Ana Sayfa Blog Sayfa 19

5. Antalya Akra Caz Festivali, Igor Butman’la başladı

Caz müziğin ünlü isimlerini sanatseverlerle buluşturan Antalya Akra Caz Festivali dünyaca ünlü saksafon sanatçısı Igor Butman ile açılış yaptı. Bugüne kadar sayısız orkestra ve isimle aynı sahneyi paylaşan Butman’a büyülü sesiyle Fantine ve1999 yılında kurulan ve birbirinden yetenekli müzisyenlerden oluşan Moskova Caz Orkestrası eşlik etti.

Yekta Kopan: “Artık sesi buradan dünyaya yayılan bir festivalimiz var.”

Gecenin açılış konuşmasını yapan Yekta Kopan “Akdeniz’in muhteşem manzarası, Beydağları’nın eşsiz görüntüleri eşliğinde bir kez daha bu festivalde buluşmanın gururunu yaşıyoruz. Birlikte 5 yılı geride bıraktık. Artık uluslararası arenada bilinirliği artmış, sesi buradan dünyaya yayılan bir festivalimiz var. Geçtiğimiz yıl festivalin tüm geliri ile Manavgat’ta bir hatıra ormanı oluşturuldu. Doğanın ve umudun yeşertilmesine sebep olan sizlere çok teşekkür ediyorum. İşte Akra Caz Festivali, bu şekilde şehre dokunduğu için gerçek anlamda Antalya’nın festivali.” diyerek izleyicilere duygu dolu anlar yaşattı.

Seyirciler coşkulu eserler eşliğinde dakikalarca dans etti

Geçtiğimiz yıllarda da Akra Caz sahnesinde cazseverlere unutulmaz anlar yaşatan Igor Butman, konsere seyircileri Türkçe selamlayarak başladı. Butman, “Birkaç gündür buradayız. Dünyaca ünlü caz yarışmalarında sayısız ödülleri bulunan sanatçılardan kurulu orkestramız ile böyle harika bir seyirci için çalmak paha biçilmez!” dedi. Sanatseverler, açılış konserinde muhteşem bir sahne performansına imza atan Butman, Fantine ve Moskova Caz Orkestrası’nı dakikalarca ayakta alkışladı.

 

Türkiye’nin ilk ileri dönüşüm festivali başlıyor

Upcycle İstanbul Art and Design Festival’de atıklara ikinci şans veren tasarımlar, çevre konularını ve sürdürülebilirliği sorgulayan sanat yerleştirmeleri yer alacak.

“Eskiye değer katan dönüşüm” sloganıyla yola çıkan sürdürülebilir sosyal etki platformu Upcycle İstanbul, Upcycle İstanbul Art and Design Festivali’yle ileri dönüşüm hareketini başlatıyor. İleri dönüşümü odağına alan ve sanatın dönüştürücü gücünden faydalanarak kaynakların verimli kullanımı ile ilgili farkındalık yaratmayı amaçlayan festival, sürdürülebilir bir yaşam için dönüşüme hazır herkesi 4-5 Haziran tarihlerinde Müze Gazhane’ye bekliyor.

Sürdürülebilir sosyal etki platformu Upcycle Istanbul, ileri dönüşüm ve kaynakların verimli kullanımı konusunda bilinç oluşturmak, atıkların değerlendirilerek tekrar kullanıma kazandırılabileceğini sanat ve tasarım aracılığıyla göstermek ve her türlü dönüşümün sürdürülebilir çevresel faydalarına dikkat çekmek üzere 4-5 Haziran tarihlerinde, İstanbul Büyükşehir Belediyesi iştiraklerinden Kültür AŞ destekleriyle Müze Gazhane’de Upcycle İstanbul Art and Design Festivali’ni hayata geçiriyor. 

“Upcycle You” çağrısıyla bireyi önce kendinden başlayarak ileri dönüşüme çağıran Upcycle İstanbul Art and Design Festivali, sürdürülebilir bir hayatı ve daha yaşanılabilir bir gezegeni dert edinen herkesi beraber hareket etmeye davet ediyor. Sanat ve tasarımın dönüştürücü gücünden ilham alarak gerçekleşecek olan bu festival, kaynakları daha verimli kullanan, sıfır atık prensibini benimseyen ve doğaya saygılı bir topluma dönüşmek için umut oluyor.

İstanbul Art and Design Festivali’nde neler olacak? 

Bilal Yılmaz, Ilgın Seymen, Alper Aydın, Murat Fesih Avcıbaşı, Gamze Eskinazi, Yasemin Sayınsoy  gibi sanatçıların ileri dönüşüm kavramından ilham alarak atıklardan dönüştürdüğü eserlerinin sergilendiği ve performans sanatçısı Gülhatun Yıldırım’ın canlı performans ile katıldığı Upcycle İstanbul Art and Design Festival, aynı zamanda Tetra Pak’ın sıkıştırılmış karton içecek atıklarından imal edilen standlarında Upcycle Bazaar, üniversite öğrencilerinden sürdürülebilir moda sergisi Piknik Works’ten Oğul Öztunç tarafından tasarlanan Türkiye’nin ilk ileri dönüşüm sahnesinde atık malzemelerden enstrümanlarla müzik yapan Fungistanbul konseri gibi çeşitli etkinliklere de ev sahipliği yapacak. Radyo Voyage’ın medya sponsoru olduğu ve müzikleri ile eşlik edeceği festivalde ileri dönüşüm kavramı tüm ayrıntılarıyla konuşulacak, katılımcılara yönelik ileri dönüşüm atölyeleri düzenlenecek.

Atık seramikler sokak tabelalarına dönüşecek

Etkisi Müze Gazhane’yle sınırlı kalmayacak etkinlikler, ilerleyen aylarda İstanbul sokaklarının da dönüşümüne öncülük edecek. Dünyanın sanat ve tasarımla daha iyi bir olacağını savunan Kale Tasarım ve Sanat Merkezi’nin (KTSM) (ktsm_org) öncüsü olduğu “İyi Bak Dünyana” hareketi kapsamında, sonbaharda, Upcycle İstanbul Platformu ileri dönüşüm sokak tabelaları projesi hayata geçirilecek. KTSM’nin odak alanlarından biri olan seramiği merkeze alan bu özgün ve yenilikçi proje kapsamında düzenlenecek sanatçı atölyelerinde zanaatkarlar ve öğrencilerin katılımı ile atık seramiklerden tasarlanacak olan sokak tabelaları, KTSM’nin konumlandığı Karaköy sokaklarında sergilenecek. Böylelikle, “evin senin dünyan, iyi bak dünyana” diyerek, her bireyi sanat ve tasarımla sokağına, mahallesine, şehrine iyi bakma ve bu yönde harekete geçme çağrısı yapılacak. 

Kale Tasarım ve Sanat Merkezi’nin stratejik ortaklığında ileri dönüşümün ilk kez sanat ve tasarımla buluşacağı festivalin çözüm ortakları arasında İBB, Kültür AŞ, Müze Gazhane, Harvard Business Review, Local Makers, Radyo Voyage, Tetra Pak, İstaç, SCH-Legal, YGA (Young Guru Academy), Envirotek yer alıyor.

Upcycle nedir?

“Yaratıcı yeniden kullanım” veya “eskiye değer katan dönüşüm” olarak özetlenebilir. Atık malzemeleri, eski veya istenmeyen ürünleri, daha iyi kalitede, daha değerli, yeni tasarımlar haline getirme işlemidir.  Upcycle; kaynakları verimli kullanmanın önemini hatırlatır, sürdürülebilirliğe hizmet eder, çevreye duyarlıdır, eskiye ikinci bir şans vererek eşyaya, malzemeye bakış açısını değiştirir.

Upcycle İstanbul Platformu

Upcycle İstanbul, sanatın iyileştirici gücünden faydalanarak ileri dönüşüm konusunda farkındalık yaratan, çevreye, doğaya, insana saygılı topluluklarla beraber hareket eden, sürdürülebilir sosyal etkisi olan bir platformdur. Pazarlama iletişimi, etkinlik yönetimi ve kültür sanat alanlarında yaklaşık 28 yıllık tecrübelerini toplum yararına değerlendirmek isteyen Arzu Özarı Semiz (Keçi Events) ve Şebnem Alkın (Atnivo.com) tarafından 2021 yılında   kurulmuştur. Upcycle İstanbul Platformu, ileri dönüşümü odağına alarak bireylerde kaynakları verimli kullanma ve sürdürülebilirlik bilinci oluşturmaya yönelik interaktif sanat ve tasarım içerikleri üretir. Bu konulara hassasiyeti olan tüm bireyleri, toplulukları, kurumları, kamuyu, gönüllüleri, dernekleri, sivil toplum örgütlerini, medyayı beraber hareket etmeye davet eder.

 

Sessizliğin Sesi ve Mizofoni

Sümer’in baş tanrılarından Enlil, bir gün insanlardan çok rahatsız olduğu için onları yok etmeye karar verir. İnsanlardan rahatsız olmasının tek nedeni ise çok fazla üremeleri ve çok fazla gürültü çıkarmalarıdır. İnsanların gürültü ve patırtılarından ötürü uyuyamaz hale gelen Enlil, sonunda dayanamaz ve tüm insanları yok etmek için büyük tufanı yaratır.

Asurbanipal’in (668-627) Kitaplığı’ndan çıkarılan British Museum’da K.3339+ diye kayıtlı olan parçası şu şekilde başlar:

On iki yüzyıl henüz geçmemişti ki

Ülkenin arazisi büyüdü

Nüfus da kat kat arttı.

Ama patırtıları rahatsız etti Enlil’i:

Bütün bu patırtı nedeniyle uyku tutmuyordu

Meclisi topladı

Ve çocuklarına, büyük tanrılara şöyle dedi:

«İnsanların gürültüsü çok arttı

Rahatsız oluyorum

Bütün bu patırtı uyutmuyor beni!

Emredin de salgın hastalık gelsin»*

Enlil, insanları önce salgın hastalıklar, kuraklık ve kıtlık gibi felaketlerle cezalandırır. Fakat hiçbiri çözüm olmayınca, sonunda tüm insanlığı yok edecek tufanı çıkartmaya karar verir.

İşte, yüzyıllardır Büyük Tufan olarak bildiğimiz büyük trajedinin en eski yazılı kaynaklarından biri, bize tufanın çıkış nedenini böyle açıklar.

Büyük Tufan (Nuh Tufanı) ile ilgili yazılan birçok şey olmasına rağmen, bu tür arkeik konuların ilk kaynağının Sümer mitolojisi olduğunu düşündüğümüzde, Enlil gibi bir tanrının o büyük tufanı sadece insanların gürültüsünden rahatsız olup yarattığını öğrenmek şaşırtıcı gelebilir. Peki, Enlil’i bu kadar çığırından çıkaran şeyin aslında temelinde ne olabilirdi? Mizofoni olabilir miydi?

Yıllarca bununla mücadele eden ama bunun bir rahatsızlık olduğunu bile çok geç öğrenen biri olarak, sonunda bu yazıyı yazmaya karar verdim. Çünkü bu tarz sorunlar yaşayan insanların benim gibi kendilerini tuhaf hissetmelerinin saçma olduğunu belirtmek ve aynı zamanda çevresinde bu tarz problem yaşayan insanlar varsa da onları durumla ilgili bilgilendirip bu sorunla mücadele edenlere karşı daha anlayışlı olmaları gerektiğinin altını çizmek istedim.

Mizofoni rahatsızlığı olan bir insanın aşırı gürültü veya ses yüzünden tüm insanlığı yok edebilecek kadar sinirlendiğini ve kendini kaybettiğini söylemek, sanırım durumu fazla abartılı hale getirmez. En azından gürültü, en kadim mitoloji olan Sümer mitolojisine göre Enlil gibi bir tanrıyı bile çıldırtıp, büyük tufanı çıkartmasına neden olduysa, mizofoni rahatsızlığı olan bir insanın da aşırı sese ve gürültüye vereceği tepki de buna benzer şekilde büyük bir öfke patlaması şeklinde olabilir.

Enlil’i bile delirten bu mizofoni veya misofonya nedir?

Mizofoni, en kısa tanımıyla seçici ses duyarlılığı sendromudur. Misofonya işitsel bir bozukluk değil, sesle faaliyete geçen nöropsikolojik bir anomalidir.

Yabancı literatürde “misophonia” olarak bilinen rahatsızlık, dilimize mizofoni/misofonya hastalığı olarak çevrilmiştir. Seslere karşı aşırı hassasiyet olarak tanımlanan misophonia, bazı tıp kaynaklarında «seçici ses duyarlılığı sendromu» olarak da geçmektedir. Hasta birey sakız çiğneme, nefes alma, tırnak kesme, saat sesi, ağız şapırdatma, horlama, ıslık, öksürük, esneme, yürüme, konuşma, yemek yeme ve hatta diş fırçalama gibi günlük yaşamda sıkça karşılaşılabilecek seslerden rahatsız olmaktadır. İlk defa 2001 yılında Jastreboff adlı bilim insanı tarafından tanımlanan misophonia hastalığına sahip kişi, çevresel seslerden duyduğu rahatsızlık nedeni ile zamanla sosyal hayattan uzaklaşır ve yalnızlaşmaya başlar.

Misophonia hastalığı bulunan kişiler, rahatsızlıklarını tetikleyen ses ile birlikte kendilerini bir anda sosyal bir kramp içerisinde bulurlar. Bu seslerin sürekliliği ve şiddeti devam ettikçe kişi, oto kontrolünü kaybeder ve saldırganlaşarak şiddet eğilimi içerisine girebilir. Misophonia’nın en sık görülen belirtileri şunlardır:

Rahatsız edici sesler karşısında kulaklarını kapatma ve gürültüden uzaklaşma isteği,

Gergin, sinirli, endişeli ve sıkıntılı davranışlar,

Sesler devam ettikçe göğüs kafesinde hissedilen sıkışma hissi ve stres,

Gündüz olağan çevresel sesler nedeniyle devamlı stresli olma, gece ise sessizlikten gelen huzur hissi,

Bebek ve çocuk ağlamalarına tahammül edememe,

Başka birinin ayaklarını ritmik şekilde sallaması ya da herhangi bir nesneye ritmik şekilde vurularak çıkarılan seslerden rahatsız olma. **

Mizofoni ile yaşamak zorunda kalan insanlar, çeşitli seslerden rahatsız olabilirler. Saat sesi, damlayan su sesi, araba kornası, insan uğultusu, motor gürültüsü ve hatta çocuk sesleri… Bu rahatsızlığı yaşayan insanların bu tarz seslere tahammül eşikleri oldukça düşüktür. Bir müddet sonra o ses kesilmezse, kişi inanılmaz bir strese girerek baskı hisseder ve panik bir şekilde o sesi bastıracak bir çözüm yolu üretmeye çabalar. Kulaklıkla müzik dinlemek veya kulak tıkacı kullanmak gibi… Eğer o çözümlere o an orada ulaşamıyorsa, bir an önce rahatsız edici sesin olduğu ortamdan uzaklaşmaya çalışacaktır. Fakat hiçbirini yapamıyorsa, işte o zaman kişi aynı Enlil gibi bir öfke nöbeti geçirebilmektedir.

Mizofoni rahatsızlığı yaşayan biri, belirli bir ölçüde sakin kalmaya ve çözüm yolu aramaya çalışsa da bir müddet sonra kendisinden kontrol tamamen alınmışçasına bu öfke nöbetine yenilebilir. Çünkü maalesef o noktadan sonra kişi bununla baş edemez ve bu da kişinin kontrolü dışında hareketlerde bulunmasına neden olabilir.

Bu sebeplerden ötürü de bu rahatsızlığı yaşayan insanlar, genelde toplumdan uzaklaşır ve yalnızlaşırlar. Onlar için sıradan hayat oldukça katlanılmazdır. En acısı da mizofoni pek bilinmediğinden ötürü bu sıkıntıyı yaşayan insanlar, başkaları tarafından asla anlaşılmaz ve daha da kötüsü dışlanıp, ayıplanırlar. Yakınları tarafından tuhaf veya takıntılı biri diye etiketlendirilebilir ve hatta abartılı davrandığından ötürü yadırganabilirler.

Ne yazık ki mizofoni rahatsızlığı olan biri, derdini de kimseye anlatamaz. Hatta çoğunlukla kendisi bile bunun bir rahatsızlık olduğunu bilmez ve kendini takıntılı ya da problemli bir insanmışçasına tuhaf bularak insanlardan kendini soyutlamaya başlayabilir. Nitekim günlük hayat onlar için yeterince zordur. Özellikle şehir hayatı içerisinde trafik, çocuk ve insan sesleri, inşaat gürültüleri, tadilat sesi veya çocukların üst katta koşuşturup durması, yan komşunun yüksek sesle telefonla uzun bir süre konuşması, iş yerindeki uğultu gibi ritmik sesler ve rahatsız edici her türlü ses mizofoni ile cebelleşen bir insana aşırı baskı uygular ve bu stres o kişiyi istemediği şekilde davranmasına yol açabilir. Bu konudaki sıkıntılarını paylaşan ve rahatsızlık olduğunu anlayan insanların tepkilerini öğrenmek için ekşi sözlüğe «mizofoni» yazmanız bile kâfidir. Çünkü bu, aynı şeyleri yaşayanların en iyi anlayabileceği türden bir sorundur.

Bu sıkıntılar nedeniyle mizofoni ile mücadele edenler, genellikle müzik dinlemeyi tercih ederler. Müziğin mizofoni sorunu yaşayan biri için anlamı diğer insanlardan daha farklıdır fakat rahatsız edici, sürekli kendini tekrar eden ritimlerin olduğu veya aşırı tiz, gürültülü müziklere de tepkileri aynı şekilde öfkeye ve ondan kurtulma çabasına neden olabilir. O yüzden de mizofoni rahatsızlığı yaşayan biri için müziğin seçimi bile oldukça hassas bir konudur.

Eğer çevrenizde bazı seslere duyarlı ve özellikle bu seslere aşırı tepki veren biri veya birileri olursa, lütfen onlara kızıp onları suçlamayınız. Çok büyük olasılıkla nedeni bu rahatsızlıktan ötürüdür. Ve maalesef bunun bir tedavisi yoktur. Tek çözüm, kişinin olabildiğince gürültüden uzak yaşamaya çalışması ve olası durumlar için mutlaka kendince önlemler almasıdır. Örneğin; yanında mutlaka bir kulaklık veya kulak tıkacı taşıması gibi…

Sürekli dinginlik arayarak sessizliğin sesini dinlemek en huzurlu dakikalardır.

Aksi halde kendilerini durgun, berrak ve masmavi bir denize bakarlarken, aniden yıldırımların düştüğü kapkaranlık, kasvetli ve şiddetli bir fırtınanın ortasında kalmış bir gemi gibi hissedebilirler.

İşte, bu yüzden de bu sorunu yaşayanlar için gece, insanların sustuğu ve huzurun yeryüzüne indiği andır.

* Mezopotamya Mitolojisi – Jean Bottero, Samuel Noah Kramer – Türkiye İş Bankası Yayınları – Sayfa 634

** Misophonia (Mizofoni) Hastalığı – Medicana Sağlık Grubu – Uzm. Dr. Ebru Öztepe Yavaşcı

Raja Yoga Niyama III Tapas Meditasyonu

Işığın Mücevherleri olarak Raja Yoga çalışmalarına sizleri de davet ediyoruz. Meditasyon çalışmalarımız beş kural üzerine ilerlemektedir ve şu anda üçüncü çalışmadayız.
Raja Yoga’nın üzerine meditasyon yaptığımız bu beş kural, kişisel benliğimizin yaşamını yönetir ve enkarnasyondaki karakterimizin temelini oluşturur. Yama veya Niyama günlük yaşamı kontrol altına alan faktörler olarak kabul edilene kadar gerçek öğretmen yoga uygulamalarına izin verilmediği bilinmektedir.
İçsel ve dışsal arınma, memnuniyet-gönül ferahlığı, yüksek arzular, manevi kaynaklara çalışmak ve Ishvara’ya bağlılık nijama’yı (veya beş kuralı) oluşturur.
Bu meditasyonda yüksek dünyalara karşı duyulan özlemler üzerine çalışacağız. Tapas ya da üçüncü kural, fiziksel düzlemde etkili olur ve böylece vücudunun her atomu şevkle ve çabayla alevlenir… Bu ideale doğru “ilerlemek” ya da amaca doğru yol alabilmek yogaya talip olan kişide o kadar derin olmalıdır ki, hiçbir zorluk onu geri çevirmemelidir. Ancak bu nitelik geliştirilip kanıtlandığında ve hiçbir sorunun, hiçbir karanlığın ve hiçbir zaman öğesini engelleyemeyeceği anlaşıldığında, kişinin bir Üstadın öğrencisi olmasına izin verilir. Alevli çaba, istikrarlı, ısrarlı özlem ve ideal vizyona kalıcı sadakat, öğrenciliğin olmazsa olmazlarıdır.
Meditasyon yapmak ve adımlarımızı bizden önce buralardan yürümüş sayısız varlığın ayak izlerine göre atmak öğrenciliğin doğasını parçasıdır. Yoldaki derinliği, yüksekliği ölçmeli ve kendimizi zorlu tırmanışlara alevli, yüksek özlemler içinde hazırlamalıyız.
Bilgi ve Kayıt İçin
0545 387 40 44
Sosyal Medya ve Diğerleri İçin
https://linktr.ee/isiginmucevherleri

Mia Kids Cartoon Channel

Yetişkenler olarak çocuklarımızı eğitme sorumluluğumuz var. Bu sorumluluğu kurduğu “Mia Kids Cartoon Channel” ile hayata geçiren Şule’nin hikayesini paylaşıyorum sizinle.

Aslında şu anda kanal daha yeni ancak Şule’nin seslendirme yeteneği ve çocuklara yaklaşımı potansiyelini belli ediyor. Belki sizler de Şule ve kanalıyla tanışmak, yaptığı işlere destek olmak isteyebilirsiniz.

Çocuklarımızın geleceğine destek olmak için yaptığımız işlere bir yenisinin eklenmesinden dolayı hem umutluyum hem de mutluyum. Maia’da görüşmek üzere!

 

Güncenin Çevirisi

0

Mehmet’le rüya gibi bir gecede Mozambik’te bir sahilde tanıştık. Dilbilimciydi. Epeyce içtiğimiz bir gece, yanından hiç ayırmadığı çantasından papirüsü andıran bir tomar çıkarıp “Bizden yüzlerce yıl önce yaşamış bir savaşçının güncesinden kalanlara bakıyorsunuz.” dedi. Heyecanlanmıştık. Yazıyı okumayı başarmış mıydı? Cevabı evet oldu. Ondan bizimle paylaşmasını istedik. Ruloyu büyük bir titizlikle açıp, gözlüklerini taktı.

“Dağları ufukta bıraktıkları çizgilerden görüyorum. Geriye kalan her şey, gri, geçirmesiz bir sisin ardında kaybolmuş. Büyük efendimiz için kurban edileceğimiz gece çevremizi bir uğultu sarmış. Lacivert bir aşılamazlık içinden bize bakıyorlar. Biraz sonra öldürüleceğimizi biliyor ve maskelerin ardında yüzlerini gizliyorlar.

Benimse içimde dağların ardına doğru çekilen bir şeyler var. Uzaklaşmak isteği, kaçmak ve kurtulmak isteği, davulların sesini bastıracak bir şiddetle kanımın atışını tutuşturuyor. Bu birazdan sonlanacak faniliğimden soyunmak istemeyen ruhumun derimi bir tutkuyla sahiplenmesinin sesi olmalı…

Kurtlar, filler, geyikler… Sürüler… Hiçbir sürü, liderinin ölümünün ardından onu öte dünyada koruyacak ölülere ihtiyaç duymuyor. Hiçbirinin öte dünyaya geçerken ardında koruyucu savaşçıları yok. Yanan ateşlerden gözlerim kamaşırken yan yana dizilmiş bekliyoruz. Birazdan kurban edilecek olan kırk savaşçı, krallığın geleceğini güvenceye almak için dizildikleri sırada büyük ayinin ortasında sallanıyor, atılan çığlıklarla sarsılıyor ve titriyor.

Bense, bu arada, sıranın dışında kaldığımı, safımı kaybettiğimi görüyorum. Bir adım atmalı ve yerime dönmeliyim. Oysa sanki mıhlanmışım, bir kayaya dönüşmüşüm, kımıldayamıyorum. Orman, hemen ardımda yumuşacık serinliğiyle beni çağırıyor.

Gözlerinden süzülen yaş, bence efendimizin ölümü için tutulan yastan değil. Belirsizliğin geçmesi için duyulan özlemin bir parçası. Kimsenin kralın öte dünyada yapacağı yolculuğu önemsediğini sanmıyorum. Krallığın gücünün öte dünyada sürmesi kimseyi ilgilendirmiyor. O çevresinde yanan ateşlerle bir kaidenin üstünde yatıyor. Yalımlar bedenini sardıkça, kadınların yas çığlıkları şiddetlendikçe, koruyucularının titremeleri, soluksuz ve çirkin görünüyor.

Ancak bedenim bir ağaca çarptığında ormanın sınırında olduğumu anlıyorum. Kimse görmeden ormana süzülüyor ve kaçmaya başlıyorum, derinliklere doğru, sessiz ve hızlı.

Efendimiz öte dünyada bizi tanısın diye alnımıza beyaz bir halka çizilmişti. Biz bu dünyada olduğu gibi öte dünyada da ona sadık kalacaktık. Seçilmişlerdik. Krallığın gelecekteki varlığı bize bağlıydı. Kötü ruhlardan onu koruyacak, krallığın geleceğinin müjdecisi olarak kurban edilecek kırk savaşçı. Çığlıklar, ağıtlar ve davulların sesi geride kaldığında bir ırmağın kenarında durup yüzümü yıkadım. Alnım, benim olana kadar yıkadım. Kralımızı ve krallığımızı geride bırakana dek yıkadım.”

“Hepsi bu kadar.” diyor Mehmet.

“Aman Tanrım hem çok korkunç hem çok etkileyici, bir hazine bulmuşsun, ödülleri toplarsın artık, müthiş.” diye birbiri ardına aklımızdan geçenleri söylerken yüzlerce yıl önce kralı için kurban olmamayı seçmiş bu savaşçının neredeyse bizi büyülediğini düşünüyorum. Prometheus’a benziyor ama onun gibi bir efsane değil, gerçek. İnsanlığın öncülerinden biri. Kadehlerimizi onun için kaldırıyoruz. Büyük bir coşkuyla tebriklerimizi sıralarken Mehmet’in dalgınlığı gittikçe artıyor. Bir süre sonra dayanamayıp aklından ne geçtiğini soruyoruz.

“Biliyor musunuz?” diyor. “Çeviriyi bu haliyle yayımlamak istemediler. Tırnak içinde, bu kadar vahşi bir toplumda bula bula bunu mu bulmuştum? Bu nedenle günce hâlâ bende ve ben hâlâ buradayım.”

“Olsun,” diye gülümsüyoruz. “Senin alnın açık. Yaptıklarının acısını öte dünyada çekecek olanlar onlar.” Mehmet’in öte dünya diye bir inancı olmadığını biliyorum. Söylediklerimiz onun için hiçbir anlam ifade etmeyecek. Olsun. Elindekini milyonlara satabilir, çok rahat bir hayat yaşayabilir. Yine de yapmayı düşündüğünün bu olmadığını anlaşılıyor… Bir süre ne söyleyeceğimizi bilemeden kendimizi gecenin sessizliğine bırakıyoruz.

Mehmet bir sigaraya yakıp tumbaların oynak ritimlerine eşlik eden birkaç tıngırtı çalıyor. Aklından geçenleri düşündüğüm sırada, “Bulduğum günceden yüzyıllar sonra ben de başka bir biçimde kurban olmayı seçmediğimden ve bir yalanı da kabul etmediğimden şimdi ne yapacağımı bilmiyorum. Eskiden yüzünü yıkayıp biraz uzağa giden kurtuluyormuş. Şimdiyse gerçek diye sunulan yalan rüzgarından kaçmak neredeyse imkansız ama yine de bir şey bulacağım.” diyor.

Hint Okyanusu Mozambik Boğazı’nın yakamozlu suları her zamanki gibi kıpırdanırken savaşçının kendinden yüzyıllar sonra bir insana yol açtığı Mehmet’in duruşundan bile okunuyor.

17 Mayıs Programı Açıklandı: Tüm lubunyalar haydi; dansa, gülmeye, eğlenmeye, çarka!

17 Mayıs Derneği, 17 Mayıs Uluslararası Homofobi, Bifobi, Transfobi ve İnterfobi Karşıtı Günü çeşitli etkinliklerle kutluyor ve tüm lubunyaları dans etmeye, şarkı söylemeye, spor yapmaya, eğlenmeye, gülmeye, çizmeye, çark atmaya çağırıyor!

Lubunyalığın yaşanacağı ve yaşatılacağı etkinliklere kaydolmak için aşağıdaki linklere tıklayın!

*Tüm etkinlikler ücretsizdir.*

Etkinliklere dair herhangi bir sorunuz olması durumunda [email protected] adreslerine mail atabilirsiniz.

Açılış Partisi – Lolipop

17 Mayıs Uluslararası Homofobi, Bifobi, Transfobi ve İnterfobi Karşıtı Gün kutlu olsun! 17 Mayıs’ı dansımızla karşılıyor 13 Mayıs Cuma günü Haymatlos Mekan’da buluşuyoruz. 21:00’de kapılarını açacak partide lolipoplara Anj ve AllesBut’un ezgileri eşlik edecek.

Homofobi Karşıtı Patiler Buluşması!

Kayıt olmak için tıklayın!

17 Mayıs’ı homofobi karşıtı patili dostlarımızla beraber kutluyor, fobinin olmadığı bir dünyayı tüm türler için için istiyoruz.

14 Mayıs sabahı saat 11:00’de patili dostlarımızla beraber açık alanda buluşarak 17 Mayıs’ı kutlayacağız.

Yiyeceğini, içeceğini ve patili dostunun oyuncağını gelirken getirmeyi unutma!

Not: Kaydolan kişilere buluşma yeri hakkında bilgilendirme maili 12 Mayıs akşamı gönderilecektir.

Son kayıt tarihi: 12.05.2022 / 17:00

Sportif Lezbon ile Futbol Maçı

Kayıt olmak için tıklayın!

17 Mayıs’ı Sportif Lezbon ile beraber kutluyor. Sporda eril nefret diline, fobiye ve ayrımcılığa karşı sahada buluşuyoruz.

14 Mayıs Cumartesi günü saat 16:00’da Sportif Lezbon ekibi ve katılmak isteyenlerle birlikte ‘o’ biçim futbol oynuyoruz. İster oyuna katıl ister desteklemeye gel lubunya! Takımları buluştuğumuzda kuracağız.

Not: Kaydolan kişilere buluşma yeri hakkında bilgilendirme maili 12 Mayıs akşamı gönderilecektir.

Son kayıt tarihi: 08.05.2022 / 17:00

Nuri Harun Ateş Konseri ve Eurovision İzleme Partisi 

Kayıt olmak için tıklayın!

Lubunyanın bayramı 17 Mayıs’ı Nuri Harun Ateş Konseri ile kutluyor, şarkıları fobiden uzak bir dünya düşüyle hep beraber söylüyoruz. Konserin ardından ise Eurovision’un İtalya’da gerçekleşecek olan 2022 finalini hep beraber izliyoruz.

14 Mayıs Cumartesi günü saat 20:00’de başlayacak etkinliğe kaydolmayı unutmayın!

Not: Kaydolan kişilere buluşma yeri hakkında bilgilendirme maili 12 Mayıs akşamı gönderilecektir.

Son kayıt tarihi: 12.05.2022 / 17:00

Latin Dans Atölyesi 

Kayıt olmak için tıklayın!

David Gaitán yürütücülüğünde gerçekleşecek Latin Dansları Atölyesi ile 17 Mayıs’ı kutluyoruz! 15 Mayıs 13:00-14:30 saatlerinde arasında buluşacağımız etkinliğe hepinizi bekliyoruz!

Not: Kaydolan kişilere buluşma yeri hakkında bilgilendirme maili 13 Mayıs akşamı gönderilecektir. Atölyenin kontenjanı 25 kişi ile sınırlıdır. 

Son kayıt tarihi: 13.05.2022 / 17:00

Karikatür Atölyesi

Kayıt olmak için tıklayın!

Karikatürist Aslı Alpar, Hatice Melis Yılmaz ve Bartu Akyurek yürütücülüklerinde 17 Mayıs’ı çizgilerle kutluyoruz lubunya!

15 Mayıs Pazar günü saat 15:00 ile 17:30 arasında gerçekleşecek atölyeye kaydolmayı unutmayın.

Not: Kaydolan kişilere buluşma yeri hakkında bilgilendirme maili 13 Mayıs akşamı gönderilecektir. Atölyenin kontenjanı 30 kişi ile sınırlıdır.

Son kayıt tarihi: 07.05.2022 / 17:00

Esmeray ile Kestirmeden Hikayeler

Kayıt olmak için tıklayın!

Esmeray’ın ünlü oyunu “Kestirmeden Hikayeler” 17 Mayıs Kutlamaları kapsamında Ankara’da seyirciyle buluşuyor.

15 Mayıs Pazar günü saat 20:00’de sahnelenecek olan Kestirmeden Hikayeler’i izlemek için kaydolmayı unutmayın.

Not: Kaydolan kişilere buluşma yeri hakkında bilgilendirme maili 13 Mayıs akşamı gönderilecektir.

Son kayıt tarihi: 13.05.2022 / 17:00

Film Gösterimi: An Army of Lovers

Kayıt olmak için tıklayın!

Yönetmenliğini Ingrid Ryberg’in yaptığı 2018 İsveç yapımı An Army of Lovers’ı beraber izlemeye davet ediyoruz sizleri.

16 Mayıs Pazartesi günü saat 20:00 ile 22:30 arasında gerçekleşecek atölyeye kaydolmayı unutmayın.

Not: Kaydolan kişilere buluşma yeri hakkında bilgilendirme maili 14 Mayıs akşamı gönderilecektir.

Son kayıt tarihi: 14.05.2022 / 17:00

Ankara Kuir Hafıza Turu

Kayıt olmak için tıklayın!

17 Mayıs’ı lubunyanın dününden bugününe bakarak kutluyoruz. LGBTİ+ hareketinin tarihine tanıklık eden mekanlara beraber gidiyor ve Ankara’yı lubunya adımlarımızla gökkuşağına boyuyoruz.

17 Mayıs Salı günü saat 10:30 ile 12:00 arasında gerçekleşecek tura kaydolmayı unutmayın.

Not: Kaydolan kişilere buluşma yeri hakkında bilgilendirme maili 15 Mayıs akşamı gönderilecektir. Atölyenin kontenjanı 10 kişi ile sınırlıdır.

Son kayıt tarihi: 15.05.2022 / 17:00

Kapanış Partisi

17 Mayıs akşamı 17 Mayıs’ı kutlamak için buluşuyoruz. Nerede olacağımızı öğrenmek için takipte kalın!: https://www.17mayis.org/

Çocuklar 23 Nisanı oyunlarla karşıladı

23 Nisan Çocuk Bayramı haftası boyunca Çankaya Belediyesi tarafından düzenlenen etkinliklere katkı sunan Artı Atölye, Ankara’da çocuklarla buluştu. “Benimle Oynar Mısın?” adıyla düzenlenen oyun temalı etkinliklerle bir araya gelen çocuklar, dört gün boyunca çeşitli etkinlikler, atölyeler, oyunlar ve müze gezileriyle 23 Nisanı kutladı. 

Çocuk katılımını esas alan etkinlikler, 16-17-20-21 Nisan 2022 tarihlerinde Ankara’da gerçekleşti. Yüzlerce çocukla bir araya gelinen etkinliklerde hem çocuklar hem de aileleri keyifli vakitler geçirdi. 

Oyun İyileştirir

UNICEF, her 7 çocuktan en az 1’inin karantina koşullarından doğrudan etkilendiğini söylüyor. Bu süreçte 1,6 milyardan fazla çocuğun eğitim kaybı yaşadığını belirten UNICEF, rutin değişimi, eğlencenin kesintiye uğraması, sağlık endişesi ve ailenin gelir kaybı yaşaması gibi durumların çocuklar üzerinde olumsuz etkiler (korkulu ve öfkeli hissetme ve gelecek için endişe duyma) yarattığını da belirtiyor. 

Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 31. Maddesi; oyun, dinlenme ve eğlenme hakkından bahsediyor. Kriz ve afet sonrası dönemlerde ise oyunun iyileştirici ve rehabilite edici rolü bulunuyor. Artı Atölye’nin buradan yola çıkarak hazırladığı “Benimle Oynar Mısın?” etkinlikleriyle birlikte çocuklar, COVID-19 rutininin içinde sağlıklı ve iyi olma halini bütüncül bir yaklaşımla deneyimleme şansı edindi.

“Oyun Oynamayı Seven Şımarık Fil”

16-17 Nisan’da Çankaya Belediyesi Muammer Sun Müzik Atölyesi’nde biraraya gelen çocuklar, ebeveynler ve eğitmenler çeşitli oyun atölyelerinde buluştu. Çocuklar açık havada birlikte oynama şansı bulurken; yoga ile doğada yaşayan diğer canlıları ve kendi duygularını tanıdılar, onlarla arkadaş oldular. Geri ve ileri dönüşüm tekniklerini oyuncak tasarlayarak deneyimleyen çocuklar, “Sen Olsan?” kutu oyunu ile çocuk hakları üzerine birlikte düşündüler.

Birinci gün Yaratıcı Drama Eğitmeni ve Hikâye Anlatıcısı Koray Budak’ın kolaylaştırıcılığında “Oyun Oynamayı Seven Şımarık Fil” kitabı ile anlatı tiyatrosu, ardından Yaratıcı Drama ve Yoga Eğitmeni Olcay Yavuz ile dans atölyesi gerçekleşti. Çocuklar Şımarık Fil ile ormanda onlarca oyun oynadı, müzik eşliğinde beden perküsyonu ile tanıştılar. İkinci gün Yaratıcı Drama Eğitmeni ve Oyun Tasarımcısı İbrahim Toprak’ın kolaylaştırıcılığında “Oyun Zamanı”, Yaratıcı Drama ve Yoga Eğitmeni Seda Kumral ile “Bedenim ve Duygularım Bana Arkadaş” çocuk yogası, Çocuk Gelişim Uzmanı Ekin Özcan ile “Atıklardan Oyuncak Tasarımı”, Yaratıcı Drama ve Çocuklar İçin Felsefe Eğitmeni Fatma Tulum ile “Kutu Oyunları” atölyeleri gerçekleşti. 

“Müze Kaşifleri Oyuncak Keşfinde”

20-21 Nisan’da Ankara Üniversitesi Oyuncak Müzesi’nde “Müze Kaşifleri Oyuncak Keşfinde” müze gezisi ve atölyesine katılan çocuklar, oyunlardan yararlanarak müzeyi ve oyuncakları tanıdılar. Sıla Bayındır ve Çocuk Gelişim Uzmanı Ekin Özcan yürütücülüğünde müzeyi gezen çocuklar, kendilerine verilen kartlar üzerindeki oyuncağı büyüteçlerle bulmaya çalıştı. Müze gezisi sonrası Yaratıcı Drama Eğitmeni ve Hikâye Anlatıcısı Koray Budak ve Yaratıcı Drama Eğitmeni ve Oyun Tasarımcısı İbrahim Toprak’la oyunlar oynayan çocuklar, müzede gördükleri oyuncakların yerine geçerek kendi müzelerini oluşturdular. 

Nisan ayı boyunca oyun temalı etkinlikler gerçekleştiren, kitap ve oyun rehberi paylaşan Artı Atölye, “Benimle Oynar Mısın?” çağrısının çocuklar ve herkes için birlikte iyileşmeye davet olduğunu belirtiyor. Artı Atölye, çocuk haklarının korunduğu bir dünya hayali olan ya da bu hayalin bir parçası olmak, katkı sunmak ve gönüllü olmak isteyen herkesi Artı Atölye çemberine davet ediyor.

 

Son görev | Öykü

0

“Alnını ve ayaklarını açıkta bırakmışlardır değil mi?”

 Soruma yanıt beklemiyordum. Amacım bu garip sessizliği bozmaktı. Yasin kafasını bana doğru çevirip baktı:

“Öyle bir şey mi varmış lan?”

Filmin en heyecanlı yerinde dürtmüşüm gibi sinirli ve bıkkın bakıyordu. Filmin en heyecanlı yerini geçmiştik aslında. Muzaffer’in annesini az önce kabrin içine koymuşlardı. Muzaffer kürek kürek toprak atmaya başlamıştı annesinin üzerine. Gömlek cebimden sigara paketimle çakmağımı çıkardım. Çakmak taşı terden ıslanmıştı. Yanmıyordu bir türlü. Yasin bana bakarken sırtını dikleştirmiş, ellerini kürek kemiklerine ulaştırmaya çalışıyordu. Başaramadı. Dört kolluyu önce ben taşıyacağım diye kalabalığı göbeğiyle yarmış, beni de peşinden sürüklemişti. Ne olduğunu anlayamadan kendimizi Muzaffer’in annesinin ağırlığının altında ezilirken bulduk. Tabutu kabrin yanına bırakır bırakmaz kalabalığın arasından sıvışıp şimdi oturduğumuz tepeye geldim. Yasin de on – on beş dakika sonra yanımdaydı. Virgül gibi yamulmuş, sarkan göbeği yüzünden göremediği kemerini düzeltmeye çalışıyordu.  Yasin’in belinde iki, boynunda üç adet fıtığı var. 

“Cevap versene!”

“Bir yerlerde öyle okumuştum. Sana da sorayım dedim ulan, kötü mü ettim?” 

Hava zaten sıcaktı, tozluydu. Ağzımda yakamadan tuttuğum sigaram da yere düşmüştü.  İmamın emaye tencereye sürten çatala bezeyen sesiyle okuduğu dualar bende Yasin’i daha da sinirlendirme isteği uyandırıyordu.

“Allah’ını seviyorsan daha fazla konuşma Ertan. Bugün Muzaffer’le konuşmamız lazım, biliyorsun…”

Biliyordum elbette. Muzaffer’e bizim oturduğumuz apartmanı yıktırtıp yeniden yaptırtacaktık. Ne de olsa eski arkadaşımızdı. Lisede üç koca yıl beraber okumuştuk. Muzaffer çok iyi futbol oynardı. Bir ara Fenerbahçe’ye transfer olacağını bile duymuştuk. Sözleşme imzalamaya gitmeden önce babası eşek sudan gelinceye kadar dövmüş meğer.  Muzaffer nasıl olduysa müteahhit olmuştu. Başka sigaram da kalmamıştı. Düşeni alayım diye düşündüm ama mezarlıkta yere düşen sigarayı ağzıma almayı içim kaldırmadı nedense. Konuşmak vakit geçirmek için şimdilik en iyi seçenekti. 

“Neden ölmüş annesi?”

“Deprem günü korkudan tansiyonu fırlamış. Sonra da felç inmiş…”

İkimiz de birbirimize bakmadan konuşuyorduk. Muzaffer kabirden zıplayarak yukarı çıkmıştı. Uzun boyluydu zaten. Yıllar içinde hiç kilo da almamıştı. 

“Bizi tanımış mıdır sence?”

“Tanıdı tabii ki… Gülümsedi. Allah razı olsun dedi…” 

Yasin arada aldığı nefeslerden güç alıp kendini ikna etmeye çalışıyordu. Gözünü merasimden hiç ayırmayıp Muzaffer’i aralıksız takip edişinden belliydi bu. 

“Güneş gözlüğünü hiç çıkarmadı ama?”

“Yani?”

“Yani… Tanısaydı gözlüğünü çıkarırdı bence.”

“Bunu da mı bir yerlerden okudun yoksa?” diye tükürür gibi sordu Yasin.

Mezar kapatılmış, son dualar da bitmişti biz konuşurken. Kalabalık dağılmış, Muzaffer kendisini bekleyen pala bıyıklar eşliğinde mersedesine geçmişti bile. 

Ben de ayağa kalktım. Yasin’e elimi uzattım,

“Kalk hadi, fıtığın patlayacak böyle otura otura…”

Uzattığı elini bileğinden tuttum kalkması için. Dik duruma gelmesi birkaç dakika sürdü.

“Çok kilo aldık ya ondan tanımamıştır bizi lan…”

“Şu ev işini halledelim de salona yazılalım Ertan.”

“Tamam. En azından cesedimiz hafif olur.”

“Hem kimsenin fıtığını da patlatmayız.”

Gülmemizi saklayarak mezarlık kapısındaki otobüs durağına doğru yürümeye başladık…

Aydınlanmanın karanlığa boyun eğmeyen devrimci kadınları

0

Orta Çağ’dan Rönesans’a doğru yaklaşırken; kadınların nasıl bir karanlıkla boğuşmak zorunda kaldıklarını ve verdikleri var olma, görünür olma ve anlaşılma mücadelelerinin içinde her türlü eril otoriteyi karşılarına almak zorunda kaldıklarını hemen hemen herkes biliyordur. Herkesin bildiğini sanıyorum, şu an 2022 yılındayız ve beklediğimiz bu farkındalığa halen ulaşmadığımızı düşünenler, maalesef “yanılmıyorlar” demek çok üzücü.

O dönemlerde de kadınlara uygun bulunan sıfatlarda büyük bir değişim olmamıştır, Orta Çağ’ın o akıl almaz zihniyetinin ürünleri olarak. Düşünün ki, dünyanın evrenin merkezi olmadığını söyleyen bilim insanlarını yakıp, sonra da “afedersiniz, haklıymışsınız. O halde yakıldığınız yere heykelinizi dikelim” diyen bir zihniyet, kadına neleri uygun görmez ki?

Entrikacı, cadı, şeytani duyuların cisimleşmiş hali veya sofu ve kendini “kadınlığından vazgeçerek” Tanrı’ya adamış kadınlar? Kadın, kısacası, gücü asla ele geçirmemesi gereken tehlikeli varlıklar olarak görülürken, diğer bir taraftan korunmaya muhtaç, itaatkar ve iffetin değerli unsurları olarak toplum tarafından ötelenmişlerdir. Böyle bir çerçevede, devrimsel bir hareketi temsilen, Batı Avrupa’ya adeta bir “kadınlar saltanatı” yaşatan, tarihin sıkça andığı kadınlar varlık göstermişlerdir. Catherine de Médicis, İspanya Kraliçesi Isabelle, Anjou’lu Marquerite, Bavyeralı Jacqueline bir dönemin unutulmaz kadın siyasi kimlikleri olarak incelenmişlerdir. Bu kadınların, doğuştan sahip oldukları imkânların dışında, konumları gereği özel eğitim aldıklarını, hemen hemen hepsinin Yunanca, Latince hatta İbranice bildiklerini, yabancı dillerde yazılmış eserleri okudukları gibi, kendilerinin de retorik sanatını, şiiri sevdikleri ve edebiyat alanlarında eserler verdikleri bilinmektedir.

Aydınlanma’nın beraberinde getirdiği entelektüelleşmenin ilkelerine uygun profiller çizdikleri, dönemlerine bıraktıkları izler sayesinde fark edilmektedir. Demek oluyor ki, bizleri ve otomatik olarak ülkelerimizi kurtaracak tek çare var: Eğitim!

Aydınlanmacı politikalardan yola çıkarak, kadınların bu dönem özellikle siyasi platformlarda belirleyici olduklarını bildiğimiz bazı tarihi anlar mevcuttur:

Prenses Sophie von Anstalt-Zerbst büyük bir Alman prensliğinin mensubudur, Çar III. Petro ile evlenerek St. Petersburg’a ulaşmış ve II. Katerina (Büyük Katerina) adıyla hüküm sürdüğü dönemde eşi benzeri olmayan bir aydınlanmacı programla, tüm Avrupa’yı kendine hayran bırakmıştır.

Büyük Katerina olarak bilinen Sophie, 1762-1796 arasında Rusya’yı yöneterek ülkeyi canlandırmış, sınırlarını genişletmiş, Avrupa ve Asya’nın önemli bir gücü haline getirmiştir. Eğitimini esas olarak Fransız bir mürebbiyeden ve de onun yetiştirdiği öğretmenlerden almıştır. Katerina “erkek fatma(!)” olarak kabul edilen genç bir kadındır ve “Fike” takma adıyla tanınmıştır. Aydınlanmacı bir eğitimin, kadın veya erkeğin hayatında bir vizyonunun gelişmesini ve hatta çağdaşlarından bir adım öteye çıkmasını sağladığının en belirgin halidir.

Katerina keskin zekalı bir kadındır ve kocası III. Petro’nun kendisine olan düşmanlığının da
farkındadır. Petro, ilk sevgilisi Elizabeth Vorontzov’u unutamamıştır. Öte yandan Petro’nun Almanlaşma politikası, milliyetçileri oldukça kızdırmıştır. Alman uyruklu Rus Çariçe ise kocasına karşılık, tam bir Rus vatanseverdir ve Rusya’nın özellikle eğitim alanında güçlenmesini sağlayarak ülkesinin her anlamda öne çıkacağının farkında olan bir lider gibi davranmış, halkın güvenini ve sevgisini kazanmıştır. Petro, sevdiği kadın Elizabeth’i de alıp ülkeden kaçmaya çalışınca, Katerina orduları örgütleyerek Petro’yu tutuklatmıştır.

Hapsedilmesinden kısa bir süre sonra, Petro hayatını kaybettiğinde, artık tek güç Büyük Katerina’dadır. Aydınlanma hareketlerinden esinle, gücü eline alır almaz, milliyetçilik akımının dalga dalga yayıldığı Fransa’nın kültürünü ve devrimci fikirlerini esas alan ve de en önemlisi işçi haklarını kollayan “Yönetme Kuralları”nı yayınlamıştır.

Pek çok eseri kaleme aldığı bilinen Katerina, ancak bilgilenme ile halkların kaderini değiştirebileceğini biliyordur; fakat toprak sahibi soylular Katerina’ya karşı bir ihtilale hazırlanınca geri adım atmak zorunda kalmıştır. Bu gelişmeler ışığında, Aydınlanmanın da sınırlarını çizen ve reformlarına ket vuran yine nobilitenin ta kendisidir. Katerina, bir Alman hukukçunun danışmanlığı ile “Eyaletlerin Statüsü” eserinde, vizyoner bir bakış açısıyla ülkenin yönetim sistemini değiştirmeyi amaçlamıştır. Ülkesine kazandırmak istediği, oligarşik yapıdan fiilen özgürleştirip, emeği ve işi ön plana çıkartmaktır. Bu amaçlarla kaleme aldığı ideolojisine göre, her eyaletin kendi yönetimi ve mahalli mahkemeleri olacaktır. Bu reformlar 19. yüzyılın ikinci yarısına kadar uygulanmaya da devam etmiştir. Katerina; vizyon sahibi, sağ duyulu ve öngörülü, halkına hizmeti esasa alan güçlü bir lider olmayı başarmıştır.

İkinci Katerina’nın, Rusya’nın milli kültür tarihindeki rolü ise, I. Petro’nun (Büyük Petro) ilkelerini benimsemesinden gelmektedir ve Aydınlanma Çağı’nın açtığı yol boyunca Rusya’nın gelişimini yönlendirmeye devam etmiş olmasıdır. Çariçe, döneminin Rus halkı için bir lider olmanın yanında ülkesinin ve halkının ihtiyacı olan kültürel bir sembol olmayı da başarmıştır. Liderlik kimliğine ek olarak bir yazar ve önemli bir düşünürdür. Kendisini, Aydınlanma Çağı’nın kanun yapıcısı olarak tarihe geçirmiştir. Özellikle tahta çıktığı dönemin ilk iki senesi boyunca tüm emirleri ve yasaları kendi yazmıştır. Katerina, Aydınlanma Çağı’nın Batı’daki öncülerine benzer şekilde, halkı salonlarda toplamış ve onlara konuşmalar yapmıştır; tıpkı Fransız devriminde olduğu gibi, salonların ideolojilerin belirlendiği merkezler olmasının önemini, Katerina da fark etmiş ve kendi ideolojisini halkına doğrudan aktarabilmiştir. Katerina gibi, ne kadar güçlü ve eğitimli olursa olsun, Aydınlanma hareketinin getirdiği ivme sayesinde, kendinden söz ettirecek kadınlar, görünür kılınmış olsalar da ve haklarında yapılan değerlendirmeler ibresini olumlu yöne çevirse de, cinsiyet
eşitliği hususunda derin tartışmalar devam etmiştir.

İspanyol aydınlanmasının babası denilen Benedikten Benito Feijoo’nun eseri, “Kadınların Savunması” (1739) yayımladığında, İngiltere’de Sophia takma adıyla yazan aydın bir kadın yazar, “Woman Not Inferior To Man” adlı eserinde, cinsiyetler arasında erkeğin kadına üstünlüğünü meşrulaştıracak dikkate değer bir fark olmadığını savunmuş, “onların yarattığı tiranlık”tan kaynaklandığını iddia etmiştir. Ona göre cinsiyetler tamamen eşittir, kadınların düşük statülerinin nedeni olarak eğitim haklarına ulaşamamalarını işaret etmiştir.

Aydınlanmanın getirdiği en büyük uyanışlar, eğitim ve bilimle olduğundan, kadınların akademilere girmesi ya da erkekler gibi okullara giderek eğitim alabilmeleri olanaksızlaştırılmıştır. Var olan tabuların yıkımı için bir müddet daha beklemek zorunda olan kadınların en şanslıları, eşleri veya babaları sayesinde özel eğitimler alabilmiş ve kendilerini bireysel çabaları ile geliştirmişlerdir. Aydınlanma öncesi ve süresince yıllarca süregelen (1400- 1700) Querelle des femmes “Kadın üzerine Tartışmalar” kadının kimlik arayışının, erkeklerden aşağı değerlendirilmesinin, aydınlanmacı/entelektüel görüşünün ürünü sayılan bir etkinin hitabetidir.

Aydınlanmanın genel bakışı kadın üzerindeki bu sonsuz tartışmaların sonunu getirmemiştir. Aksine dönemin en aydın sayılan isimleri bu tartışmalara yeni pencereler açarak, adeta onları yeni bir yüzyıla göre güncellemişlerdir. Bu dönemin ileri gelen isimlerinden biri, Jean-Jacques Rousseau’dur. Aklındaki ideal toplum imgeleminde, doğada insanın özgür olduğu, toplum durumuna geçildiğinde ise, ancak toplum sözleşmesi ile insanın yine doğa durumunda olduğu gibi, eşit ve özgür olacağını savunmaktadır. Kadının toplumsal varlığı ise, Rousseau’da tartışma nesnesi bile değildir. İnsanın özgürlüğünden, eşitliğinden tarafa dikkat çekerken, aslında erkeğin özgürlüğü ve eşitliğinden bahsetmektedir.

Erkek ile kadının eşit, görevlerinin de aynı olduğunu belli belirsiz bir biçimde ileri sürmek, tumturaklı boş laflar etmek, buna yanıt verilmedikçe, hiçbir şey söylememiş olmak demektir.

Rousseau’nun bakış açısı esasında, Aydınlanmanın ileri gelenlerinin genel bakış açısını
yansıtmaktadır. Fransız devriminin “Yurttaş ve Yurttaş Hakları Bildirgesi”nde başa gelenlerden farklı bir manzara yoktur. Kadınlar, halklarının ve kendilerinin özgürlüğü için mücadele ederlerken, siyasi platformlarda seslerini duyurmaya çalıştıklarında; sonları ya cezalandırılmak ya da giyotine vurulmak olmuştur. Kadınların haklarını savunanlar ise, marjinal bir kesim olarak değerlendirilmekten öteye geçememiştir

Rousseau gibi düşünenlerin tam karşına ise ilk aydınlanmacı feministlerden olan, Mary Astell’den bahsetmek gerekir. Yaşamını, diğer hemcinsleri ve yaşadıkları sorunlar üzerine empati kurarak bu sorunlarını tanımlamaya adamıştır .

Doğa bana izin vermiyor sıradan yollardan
Saraya ya da Devlete hizmet etmeme, ve bu yolla
O çok değerli şöhreti yakalamama.

Türklere ve İmansızlara
Anlatabilirdim sevindirici haberleri
Ve hiçbir emekten kaçınmazdım, değiştirsinler diye dinlerini
Ama, ah şu cinsiyetim, esirgiyor bunu benden…

Bu dizelerinden anlaşılacağı üzere çağdaşlarını “doğa” olarak betimleyip, tıpkı Rousseau’nun
bahsettiği gibi, kadın olmasının getirdiği dezavantajlı durumundan ve hemcinslerine misyoner gibi aktarmak istediklerini yapamamaktan dert yanmaktadır. Dizelerinde Türkler ve İmansızlar diye bahsettiği kesimin, o yıllarda Kilise tarafından aşağı görülen grupların, kadınlara verdikleri değer ve saygının, kendisini nasıl etkilediğini vurgulamak lazım. Bir de günümüzde olup biteni gören Astell, acaba aynı fikirde olur muydu?

Aydınlanmanın, henüz aydınlatılamayan kadınlarına ulaşmasına yardımcı olacaktır Astell; evi terk ettiği zaman tanıştığı bir din insanı olan William Sancroft ile yolları kesişecek ve entelektüel bir ortama, kendi gibi düşünen kadınlara onun sayesinde ulaşabilecektir. Tıpkı Condorcet’nin efsanevi devrimci lider, Olympe de Gouges’u desteklediği gibi, Sancroft da Astell’in fikirlerinin duyulması için pek çok aydın insanın yapamadığını yaparak, onun fikirlerine değer vermiş ve desteklemiştir.

Diğer bir taraftan, Aydınlanma Çağı’nın pesimist felsefesiyle tanınan, Alman filozof Arthur Schopenhauer ise, kadınlar hakkındaki katı ve acımasız düşünceleriyle tanınmıştır. Onun kadınlara yaklaşımının temelinde, kadın ve erkeğin birbirlerinden ontolojik olarak farklı oldukları düşüncesi yer almaktadır. Schopenhauer’a göre erkek, aklı ile; kadın ise, içgüdülerine göre davranmaktadır. Bunun sebebi ise kadında “ganglion” denilen sinir sisteminin, erkeğinkine kıyasla çok daha fazla gelişmiş olmasıdır. Bu sistem kadında “zerebral” denen büyük beyin sistemine ağır basmakta, kadının içgüdülerini merkeze alarak hayatta kalmasını sağlamaktadır. Schopenhauer’e göre, eğer türler arasında herhangi bir noksanlık mevcut ise, bu kadından kaynaklanır. Nasıl da tanıdık geldi, değil mi? Kadın kurnazlığı ve içgüdülerinden gelen gücü ile, akıl yolundan uzaklaşabileceğinden, erkeğin kontrolü altında tutulması gerektiğine inanmaktadır.

Kadınlar hakkındaki bu olumsuz düşüncelerinin, feminist bir yazar olan annesi, Joanna ile yaşadığı olumsuzluklardan, annesinin özgür iradesine göre kararlar alarak, Artur’u küçümsemesinden ve hayatına giren diğer kadınların üzerinde bıraktığı olumsuz etkilerden kaynaklandığını biliyoruz. Annesi, kocasının intiharından sonra, rahat bir aşk hayatı yaşamaya başlamış ve Weimar’a taşınmıştır. Schopenhauer ise, annesine sürekli karşı çıkmış ve babasının anısına saygı duyması gerektiğine inanmıştır. Johanna’nın entelektüel hırsı da, anne ile oğul arasında büyük tartışmalara neden olmuştur. Annesi, bir evden iki dâhinin çıkmayacağını söyleyerek, her fırsatta oğlunu küçümsemiştir. Yaşadığı dönemde tanınmayan ve kitapları satılmayan Schopenhauer ise, annesine, geleceğin onu, ancak kendisi sayesinde tanıyacağını söyleyerek, Weimar’dan ayrılmış ve onunla bir daha hiç görüşmemiştir.

Schopenhauer için, kadın ve kadın imgesi, aklında ilk olarak geçmişi canlandığından, eserlerindeki tek olumlu diyebileceğimiz nokta “Maya Örtüsü” ile kırılmaktadır; Schopenhauer’a göre “istenç” tasarımın dayandığı noktadır. “Tasarım olarak dünya”, dünyanın ancak “dış” yönü, daha uygun bir ifadeyle “gerçeğin” gelip geçici gölgesi, onun “Maya Örtüsü”dür. Bu açıdan, Schopenhauer’a göre, metafiziğin temel probleminin, “gerçekliğin” nihai doğasından olduğunu, zaman ve uzamın nesnelerin birliğini gizleyen göz aldatması, yani bir “maya örtüsü” olduğunu fark edebilmektir. Bilimi, ilimi bir kenara bırakıp “örtü”yü kaldırarak kendini keşfe çıkılmasını öğütlemektedir. Bahsettiği bu yolculuk ise, erkeklerin aklına ve kontrolüne ihtiyaç duyan kadınlar için geçerli değildir. Eril bir bakış açısıyla, kendi pesimizminden doğan, dünyaya karşı sofist yaklaşımının bir göstergesidir.

Schopenhauer’a karşılık, Amazon Feministler’i incelemeye alırsak; bu gruptan 1792 yılında yayımladığı eseri “Vindication of the Right of Women” (Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi) ile Mary Wollstonecraft ilk isim olacaktır. Ancak çağdaşlarından Catherine Macaulay, 1790 yılında “Letters on Education” başlıklı eseri ile, Wollstonecraft ile aynı yönde olan bakış açısıyla, kadınlara uygun görülen naifliğin/zayıflığın doğuştan gelmediğini, yanlış bir eğitimin doğal ürünü olduğunu savunmaktadır. Macaulay ayrıca kadınların kendi kişiliklerini saklayıp, Schopenhauer’un dediği gibi, eril bir zihne ihtiyacı olduğu fikrine tamamıyla karşı çıkan isimlerden ilkidir.

Mary Wollstonecraft, Macaulay’ın çalışmalarını takip etmiş ve ona kendi yazdığı “Vindication of the Rights of the Men” (İnsan Haklarının Gerekçelendirilmesi) eserinin bir nüshasını göndererek “hemcinslerimizin dünyada başarılı olması için ne kadar çabalaması gerektiği düşüncem konusunda, siz kendime yakın bulduğum tek kadın yazarsınız” notunu da mektuba iliştirmiştir. Wollstonecraft’a göre kadınsı olmak çoğu zaman yapay, sınıfa dayalı bir oluşumdur. Kadınlar için daha iyi bir sistem geliştirilmesi düşüncesi ile birlikte, 19 yaşına kadar üniversite eğitimi almalarını talep etmiştir. Ancak hemcinsleri, Olympe de Gouges’un da savunduğu gibi, hakları adına Versailles’e doğru yürüyüşe geçince, o kadınlar “sokak süprüntüleri” olarak nitelendirilip, cılız ve çatlak birer ses olarak değerlendirilmişlerdir.

Wollstonecraft, kadınların seslerini yükseltmelerine ve haklarını aramalarına karşı değildir; ancak eğitim yoluyla ve yazınla bu haklara kadınların kavuşabileceğine, radikal tavırlarla uç noktalara gidilerek başarıya ulaşılamayacağına inanmaktadır.

Aydınlanmanın genel portresi, insan aklının üstünlüğü ve gerçeğin tüm diğer yönlerine hükmetme hakkı olduğu iddiası, mutlak kibire ve hatta küstahça bir gurura, tek bir türün şovenizmine götürür demektedir Josephine Donovan.

Aydınlanma Çağı ve sonrasında 19. yüzyılın başına kadar kadınların, annelik ve ev alanında sınırlandırılmaya çalışılmasındaki ortak payda, Orta Çağ ve öncesinde kadınların erkin komutası ve kontrolü altında, dini doktrinlerle tutulmaya çalışılmış olması ve yine mitler ve nesilden nesile aktarımla beslenen bu düşünceyi, Aydınlanma döneminde hafifletmenin kolay olmamasıdır.

İngiliz hukukçu Sir William Blackstone’nun “Commentaries on the Laws of England” (İngiltere Kanunları Üzerine Yorumlamalar) adlı eseri, kadının hiçbir yasal ve kamusal varoluşunun bulunmadığı görüşünü kanun haline bile getirmiştir.

“Evlilik ile birlikte kanun önünde eşler tek bir kişi haline gelmişlerdir: öyle ki evlilik sırasında kadının varlığı ve kanuni varoluşu belirsizdir, ya da en azından onu kanatları altında her şeye karşı korumaya almış erkeğinki ile birleşiktir”

Genel bakış açısı bu yönde olan toplumların, ki halen bu yönde fikirlere sahip pek çok zat-ı muhterem mevcut, farklı coğrafi özellikleriyle de birleşen sözlü kanunları ile, kadının konumu ve kimliği üzerindeki tartışmalarda, aydınlanmacı filozofların, yazarların, bilim insanlarının bakış açısı paralellik göstermiştir. İnsan haklarını savunan hukukçular, devletleri kuran liderler, halka yön veren alimler, konu kadın olduğunda, hem bu tabulaşmış kalıp yargılardan hem de kendi yaşamlarının olumsuz tecrübelerinden ötürü, kadının aklını yetersiz görüp yönlendirilmeye muhtaç varlıklar olarak eserlerinde dile getirmeyi, basmakalıp bir görüş olarak kabullenmişlerdir. Bu gruba karşılık aydınlanma ile birlikte, özellikle milliyetçilik duygusunun yayıldığı Avrupa’da, kadın ve kadın hakları hareketi, kadın hakları yönünden, farklı bir ivme kazandırmaya başlamıştır.

Sarah Grimké’nin “Letters on Equality” (Eşitlik Üzerine Mektuplar) liberal gelenek içinde, kadının bağımlı konumuna itilmesine karşı geliştirilen en ikna edici tespitleri yapmıştır. Bu radikal mektuplar, Mary Wollstonecraft ve Frances Wright gibi eleştirel düşünmenin yararına inanmıştır; kadınların doğal haklarının erkekler tarafından tanınmadığını, ve kadınlarla erkeklerin, ahlaki ve düşünsel açıdan eşit olduklarını ileri sürmüştür. Grimké, kadınların haklarını sistematik bir şekilde ellerinden alan erkeklerin ve yazdıkları kanunların, doğal haklara ters düştüğünü, kadınlarının bağımsızlıklarını engellediklerini, haklarını çaldıklarını iddia etmiştir. Kadınların özel alana ait oldukları ve kamusal sorunlarla ilgili akılcı düşünmelerinin uygunsuz bulunduğu fikrine açıkça karşı durmuştur.

Aklın cinsiyeti yoktur… zihnin gücünün cinsiyeti yoktur ve … erkeklerin görevleri ve kadınların görevleri, erkeklerin alanı ve kadınların alanı hakkındaki fikirler sadece keyfi fikirlerdir.

Aklın cinsiyetinin olmadığı fikrine karşılık, Aydınlanma’nın en pozitivist isimlerinden olan Immanuel Kant ise, kadının bilgeliğinin akıl yürütmesinden değil, hislerinden ve sezgilerinden ileri geldiğini düşünmektedir. Ona göre, evde kadın da söz sahibidir, fakat aklıyla evliliğe yön verecek kişi erkektir. Kant, güzellik duygusunu kadına, yücelik duygusunu ise erkeğe atfetmiştir. Erkeğe oranla kadın niteliklerinin daha narin, duruşunun ise daha alımlı olduğunu ve kadının karakterinin dostluk, hoşluk ve kibarlığa daha yakın olduğunu ifade etmektedir. Filozofa göre, bir kadının zorlu bir öğrenme sürecine girmesi ve düşüncelerle kafasını yorması, kadınlara uygun bu nitelikleri yok etmektedir. Kadın yaşlanıp güzelliğini yitirdikçe, saygıdeğer hale gelebilmek için, yüce ve soylu nitelikler kazanmaya çalışmalıdır. Yaşlanan kadın kitap okumalı, akli muhakeme ve sezgi yeteneğini geliştirerek, Tanrı vergisi güzelliğinden boşalan yerini, fark ettirmeden, esin perileriyle doldurmalıdır.

Kadının bu süreçte ilk öğretmeni ise kocası (?) olmalıdır. Kant, kadını salt bir obje olarak değerlendirmiştir; bilgilenmesinin güzelliğini söndüreceğine, güzelliği gidince ise, erkeğin saygısını kazanabilmesi için, aklını kullanması gerektiğine kanaat getirmiştir. Kant, bu tanımlarıyla, kadının aklının varlığını ve isterse, eğitime ulaşarak erkek kadar bilge olabileceğinden bahsederek, kadının tanımlanması ve eşit konumlandırılması hususunda dolaylı bir açıklama yapmıştır.

Aydınlanmanın katı ve keskin düşüncelerine farklı bir perspektiften baktıracak, Harriet Taylor Mill ve John Stuart Mill, 19. yüzyılın ortalarında kadın – erkek dayanışmasının güzel ve anlamlı bir örneğini sergileyen en önemli isimlerdendir. Eserlerini yazarken bile, düşünceleriyle savunduklarının paralelliği ve uyumu, kimi zaman eserlerinin kimin tarafından yazıldığının bile anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Toplumsal sorunlar karşısında kadınlarla birlikte hareket edilmesini, çalışma yaşamına kadınların dahil edilerek toplumsal gelişmeye katkıda bulunacaklarını savunmuşlardır. Kant’ın görüşünün tam aksine, toplumun ve doğal olarak kadının, daha güzel ve bilge olmasının, erkeklerin sahip olduğu düzende, toplumun farklı katmanlarında, yer almaları gerektiğini savunmaktadırlar.

Mill, “The Subjection of Women” (Kadınların Bağımlılığı) eserinde, bir cinsin diğerine üstünlük kurması, kendi içinde yanlış olmaktan öte, insanlığın gelişiminin önündeki en büyük engel olarak değerlendirmektedir. Kadınların “bağımlılık” hallerini sürdürmelerinin nedeni, geleneksel rolün devamlılığının yanında, erkeklerin kadınları, orada tutma/himaye isteğinden kaynaklandığını dile getirmiştir. Bu yönleriyle, John Stuart Mill ve Harriet Taylor Mill, aydınlanmanın fikirlerine en radikal şekilde karşı duran çift olmuştur.

Aradan geçen onca yıl ve değişmeyen hep aynı fikirler. Yüzyıllardır süren bu eşitlik arayışının, her geçen gün daha da kötüye giden sonuçlarını gördükçe, “pes artık” demekten kendimizi alamıyoruz. Bu işin şakası yok; vizyonun ne kadar belirleyici olduğunu bir kere daha hatırlatmak gerekiyor sanırım. Bunun için Antik Yunan’a, Avrupa’ya vs. bakmaya hiç gerek yok; kendi ülkemizin tarihine bakmak yeterli. Aradığınız cevapları beğenseniz de beğenmeseniz de irdeledikçe bulacaksınız.

Saygıyla…

KAYNAKÇA

Baktemur, Zeynep Aydınlanma Çağı Filozoflarına Göre Kadın: Schopenhauer, Kant ve Rousseau Örneği, İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 2019/I: 1-12
Bock, Gisela, Avrupa Tarihinde Kadınlar, Çev. Zehra Aksu Yılmazer, Literatür Yayınları, İstanbul, Birinci Basım, Kasım 2004
Bousmar, Eric, Dumont, Jonathan, Femmes de Pouvoir, femmes politiques durant les derniers siècles du Moyen Âge et cours de la Première Renaissance, de Boeck, Paris, 2012.
Büyük Katerina, https://www.biyografi.info/kisi/buyuk-katerina John Stuart Mill Harriet Taylor Mill
М. С. Каган, “О Роли Екатерины Великой В Истории России”, Екатерина Великая: Эпоха Российской Истории (Санкт-Петербург: Спб Нц, 1996). M. S. Kagan, “Yüce Katerina’nın Rus Tarihindeki Rolü”, Rus Tarihinde Büyük Katerina Devri Uluslararası Sempozyumu Bildirileri Kitabı içinde, (St. Petersburg: St. Petersburg Bilim Merkezi Yayını, 1996
Donovan, Josephine Feminist Teori, Çev. Aksu Bora vd., İletişim Yayınları, 6.Baskı, İstanbul, 2010
Grimké, Sarah, Letters on the Equality of the Sexes and the Condition of Woman (1838)
Gürsoy Çuhadar, Seyran Aydınlanma, Eşitlik ve Kadın: Rousseau Üzerine Bir Değerlendirme, Emek Araştırma Dergisi (GEAD), Cilt 8, Sayı 12, Aralık 2017
Koç, Emel, Schopenhauer Felsefesinde ‘Ölüm’ ve ‘Ölüm Korkusu’ Üzerine, Dört Öge-Yıl: 7 Sayı: 13 Haziran 2018 Üste, R.Bahar, Hegel-Rousseau, Mill ve Hayek’in Değerlendirmelerinde Toplumda Ötekileştirilen ‘Kadın’ın Konumu,
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/416759 (29/10/2021, 22.12)
Walters, Margeret, Feminizm, Çev. Hakan Gür, Dost Yayınları, Kültür Kitaplığı: 85, Toplumbilim:6, Ankara
Im Hof, Ulrich, Avrupa’da Aydınlanma, Çev. Şebnem Sunar, Literatür Yayınları, İstanbul