Edward Hopper önemli bir Amerikalı gerçekçi ressamdı. Eserlerinde genellikle ülkesi Amerika Birleşik Devletleri’ni resmetti. Sanatını tarif etmesini isteyenlere, “Tüm cevap tuvalin üstünde” derdi. Sulu boya ve baskı çalışmaları da yapan Hopper, genellikle yağlı boya çalışmalarıyla ün saldı.
Avusturyalı yönetmen Gustav Deutsch, Hopper’ın geçen yüzyılın ortasındaki Amerikasından o kadar etkilendi ki onun 13 eserini beyaz perde için yeniden yarattı.
Edward Hopper bir keresinde geceleyin şehrin merkezini betimleyen Nighthawks (Gece Kuşları) adlı tablosu hakkında, “Muhtemelen farkında olmayarak büyük bir şehrin yalnızlığını resmediyordum” dedi.
Shirley: Visions of Reality / Shirley: Gerçeğin İmgelemleri
Aslında, Hopper’ın çalışmalarındaki bol güneşli ama bir o kadar da hüzünlü modern Amerika görüntüleri vesaire çoğu parça, düşüncelere dalmış yalnız figürleri betimler. Onları bazen sabah güneşinde düşünürken bazen de loş bir barda viski yudumlarken görürüz. Hopper’ın eserleri, betimlediği insanların geçmişine dair merakımızı uyandırır.
Gustav Deutsch, sanatçının yarattığı bu havadan o kadar etkilendi ki bu onu Hopper’ın imgelemleri üzerine kurulu disiplinler arası bir sinema örneği olan Shirley: Visions of Reality’yi (Shirley: Gerçeğin İmgelemleri) yaratmaya itti. Film ilk olarak 2013 yılında gösterildi ancak İtalya’nın Bologna şehrinde Hopper’ın sinema üzerindeki etkisine odaklanan retrospektif sergisi dolayısıyla yine ilgi odağı oldu.
Deutsch, Amerikalı sanatçıdan etkilenen ilk yönetmen değil elbette. Hopper bundan önce de birçok yönetmeni etkiledi. Hitchcock’un Rear Window(Arka Pencere) filmindeki röntgenci bakış açısı ya da Wender’in Paris, Texas filmindeki sıcak tonlu çöl manzaraları ve motel tabelaları buna örnek olarak gösterilebilir. Ancak Shirley, diğerlerinden ayrılan bir film.
Hopper’ın tablolarını gerçekçi bir şekilde 3 boyutlu olarak yeniden yaratan film, özgür ve dediğim dedik bir New Yorklu aktörün (Stephanie Cumming) Amerika’da 1931’lerin Büyük Buhranından 1963’teki isyanlarına kadar olan gelgitli 30 yılı boyunca yaşadığı şeyleri anlatıyor.
Deutsch’un bu denli gerçekçi olabilmesi tabii ki özenli bir sürecin sonunda mümkün olabildi. Yönetmen, Hopper’ın çalışmalarının sergilendiği müzeleri elinde bir renk paletiyle gezerek tablolardaki tonları en ince detayına kadar tutturmaya çalıştı. Geçmişte mimarlık eğitimi de almış olması ona, Hopper’ın teatral ışığını mekân ve biçim kullanarak yeniden titizlikle yaratma sürecinde yardımcı oldu. Böylelikle yönetmen, aynı etkiyi yaratmak için sadece boyalı bir set kullanmamış oldu. Sonuç; Hopper’ın sürrealist gerçekliğinin bir gerçek hayat uyarlaması.
Genelde dingin, sakin müzik tarzıyla tanıdığımız Moby yeni albümünde bu kez oldukça sert bir elektronik müzik yapıyor. Moby yeni projesi Moby & The Void Pacific Choir ile kaydettiği ilk albüm These Systems Are Failing‘i yayınladı. Müzik dünyasında hayvan hakları konusunda en aktivist isimlerden biri olan Moby, bu albümde yine sert sistem eleştirileri getiriyor.
Müzik dünyasında hayvan hakları ve veganlık denince ilk akla gelen isimlerden biri Moby olur. Hatta ilk akla gelen isimdir. Moby, popülerliğinin zirvesine çıktığı 2000’li yıllardan beri bu alanda hem sözünü sakınmadı hem de ciddi bir aktivist olarak birçok eylem ve farkındalık çalışması gerçekleştirdi.
Müzisyen, yeni projesi The Void Pacific Choir ile ilk albümünü yayınladı. Albümün ismi “These Systems Are Failing” yani artık mevcut sistem başarısız oldu, yok olmaya mahkum diyor Moby. Yeni albümde oldukça sert bir Moby ile karşı karşıyayız, hiç de ondan alışık olmadığımız bir müzikal sertlikle. Albüm klasik Moby stilinden uzak, yani dingin, sakin, ambient tarzda bir trip hop yok. Aksine neredeyse bir tekno-punk albümüyle karşı karşıyayız.
Moby, paylaştığı albüm fragmanlarının ardından albümden ilk parça “Are You Lost in the World Like Me?”yi sosyal medyada geçen ay dinlemeye açmıştı.
Köklerinde punk var
Moby’nin gerçek ismi Richard Melville Hall. 1965’te bir 11 Eylül gününde dünyaya gelen Richard, Moby takma adını ise amcası Herman Melville’in yazdığı Moby Dick adlı romandan almış. Müziğe adımını 1980 yılında kurduğu “Vatican Commandos” adlı punk grubuyla atan Moby, sonra solo kariyerine yöneldi.
1985 senesinde New York’ta DJ’lik yapmaya başladı. İlk çıkışını “Go” adlı single ile yapan Moby, sonrasında “The Story So Far” adlı ilk albümünü yayınladı. Moby, albüm sonrası Prodigy, Aphex Twin ve Orbital ile turneye çıktı. 1996’da yayınlanan albümü “Animal Rights”da Moby, elektronik müzikle rock müziği aynı potada eritiyordu ve isminden de anlaşılacağı gibi hayvan haklarındaki aktivistliğini müziğine de taşıyordu.
En büyük çıkışı ise 1999’da çıkan Play adlı albümle yaptı Moby. Albüm, 1999’un en iyi albümlerinden biriydi. Albümün başarısını “18” adlı albüm ve özellikle “We Are All Made Of Stars” single’ı takip etti. Sonrası dönem ise bu yıla kadar esasında Moby’nin eskisi kadar ana akım müzik dünyasında olmadığı, daha deneysel işlere projelere yöneldiği bir dönem oldu. Bu dönemde “Earthlings”in belgesel müziklerini de Moby’nin yaptığını hatırlatalım.
Los Angeles’te bir vegan lokanta işletiyor
Moby, son olarak Los Angeles’ta açtığı Little Pine adlı vegan lokantasıyla gündeme gelmişti. Tamamı vegan ve organik seçeneneklerden oluşan menüsüyle dikkat çeken restoran tasarım ve mimari açısından da Moby’nin felsefesini ve hayat tarzını yansıtıyor. Moby restorandan elde edilen tüm geliri hayvan hakları dernekleri ve oluşumlarına bağışlayacağını da duyurmuştu.
Ve yeni albüm tanıtımlarımızda alışık olduğunuz gibi birazcık da nostalji; işte eskilerden iki Moby şarkısı
Irmağının akışına ölürüm diyorlar şarkılarında ama HES nedir diye sorsan bilebilirler mi emin değilim. HES elektrik üretme amacı ile kurulan santrallerdir. Suyu kullanır ve elektrik üretirler. Fakat daha büyük tehlike ise suyu tekellerine almaları. Gelecekte su savaşlarının yaşanacağını herkes biliyor. İşte o gelecek geldiği zaman suyumuzu bu HES şirketlerinden tedarik etmek zorunda kalacağız, tabii ki ücretini de ödeyerek. Yani HES’ler aynı zamanda suyu gasp etmenin ön hazırlığıdır. Bu santralleri bir süredir her yere yapıyorlar. Çünkü bu işte para var. Akışına öldüğünüz her dere ölüyor, her nehir kurudu. En basit derelere bile HES kurarak onları kurutuyorlar. Dere kuruduğu zaman ne oluyor dersiniz? Tabii ki orman ölüyor çünkü orman susuz yaşayamaz.
Ormanın ölmesi sadece bir bölgedeki ağaçların kuruması anlamına gelmiyor, ormanın içinde yaşayan tilki, kurt, kuş, tavşan ne varsa onların da ölümüne sebep oluyor. HES’i tabii ki para için inşa ediyorlar yoksa güneş enerjisi sisteminin ne kadar ekolojik olduğunun herkes farkında. Ama Türkiye maalesef inşaattan başka hiçbir şey üretemeyen bir ülke.
Hatta büyük inşaatları da üretecek kapasitesi olmadığı için başka ülkelerin firmalarına yaptırıyorlar ve buna ilerleme adını veriyorlar. Ürettiği şey ise aslında ülkeyi tüketiyor. HES’ten akan şey su değil, para. HES suyu tutar yok eder, ormanı ve hayvanları yok eder, para akıtır.
İşte bu yüzden, HES üreticisi, çağın çok çok gerisinde kalmış müteahhitler Türkiye’de irili ufaklı ne kadar dere varsa üzerine HES denen yaşam katilini konuşlandırıyorlar. Bu şekilde yakın zamanda derelerimizin ve ırmaklarımızın çoğu kuruyacak, ormanlar kuruyacak, canlı yaşamı ölecek. Ve dolayısı ile akışına ölünecek bir ırmak kalmayınca vatanını “çok seven”ler neye ölecek? Madem ülkenizi bu kadar çok seviyorsunuz ülkenizin yok olmasına karşı çıkın değil mi?
Irmağının akışına ölek mi Türkiye’m?
Ülkücülerin altını asla doldurmadıkları bu ölme mevzusunun da altı boş. Geçtiğimiz aylarda bir döviz* görmüştüm bu dövizde “ırmağının akışına siz ölürsünüz ama HES’lerle biz mücadele ederiz” yazıyordu. Bu cümlenin altına imzamı atarak devam etmek istiyorum.
HES dediğimiz doğa katili mini barajların ormanları öldürmesinin ülkücülere zararı ne olacaktır? Ülkücüler de birçok kesim gibi çocuk yapan kimselerdir. Ormanların ölmesi demek ekolojik dengenin bozulması, oksijenin azalması ve kirli havanın artması demektir.
Ülkücüler, çocuklarını düşünmemektedir, torunlarını ise hiç düşünmemektedir. Kirli havanın artışı ile salgın hastalıklar da baş gösterecektir. Örneğin İstanbul’da 3. köprü için Kuzey Ormanları neredeyse yok edildi, yan bağlantı yollarının açılması ile birlikte ormandan geriye bir şey kalmayacak. Tabii ki bu yollar boşuna yapılmıyor. Şehirleşmenin oluşumuna bakarsanız önce büyük yolların yapıldığını sonra da bu yolların etrafına şehrin kurulduğunu görürsünüz. Yani İstanbul’da orman diye bir şey kalmayacak. Bu da bir nesil sonraki İstanbul nüfusunu bekleyen kötü sağlık koşullarına da işaret etmektedir.
İstanbul’da oksijen seviyesi düşerse bu durumda İstanbul’da yaşayan insanların yaşam kalitesi düşecek ve ardından ortalama ömürler kısalacaktır. Yani 3. köprü aslında yalnızca domuzları, geyikleri, tavşanları, kuşları, köpekleri değil İstanbulluları da yok etmektedir. Bu açıdan bakacak olursak çocuk yapmamayı düşünen ben için “sorun yok” gibi görünüyor. Peki İstanbul’da yaşayıp çocuk yapmayı planlayan ve bu yazıyı okumayacak, okusa da umursamayacak milyonlarca insanın geleceği ne olacak? Sorun şu ki insanların umurunda değil. Bu yüzden aslında umurlarında olmayan sorun tam da onların sorunu.
Taş koymuşum Türkiye’min yoluna!
Türkiye birçok açıdan çok geride kalmış bir ülke. İnşaat yapmayı ilerleme sanan ve bu inşaatların kendini öldürmeye çalıştığının farkında olan bir ülke. İnşaat sektörü neden Türkiye’de çok “önemli” derseniz cevabı daha gelişmiş bir para kazanma yöntemi olmamasıdır. İktidar partisinin üyelerini incelerseniz içinde birçok müteahhit ve iş insanı olduğunu görürsünüz. Yani bu kimseler bu inşaatları para için yapıyorlar ve bizlere ne olduğu, ne olacağı da önemli değil. Çünkü bu kimseler şirket sahibi kimseler ve her şirketin ilk amacı kâr etmektir. Dolayısı ile şirketin amacı şirket sahibinin de amacı olur.
Dünyanın her yerini şirketlerin mahvettiğini hatırlatmaya gerek var mı bilmiyorum. Kısacası bu kimseler dostumuz değil. Her yeri inşaat doldurarak bizleri gri ve çok kontrollü bir yaşama mahkum ediyorlar. Para için, güç için. Ve “akışına ölünen” ırmaklar için akışına öleceğini iddia eden kimsenin en ufak bir şey yaptığını da görmüyoruz.
Doğanın ve yaşamın düşmanı Madde 80!
Gene, arkadan iş çevirircesine çıkarılan kanunlardan biri ile karşı karşıyız. İktidar partisi bunu gece yapıyor ki kimse karşı çıkamasın. Bunun nedeni kendilerine daha çok para kazandıracak olan maddeyi çıkarmalarına kimsenin engel olmamasını istemeleri.
Karadeniz İsyandadır
Müteahhitlerden ve iş insanlarından oluşan hükümet partisi kendisine kolaylık sağlayacak maddeleri hazırlayarak ülkenin her yerinde istedikleri gibi inşaat yapabilecekleri maddeleri geçirdiler. Bu nereden bakarsan bakalım canımıza kast etmenin yasalaşmış halidir. 65 yıl yerine 45 yıl yaşasaydınız ve bunun sebebinin bazı müteahhitlerin para kazanma yöntemi olsaydı ne yapardınız? Yani müteahhitler para istiyor diye ormanları yok edecek, havayı bizim için uygunsuz hale getirecekler ve bizler bu kalitesiz havadan dolayı daha az yaşayacağız. Onlar ise tabii ki yeşili bol, havası temiz yazlıklarında keyif sürecekler. “Biz”lerin yaşamlarından çaldıkları ile…
Köylerde mücadeleler sürüyor. HES yaparak ormanları, tarlaları, hayvanları susuz bırakan müteahhitlerin isteği üzerine köylüler jandarmalar tarafından öldüresiye dövülüp gözaltına alınıyor. İktidar partisi jandarmaya hakimdir. İktidar partisi de müteahhitlerden oluşmaktadır. Müteahhitler HES yaparak doğayı öldürmektedir. Bu noktada jandarma aslında müteahhitlerin ücretsiz fedaileri pozisyonundadır.
Bir ülkücü düşünün ki “ırmağının akışına ölürüm” deyip sonra askere gidince ırmağını korumak isteyen köylüleri silah dipçikleri ile dövsün. Mümkün mü? Artvin’de, Karadeniz’de ve birçok yerde HES protestolarında köylülerin nasıl yerlerde sürüklendiklerini gördük ve hâlâ müteahhit hükûmet bu saldırılara devam ederek doğayı yok ediyor. Ana amaçları tabii ki doğayı yok etmek değil, ana amaçları para kazanmak. Para kazanma yöntemleri ise doğayı ve bizleri yok etmek üzere.
Kısacası Madde 80 taş koymaktır Türkiye’nin yoluna!
Bazen sanat her şeye cevap oluyor; ırkçılığa, ayrımcılığa, faşizme…
Her tarafından bölünmeye çalışan insanların dünyasına tepki olarak karma sergiler, birlik olmanın güzelliğine ve gücüne dikkat çekiyor. Dünyanın farklı ülkelerinde doğup, doğdukları yerden uzak bir ülkesinde sanatın buluşturduğu sanatçıların, başka bir ülkede bir karma sergiyle toplanması hali çok etkileyici.
Uzun yıllardır İspanya’nın Bask bölgesinde yaşamını sürdüren ressam Şükrü Karakuş’un kendiyle beraber o bölgede yaşayan 17 ressamın işlerini getirdiği karma sergi “Euskadi” Niş Art Galeri’de 10 Kasım tarihine kadar ziyaret edilebilir.
Sergiyi ziyaret ettiğimizde kendisiyle hem sergi hem de genel bağlamda sanat kavramı üzerine de konuştuğumuz Karakuş:
“Yirmi yılı aşkın bir süredir yaşadığım Euskadi’den (Ayrı dili ve kültürü ile İspanya’nın özerk Bask Bölgesinin Baskça yazılışı) ben dâhil 17 sanatçının çalışmalarını İstanbul’a getirmekten mutluyum.
Çoğunluğunu Basklı sanatçıların oluşturduğu grubun içinde Euskadi’de yaşayan İspanyollar, Finlandiyalı ve Alman sanatçılar da var. Bir sanatçı inisiyatifi olarak görülmesini istediğim bu etkinlik Euskadi’nin güncel sanat pratiğinin sadece bir kısmını yansıtmakta. Sanat kültürler arası iletişim ve birlikte yaşama arayışlarının sağlam temellerinden biridir. Bu tür etkinliklerin çoğalmasını diliyorum.”
Bask bölgesinin feminist partisinden milletvekilliği için de yarışmış olan sanatçı;
“Bask bölgesi ayrılmaz, bölgede yaşayan insanlar böyle bir ayrılık istemiyor hatta referandum da yapılsa bir ayrılık olacağını düşünmüyorum. Çağımız bölünerek, ayrılarak ve yalnızlaşarak değil; birlik olarak, sınırlara hapsolunmadığı takdirde iyileşme gösterecektir. Elbette insanlar yaşadıkları bölgelerin yönetimiyle ilgili hak sahibi olmalılar ama bunun yolunun bölünmek olmadığına inanıyorum.”
Her hafta ilginç bir dönüşüm gözlemliyorum. Bu hafta artık daha da mimari ile bütünleştiğimiz, artık içinde bulunduğumuz alanın bir parçası olduğumuzu hissettiğim bir haftaydı.
Konu neydi derseniz,şuradanbaşlamıştık.Alexandra Piricive Manuel Palmuş‘un, SALT Galata‘da gerçekleşen Modern Sanat Kamu Koleksiyonu performatif sergisinde ikinci haftayı da böylegeçirmiştik.
Geldik üçüncü haftaya.
26.10.16
Bir izleyici, performansta sunulan parçalardan biri olan “İvmeci Bir Politika İçin Manifesto“nun yaratıcıları Nick Srnicek ve Alex Williamsile birebir çalışmış biriydi. Paris’te yaşayan ve iklim politikaları üzerine çalışan bir İngiliz. Biz ise Türkçe yapıyoruz performansı. Onun katıldığı kısımda duyuyor Alex Williams ve Nick Srnicek’in isimlerini, şaşırıyor. İzleyiciyle konuştuğumuz kısma gelince de bu konuda bahsettik haliyle. Benim de sadece şu alıntı ile hayatıma giren manifesto ilginç ve bütününü okumakta ve buradan açılan kapılardan girip araştırmakta fayda var.
“Kapitalist hız, bir eliyle yerinden kopardığını diğer eliyle oraya bağlıyor. Modernlik, ekonomik büyümenin istatistiki ölçülerine indirgenip, toplumsal yenilikçiliğin etrafı komünal geçmişimizin kiç artıklarından bir kabukla kaplanıyor. Thatchercı-Reagancı liberalleştirme, Viktoryen ‘köklere dönüş’çü aile değerleri ve dinî değerlerle rahatça aynı sırayı paylaşıyor.
Marx, Nick Land’le birlikte, bugün de paradigmatik ivmeciliğin öncü düşünürü. Marx, modernliği reddeden bir düşünür değildi, aksine onu çözümlemeye ve içeriden müdahale etmeye çalışıyordu; tüm sömürü ve yozlaşmasına rağmen kapitalizmin bugüne kadar oluşan en ileri ekonomik düzen olduğunun farkındaydı. Kapitalizmin kazanımları geri döndürülmeyecek, kapitalist değer biçimi kısıtlamalarının ötesine ivmelendirilecekti.
Süreç-olarak-demokrasi’ye tanınan baskın ayrıcalık geride bırakılmalı. Gerçek demokrasi, hedefiyle yani kolektif özyönetimle tanımlanmalı.
Ancak toplum ve çevresi üzerinde azami hâkimiyeti hedefleyen Prometeusçu bir siyasetin küresel sorunlarla başa çıkabileceğini, sermayeye karşı zafere ulaşabileceğini beyan ediyoruz. Bu siyasete, Homo Sapiens’lerin dünya ve bedenimizin dolaysız biçimlerinin dayattığı sınırlandırmaların ötesine uzanma rüyasının tekrar canlandırılmasının da dâhil olması gerektiğine inanıyoruz. Aydınlanma’nın öz eleştiri ve öz hâkimiyet projesinin ortadan kaldırılmasına değil, tamamlanmasına doğru.
Keskin bir tercihle karşı karşıyayız: ya küreselleşmiş bir post-kapitalizm, ya da primitivizm, sürekli kriz ve gezegende ekolojik çöküşe doğru yavaş bir parçalanma.
Geleceğin inşa edilmesi gerekiyor. İvmecilik daha modern bir geleceğe; neoliberalizmin içkin yetersizliklerinden ötürü üretemeyeceği alternatif bir modernliğe ulaşmak üzere ilerliyor.”
Alıntı, SALT tarafından, Manuel Pelmuş ve Alexandra Pirici’nin Modern Sanat Kamu Koleksiyonu’nda kullandıkları Türkçe’ye çevrilmiş versiyonu ve bizim performansta sunduğumuz kısmıdır. Manifestonun bütününün bir çevirisini ise buradabuldum.
Diğer bir izleyici ise bizi bir saatten fazla sessiz ama pür dikkat izleyen bir izleyici. Sonradan tekrar gelip bize bunu neden yaptığımızı sordu. Her hangi bir konuyu sunarken bazen sadece o konuya odaklanırız. Bu soru, tam da böyle bir noktada algıyı kutunun dışına çıkaran bir soru aslında. Peki, bir adım geri gelirsek bunu neden yaptığını biliyor musun?
Günün kapanışı ise dört genç öğrenci arkadaşın yanımıza gelmesiyle oldu. Yukarı katta çalışırken bizi duymuş ve dinlemişler. Onlar da ne yaptığımızı merak ettiler, konuştuk, anlattık. Ezberimizi takdir ettiler ve keyif aldıklarını görmek günü güzel bitirmemizde etkili oldu muhakkak.
27.10.16
Bugüne dair söyleyebileceğim hiçbir şey yok. Kendimize dair belki var ama o da bizimle kahkahalara gömüldü.
28.10.16
Bugünkü izleyicilerde bizimle çok rahat iletişim kurduklarını fark ettim. Birimizi boş gördükleri herhangi bir yerde, zamanda hemen sorular soruyorlar, ilgilendiklerini ve beğenilerini dile getiriyorlardı. Genellikle 20-30 yaş arası kişilerle konuştuk bu anlamda.
Bugün görece daha aktif bir gündü izleyici açısından, bizi görenlerin çoğu bir süreyi bizi izleyerek geçirdi. İşin anlatılığı bilgilendirme panosunu okuyan çok kişi olması da gözüme takıldı.
29.10.16
Cumartesi günleri Salt genelde kalabalık oluyor demek ki. Bir şekilde, bu son zamanlarda gelen izleyiciler yaptığımızın bir performans olduğunun farkında. Özellikle izlemeye gelen az kişi var, tanıdıkları yani hali hazırda dans ve performans dünyasında olanları saymazsak. İşi gücü dans, sahne olmayan izleyiciden diyelim. Çok değerli. Gelip, görüp izlemeye kalıyorlar ve anlamaya çalışıyorlar. Bu anlama sürecinde bir şekilde bizimle kontak kurduklarında rahatladıklarını gözlemliyorum.
Bazı genel bir soru; “dans mı okuyorsunuz?” Benim için yaş itibarıyla iltifat gibi ama bir anlamda profesyonelliği sorguladıklarını da biraz konuştukça fark ediyorum. Profesyonel ne demek konusuna girilirse çıkılmaz, bu sebeple sadece bir soru işareti olarak bırakıyorum.
30.10.16
Bugün de birkaç poz kalıp geçenler dışında biraz kendi kendimize bir süreç geçirdik. Bu tarz zamanlar bizim yaratıcılığımızı destekliyor, kendi adımıza bunu fark ettim. Başta daha katı olan “öğrenilmiş kuralları”ın esnemesiyle aslında yaratıcı tarafımız açılıyor. Bireysel gelişim anlamında ise bunun çok değerli bir zaman olduğunu düşünüyorum; zihinsel esneklik.
Bundan önceki üç* yazıda, erkek egemenliğinin oluşumu ve kadınları ezen baskının mekanizmalarının, şiddet ile ilişkisi üzerinde durulmuştu. Bu yazıda, cinsel şiddetin, kadın-erkek arası duygusal ve seksüel ilişkilerin oluşumundaki şiddet rollerinin, bunların toplum tarafından nasıl beslendiğinin ve büyütüldüğünün üzerinde durulacak.
Öncelikle, şunu bilmek gerekiyor; doğadaki hiçbir süreç, birbirinden ayrı incelenemez. Bütün süreçler birbirine bağlıdır ve teker teker ele alarak oluşturulan bakış açıları, hep bir yandan eksik kalacak tespitler doğurur. Hayata dair, hayat içindeki süreçlerle, şöyle veya böyle ilgisi olan her konu, her alan, her disiplin, insanlar arası ilişkilerin, topluluk kurumlarının oluşumunda birleşirler.
Bu bakış, bize geçmiş hakkında da, bugün hakkında da önemli avantajlar sağlar. Söz gelimi, ekonominin politikadan, politikanın kültürel dünyadan, seks hayatının insanlar arası ilişkilerden alakasız olmadığını görmek, ortada olan fenomenlerin, nedenlerini ve etkilerini daha iyi görmemizi sağlar.
Örneğin; birçok endüstrinin, pornografi ögelerini kullanarak, kadın bedeni üzerinden, kadın bedenini aşağılama üzerinden pazarlama yaptığını, ama pornografik mesajları verirken, vücudu çıplak kadınlar kullanmadığını söylesem, bir şey saçma gelecek size. “Çıplak olmayan bir vücut, neden pornografik olsun ki?” diyeceksiniz. İşte bu da, endüstrinin toplumsal subliminal mesajlarının etkisiyle oluşan bir durum.
Pornografi, tahrik unsuna dayalıdır. Erkek veya kadın, hetero veya eşcinsel, hedef kitlesinin, seksüel arzularını açığa çıkarmak, onları kullanmak için vardır pornografi. Pornografik ögeler, bazen, hatta çoğunlukla, çıplaklık unsuru kullanılmadan da üretilebilir. Çıplaklık içeren görseller de, pornografik olmayabilirler. Peki, bunların arasındaki fark ne? Tahrik unsuru. Çıplaklık, çoğunlukla tahrik unsuru gütmeden, sadece bir bedenin, çıplak olarak, üzerine herhangi bir kıyafet giymeden sergilenmesidir. Burada amaç tahrik etmek olmadığı, çalışma bazen sanatsal olduğu, salt çıplak bir beden imgesinin kullanıldığı durumlarda, pornografik olarak ele alınamaz. Aslında, pornografi her zaman bedenler ve seksüel arzular üzerinden de işlenmez.
La Viol , Tecavüz , 1934 Ressam Rene Magritte
Baudrillard’ın ünlü bir kitabıdır; Baştan Çıkarma Üzerine. Bu kitabın orijinal adında, “seduction” ifadesi var. “Seduction”, Fransızca veya İngilizce’de mutlaka duymuş olacağınız, seksüel tahrik anlamına gelen bir kelime. Yani bu kelime, tahrik etmenin yalnızca seksüel tarafını anlatıyor. “Provokasyon” denilen, kitlelerin şiddet üzerinden tahrik edildiği, bazı yerlerinde pornografik özellikler barındırsa da (şiddet pornografisi, buna sonra geleceğiz), temeli cinsel tahrik üzerine olmayan toplumsal mefhumlardan farklı. Bu kitap, adındaki “baştan çıkarma” ifadesini, endüstrinin pornografisini anlatmak için kullanıyor.
Mutlaka görmüşüzdür, bir kadın, çikolata veya dondurmayı, ses efektleriyle güçlendirilmiş bir ortamda, dudakları ve dişlerine yakın çekim yapan kamera aracılığıyla ısırır. Kadın giyiniktir, çoğu zaman “normal” olarak adlandıracağımız kıyafetler giymiştir. Ortada çıplaklık yok yani. Ama, kadının dudağı ile pazarlanmak istenen nesne arasında, pornografik bir ilişki kuruluyor, hatta, nesne penise gönderme yapıyor. Serinin bir önceki yazısında, sigaranın psikanalizde penisi simgelediği anlatılmıştı. İşte burada da, oral seks çağrışımı üzerinden yapılan bir pazarlama var. Çıplaklık yok, pornografi var.
Çıplaklık, insanın en doğal halidir. “İlkel” olarak adlandırdığımız ve üzerinden geçtiğimizi düşündüğümüz insanlar, çıplaklıkla bir arada yaşıyorlardı. Doğal olarak çıplaklıkla bir arada yaşıyorlardı, çünkü kıyafet yapamıyorlardı. Biz kıyafetleri, “doğa şartlarından korunmak için” icat ettiğimizi ve giydiğimizi düşünüyoruz. Peki o zaman, neden bütün “eski çağlar” temsillerinde, kadınların sadece meme ve genital bölge kısmı kapalıyken, erkeklerde meme kısmı da kapalı değil? Bu örnekle, facebook’un kadın memesini sansürlemesi arasında ne fark var? Yukarıda anlatılan reklam örneği, kadın memesinin, pornografiden uzak temsilinden, daha mı “ahlaki”? Yoksa, bizden gizlenen bir şeyler mi var? Mesela, bizim çıplaklığı mahkum etmemiz, endüstrinin işine mi yarıyor?
Angela McRobbie, modaya yabancılaşma terimini yarattı, “yabancılaşma” kavramını, moda endüstrisi üzerinde kullandı. Bu terim, aynı tanrılara ve kendi emeğine yabancılaşan insan gibi, ihtiyacı için ürettiği kıyafetlere yabancılaşan, artık onları ihtiyaç için değil, “farklı olmak” için, “seksi görünmek için” giyen bir “homo economicus” halini alan, modern insanı anlatan bir kavram.
Aslında, çıplaklığın bu kadar kötülenmesi, üzerinde kesinlikle durulması gereken bir durum. Çıplaklığı büyük bir mesele olarak, başlı başına baştan çıkarıcı bir unsur olarak gören kişiler, ataerki tarafından kodlanan ve bu sistemin korunmasını, güçlü kalmasını sağlayan kesimi oluşturuyorlar.
Sütyenler bunun için var, meme uçlarının kıyafet üzerinden seçilmesinden bile tahrik oluyorlar. Bikini üstleri bu yüzden var, hatta erkek mayoları da bu yüzden var. Penis, memeler ve vulva (vajinal kanalın dışında kalan kısım, kadın cinsel uzvu) bu yüzden sürekli gizleniyor, çünkü moda endüstrisinin para kazanması lazım. Bu organların kapanmasına yönelik “ihtiyaç”, kadın veya erkek dergisi kataloglarında “kadın için seksi bikini modelleri”, “bu mayoyu giyen erkeğe, günde on kadın yaklaşıyor” gibi, benim uydurduklarımdan aslında daha saçma reklam manşetleri kullanılıyor. Saçma olan, suni ihtiyaçların bu kadar benimsenmesi.
Gıdanın biyoyakıta sapması, gıda hakkının varlığını inkar eden milyonlarca spekülasyon, gıdaların kontrolsüz fiyat artışına katkı sağlamış oldu. Bizim arılarımızı, kelebeklerimizi ve yer solucanlarımızı, zehirli kimyasalların kullanımı ile öldüren endüstriyel tarım aynı zamanda biyoçeşitliliği de yok ediyor.
Endüstriyel tarım, gıda güvenilirliğine tehditler oluşturan ve tarımı istikrarsızlaştıran küresel iklim krizine sebep olan sera gazlarının yüzde 40’ından da sorumludur. Ancak karşılaştığımız en büyük tehlike tohum kontrolü yoluyla çiftçi ve toplulukların elinden alınan ve birkaç kurumsal tarım şirketine bırakılan gıdamızdır.
Pamuk tohumunun, tarım şirketinin tekeline geçmesi ile Hindistan’da çiftçi intiharları çokça artmıştır. Hindistan’da çeyrek milyon çiftçi, Monsanto gibi büyük tarım devlerinin üretim maliyetini artıran ve yenilenemeyen tohumların yüksek maliyetleri sebebiyle borçlanmış, borçlarını ödeyemeyince de intihar etmiştir.
Genetiği ile oynanmış tohumlar, tohum patentleri ve küresel tarım şirketlerince oluşturulan tohum tekeli gibi sorunların üstüne gitmek için1987 yılında Navdanya Hareketi başlatıldı.
Şirketlerin tohum egemenliğine son vermek ve tohumun, toplumdaki tüm bireylerin yararlanacağı doğal kaynak olduğunu göstermek için çıkılan bu yolda, 60 tohum bankası kuruldu. Biyoçeşitliliği koruyarak, ekolojik tarım yöntemleri ile üretilen gıda, çiftçilerin maliyetini azaltırken tane başına daha yüksek verimli olduğu kanıtlandı. Ancak bu çabamız karanlık bir odadaki cılız bir lamba gibi. Her şeye rağmen biz olabilirliğin ve alternatiflerin lambasını açık tutuyoruz. Ancak içinde bulunduğumuz acil gıda durumu, çok daha büyük sorumluluklar için bizleri çağırıyor.
Gıda hareketleri tohumdan masaya, köyden şehre ve güneyden kuzeye dek tüm dünyada bütünleşik olmalı. Bizlerin, tohumlarımızın, toprağımızın, bedenlerimizin ve sağlımızın suistimalini durdurmak yerine dev tarım şirketleri ile iş birliği yapan hükümetlerin rolüne ve küresel gıda kontrolüne meydan okumak için daha güçlü olmaya ihtiyacımız var.
Michelle Obama’nın Beyaz Saray’da organik bir bahçesi var, ama Obama yönetimi, genetiği değiştirilmiş gıdaları Amerika’da ve dünyada yaygınlaştırmaktadır. Aynı zamanda Amerika-Hindistan nükleer anlaşmasını imzalayan Bush ve Singh tarafından 2015 yılında imzalanan, Amerika-Hindistan tarım anlaşmasında Monsanto, ADM ve Walmart’tan kurul temsilcileri vardı.
Tam da bu nedenle gıda demokrasisini, hayatta kalma ve özgürlüğümüzün temel savunması olarak sağlamak zorundayız. Ya bu savunmayı sağlayacağız ya da bir süre sonra gıda diktatörlüğü aracılığıyla tüm gıda sistemlerimizin çöküşünü yaşayacağız. Dirençli bir gıda demokrasisi inşa ederek, kendini çabucak toplama yeteneğine sahip ekosistemlere ve toplumlara güvenerek başarılı olacağız. Bu alternatif için hâlâ şansımız var!
Coşkulu kalabalık ve dudak uçuklatan bahisler eşliğinde iki köpeğin birbirine karşı, tıpkı boks ringlerinde olduğu gibi, dövüştürüldüğü köpek dövüşleri, birçok insan tarafından hâlâ spor olarak kabul edilmektedir. Bildiğimiz dövüş sporlarından farkı ise canlıların acımasız idmanları, geri dönüşü olmayan yaralanmaları ve ölümleri de beraberinde getiren; yasal olmayan bu kanlı sporu yapmak zorunda bırakılmasıdır.
Dövüş köpeklerinin normal bir hayat yaşamalarına izin verilmez. Bunun yerine zamanlarını bir yere zincirlenmiş halde antrenman veya dövüş yaparak geçirirler. Köpekleri tutabilmek için normalden çok daha ağır zincirler kullanılır ve üst gövdelerini geliştirmek amacıyla sık sık ağırlık kaldırmaya zorlanırlar. Birçok eğitmen buna steroit iğneleri ile takviye yapar. Dayanıklıkları güçlensin diye koşu bandında saatlerce yürümeye, havuzlarda yüzmeye, ülkemizde ise arabaların arkalarına bağlanıp koşmaya zorlanırlar.
Fakat eğitim süreci yalnızca fiziksel zorlamalarla sınırlı değildir. Agresifliği arttırmak için hayvanlar dövülür, birbirlerine düşman edilir ve aynı zamanda aç bırakılırlar. Terbiyeciler aynı zamanda tuzak olarak kedi, tavşan, fare gibi hayvanları kullanır. Küçük canlılarla antrenman tamamlandığında köpeklerin onları öldürmesine izin verilir. Köpeklerin asılı duran araba lastiği gibi maddeleri çekiştirmeleri çene kuvvetini arttırmak için uygulanan yöntemlerdendir. Dişler rakibe verilecek hasarı en yükseğe çıkarmak için bazı terbiyeciler tarafından olabildiğince sivriltilir.
Genelde 15 ayda tamamlanan bu süreç deneme dövüştürmeleri ile devam eder. Gelecek vaat eden köpekler büyük gösterilere hazırdır. Köpek dövüşlerinin yaygın olduğu Afganistan gibi ülkelerde bu köpekler araba değerindedir. Dövüş esnasında yaralanmalar ve kan kaybıyla yaşamını yitiren köpekler bir yana dövüşü kaybeden köpekler de terk edilerek veya öldürülerek cezalandırılır. Kuzey Ormanları Savunması tarafından yayımlanan habere göre; Türkiye’de araba, arsa ya da yüklü miktarda para kaybeden kangal terbiyecileri, köpeklerini denize atarak veya diğer köpeklere parçalatarak cezalandırıyor.
Köpek dövüşleri sadece hayvanlara eziyetle sınırlı kalmıyor, yasa dışı bahis ve haraç kesme gibi diğer suçlara da ortam hazırlıyor. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu‘nun içeriğine göre; bir hayvanı başka bir hayvanla dövüştürmek yasak olsa da Türkiye’nin 81 ilinde bu kanlı spor devam etmektedir. Tek çare ise para cezası dışında bir cezai yaptırımı olmasa da böyle bir etkinliğe tanık olunduğunda veya internet üzerinden bu tarz paylaşımlara rastlandığında 156‘yı arayarak veya bir dilekçe yazarak jandarmaya ihbarda bulunmaktır.
Kırklareli, Babaeski’de yaşayan Gökçer Korkmaz uzun süredir belediyeden aldığı özel izin ile gönüllü olarak, belediyeye ait ve ona hayvanlara bakması için tahsis edilmiş yerde yaşıyor. Yıllardır Kırklareli’ndeki hayvanlara hizmet eden ve bundan büyük keyif alan Gökçer Korkmaz ve ilgilendiği, bakımını üstlendiği hayvanlar büyük bir tehlike atlatmış olsa da tehlike sürüyor!
Gökçer Korkmaz’ın anlatımı ile geçtiğimiz günlerde gece bir araç duruyor, köpeklere 3-4 el ateş ediyor, daha sonra Gökçer Korkmaz seslerden dolayı koşup ne olduğuna bakıyor, o sırada saldırgan köpeklere birkaç el daha ateş ediyor ve bunu engellemek isteyen Gökçer Korkmaz’a silah doğrultarak onu öldürmekle tehdit ediyor.
Bu saldırgan hâlâ serbest ve muhtemelen öldürecek başka köpekler, başka insanlar arıyor, kim bilir kaç hayvanı öldürecek, kaç insanın yüzüne silah doğrultup onu tehdit edecek?
Nereden bakarsak bakalım, haneye tecavüz, tehdit, ateş etme, öldürmeye teşebbüs gibi suçların tamamını işleyen bu saldırgan şu an hâlâ aramızda. Ayrıca şahsın saldırdığı yapının belediyeye ait bir yapı olduğunu da hatırlatmak gerekir. Saldırgan aynı zamanda Kırklareli Belediyesi’ne de saldırmış oldu. Yani devletin binasını kurşunladı, devletin koruması altındaki hayvanları ve devletin görevlendirdiği bir gönüllüyü kurşunladı. Saldırgan hala serbest. Öldürecek yeni kurbanlar arıyor. Belki şu an bir yerlerde kimsesiz hayvanları öldürüyor. Bu saldırganın acil olarak olması gereken yere yani ceza evine gönderilmesi gerekmektedir.
Gökçer Korkmaz’ın başına gelen bu durumla ilgili ona destek olmak isterseniz change.org’daki imza kampanyasına katılabilirsiniz.
Dünya sinemasının ses getiren en yeni filmlerini Türkiye’deki sinemaseverler ile buluşturmayı gelenek haline getiren Gezici Festival, 22’nci yolculuğunda da uluslararası yankı bulan filmlerin, festivalin kentlerindeki “ilk” gösterimleri ile izleyicisinin karşısına çıkacak.
Festival’de ayrıca 4 Temmuz günü hayata gözlerini yuman dünyaca ünlü İranlı yönetmen, senarist ve yapımcı Abbas Kiarostami de “Yarım Kalan Sözler” bölümü ile anılacak.
Gezici Festival, 25 Kasım – 7 Aralık günlerinde düzenleyeceği 22’nci yolculuğunda, “Dünya Sineması” bölümü ile bu yıl da farklı ülkelerden en yeni ve çarpıcı filmleri beyazperdeye taşıyacak.
Dünya sinemasından
Türkiye’deki “ilk” gösterimini Gezici Festival’de yapacak filmlerin başında, Hayvanat(Zoologiya) yer alıyor. Rusya yapımı bu heyecan verici filmin yönetmeni Ivan I. Tverdovsky. Karlovy Vary başta olmak üzere pek çok uluslararası festivalden ödüllerle dönen Hayvanat’ta, “öteki” olmanın orta yaşlı bir kadına neler hissettirdikleri, sürprizli bir öyküyle beyazperdeye taşınıyor: Kadın bir sabah, arkasında kuyrukla uyanıveriyor!
Thomas Bidegain’in, evden kaçan kızını arayan bir ailenin yaşadıklarını anlattığı filmi Kovboylar (The Cowboys) da Türkiye’de “ilk kez” Gezici Festival’de gösterilecek. Film, klasik western ile günümüz dünyasının sorunlarını buluşturuyor.
Usta yönetmen Jim Jarmusch’un Cannes Film Festivali’nde gösterilen son yapıtı Paterson, Gezici Festival izleyicisiyle buluşacak filmlerden bir diğeri. Jarmusch, amatör şair olan sıradan bir kahramana odaklanıyor. Yaşadığı şehirle aynı adı taşıyan otobüs şoförü Paterson, son derece tekdüze bir hayat sürdürür. Her sabah aynı saatte kalkıp işe gider, aklına düşen şiir dizelerini defterine aktarır, otobüs sürerken yolcularının konuşmalarına kulak misafiri olur, akşamları köpeğini gezdirip hep aynı bara uğrar… Jim Jarmusch izleyiciyi iniş çıkış içermeyen bu olay örgüsüne bağlayıp sürüklüyor.
Yılın sinema olayı Toni Erdmannda 22’nci Gezici Festival’de. Yönetmen Maren Ade’nin Cannes’da ilk gösterimini yaptığından bu yana çok ses getiren bu filmi, 2016 Fipresci Ödülü sahibi ve Almanya’nın bu yılki Oscar adayı. Film, yaşlı müzik öğretmeni Winfried’in büyük bir şirkette çalışan işkolik kızı Ines’le yakınlaşmak ve onu değiştirmek için gösterdiği çabaları anlatıyor. Mayıs ayından bu yana uzun festival yolculuğuna devam eden film, izleyiciyi yer yer kahkalara boğan bir komediye dönüşüyor.
Yılın kaçırılmaması gereken filmlerden biri olan Yardenİsveçli yönetmen Mans Mansson imzalı. Berlin ve Göteborg film festivallerinde ilgiyle karşılanan ve ödülle dönen filmde, orta yaşlı bir şair-yazarın işini kaybedip kendi çevresinden dışlandıktan sonra geçinmek için çalışmaya başlaması; kurallarına tamamen yabancı olduğu yeni iş yerinde yaşadıkları ve içine girdiği mülteci topluluğuyla ilişkileri anlatılıyor.
Brezilyalı yönetmen Kleber Mendonça Filho’nun Cannes Film Festivali’nde yarışan filmi Aquarius ise kentsel dönüşümün vurduğu evini yıktırmamakta kararlı Clara’nın mücadelesini konu ediniyor. Clara’nın savaşına, eski anıları, bu anılara eşlik eden müzikler ve eski aşkları eşlik ediyor.
Mısır’ın Oscar adayı Çatışma (Clash), Mohamed Diab imzasını taşıyor. Farklı gruplardan eylemcilerin, bir polis kamyonetinde geçirdikleri gözaltı süresi boyunca yaşadıklarının anlatıldığı film, sadece yönetmenin dar alanda yarattığı mizansen için bile izlenmeye değer.
Festivalin animasyon ve vampir öyküleri sevenlere bu yıl bir hediyesi var: Seul İstasyonu (Seoul Station). Koreli yönetmen Sang-ho Yeon’un yakın zamanda izleyiciyle buluşan filmi Train to Busan’ın önbölümü olarak gerçekleştirdiği bu animasyon, Seul’de bir vampir salgınının başlamasıyla gelişen olaylar üzerine kurulu. Yönetmenin ilk filmi King of Pigs de Gezici Festival’de gösterilmişti.
Kiarostami, “Yarım Kalan Sözler”le anılacak
Gezici Festival, 4 Temmuz 2016’da hayata gözlerini yuman, dünyaca ünlü İranlı yönetmen, senarist ve yapımcı Abbas Kiarostami’yi anmak için “Yarım Kalan Sözler” isimli özel bir bölüm hazırladı.
Bu özel gösterimde izleyiciyle buluşacak film “Abbas Kiarostami ile 76 dakika ve 15 saniye” (76 Minutes and 15 seconds with Abbas Kiarostami) ismini taşıyor. Film, Kiarostami’nin çalışma ortağı ve yakın arkadaşı, görüntü yönetmeni Seyfullah Samadian imzalı. Samadian, on yılı aşkın bir süre boyunca, dostu Kiorastami’nin farklı evrelerini filme almış. Kiarostami’nin ölümünün ardından bu zengin arşivin içinden, fotoğraf gezilerinden, dostlarıyla paylaştığı özel anlara kadar, 76 dakikalık büyüleyici bir özet çıkarmış. Şiirsel diyalogları, belgesel tarzı hikaye anlatımı ile öne çıkan İranlı yönetmenin çok yönlü bir sanatçı ve insan olarak portresi, Gezici Festival’de ücretsiz olarak izleyiciyle buluşacak.