anlam karmaşası yiyip bitirebilir.

Filmdeki en güzel yanlardan birisi, filmi kendi içinde siyahiliğe ve eşcinselliğe karşı sert duranlara da başarılı bir tutum sergiliyor. Bunu her ne kadar argoyla yapması rahatsız etse de, bunu karşısında cesur durabilmesi güzel. Ama bu filmle birlikte birilerine acımamıza ve ajitasyona gerek yok. Bu derslerle birlikte içine kapanan insanları hayata tutacak güzel şeyler bulmak ve onları sağlam bağlarla tutmak daha mantıklı olacaktır. Çünkü bu film sadece eşcinselleri anlatan bir film değil. Hayattan birçok parçayı, eşcinsellik de bunlardan bir tanesi, içinde barındıran bir yapım. İçinde savaş bulunduran, ama her tarafından da barış çağrısı yapan bir hikâye var.

Moonlight‘ın en başarılı olayı, kesinlikle sinematografisi. Görüntü işçiliği, renk seçimleri ve ışık kullanımı muazzam. Özellikle annenin bağırdığı, yüz yıkama ve Juan’ın Chiron’a yüzme öğrettiği gibi sahneler güzel bir kurgu ve iyi bir işçilikle oluşturulmuş sahneler. Uzun ve sıkıntılı bir senaryonun kurtarıcısı olan bu görüntü işçiliği, anlatılan hikâyenin seyircide oluşturan duygu yoğunluğunun en büyük artısı niteliğinde. Fon müziklerinin seçiminin de muhteşem olduğunu dile getirmek gerek.

Bir büyük başarı da istisnasız bütün oyunculara ait. Alex R. Hibbert, Asthon Sanders ve Trevante Rhodes, Chiron’un farklı evrelerdeki hallerini yalın olduğu kadar başarılı performanslarla anlatıyorlar. En çok dikkatimi çeken performans ise, anne rolündeki Naomie Harris’e ait. Harris, evreler içinde değişen anne rolünde çok belirgin olmayan, ama fark edildiğinde çok şey anlatan bir performansla filmde parlıyor.

Moonlight, Altın Küre’de en iyi drama filmi ödülünü aldıktan sonra Oscar’da da 7 dalda adaylığa sahip. Karşısında neredeyse bütün törenlerden boş dönmeyen dişli ve güçlü rakibi La La Land var. Moonlight’ın Oscar’dan elinin boş dönmeyeceğine eminim, şansı olan bir yapım. Oscar’a karşı genelleme olarak bir ırkçı duruş yakıştırılmasından sonra, bu tarz bir filmi taçlandırmak yerine değer verme yönüne girmesi Dünya sineması için çok sevindirici. Moonlight’ın hak ettiği değeri alması, en iyi temenni olacaktır.

Stalin, rock müziği ve kötü hava: Litvanya’da intiharların ardındaki hikâye

Litvanya’da uzmanlar intihar sebeplerinin hava durumu, medya, duygusal eğitim eksikliği, eşitsizlik, Stalin olduğunu söylüyor… Peki tam olarak ne?

Neris Nehri, Vilnius’u ortasından ayırıyor: Kuzey’e üniversitesi, stadyumu ve manzaralı teraslarıyla uzanıyor; Güney’e ise başkentin kalbi ile: Arnavut kaldırımlı, renkli ve kusursuz. Fakat köprülerden birinde pek hoş olmayan bir duyuru asılmış ve duyuruda bir telefon numarası da var.

“Sizi önemseyen insanlar var. Ücretsiz duygusal destek yardım hattı.”

Neris Nehri üzerindeki körpüye asılmış tabela

Dünya sağlık örgütüne göre, 2012 yılında Litvanya, dünyada en yüksek intihar (savižudybė) oranına sahip oldu: Her 100 bin kişiden 34’ü intihar etti. Fransa, Hollanda, Almanya ve Amerika gibi ülkeleri 2’ye, hatta 3’e katlayan bir oran bu. Uzmanlar, Litvanyalıların ölmeyi arzulamalarını nedeni açıklamak ve bunu önlemek için bin değişkeni inceliyorlar.

İkinci Dünya Savaşı intiharları

Vilnius Üniversitesi’ndeki Litvanya intihar bilimi derneği ve psikiyatri vekili başkan yardımcısı Alvydas Navickas, tarihi arka fonu şöyle özetletiyor: “İkinci dünya savaşından önce, her yıl 100 binden sekiz Litvanyalı intihar ederdi. Nüfusun çoğunluğu kırsal kesimde yaşayan kilise ziyaretçilerinden oluşuyordu. Kararlı bir rutinin bulunduğu güçlü bir topluluk vardı. Savaş patlak verdikten ve Sovyetlerin iktidara gelmesinden sonra, Stalin en zengin çiftçileri Sibirya’ya gönderdi ve gerisini kolhozlarda (kollektif çiftliklerde) çalıştırdı. Vodka ve ev yapımı alkol günlük bir anestetik (uyuşturucu ilaç) gibi akmaya başladı. Oran, seksenli yıllarda her 100 bin kişiden için otuzunun intihar etmesi şeklinde büyüdü. SSCB’nin çöküşüyle birlikte, sayı 1994 ile 1996 yılları arasında en yüksek seviyesine çıktı” (her 100 bin kişiden 46).

Navickas, “Büyük şehirlerde genellikle intihar daha yaygın, ancak Litvanya’da bunun tam tersi bir durum var: Kırsal alanlarda bu oran iki kat yüksek” dedi. “Litvanya’nın kırsal kesimine bağımsızlığın getirdiği tek yeni işsizlikti. Yoksul altyapı, sosyal hizmet eksikliği, alkolizm...” Litvanya halkın üçte biri yoksulluk seviyelerinin kentsel alanlardan üç kat fazla olduğu kırsal topluluklarda yaşıyor. Nüfusun yarısında duş ya da kapalı tuvalet yok ve sadece yüzde 25’inin akan suyu var.

Avrupa Komisyonu tarafından kırsal Litvanya’da yoksulluk ve sosyal dışlanma konusunda yapılan bir araştırmaya göre, moral oranı şehirlerde yüzde 75’den yüksek, 400 binden fazla kişi 1990’dan beri kırsal kesimden ayrılmış durumda. Yoksulluk en yüksek intihar oranını tam olarak açıklamakla yükümlü değil. (Kuzey Kore’den ve Afrika’nın büyük bölümünden elde edilen veriler yok). Bir başka faktör ise komünist geçmiş, aşağıdaki ülkelerin “üzücü listeye” dahil edilmesiyle gösteriliyor: Rusya, Kazakistan, Macaristan ve Estonya. “Gerçek sosyalizm” vatandaşları, yine de onları koruduğu, onları kaderden koruyan soğuk bir mezar taşının gölgesinde yaşıyordu. 1990’da çoğu, terk edilmiş yavrular gibi fırtınada dışarıda bırakıldılar.

“Elveda Lenin!” (2003) filminden: Sovyetlerin dağılmasından sonra Lenin’in heykelinin kaldırılması

Yoksulluk ve (ya) depresyon

Bu yerlerden birisi Avizieniai, başkentin bir ilçesidir. Yüzlerce şişmiş yüzleri ve açlıktan ölmek üzere olan köpekleri olan bir endüstriyel manzara var. 19 ve 20 yıllık bir beton binanın kapısında oturup zaman geçiriyorlar. Onlara çalışıp çalışmadıklarını sorduğumda ironik bir görünüm alıyorlar: “İş? Bize?” Ciltleri solgun ve kuru bir şekildeler. Yol kenarında bir kadın çöp yakıyor; yüzü alkolden eziyet çekmiş, kabarık ve engebeli. Göz kapakları gözleri neredeyse tam olarak gizlenecek kadar kapalı ve sık. İlk soruya yanıt olarak, ateş püskürdü: “Önceden hepimizin işleri, bir hayatı vardı: Perestroyka bir trajedi! İki yıldan fazla zaman geçti, ama sanki başka şey düşünülemiyor gibi.” Tartışmaya oğlu katıldı. “Hiçbir şeyimiz yok, buralarda çalışmanın bir anlamı yok. İnsanlar kendilerini öldürüyorlar. İçinde bulunduğumuz durumu gördünüz mü? Sadece büyükannelere sorun!” Sergei isimli esrar çekerek kendini meşgul eden bir diğer vatandaş ise “Evet evet, çok fazla özgürlük var. Elbette, her şeyi yapma özgürlüğümüz var” diye alaycı bir şekilde cevap verdi.

Yetkililer, İrlanda’da, gereksiz hale getirilen orta yaşlı insanlardaki vakaların artması konusunda uyarıda bulundu. Ancak, gençlik psikolojik yardım merkezindeki program direktörü Paulus Skruibis için kriz bu kadar basit değildir. “Toplum ve siyaset, maaş ya da yaşam standardına bağlı olduğuna inanılan bir sorunu ekonomik bir meseleyle azaltmaktadır” diyor. Skruibis, iddialı ve somut bir hedefi olan bir gençlik anti-depresyon cephesinin ortak lideri. “Haftada yedi gün, günden günün 24 saati (Mayıstan itibaren) psikolojik yardım ve telefon desteği sağlamak için eğitilen 130 gönüllümüz var; Hizmet ücretsiz ve gizli. Geçen sene 100 bin çağrı aldık. Bu çağrıların –149’u artık kendi hayatlarını kazanma aşamasında olmakla beraber- 8 bin 500’ü çok ciddi.“

Paulus Skruibis bir söyleyiş sırasında

Devlet zihinsel sağlık merkezi müdürü Ona Davidoniene, olası bir başka nedeni vurguluyor. “Yazlar kısa, günler karanlık ve sert. Kuzey ülkelerinde yaşayan insanlar içine kapanık olmaya daha fazla eğilimindedirler ve spontan davranışlardan kaçınırlar. Korkarım kriz bitmezse işler daha da kötüleşecek; Tünelin sonunda herhangi bir ışık belirtisi olmadan gün geçtikçe daha fazla insan mücadele etmekten bıkacak.” İntihar endeksi 2007’de, özellikle gençler arasında tekrar düzeldi (intihar, erkeklerde beş kat daha yaygın, özellikle de 34-56 yaş arasında).

Bunalıma sanatsal tepki

Litvanya’nın en ünlü rock yıldızı Andrius Mamontovas’ın girişi sayesinde “saldırı” ivme kazandı. Skruibis, “Bir televizyon reklam kampanyası başlattık, ülkenin en çok etkilenen bölgelerinde bir tur düzenledik ve intihar etmek isteyebilecek insanlara cesareti sürmek için dokuz yol gösteren, 40 bin adet kartpostal çıkardık” diye belirtiyor Skruibis. Mamontovas onları kendisi imzaladı ve konserinde onlara verdi. İşe yaradı: Sonuç olarak, yardım çağrıları iki katına çıktı. Vilnius’daki köprüde asılı olan gizemli poster, kampanyanın bir diğer parçası. Toplumdan dışlamak, kriz ya da kötü hava koşullarından bahsetmek yerine, basit bir tavsiye veriyor: “Konuşma hayat kurtarabilir”.

Andrius Mamontovas bir konseri sırasındayken

Aktör Arūnas Sakalauskas, ülkesi Litvanya’da Avrupa’daki diğer ülkelere göre intihar oranının üç kat fazla olması (yılda yaklaşık 1000 kişi ya da günde 3 kişi) ve 8 arkadaşının intihar etmesi sebebiyle, intihar sayısının fazlalığına dikkat çekmek için tepkilerini göstermeye davet etti. Facebook üzerinden intihar önleme hattı için bağış çağrısında bulunarak Katedral meydanına her gün 3, yıla ise 1095 kişi intihar sayısını simgelemek amacı ile 1095 kişi davet etmiş. Sadece 500 kişi gelmesine rağmen, yine de dikkat çekmeyi başarmışlar.

Yararlanılan kaynak

Türkçe Rap’in edebiyat ve başkaldırıyla buluşması: Saian ile röportaj

2

Saian ile Türkçe rap, müzik, Türkiye’nin politik zemini ve edebiyat üzerine konuştuk.

Hip hop kültürü ABD’de de 1970’li yılların sonlarında çıkmasına rağmen şu anki ününe tam olarak 1987-1991 yılları arasında ulaştı. Her kültürün belirli oluşum nedenleri var. Hip hop kültürünün oluşmasının temel nedenlerinden biri Amerika’da kötü koşullarda yaşayan alt kimlikler, ırkçılık, toplumsal dengesizlik ve gündemden uzaklaşıp keyif yapmak isteyen siyahi dostlardı. Tabii bizim konumuz burada Hip Hop kültürünün tarihsel süreci değil. Konumuz Türkçe Rap’in temel taşlarından biri olan: Saian

Öncelikle Saian’ı tanımayanlar için tanıtmalıyız, Saian kimdir?

1983 senesinde Mersin’de doğan sahne ismiyle Saian, gerçek ismiyle Güney Erkurt 1994 yılında rap ile tanıştı. Birçok şarkıda, birçok albümde yer aldı. Diğer rap müziği sanatçılarının aksine her zaman daha farklı bir yeri, daha farklı bir tarzı oldu. Bunu politik taşlamalar olarak niteleyebiliriz, edebiyattan aldıklarıyla niteleyebiliriz ya da protest bir tarzından dolayı niteleyebiliriz. Aynı şekilde Ege Erkurt, sahne ismiyle Patron kendisinin öz kardeşidir. Bir röportajında edebiyat ile üniversite de tanıştığını söyler ve şunu ekler: “Nazımı (Nazım Hikmet) bize öyle bir tanıttılar ki, tanısam bıçaklardım.”

Saian müziği bana kalırsa kesinlikle muhalif ve protest bir müzik türü. Peki, bu muhalif kimlik sizde siyasi bir endişe ya da siyasi bir kaygı yaratıyor mu? 

Yaratmaz olur mu, kaldı ki ben epey zamandır müziğe uzağım. Türkiye’de son dönemde kim siyasi kaygı hissetmiyorum diyebilir ki? Tabii bu sözümüzü sakınacağız, fikrimizi zapt edeceğiz anlamına gelmeyecek hiçbir zaman.

Sanatın, sanat olabilmesi için sosyolojik katkıların somutlaşması gerekir mi?

Mutlaka, insanlar ve toplumlar devamlı birbirleriyle etkileşim içinde oldular, olacaklar. İnsanın içinde olduğu her kavram sanatın konusudur.

Türkiye’de rap dinleyicileri sanatçılardan felsefik, edebi ya da politik içerikler besleyen eserler beklemiyor. hatta aksine cinsiyetçi, küfür dolu, lümpen kültürün yön gösterdiği müzikleri daha fazla dinliyorlar. Fakat burada Saian devreye giriyor ve bunu kırıyor. Saian’ın örnekleri de rap çevresinde fazla rastlanan türden değil. Bunu neye bağlıyorsunuz? Kitledeki beklentinin sizin yazdıklarınızla alakası olmamasına rağmen, dinlenmeyi? 

Genel anlamda haklısın, bir problemi davası ya da ideali yok, rahatsız değiller ve depolitizeler, kolay sindirilebilir ve paketlenmiş ürünler istiyorlar, daha acısı ürün (meta) istiyorlar, tüketmek bir an önce kenara fırlatıp atmak çağın çocuklarında öyle bir pratik kazanmış ki, bunun yanında inanılmaz bir imaj kaygısı da eklenince vizyonsuzluk iyiden iyiye kendini gösteriyor. Böylece toplumda oluşan haklı önyargılarla beraber kale alınmıyorlar. Genel olarak ele aldığımızda böyle fakat benim kendi kemik dinleyicimi daha farklı ele almamız gerektiğini düşünüyorum. Daha kendini ve neyin ne olduğunu bilen, yaşadığı toplumun ve kendinin ayırdında, hayata bir bakış açısı geliştirebilmiş ve sorgulayan insanlar. Bunlar her verileni almayacak çocuklar, bir incelik bir doku arıyorlar. Bunu belki ben her zaman karşılamıyor olabilirim tabii ki, onu da belirtmek isterim.

“Kanunsuzlar” şarkısı, lümpen kültüre bir eleştiri midir? 

Kesinlikle değil. Bu sadece kendimce yazdığım bir deneme, mızrağımı sivriltmek için bir masat. Ritim beni kısıtlarken böyle ağır bir jargon diliyle böyle bir hikâyeyi becerebilir miyim acaba diye sorarak denediğim bir parça. Bu kadar. Parçada başka katmanlar yok.

Yazdıklarınızın anlaşıldığını düşünüyor musunuz? 

Bunu cevaplamak için parçaları teker teker ele almak gerekir ama genel olarak ben kaotik bir hava yaratmaya çalışırım. Düşünceyi ya da ifadeyi çoğunlukla açık açık vermem. Bu da çocukları araştırmaya ve sorgulamaya itiyor, aldığım geri dönüşler de bunu doğrular nitelikte. Mesela “İnfanta”yı ele alırsak, o parçaya ben bir Çerkez olarak başlarım, mezarsızlardan ama!, Karadeniz’e atılanlardan ─Çerkezler balık bu yüzden yemezler!─ ve büyük sürgünü işaretlerim. Bu anlaşılmış mıdır, bilemem. Parçanın devamında Seher Şahin’in mezarına Eylül bırakıyorum, onu bir Eylül günü o zamanın siyasi iktidarının zaptiyesi fakülte binasından aşağı atmıştı. Evet, işte böylece özellikle son dönem parçalarda böyle gömütler bulunabiliyor. Bu detaylara inebiliyorlar mı emin değilim, ama bariz bir şekilde bana ve aslında kendilerine sorular soruyorlar.

“Feleğin Çemberine 40 Kurşun” şarkısı gereğinden fazla cesur ve siyasi taşlamalar içeren bir eser, kitleler tarafından eleştiriliyor mu? 
Eleştirilmez olur mu? Hatta hiçbir şarkımın bu kadar eleştirildiğini hatırlamıyorum.
Saian edebiyat ile ilgilenir mi? İlgileniyorsa en çok kimleri okur? 
Daha çok üniversite yıllarımdan itibaren edebiyatla iç içe oldum, fakat yalnızca okur olarak. Pek çok yerli yabancı yazar ve şair okudum. En fazla kimi okuduğumu sorarsanız herhalde en başta Sait Faik gelir. 
“Galata Kantosu” şiiri Saian’ın bir eser üretmesine neden oldu. Başka bu tür örnekler var mı Saian’ı ve ürettiklerini etkileyen şiirler, kitaplar, kişiler?
Benim ortaya koyduğum pek çok işte sadece edebiyatın, şiirin etkisi yok aslında sanatın pek çok kolundan gölgeler düşmüştür. “Galata Kantosu” çok açık ve berrak bir örnek, ustanın muhteşem bir şiiri üzerine yalnızca bir yorum getirdim ve kendimce naçizane birkaç dokunuş yaptım, bu gibi bir başka örnek yok. Fakat mesela “Kangren”e Sartre menşeli bir bulantı, “Başıbozuk”a Ginzburg’un değirmencisi Menocchio’nun dik başlılığı sinmiş bulunabilir ya da büyük ressam Caravaggio’nun, gibi…
Saian Müzik çalışmalarını bir ekiple mi yürütüyor yoksa tek başına mı? (beat, yapımcılık) 

Her ikisi de denebilir. Yeni bir oluşum beliriyor şu sıra; Otonom Piyade, şimdilik ben, Köst ve Dj Geda var, bakalım.

Saian için PMC ekibinin önemi nedir? 

İsmi çok önemli değil kendi kardeşimin, kardeş gördüklerimin bulunduğu her oluşum benim bir başka evimdir. Yıllar içinde kurduğumuz ekipler oldu, hepsinin yeri ayrıdır, isimlerde hep bir devinim olur, kalanlar bizimdir. İdeolojik olarak bir kopma olabilir belki, ama yine de hep bir organik bağım var, olacaktır.

Saian’ın şarkıları 10 ya da 15 sene geçtiğinde de dinlenecek mi sizce?

Öyle umuyorum. Yazdıklarıma evrensel değer katma çabasında oldum çoğu zaman. 10 sene öncekiler hâlâ dinleniyorsa umut var demektir

Saian ilhamını nereden alır, nasıl üretir? 

Bunu soranlara yaşamakla yaralı olduğumu söylüyorum. Yaşamak’ın içindeki her şey ilham olabilir, kim yarın sokakta göreceğim muhtemel bir mülteci çocuğun öfke dolu bakışları üzerine bir şarkı yazmayacağımın garantisini verebilir?

Saian mı? Saian SS mi?

Bunu çok önemsemiyorum, sakulta salkım bir yıkıcılığı imliyor, seviyorum.

“Al Sevgilim Anne Ol Bununla” adlı eser bende ayrılık çağrışımı yaratıyor. Ayrılık sonrası bir eser mi?

Bunu cevaplamak zor, aslında ne bir ayrılık ne de bir birliktelik şarkısı. Tam ikisinin arasındaki çizginin üzerinde iki insanın çarpışması, denebilir.

Sanat ürünlerinin içerisinde ideolojik ürünlerde servis etmek doğru mu? Veyahutta toplumsa koşullar bazen bunu gerektirebiliyor mu?

Bu sanatı kişisel olarak nasıl ele aldığınızla ilgili herhalde. Benim sanat ve sanatçı konusunda öncelikli şartım, sanatçının ve eserinin iktidarın (daha çok devlet) dışında ve karşısında olması gerekliliğidir ve kalıp ideolojiler dışında bir ide vermesi gerekli. Eğer mevcut ideolojilerin iskeletleri üzerine bir şey inşa ettiğinizde bunun bir propaganda aracından farksız olmaması riskini de taşırsınız. İsmet Özel “yıkılma sakın”da kullandığı harç komünizm harcıydı ama o büyük bir şair, nefis manevralarla buna enfes bir sanat ruhu kazandırmış oldu. Fakat esasen sanatçının ideolojisi de özgün olmalı denebilir mi? Her sanatçı kendi etik bahçesini suluyordur belki de…

Rap, Türkiye’de toplumsal bir değişim yaratabilir mi?
 

Böyle bir gücü var, kesinlikle toplumsal dinamikleri tetikleyebilecek bir potansiyeli var, ama kelimeleri yok, motivasyonu yok, pek oralı da değil zaten!

Müziğinizin Türkiye’de hitap ettiği bir kitle var mı?

Tabii ki bir kitle var ama belirli bir zümre yok.

Ve son…

Alışılan bir kültür: Arabesk

1

Türkiye’de 1960ların sonlarına doğru ortaya çıkmış olan arabesk, Türkiye’de müziğin konumlanışına bakmak ve toplumsal sorunların bireylerdeki etkisini anlamak açısından ve özellikle bireylerin problemlerini anlamak açısından oldukça önemli bir müzik türüdür. Fransızcadan Türkçeye geçen arabesk sözcüğünün anlamı ise “Arap tarzı“dır. Burada özellikle Arap tarzı müzik olarak ele alınması arabeskin bir Arap müziği olduğunu göstermekten ziyade Arap ezgilerinden ve Arap müziğine özgü usullerden etkilenen bir Türk müziğini işaret etmektedir.

Arabesk, genel olarak umutsuz aşkları, kişilerin günlük dertlerini, umutsuzluğunu ve başarısızlığını konu edinmektedir. Bununla beraber ortaya çıktığı dönemde, Türk kentlerinin çevresinde oluşan bütün bir göçmen kültürünü betimleyen bir anlam da kazanmıştır. (Özbek, 2003, s.168) )

Kazandığı bu anlamda özellikle köyden çalışmak için kente gelen işçilerin, göçten sonra köyde bırakılana – aile, çocuk, anne, baba veya sevgili- karşı duyulan özlemi, göç sonrasında karşılaşılan kendinden daha modern bir yaşantı sürdüren ve bu yaşantı da farklı mesleklerden gelirlerini elde eden kişilerin yaşantılarını görmesi ve hızlı modernleşme ile ortaya çıkmış olan farklı yaşantıları dile getiren bir müzik türü olması oldukça etkilidir.

Arabesk müziğin özellikle belirli sınıf sorunlarına ışık tutmasından ziyade önemli bir özelliği de ataerkil sistem içerisinde yer bulması ve bu sistemin biraz da olsa güçlenmesine katkıda bulunmasıdır. Arabesk, genel olarak bir geçiş dönemi ürünü olarak görülse de bir ürün olmaktan ziyade bu geçişi etkileyen önemli bir unsur olarak da ele alınmalıdır. Özellikle yoksul kent işçisi ve yoksul kent ailesini etkileyen bir müzik olmaktan ziyade modern bir hayat içerisinde modern hayatla yeni yeni tanışmaya başlamış olan insanların bunalımlarını anlatması açısından da dönemde oldukça etkili bir müzik türü olmuştur.

Arabesk, ortaya çıktığı dönemde bir müzik türünü, sahnedeki gösteriyi ifade etmenin yanında bütünleştirici olarak bir kültürü de işaret ediyordu. Bu yüzden arabeske bir müzik türü olarak yaklaşmanın yanı sıra bir kültür olarak yaklaşmak daha doğru olacaktır. Birleştirici etkisinin ortaya çıkması genel olarak kent etrafında ortaya çıkması ve genel olarak bir göç sonrası etkinliği karşılaşılanı ifade edişi ile örtüşmektedir.

Arabeskin ortaya çıktığı dönemde birçok önemli isimin de ortaya çıkışı gözlemlenmiştir. Örneğin Orhan Gencebay arabeski daha çok kent civarında yaşayan ve çalışmak için kente göçmüş ve moderniteyle karşılaşmış kişilerin sorunlarına da değindiği için genel olarak bu kültür içerisinde bir ağabey niteliği taşımaktadır. Arabeskin parlak dönemi ortaya çıkışından on yıl sonra gerçekleşmiştir. Bu dönemde birçok kadın ve erkek sanatçı bu türdeki şarkılarını piyasaya sürmüş ve arabesk müzik çeşitlilik kazanmıştır.

Müzik genel olarak toplumla iç içe olanla ve toplumsal olanı bize farklı bir tarzda gösterdiği için her müzik türü farklı türden insanlara hitap etmiştir. Arabesk de ortaya çıktığı ilk dönemde genel olarak kent dışına, işçilere, modern hayatla karşılaşan bireylere hitap eden bir müzik türüyken bu ortaya çıktıktan kısa bir süre sonra kent içine de girmeyi başarmış ve dönemle, sistemle alakalı birçok konuyu da içine çekerek popüler bir kültür haline gelmiştir. İlk zamanlar da genellikle belirtilen sorunları konu edinse de daha sonraki dönemlerde kent içerisinde yaşayan kadınların, erkek egemen sistem içerisindeki sorunlarına, gençlik sorunlarını da görme biçimi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu dönemde özellikle erkek egemen sistem içerisinde yaşayan kadınların sorunları özellikle üzerinde durulması gereken bir şeydir. Çünkü bu dönem içerisinde arabeski üretme aracı olarak kadınlar büyük bir önem taşırken yine erkek egemen bir sistem olan arabesk tarafından sömürülen ve görülmeyenler de kadınlardır. Bu sistem içerinde var olan ve birçok müziğin ortaya çıkmasını sağlayan kadınlardan hazırlanan seçkiler ve döneme damga vuran müzikleri de yazının devamında dinleyebilirsiniz.

Bergen – Sen affetsen

Orhan Gencebay- Batsın bu dünya

Ferdi Tayfur- Bir sabahçı kahvesi

Neşe Karaböcek- Yağmur Ağlıyor

Gülden Karaböcek- Kırılsın Ellerim

Kaynak: Popüler Kültür ve Orhan Gencebay Arabeski, İletişim Yayınları, İstanbul, 1991., Türkiye’de Arabesk Müzik Kültürü ve TRT Sansür Kararlarının Etkisi: “Sen Benim İçimde Bir Korkulu Rüya..” ÇAĞATAY ŞAHİN 1

Ataerkilliği sarımsaklasak da mı saklasak?

İnsanları diğer canlılardan ayıran özellik doğada olmayanı yaratmak, yani üretmektir. Üretim içinde toplumsallaşmak önemlidir. Mezapotamya’da başlayan Neolitik devrimle birlikle insanlar toprakla agresif bir ilişki içinde olmuştur. (Tarım, su kanallarının açılması, toprağın işlenmesi vb.) Bu devrimle birlikte iş kolları oluşmuş, hiyerarşik sistemin temelleri atılmıştır. Aynı zamanda din, aile, ataerkil, özel mülkiyet gibi kavramların oluştuğunu da söyleyebiliriz.

Bu dönemde ihtiyaç fazlası üretilmiş ve şehirleşme de başlamıştır. Ayrıca üretilenlerin raporunun tutulması için devletin kurulmasını iktisadi bir neden olarak gösterilebilir. 18-19. yüzyıllarda buharlı makinelerin icadıyla birlikte yaşanan Sanayi Devrimi ile beraber işçi sınıfı, sermaye birikimi, eşitsizlik, kente göç meydana gelmiştir. Toplum yapısı değişmiş, ücretli emeğin ortaya çıkışı kas gücünü önemli kılmıştır.

Modernite denilen kavram tam anlamıyla Sanayi Devrimi ve Fransız İhtilali ile başlayan süreçte doğmuştur. Sanayi devriminin kökünde üretim hâkim olurken Fransız İhtilalinde siyasi formatlanma, ulus-devlet anlayışı hâkim olmuştur. 19-20. yüzyılda gelen bu moderniteyle kitle iletişimi paket halinde (eğlence, propaganda, nabız tutabilme) sunulmuştur. Özel hayatın metalaşması, reklamların pazarlanması, radyo-müzik endüstrisi, yeni sektörler açılmasına öncülük etmiştir. Yani insanlar tüketici konumunda olduğundan her şey meta olmuştur.

3. Devrim olarak nitelendirilen Enformasyon Devrimi ise data temelli olmuştur. Gayri maddi akış, algı yönetimi meydana gelmiştir. Çünkü 19. yüzyılda kitle siyaseti oluştuğundan yönetici harici kısım önem kazanmıştır. Böylelikle kitle iletişimin amacı kitlelerin algısını etkilemek olmuştur. En önemli kitle iletişim araçlarından olan televizyon, gündelik hayatımızda aktifleşip, toplumsallaşma işlevi görmüş ve edilgen bir duruş sergilemiştir.

Yukarıda da belirttiğim gibi sanayi toplumunun kaynağı sanayi üretimidir. Temeli ise üretici güç, makine ve kol gücüdür (fiziksel güç). Bilgi toplumuna gelindiğinde ise esas olan zihinsel güçtür. Bilgi toplumunu karakterize eden en temel özellik “hız”dır. Burada hızda kasıt her şeyden önce bilginin üretiminin aktarılmasının hızlanması, dolayısıyla haberleşmenin hızlanmasıdır. Peki haberleşmenin ve bilgi aktarımının hızlanmasını neyle sağlıyoruz? Bilgi ağları ve herkesin kullanımına açık veri tabanları sayesinde oluyor. Erişim herkese açık, dolayısıyla eğitimin yaygınlaşması söz konusu oluyor. Otodidaktik eğitim dediğimiz, bugün kendi çabalarımızla yeni eğitim yolları keşfetmemiz, kendimizi geliştirebileceğimiz yeni bilgi ağlarına dahil olmamız, internetle olabileceği gibi sürekli eğitim programlarıyla da sağlanabilir. Bu bahsettiğim toplum yapısının kapitalizmden tamamen bir kopuş anlamına mı geldiği yoksa sanayi kapitalizminin yalnızca geç bir evresine mi tekabül ettiğine dair farklı yaklaşımlar vardır.

Bir taraf, yüksek ölçüde dijitalleşme içermesi evet bir dönüşümdür ama netice itibarıyla sistemin kendisi halen kapitalizmdir. Yani üretim araçları yüksek oranda dijitalleştiği için emekli profili değişiyor olabilir ama emek ve sermaye arasındaki çelişki (sanayi devriminden beri) halen aynıdır. Dolayısıyla öyle radikal bir kopuş falan yoktur diye düşünürken, Manuel Castells yeni bir toplum yapısının ortaya çıktığından yani bir enformasyon devrimi yaşandığından bahsediyor. Bunu da üretim ilişkileri, iktidar ilişkileri ve tecrübe ilişkileri olarak 3 noktada değerlendiriyor.

Castells’e göre enformasyon toplumu, dünyanın tarihsel serüveni içinde 20. yüzyılın sonunda yaşanan teknolojik devrim ile gündeme gelmiştir. Ancak bugün, teknolojik devrimin ayırt edici özelliği bilginin ve enformasyonun merkezi önemli değil, bu bilgi ve enformasyonun, bilgi üretimine, bilgi işleme aygıtlarına uygulanması, yenilik ile yeniliğin kullanımı arasındaki ilişkinin birbirini beslediği bir zincir oluşturmasıdır. Castells kuramında enformasyon toplumu ile ağ toplumu kavramı arasındaki bağı kuran etkinliği internet olarak tanımlamıştır.

Küresel sosyal tüm hareketlerin ortak paydasını sisteme karşı oluşturulan ağlaşma olarak düşünsek de bu fikir belirleyici olmayabilir. Hareketler ayrıntılı olarak incelendiğinde amaçları, yapılanmaları, temaları, gerçekleştiği alanlar bakımından birbirlerinden çok farklılıklar gösterebilir. Küresel sosyal hareket yapılanmasına baktığımızda merkezsiz ve esnek (heterarşik) bir yapılanmadan söz edebiliriz. Öte yandan köktenci hareketlerin yapılanma biçimlerine baktığımızda oldukça hiyerarşik merkezi ve katı bir yapılanmaya sahiptirler. Evet, her iki yapılanma da sisteme karşı olarak aynı paydada gibi gözükse de bu tip yapılanma biçimlerinden dolayı büyük farklılıklara sahiptirler.

Güncel bir örnek vermek gerekirse geçtiğimiz günlerde özellikle sosyal medyada büyük tepki gören ve hızla yayılan Türk Dil Kurumu’nun kirli kelimesinin karşılığına “aybaşı olan kadın“, esnaf kelimesinin karşılığına “Kötü yola sapmış kadın“, müsait kelimesinin karşılığına da “flört etmeye hazır kadın” gibi çirkin tanımlar yapmasıyla birçok kişi tarafından oldukça fazla tepki toplamıştır.

Bu duruma tepki olarak da sosyal medya üzerinden #kirliolansensintdk gibi hashtag’ler oluşturulmuş paylaşılan fotoğrafların, tweetlerin altına da bu etiketlerle birleşen bir ağ oluşturulmuştur. Birçok kişi durumla alakalı tweetler atmış ve retweet yoluyla milyonlara ulaşılmıştır. İşte o tweetlerden bazıları şöyle;

“Kirli olan bizler değil sizin karanlık zihniyetiniz, erkek egemen sisteminizdir.”
“Erkeğin sünnetine düğün yapıp, kadının kanına kirli diyen zihniyetiniz.”
“Regl’den utandığınız kadar utanmadınız kadına uygulanan şiddetten, cinayetten, tecavüzden!”

Bunlar ve benzerleri tweetlerle TDK’nın kadına yönelik erkek egemen yaklaşımlarına son verilmesi istendi. Ayrıca bu hataların düzeltilmesi için change.org’da da bir imza kampanyası başlatıldı. Olay sosyal medyadan çıkıp somut mekânlarda da şekillendi. Çeşitli cafelerde bu duruma tepki olarak

“Cafemizde regl çayı bulunmaktadır” gibi yazılar ve semboller girişlerdeki menü tablolarına yerleştirildi.

Aynı zamanda yine internette “TDK’nın kirli sıfatına yapmış olduğu tanım sizce doğru mu?”, “Regl dönemine ilişkin kirli sıfatını kullanıyor musunuz?” gibi sorularla oluşturulan anketler de yapılmıştır.

Ülkemizde ve birçok ülkede “tabu” olarak görülen regl, birçok kültürde “utanç” olarak addediliyor. Minicik bedenler, regl olmaya başlamasıyla utanılacak bir şey yapmışçasına üzerlerine binen yükü ömürleri boyunca taşıyorlar. İşte bu tabuyu yıkmak için İspanyol Sangre Menstrual yani “Menstruasyon Kanı” adlı grup, Madrid’de beyaz pantolon giyip üzerlerine regl kanını temsilen kırmızı boya sürerek eylem yaptı.

Regl’nin görünürlüğünü tabu olmaktan çıkartmayı amaçlayan grup regl utancının, kadınları bastırarak ataerkil düzenin devamını sağlamaya hizmet ettiğini söylüyor. İspanyol aktivist grup, sokaklarda regl olmuş gibi dolaşarak vatandaşların dikkatini çekmeyi başardı. Grubun en büyük amacı, kadınsal durumların topumda “ayıp” olarak yaftalanmasının önüne geçmek ve kadınların bu durumlardan utanmamasını sağlamak. Beyaz pantolonları kana bulanmış şekilde sokakta dolaşan Sangre Menstrual, ped reklamlarında “Beyaz pantolon giyme derdi” yaşayan kadınlardan daha tasasız duruyor.

Ataerki virüsü gezegeni ele geçirmeden önce, Paleolitik ve Neolitik çağda, yaşam üreterek ölümü alt edebilen tek varlık olduğu için kutsaldı kadınlar. Kutsallıktan kastım elbetteki bugünkü mahremiyet ve edeplilik değil. Söz konusu kadının doğurganlığının saygı görmesi. Bu doğrultuda düşünen, Almanya’da yaşayan 19 yaşındaki feminist aktivist Elone Kastrati güzel bir eyleme imza attı. Hijyenik pedlerin üzerine feminist mesajlar yazarak yaşadığı şehrin farklı yerlerine bu pedleri yapıştırdı. En anlamlısı ve ilgi göreni şüphesiz ki “imagine if men were as disgusted with rape as they with periods” (Erkeklerin reglden tiksindikleri kadar tecavüzden tiksindiklerini düşünsenize) mesajı oldu.

Genç feministin oluşturduğu eylem şekli sosyal medyada da büyük ilgi gördü ve bu fotoğraflarla birçok gönderi yapıldı. Örneklerden de anlaşılacağı gibi bu tip durumlar sadece Türkiye’ye ya da muhafazakâr toplumlara mahsus değil. Bu tip eylemlerden yola çıkarak Castells’in küresel sosyal hareketlerine geri döndüğümüzde anlıyoruz ki küresel sosyal hareketlerin eylem biçimleri çok başkadır. Hiyerarşik bir yapıya gerek yoktur. Özellikle günümüzdeki sosyal hareketlerin şenlikli, eğlenerek gerçekleştiğini rahatlıkla söyleyebiliriz.

Köktenci-dinci hareketlerde daha çok şiddet içeren eylem tipleri hakimken sosyal hareketlerde bu pek de söz konusu olmaz. Hatta aralarındaki en büyük farkı şöyle tanımlayabiliriz; köktenci hareketlerin öteki dünya ile kurdukları ilişkiler, daha çok öteki dünya idealleri adına bu dünyada mücadele ederler. Oysaki küresel sosyal hareketlere baktığımızda sosyal hareketler tamamen bu dünyanın idealleri adına mücadele ederler. Bunu yaparken de daha dikkat çekici ve eğlenceli, esprili bir farkındalık yaratırlar.

Bu eylemlerde köprü görevi gören elbetteki internet olmuştur. Oluşturulacak eylemler internet üzerinden yayılarak ağ oluşturulmuştur. Bunun sonucunda da coğrafi uzaklık ya da zaman hususu ortadan tamamen kalkmasa da bağlanılabilirlikle insanlar mobilize olarak istenilen hareketler oldukça başarılı bir şekilde gerçekleşmeye devam etmektedir.

Kaynak: Manuel Castells(2013) ‘’İsyan ve Umut ağları’’, Hürriyet, T24, TDK, Emperyalizm- Teori ve güncel araştırmalar, Ed: Ahmet Bekmen-Barış Alp Özden, Change.org 1, 2, Sivil toplum ve ötesi- Rousseau, Hegel, Marx – Çevirmen/yazar- Gülnur Acar Savran

Hazırlayan: Zeynepşah Işıklı

İzmir’de bir patron işe geç kalan Suriyeli işçiyi dövdü!

1

İzmir’de bir patron, işe geç kalan Suriyeli işçisini dövdükten sonra fotoğrafını çekerek sosyal medyada paylaştı.

Skandal görüntünün sahibinin sosyal medya hesabından “Türk’ün Suriyeliye intikamı” şeklinde paylaştığı fotoğrafta, Şafak K. isimli patron Suriyeli işçinin karnına diziyle bastırıyor.

Söz konusu fotoğraf, sosyal medyada büyük tepki toplarken, işçiyi önce dövüp sonra aşağılayan Şafak K. hakkında herhangi bir işlemin başlatılıp başlatılmadığı ise bilinmiyor.

Skandal görüntü şu şekilde:

Alıntı: Sol Gazetesi