Ana Sayfa Blog Sayfa 26

Çok gereksiz bir yazı: Çocuklara ne izletme-me-li

Çocuklarınız ya da yakınlarınızın çocukları için ne yapıyorsunuz? Mesela bir çocuğa onu sevindirmek için boya almayı mı, çikolata almayı mı seçiyorsun? Çocuğunuzun yeme, içme, barınma, eğitim ihtiyaçlarını mı temel alıyorsunuz yoksa psikolojik ihtiyaçlarını mı? Sessizce dursun, oyalansın diye eline telefon vermeyi mi, onunla oynamayı mı tercih ediyorsunuz? Çocuğunuzun her türlü ihtiyacına yönelik mi düşünüyorsunuz yoksa isteklerine yönelik mi? Çocuğunuzun pırasa sevmediğini bildiğiniz gibi, sınıfında sevmediği bir diğer çocuğu ve neden sevmediğini de biliyor musunuz? Çocuğunuzu bir eğlence aracı olarak mı görüyorsunuz (sevimli halleri, komik lafları ve konuşmasını kastediyorum) yoksa birey olarak mı görüyorsunuz? Çocuğunuza yaşına uygun çizgi filmler mi yoksa squid game mi izletiyorsunuz? Çocuğunuzun geleceği için para mı biriktiriyorsunuz yoksa anı mı? Çocuğunuzun anılarını tanıdığınız tanımadığınız herkesle paylaşıyor musunuz, kendinize mi saklıyorsunuz yoksa nazar değmesin diye bebekken kapadığınız suratlarını filtrelerle süsleyerek yayınlıyor musunuz? Binlerce soru daha sorabilirim ama canınızı sıkmayayım. 

Yukarıda yer alan sorulardan bir tanesi bile size kendinizi kötü hissettirdi mi merak ediyorum. Yoksa çocuk sizin, nasıl isterseniz öyle yetiştirip, ne isterseniz onu mu paylaşırsınız? Aman biz de izledik zamanında asmalı kesmeli şeyler, biz de okuduk kanlı şiirler ne oldu, hiçbir şey(!) mi diyorsunuz. Boşuna duyar kasmayalım hatta işimize bakalım o zaman, pardon zaten işime bakıyormuşum şu an.

Benim annem şimşekten çok korkar. Hatta o kadar korkar ki şimşek çakmaya başladığında evde ışıklar söner, televizyondan buzdolabına kadar her şeyin fişi çekilir. Yağmuru izlemek için camdan bile bakılmaz, gerekirse mum ışığında, pencereden uzak ve teknolojik hiç bir alet çalıştırılmadan şimşeklerin susması beklenirdi. Öyleki bu korku, şimşek çakması ihtimalini doğuran sağanak yağmurlardan da köşe bucak kaçılmasını öğretirdi o zaman bize. Annem neden şimşekten bu kadar çok korkuyordu bilmiyorum ama şunu biliyorum. Ben de şimşekten korkuyorum ve nedenini biliyorum annemin korkuları. Bir arkadaşımla market dönüşü yakalandığım fırtına derecesinde şiddetli yağmurda eve 2 dakikalık uzaktayken yürümeyi reddedecek kadar korkup, bir apartmanın altına sığınmıştım. Yağmur hafifte olsa ağaçların yanından da geçemem, geçsemde korkarım. Ağaçlar şimşekleri çekiyor ya….

İşte çok alakasız bu anımı size, çocukken yaşadığımız şeyin önemi ne, aman biz de neler neler yaşadık bak sapasağlamız mantığının, sadece bedenen korunan bir sağlık olabileceğini anlatmak için yazdım. Ben de çok sağlıklıyım ama bazı korkularım var. Ama bunlar normal, herkes her şeyden korkan, bunun çocuklukla bir ilgisi yok, anım çok alakasızdı demiştim zaten.

Bir de şey var bak unuttum, çocuğum benim kolum, bacağım, ciğerim. Biz okula gittik, bizim biraz karnımız ağrıyor öğretmenim ondan ödevi yapamadık. Sabah merdivende yürürken takıldık düştük, dizimi yaraladık doktor abla. -İşi abartıyorum sanmayın bizzat tanık olduğum bir şey- biz çok çalıştık üniversite sınavına hocam, sonucu da güzel oldu. İstanbul düşünüyoruz ama bir yandan Kocaeli’deki bölümde de aklımız kalıyor, siz ne dersiniz? Neyseki bu ve benzeri üniversite tercihi yapan 18 yaşındaki anne baba kolu bacağı görevindeki çocuklar için hocalar araya girdiler ve bir de kızımıza, oğlumuza sorsak, onlar söylese ne isterler diyerek çocuğun da ağzı ve fikri olduğunu belirtmeye çalıştılar. Acaba bu çocuk birey olabilir mi sorusunu alttan alta sordular ama işe yaradı mı pek bilmem.

Bu kulaklar neler duydu, bu gözler neler gördü. Sanmayım yaşım 40-50, daha 30 bile değilim. Mal bu almıyor ki kafası, hocayla karşılamak bile istemiyorum, bahçe kapısında bekliyorum. Neden? E sökemedi okuma yazmayı, hoca her gördüğünde bir şeyler söylüyor. Ne söylüyor? Evde çalıştırın, yatmadan kitap okusun, başında durun. E siz napıyorsunuz? Biz n’apalım okumuyor ki, oku diyoruz okumuyor. Yani çocuk doğurmak, fiziksel bakımını yapmak kolay diyeceğim, o da zor. Çocuğuna kitap oku deyip, elinize yalandan da olsa kitap almazsanız, çocuk nasıl kitap okumak istesin? Ya da eline telefon verip ya da bangır bangır televizyonda mafya dizileri izlerken yanınızda oturan çocuğunuza, ’ödevini yap, bak yapmazsan yarın okula gitmezsin diyim, sonra hoca bana laf ediyor’ diyen anne-babadan çocuğu nasıl kurtaracağız bilmiyorum. Ya da tüm imkansızlıklara rağmen kendini kurtarmış(!) çocuğa, başarılı olduğunda, tabii bir de adını duyarsak övgüler yağdırırız, olup biter. İmkansızlık derken kastım tabii ki maddi, aman yanlış anlamayın!

Son olarak, sosyal medyada gördüklerimize, yanlışlığını doğruluğunu düşünmeden gülüp geçiyoruz. Gerçeklik algısı oluşmamış çocukların yüzlerine filtreler uygulayıp güya onları eğlendiriyoruz ama küçük çocukların tepkilerine dikkat etmiyoruz. Çocuk ekranda gördüğüyle kendi aynı mı diye eliyle yüzüne dokunuyor mesela. Çünkü anlayamıyor, onu kavrayacak yaşta değil çünkü. Ce eee oyunu gibi, bir bebeğe karşı yüzünüzü elinizle kapattığınızda sizin orada olmadığınızı, açtığınızda ise orada olduğunuzu sanıyor o. Bu oyun çocuğu gelişimi için basit ama yararlı bir oyunken, ekranda siz ve çocuk varken, birden sizden at kafası (şaka değil) çıktığındaki çocuğun korkusu da komik değil, yanlış. 

Konu çok dağıldı, çok da boş ve gereksiz bir yazı oldu. Ama yine de siz çocuğunuza, sosyal medyada her gördüğünüzü yapmayın, her konuda onun fiziksel ve duygusal ihtiyaçlarını gözeterek hareket edin. Bir de mümkünse, çocuğunuzun yaşına uygun olmayan şeyler izletmeyin ya da izletin canım ne olacak, hepimiz izledik(!)

Dünyayı soğutmak için bir ateş yakmak

0

Buğdayı ehlileştirmekle başlayan dünya kaynaklarını sömürme hikayemiz, Sanayi Devrimi ile birlikte Dünya’yı yok etme tehlikesiyle gelecek nesilleri tehdit ederek hızla ilerliyor. Sanayi Devrimi ile birlikte insanlık yeni ürünler geliştirmek için yeni yollar yarattı ve bu yollar insanların ekosisteme bağlılığını azalttı. Ormanlar tahrip edildi, bataklıklar kurutuldu, binlerce kilometre demiryolu döşendi, gökdelenlerle dolu metropoller kuruldu. Dünya, insanlığın isteklerine uygun hale getirildikçe, habitatlar ve türler yok oldu. 

Son beş yüz yılda Dünya baş döndürücü devrimlere sahne oldu. Bu dönemde insanlık tarımda, bilimde ve sanayide doğalın ötesinde hızla gelişme kaydetti. Doğal merakımız, masumiyet sınırlarını aşarak amaç değil de güç elde etmeye yönelik bir araç halini aldı. Avcı toplayıcı topluluklarda mevcut olan doğal nüfus kontrolü (güçlü olanın hayatta kaldığı doğal seleksiyon), tarımın bulunuşuyla birlikte kontrol edilemeyen nüfus artışına sebep oldu. Bu nüfus artışı doğal kaynaklar üzerindeki nüfus baskımızı artırdı ve sonucu Yeşil Devrime dayanan bir dizi insan kaynaklı doğa tahribatlarını da beraberinde getirdi.

Yeşil Devrim, artan nüfusu besleme amacı taşıyor gibi görünse de asıl amacının tüketim ekonomisini beslemek ve satmak olduğunu bugün çok acı bir şekilde görüyoruz. Geçmişe bir bakalım DDT ilaçları yüzünden kaç insan sağlığını kaybedip ilaç sektörünün müşterisi oldu? Yüksek verim vaat eden tarımsal ilaç, gübreleme ve hibrit tohum sektörü bugün kaç ülkenin ekonomisini dışa bağımlı hale getirdi? Kutsal amacı olan bu sektörlerin gerçekten kutsal işler ortaya çıkartmasını isterdim (insanlığa ve geleceğe hizmet bağlamında). Bazı hastalıklara dayanıksız türlerin yüzyıllardır ata çiftçilerimizin yaptığı gibi farklı türlerle çaprazlanarak insanlığın ekonomisine ve sofrasına sunulmasında elbette ki yanlış bir şey yok. Yanlış olan bu türler gelişen teknolojimizle yaratılırken, “sürekli müşteri” getirmesi için zamanla verimden ve nitelikten kayıplar verilecek şekilde oluşturulması. Yanında da promosyon olarak çeşitli kimyasal gübreler ve ilaçları da alma zorunluluğunun doğması. 

Bunu neye dayanarak mı söylüyorum? Bugün büyük hibrit tohum üreticilerinin aynı zamanda tarımsal ilaç ve gübre üreticisi olduğunu hatta ecza sektöründe de var olduğunu görüyoruz. Tohumu alıyoruz, soframıza gelmesi için ilaçlıyor ve gübreliyoruz, bu ilaç ve gübreler sebebiyle hastalanıyor ve sürekli müşteri haline geliyoruz.

Akademik çevrede çok saygı duyduğum bir hocamın başlattığı tohum takas şenliklerini bu döngüye karşı direnişte önemli bir adım olarak görüyorum. Ata tohumlarının satışı yasak olabilir ancak elden ele takas yöntemi ile geçmesi muazzam bir fikir. Üretici ve tüketicileri kapana alan sisteme ince bir cevap. Zira değişen iklim koşullarına ancak ata tohumlarımızı ehlileştirerek direnebiliriz. Sürdürülebilir olmayan bu tohum gübre ilaç döngüsünden çıkmanın vakti geldi.

Peki bu döngüden nasıl çıkabiliriz? Politika yapıcılara burada büyük sorumluluk düşse de ben tabandan değişimin en köklü ve kalıcı değişimi getireceğine inananlardanım. Mevcut sistemi politika ile kısıtlayıp dönüştürmeye çalışırken bir yandan da alt nesilleri özenle ve dikkatle donatmamız gerekiyor. Bugün birçok bilinçli okulun okul öncesi dönemde permakültür eğitimini müfredatlarına aldıklarını görüyorum. İşte ısınan ve felakete doğru giden Dünya’yı soğutmak için ateşi bu şekilde yakacağız.

Ben onlara bahçe çocukları diyorum. İngiltere’de Galler Bölgesinde yaygın olan okulda bahçecilik kültürü esasen incelenmesi ve ülkeye getirilmesi gereken bir sistem. Gıda sorunları, gelecekte gündemimizi yoğun bir şekilde meşgul edecek olan gıda güvenliği ve gıda güvenilirliği konuları, insan ve gezegen sağlığı, sıfır atık yaşam tarzı ve sürdürülebilirlik konuları, tabandan yakacağımız o ateşle geleceğin yetişkinlerine çevre bilinci, değerler ve tutumlar eğitimi olarak fanatik bir şekilde aktarılmalıdır. Çünkü hızla değişen Dünya’da çocukların yaşamlarını sürdürebilmesi ve var olan kaynakları koruyabilmesi için bilgi edinmesi ve beceri kazanması elzemdir.

Okulda permakültür konusuna değineceğim ancak ondan önce eklemek istediğim bir konu var. Bireysel değişimin kitlesel değişime etki etmeyeceğine dair önyargılarımızı kırarak işe başlayalım. Mesela ekolojik ayak izimizi azaltarak, bilmiyorsak nasıl azaltabileceğimizi öğrenerek ilk adımı atabiliriz. Temiz içerikli gıdaya, kozmetik ürünlerine olan taleplerdeki artışın, firmaları bu talebi karşılamaya zorladığını görmek bile bireysel değişimlerin nelere etki edebileceğini görmemize yeter. Bundan 20 yıl önce görmediğimiz kadar fazla ekolojik ve organik ürün market raflarını dolduruyor, tercihler özellikle çocuklu ailelerde bu ürünlerden yana oluyor. Bilinç arttıkça üretim yöntemleri tüketici tercihlerine göre şekilleniyor.

Bir değişim istiyorsak o değişimin kıvılcımlarını üretken beyinlerde yakmamız gerekir. Çocukların karşılaştıkları problemlere bir yetişkinin bile fark edemeyeceği yaratıcılıkta çözümler bulduklarını görmek ilham verici. Üstelik bu genç ve üretken beyinlerin olması gerekeni uygulamaktaki ustalığı da muazzam. Peki bu üretken ve yaratıcı beyinleri kıt kaynakları korumak ve sürdürülebilirliği sağlamak için programlayabilir miyiz? Elbette. Doğa ile bağ kurmuş her çocuk “yok oluş isyanı” için kazanılmış bir zaferdir. 

Galler bölgesine geri dönelim. Bir Galli yardım kuruluşu olan Sektör39 Galler ve Doğu Afrika’daki okullara permakültür getirdi. Çocuklar, iklim değişikliği ve kitlesel yok oluş hakkında korkutucu olmayan, ancak bu sorunlara gerçek yaşam çözümleriyle yaklaşmayı öğreniyorlar. Sektör39’un “Bir Okul Tek Gezegen” projesi AB fonu ile 3 yıl boyunca desteklendi ve ilerleme sağladı. Ulusal müfredatları henüz tamamen dönüşmemiş olsa da Sektör39 çevresel sorunların nasıl ele alınacağı ile ilgili bir ders kitabı hazırlamaya başladı. Okul müfredatlarına doğa becerileri eklenmiş çocuklardan alınan çıktılar ise dikkate değer bir araştırma konusu. Bu çocukların empati becerilerinin daha gelişmiş, öğrenmeye daha açık ve duygusal dayanıklılığının (rezilyansı) yüksek olduğu gözlemlendi. 

Doğa ile aramızdaki bağın kopması toplumsal hatta kitlesel yozlaşmayı da beraberinde getirse de buradan dönüş için hiçbir zaman geç kalmış sayılmayız. Permakültür müfredatına sahip olmayan bir okula giden çocuk ev bahçeciliği ile doğayla bağ kurmaya başlayabilir. Bireysel değişimin kapıyı açan ilk anahtar olduğunu unutmayalım.

Kaynak: 

  • Millington, j., Nuttal, c., 2013, “ Outdoor Classrooms A Handbook For School Gardens”
  • Sector39, 2020, “Taking Permaculture to Schools, Community and Those in Need”
  • Harari, Y.N., 2015, “Hayvanlardan Tanrılara Sapiens”

Pencereler Önünde | Öykü

0

Gökdelenlere bakan bir pencerede yalnız oturuyordu. Aklından “Şimdi pencerenin önündeki koltukta oturuyordur Nesrin.” diye geçirdi.

Pencerenin karşısına ilk oturdukları zaman boşanma konusu açılmıştı. Nesrin’den boşanalı yıllar olsa da aklının bir köşesinde hep “o” vardı. Arkadaşlarıyla boşanması hakkında konuştuğunda kendini haklı çıkarsa da düşüncelerinde hep ona hak veriyordu.

Evliliklerinin ikinci ya da üçüncü yılıydı. Pencereden görünen deniz manzarası için gidip iki adet, karşılıklı oturabilecekleri – belki de kişiye özel denmeli – koltuk aldılar. Koltukçuda öğrendi. O koltukların adına berjer, ortasına konan sehpaya da fiskos masası deniyormuş. Yaşam insana neler öğretiyor, üstelik öğrettikleri hiç unutulmuyor.

Oturduğu pencereden görünen manzaranın yarısını yandaki apartmanın çatısı kapatıyordu. Bakış açını biraz değiştirdiğinde de, sol tarafta, birkaç gökdelen vardı. Güneşi görememek hem evin içini hem de düşüncelerini karartıyordu. Penceresini güzelleştirmek için pazardan, küçük saksılar içinde çiçekler aldı. O iç karartıcı manzaradan dikkatim güzelliğe kayar diye düşünmüştü. Pencerenin önüne dizdikleri arasında renkli kaktüsler de vardı. Nasıl renklendiriyorlar bilmiyordu ama güzeldi.

Koltuklar eve geldiğinde hemen pencerenin önüne yerleştirdiler. Hamalların eline bahşiş olarak biraz para sıkıştırdı. Çünkü hemen gitsinler, Nesrin ile beraber koltuklara oturalım istiyordu.

Çocukken hep bir penceresi olsun isterdi. Çocukluğunun bir resmini çiz deseler, bir pencere resmi çizerdi. Oysa evleri bodrum katta penceresiz bir evdi.

Nesrin’e en çok “Beni penceresiz bıraktı.” diye kızardı. Yaptığı yanlış yatırım onu bu evde oturmaya mecbur bıraktı. Penceresi maviye bakan evler onun ekonomik gücüne göre fazlaydı. Oysa hep maviye bakan bir pencerem olsun isterdi.

Üniversitede Nesrin’le tanıştığında “Penceresini” bulduğunu anladı. Onu birkaç kez “Pencerem benim” diye sevdi. Nesrin duymadı. Duysa da bu sevgi sözcüğünü anlamazdı. Çünkü oturduğu mahalledeki bütün evlerin penceresi vardı.

On senedir hiç aramadı. Nesrin’in karşısındaki berjer koltuk hâlâ boş mudur? Doluysa bile “Kahveni höpürdetmeden iç” diyor mudur? Denizi yalnız mı seyrediyordur?

Şimdi ben yanına gitsem pencereden görünen manzara aynı mıdır? Artık pencereler önünde oturanlar da değişmiş midir? Giden yakalanamaz mı bir daha?

Koltuğu taşıyan hamallar bahşişlerini alır almaz gittiler. Nesrin’in artık beni tanıdığına emindim. Hemen şekersiz bir kahve yapmak için mutfağa yöneldi. Mutlaka yanında küçük, kokulu bir lokum olmalıydı. Karşılıklı oturdular. Birbirlerine bakmıyorlardı. Bir yandan kahvelerini içiyorlar bir yandan da denizin ortasındaki adaya bakıyorlardı. Nesrin denize doğru bakmaya devam ederken, “Seninle çatırdayan evliliğimiz hakkında konuşmamız lâzım?” dedi.

Kadın Hakemler ve Ayrımcılık Üzerine

Kadınlar hayatın her alanında olduğu gibi iş hayatında da birçok ayrımcılığa uğruyor. Bazı mesleklerin kadınlar tarafından yapılamayacağı inancından, eşit ücret alamamaya kadar birçok ayrımcılık, günümüzde hala mevcut. Hakemlik de bu mesleklerden biri. Sık sık, birçok farklı spor dalında kadın hakemleri görmeye başladık bile. Kadınların her alanda var olduğunu görmek ne kadar mutluluk verici olsa da, kadınların söz sahibi olmaya başladığı bu alanlarda en başta bir yadırganma durumu da yaşanmıyor değil. Sporcular ve izleyiciler, kadın hakemler sahalarda yer almaya başladığı andan beri, bazı tepkiler gösteriyor. Bu tepkiler zaman geçtikçe ve kadın hakem sayısı arttıkça normale dönse de, tamamen düzelmesi biraz zaman alacak gibi gözüküyor.

Yok Sayma, Dikkate Almama ve Dalga Geçme

Kadınların iş hayatında belli alanlarda var olmasını yadırgayan insanlar maalesef günümüzde hala varlar. Bu düşünceye o kadar alışmış ki, genelde erkeklerin olduğu alanlar olarak kodlanan mesleklerde bir kadını görmek, toplumu şaşırtmaya devam ediyor. Kadınlar bu alanlarda birçok kötü muamele ile karşı karşıya kalıyor. Bir kadın hakemin kararının ciddiye alınmaması, beğenilmeyen kararlarda seyircinin hakem olarak değil, kadın ve bu işten anlamaz mantığındaki hakaretleri, sporcuların imalı gülüşleri, kadın hakemi ciddiye almama gibi durumlar, özellikle az sayıda kadının yer aldığı alanlarda, sıklıkla karşılaşılan ayrımcılık sahnelerini oluşturuyor.

Kadın hakemlere yönelik ayrımcılık tüm dünyada yaygın. İtalya liglerinden birinde, sahada bulunan kadın hakeme yönelik bir yorumcu şunları diyor: “Kulüplerin yüz binlerce euro harcadığı bir ligde, bir kadını maç görevlisi olarak görmek iğrenç bir şey. Federasyonun böyle bir şey yapması bir şaka, futbol sahasında utanç verici bir durum.” Başka bir yorumcu ise, “Kadınların taktik konuştuğunu duyduğumda midem kalkıyor.” diyebiliyor. Bu yorumlar karşısında yorumcular, kadınlar başta olmak üzere birçok kişiden sert tepkiler alıyor ve sonucunda; bazıları özür dilerken bazıları ise fikrinin arkasında durduğunu söylüyor.

Aynı Nitelikte İki Hakem, Biri Kadın Biri Erkek

Aynı niteliklere sahip iki hakem, oyun esnasında aynı kararı verse; erkek hakem en fazla taraf tutuyor olurken, kadın hakem bu işten anlamayan, orada ne işi olan, elinin hamuruyla saha da olan kişi oluyor. Erkek hakemin niteliği sorgulanmıyor ama kadın hakemler eleştiri yağmuruna tutuluyor. Özellikle futbol maçlarında daha çok yaşanıyor bu durum. Diğer spor dalları kadın hakemlere biraz daha alışmış gözüküyor. Futbol, extrem örnekler dışında kadın hakemleri hala sindirebilmiş değil. Türkiye’nin FIFA kokartlı hakemi Seçim Demirel ise verdiği bir röportajda, hakemliği bıraktığı gün bile ayrımcılık yaşadığı ve meslek hayatı boyunca erkek bir hakemle eşit bir şekilde hakemlik yapmadığını dile getiriyor. Tüm bunların yanında görüyoruz ki, kadın hakemlerin sayıca arttığı spor dallarında yadırganma ve ayrımcılık düzeyleri azalabiliyor.

Bu konuya dair fikirlerini aldığım, üç farklı spor dalında görev alan kadın hakemle, küçük bir röportaj yapma imkanım oldu. Voleybol, buz hokeyi ve yüzme alanlarında, uluslararası kokarta sahip hakemler, konuya ilişkin görüşlerini benimle paylaştılar fakat, kendi alanlarında tanınır nitelikte oldukları için isimlerinin paylaşılmamasını rica ettiler.

Merhaba, öncelikle seni kısaca tanımak isterim. Hangi alanda hakemlik yapıyorsun? Bu mesleği seçmedeki motivasyonun neydi?

Voleybol Hakemi: Merhaba, ben voleybol hakemiyim. Küçüklükten itibaren voleybola sevgim vardı. Oyunculuk yaşım bitince, sahanın içinde birebir her anı yaşayabilmek istediğim için antrenörlük yerine hakemliğe yöneldim. Antrenör maç dışında yalnızca kendi takımı ile ilgili iken, hakemler tüm basamaklarda voleybolun içinde yer alabiliyor. En büyük motivasyon kaynağım buydu.

Buz Hokeyi Hakemi: Merhabalar ben, Kocaeli Üniversitesi BESYO (Öğretmenlik) mezunuyum. Şu an da Konya Cihanbeyline bağlı bir köy okulunda mesleğimi yapmaktayım. Uluslararası buz hokeyi hakemiyim. Buz hokeyi hakemliği bizim için bir meslek değil, vazgeçilmez bir hobidir. Buza çıktığımızda bütün sıkıntılarımız bir kenara atılır diyebiliriz.

Yüzme Hakemi: 20 yılı aşkın süredir yüzme hakemiyim ama yaptığımız iş, meslek olarak nitelendirilemez, hobi diyebiliriz. Hepimizin bir mesleği, para kazandığı bir işi var ama yarışa gittiğimiz zaman, işin stresinden uzaklaşıp, arkadaşlarımızla güzel vakit geçirdiğimiz bir alanımız oluyor. Motivasyon diyemem, hayatın akışındaki tesadüfler sonucu hakem oldum.

Kadın hakemlerin özellikle bazı spor dallarında hem sporcular hem de taraftarlar tarafından kabul görmediğine şahit oluyoruz. Sen bu konuda neler düşünüyorsun, mesleğinde ilerlerken ya da oyun sırasında-sonrasında hiç ayrımcılığa uğradın mı?

Voleybol Hakemi: Voleybol, kadınlarla çokça anılan bir spor olduğu için kadın hakem fazla yadırganmaz. Ancak kadın hakem yeterince otoriter olsa bile erkek hakemlere sporcular tarafından daha çok saygı duyulduğunu zaman zaman görüyoruz maalesef. Daha çok erkeklerle anılan spor dallarında, şahit olmasam da, kadın hakemlerin işi daha zordur. Oyun sırasında/sonrasında ya da mesleğimde ilerlerken “erkek” kaynaklı ayrımcılığa uğramadım. Ulaşımı güç olan yerlere, gece yolda olmak gerektiğinde kadın hakemlerin yalnız görevlendirilmediğini gözlemliyorum. Bu, spor dalından ziyade ülkemizde kadına bakış açısı ile ilgili ne yazık ki.

Buz Hokeyi Hakemi: Sadece spor dallarında, hakemlikte vs. değil, genel olarak kadınlar kabul görmüyor aslında. Tabii ki benim hakemliğini yaptığım spor en sert sporlardan biri. Bizim camiamız küçük bir camia ve herkes birbirini tanır. Ne antrenörlerden ne sporculardan böyle bir ayrımcılık görmedim. Hatta sporcularımız ve antrenörlerimiz kadın hakem arkadaşlarıma daha özenli daha dikkatli davranıyorlar. Tabiki arada küçük tartışmalarımız olmuyor değil.

Yüzme Hakemi: Yüzme branşında kadın hakem sayısı, erkeklerden daha fazladır. O yüzden kadın olmanın bir dezavantajını yaşamadım. Fakat yönetimde, merkez hakem kurulunda, eğitim kurulunda ya da il hakem kurulunda kadın mevcudiyeti yeni yeni olmaya başladı. Öncesinde erkek egemenliği vardı diyebilirim. Taraftarlar anne babalardan oluşuyor. Yüzme yarışını izlemeye gelen pek olmuyor, onlarla da aile gibi oluyorsunuz.

Senin gözlemlerine göre en çok hangi alanda kadın hakeme ihtiyaç var ve sence hangi alanlarda kadın hakemler daha çok ayrımcılığa uğruyor?

Voleybol Hakemi: Bizim branşımızda kadın hakem sayısı oldukça yüksek. Üst seviyede erkek hakemlerin sayısı fazla ancak bu ayrımcılıktan değil; kadınların genellikle aile-eş-çocuk önceliklerinden kaynaklanıyor. Kadın, belki de toplumun da yönlendirmesi ile, bir yerden sonra hakemliğe ayırdığı zamanı azaltıyor. Bu da gelişimi engelliyor. Karı-koca hakemlik yapanlarda ise bir tarafın -genellikle de kadının- bir zaman sonra hakemlikten uzaklaştığını görüyorum. Bu aslında kadına zaman içinde içten içe işlenen fikirlerin yansıması. Burada ayrımcılık dışarıdan gelmese de, kadın kendi kendini ayrıştırıyor. Özellikle erkek sporu olarak görülen spor dallarında kadın hakemlere, bazı tabuları yıkmak adına, daha çok ihtiyaç olduğunu düşünüyorum.

Buz Hokeyi Hakemi: Bir önceki soru da da bahsettiğim gibi sadece spor dallarında değil, her yerde kadın olmak zor. Yani Türkiye’de kadın olmak zor aslında. Kadınlara her yerde, hep ihtiyaç vardır ve hep ihtiyaç olacak. Özellikle şu dal diyemem ama Türkiye özelinde konuşmamız gerekirse futbol en önemli spor branşı olarak görülmekte. Bu dalda kadın hakem sayısı artarsa herkesin gözü kadınlara daha çok alışmış olur aslında.

Yüzme Hakemi: Tüm branşlarda kadın hakem sayısı artmalı, böylece kadınlara olan saygınlığın artıracağına inanıyorum.

Bu yazı ilk olarak Femsport’ta yayımlanmıştır. Yayıncı kuruluş ve yazarın izni ile Gaia Dergi’de de paylaşılmıştır.

1 +1 Pandemi ilk üç bölümüyle Youtube’da

Üniversiteyle birlikte önce cinsiyetçiliklerinden son yıllarda da cinsiyetçi olmalarının yanı sıra bakış açımın ve algımın değişmesiyle türcülükleri yüzünden ne kadar sevsem de dizi, film izleyemeyince etrafta ‘ben ne izleyecem ya’ diye dolanmaya başladım. Ama neyse ki 20 Ekim’de türcü olmayan, kapsayıcı bir mini dizi ilk üç bölümüyle Youtube’da yayınlandı: 1 + 1 Pandemi!

Birazdan ilk bölümünü izlemeye başlayacağım için diziyi kendi cümlelerimle anlatamayacağım ama şöyle bir tanıtım yazısı var teaserda: “Müşteri temsilcisi olan Deniz tüm dünyayı etkisi altına alan pandemi sürecinde evden çalışmak zorunda kalır. Dışarı çıkma imkanının bulunmadığı bu zorlu süreçte ev arkadaşı Rana ile kendisini 1+1 dairesinin içinde kapana kısılmış olarak bulur. Deniz, pandemi sürecinin getirdiği psikolojik yükle ve Rana’nın kişisel alan tanımayan tavırlarıyla yüzleşmek zorundadır.”

20 Ekim’de Yumurtatv adlı Youtube kanalında hem sesli betimleme hem işaret dili desteği ile takipçilere ilk üç bölümü sunulan 1 + 1 Pandemi, Türkiye’nin ilk vegan ve kapsayıcı dizisi. Uzun bir aranın ardından rahatsız olmayacağım, atlamadan izleyebileceğim bir dizi var ve umarım gelecek, hayvan sömürüsünü reddeden ve her canlıyı, kimliği içine alan kapsayıcı diziler ve filmler ile dolar.

İzlenme süresi de kısa olan 1 + 1 Pandemi’yi izleyebileceğiniz Youtube kanalı ise şu: https://www.youtube.com/channel/UCaJqU2JlhNkfZFehBXUYW4A

10. Pembe Hayat KuirFest’te neler oldu?

Dünyadan ve Türkiye’den yüzlerce kuir yaşanmışlığı ve çok çeşitli lubunya hallerini film gösterimleri, söyleşi ve atölyelerle festival severlerin ilgisine sunan KuirFest, 23-26 Eylül’de Ankara’da; 30 Eylül-3 Ekim’de İstanbul’da onuncu kez gerçekleşti.

Festivalin ilk ayağı Ankara’da başladı

#Gönlüm10dadır hashtagi ile Goethe-Institut Ankara’da start veren festival programı, açılış resepsiyonu ve Türkiye’den Kısalar özel gösteriminin ardından 28 film, 5 söyleşi ve 1 atölyeye ev sahipliği yaptı.

Türkiye’den çıkan kuir yapımların yer aldığı Ğ seçkisinde yer alan Hayalimdeki Sahneler (Scenes I Imagine, 2020) ve Patrida (Patrida, 2021) gösterimlerinden sonra filmlerin yönetmenleri -sırasıyla- Metin Akdemir ve Ayça Damgacı – Tümay Göktepe ile söyleşiler yapıldı.

Metin Akdemir: “…bu filmlerde queer potansiyel var mı?” üzerine düşündüm

Hayalimdeki Sahneler filminin yönetmeni Metin Akdemir gösterim sonrası yapılan söyleşide filmle alakalı, “80’ler, 90’lar çocukları olduğumuz için zaten Hayalimdeki Sahneler’de yer alan filmler aslında televizyonda hep dönüyordu. Fakat queer konularla/durumlarla tanışınca o filmlere başka bir gözle bakmaya çalışıyorsun. Buradaki filmlerde yönetmenler kadın meselesini ele alıyor, ama ben bu filmlerde ima/sansür meselesi üzerinde durdum ve ‘acaba sansürler bu filmlerin hikayelerini etkiledi mi’ diye düşünüyordum ama asıl derdim ‘bu filmlerde queer potansiyel var mı’ üzerinde durmaktı. Her filme böyle bakabiliriz fakat ‘Türk sineması kadınlar arasındaki ilişkiyi nasıl anlatıyor’ bunun üzerine yoğunlaşarak, genelde kadınlar arasındaki ilişkinin arkadaşlık üzerinden anlatıldığı ve bu arkadaşlığın ‘bacı-koli’ diye tabir ettiğimiz arkadaşlığın ötesine geçemediğini farkettim. Hayalimdeki Sahneler’de yer alan üç filmde de kadınlar arkadaş olmuş fakat sevgili olma ihtimalleri hiç olmamış. Bu hikayelerin bir yerinde bir erkek var ve kadınlar bu erkeklerle ilişkilenmelerinden doğan sonuçlar nedeniyle arkadaş oluyorlar.” dedi.

Ayça Damgacı: “Babamın deportasyon hikayesini öğrenmemiz harekete geçirici bir nokta oldu”

Geçtiğimiz yıl 2. Zeliş Deniz Kuir Sinema Ödülü’nün de sahibi olan oyuncu ve yönetmen Ayça Damgacı, Tümay Göktepe ile birlikte yönettikleri Patrida filminin gösterimi ardından izleyicileriyle buluştu. Ayça Damgacı, “Filmi çok fazla seyirciyle izleme şansımız olmadı. Seyircinin de reaksiyonunu görebilmek iyi hissettiriyor, bu yüzden bizim için özel bir gösterim oldu. KuirFest içerisinde yer almak çok kıymetli” diyerek söze başladı. Filmi çekme süreçleriyle ilgili olarak Damgacı, “Eurasia Doc’un proje geliştirme atölyesine başvurduk ve kabul edildi. Kabul edilince filmi çekmeye dair bir ışık var dedik. Kabul etmeselerdi herhalde bu film olmazdı. benim de büyüdüğüm Mecidiyeköy’de ‘kim bu beyaz Türkler’ diye düşünüyordum ve bunun üzerine babamın deportasyon hikayesini öğrenmemiz filmi yapmak için harekete geçirici bir şey oldu. Babama dair onun anlayamadığım iletişimsizliği, öfkesi, tuhaf varolamama hali o an kafamda biraz çözüldü. Göçmensin, deporte edilmişsin bir yandan bu ülkenin bayrağına, ideolojisine sarılıyorsun, bütün bunlar çok çelişkili gelmişti. Aslında bunun temsiliyet açısından dertlerimizi çok kapsayıcı bir hikayeye doğru yelken açabileceğini düşündüm.” dedi.

3. Zeliş Deniz Sinema Ödülü sahibini buldu

10. Pembe Hayat KuirFest kapsamında üçüncüsü verilen Zeliş Deniz Kuir Sinema Ödülü Ankara’da gerçekleşen açılış resepsiyonunda yönetmen Metin Akdemir’e verildi. Ödülü Akdemir’e oyuncu/yönetmen Ayça Damgacı verdi.

Akdemir ödülünü, “Zeliş benim de hayatımda olan, bana dokunmuş ve iyi ki de hayatımda oldu dediğim bir arkadaşımdı. Bu yüzden onun adına verilen bu ödül çok duygulu ve kıymeti ölçülemez. Kuir sinema alanında üretim yapmak çok kolay değil, bundan dolayı üretimlerimizin görünür olması ve bunun böyle ödüllendirilmesi motive edici ve sinema tutkumuzu arttıran bir şey. Kendi komünitemizin önünde bu ödülü almak ve onlarla paylaşmak da ayrıca keyifliydi. Teşekkür ederim” sözleriyle aldı.

Mücadelenin ortak bir zemini olan kuir sinemayı güçlendirmek, kuir sinemanın tarihine sahip çıkmak, kuir sinemada emeği olanların yanında olmak ve tıpkı Zeliş Deniz gibi “dert bizde, derman bizde” diyebilmek için verilen ödül, geçtiğimiz yıl oyuncu Ayça Damgacı’ya verilmişti.

K’nın Sesi Atölyesi Ankara ve İstanbul’da

Kadınların, kuirlerin hikayelerinin merkeze alındığı podcast kanalı K’nın Sesi, 10. Pembe Hayat KuirFest kapsamında ses tiyatrosu oyunlarından biri olan “Kırık Bir Jilet Parçası” üzerine bir dinleme/paylaşım ve podcast fikir geliştirme atölyesi gerçekleştirdi. Hem Ankara hem de İstanbul’da gerçekleşen atölye katılımcılarla birlikte interaktif bir şekilde yapıldı. K’nın Sesi ekibinden Beril Sarıaltun, Duygu Dalyanoğlu ve Nihal Albayrak’ın yürütücülüğünde gerçekleşen atölyede katılımcılarla birlikte dinledikleri oyun üzerine izlenimler paylaşıldıktan sonra katılımcılar kişisel hayatlarından deneyimlerini aktardı.

Ankara’da Sirkaf Sirkaf

KuirFest onuncu senesinde film gösterimlerinin yanı sıra partilere de programında yer verdi.
Ankara Haymatlos Mekan’da 24 Eylül’de yoğun katılımla gerçekleşen “Sirkaf Sirkaf” partisine, İstanbul eğlence sektörünün önemli isimlerinden Üzüm Derin Solak, Samy Winehouse ve  Q-bra‘nın DJ performansları ile eşlik etti. Ankara’daki partiye yaklaşık 500 kişi katıldı.

KuirFest 10.kez İstanbul’da

30 Eylül-3 Ekim tarihlerinde İstanbul’da Fransız Kültür Merkezi (FKM), Kıraathane ve Feminist Mekan’da festival programına devam eden Pembe Hayat KuirFest; 28 film, 7 söyleşi ve 2 atölyeye ev sahipliği yaptı. FKM, Kıraathane ve Feminist Mekan’da gerçekleşen film gösterimlerine 750 kişi katıldı.

Yönetmen Monika Treut, 10. Pembe Hayat KuirFest’te

Bu yıl, festival programında yer alan Cinsiyet Kimlikleri (1999) ve Cinsiyet Jenerasyonları (2021) filmlerinin yönetmeni Monika Treut’yu ağırlama heyecanını yaşayan KuirFest, filmlerin gösteriminin ardından Fransız Kültür Merkezi ve Feminist Mekan’da düzenlenen söyleşiler ile biraraya geldi.

Treut: “Trans tarihi üzerine bir şey üretmek çok sık rastladığımız bir şey değil.”

Zeynep Dişbudak moderatörlüğünde yapılan söyleşide Monika Treut, “Cinsiyet Kimlikleri filmini San Francisco’da 20 yıl önce çektim. Her şey organik bir şekilde gelişti o dönemde translarla birlikte çalışıyordum. Orada yaşayan birçok transla tanıştım. Bu filmin çekilmesini aslında onlar istediler. 90’larda ABD’de translar ciddiye alınmıyorlardı. Toplumda bir tehdit/canavar olarak görülüyorlardı. Cinsiyet Kimlikleri filmimde yer alan bazı karakterleri Cinsiyet Jenerasyonları’nda da görebiliyorsunuz. İki filmi kıyasladığımda bazı değişiklikler de görebiliyorum. Mesela ilk filmde yer alan Steford, cinsiyet kimliği konusunda daha belirsizdi. Hormon terapisi görüyordu fakat bunu almayı durdurmuştu. Androjen bir hali vardı. Fakat ikinci filmde baktığınızda gerçekten kararlı görünüyor. Neden bir devam filmi çektiğim konusuna gelecek olursak, daha önce katıldığım festival ya da gösterimlerde bana “bu kişiler şimdi neler yapıyorlar” sorusu çok yöneltildi. Bu soruyu çok duyduğum için bu filmin devamını yapmam gerektiğini düşündüm.” ifadelerini kullandı.

Treut konuşmasına, “Trans tarihi üzerine düşünmek veya bir şey üretmek çok sık rastladığımız bir şey değil. Çünkü toplum dışarısına itilmiş bir şekilde yaşıyorlar. Filmde yer alan karakterlerin devam filmini çekebilmek onların bana bahşetmiş olduğu bir ödül oldu. Bu trans tarihini kaydetmemiz gerektiğini düşünüyorum. Çünkü zamanla birçok şey elimizin altından kayıp gidiyor. Bu yüzden devam filmini çekmiş olmak benim için önemli” şeklinde devam etti.

KuirFest yönetmen Lyle Kash’i ağırladı

Türkiyeli oyuncu Denise Türkan’ın da yer aldığı Ölüm ve Bowling filmi yönetmeni Lyle Kash, KuirFest’e geldi.

OutFest Seyirci Özel Ödüllü Ölüm ve Bowling (Death and Bowling, 2021), festivalin bu yılki Gökkuşağı Altında seçkisinde yer alan filmlerden biri. Filmin yönetmen koltuğunda oturan Lyle Kash, KuirFest’in İstanbul ayağına dahil oldu ve izleyicileriyle buluştu. Institut français’te düzenlenen gösterimin ardından Lyle Kash, Ekin Çalışır ve Aslıhan Örün’ün konuşmacı olarak yer aldığı ‘KT Film Yapımcılığı LTD. ŞTİ.’ oturumu; film üretim modelleri, casting, fon bulma ve kuir ve trans filmlerin çekim ve üretimi üzerine odaklandı.

Lyle Kash: “Ölüm ve Bowling filmini ABD dışında ilk defa KuirFest’te gösterdim.”

Lyle Kash, Ekin Çalışır ve Aslıhan Örün ile başlayan KT Film Yapımcılığı LTD. ŞTİ. oturumu’nda ‘queer yapımı nasıl tanımlıyorsunuz” sorusu yöneltildi. Ekin Çalışır soruyu, “ben ağırlıklı olarak belgesel filmler çektiğim için orada yer alan karakterlerin queer ya da LGBTİ+ olmasında da prodüksiyonun; feminist perspektiflere uyması, queer dostu olması gerekiyor. Prodüksiyonun uyumlu bir şekilde işleyebilmesi, izleyiciye mesajın doğru bir şekilde ulaşabilmesi, ekipteki insanların rahat çalışabilmesi için queer bir prodüksiyon yaratmak gerekiyor.” şeklinde cevapladı. Ölüm ve Bowling filminin yönetmeni Lyle Kash queer yapımlar ile ilgili olarak, “Queer yapımlardan bahsederken iki önemli unsur aklıma geliyor. ‘Queer bi yapımı nasıl tanımlarız’ diye sorarken, queer ve translar tarafından yapılmış bir film, özellikle queer ve trans bir kitleye yapılmışsa bunun queer bir yapım olduğu düşünülebilir. Veya işin kendisi queer ya da feminist sorular barındırıyordur. Toplumda hali hazırda kök salmış ve güç ilişkilerine meydan okuyan, onları yüzümüze vuran filmler/yapımlar olabilir. Queer ilişkilerin, ailenin, yaşamın nasıl olduğuna dair bilgiler, sorular barındırıyor olabilir. Ölüm ve Bowling filmini ilk defa ABD dışında bir yerde KuirFest’te gösterdim. ‘Bir filmi queer yapan şey nedir’ diye soracak olursak, LGBTİ+ların içerisinde bulunduğu yapımlar olabilir. Ancak illaki böyle olması da gerekmiyor. Filmin kendisinin sorguladığı bir durum söz konusu olabilir, queer bir perspektiften yapıldığını düşünmemizi sağlayan şeyler olabilir. Prodüksiyon anlamında da ‘benim filmim acaba ne kadar feminist çerçeve içerisinde yapıldı’ diye sorulacak olursa bunun cevabını vermek de biraz zor. Benim ekibimde neredeyse ekibin tamamı translardan oluşuyordu. Ancak bütçe çok düşüktü. Bu nedenle onlara ABD’deki asgari ücretin altında bir ödeme yapmak durumunda kaldım. Bu noktada acaba feminist ilkelere ne kadar uydum. Feminist ilkeler çerçevesinde yapmış olsaydım ücretlerini gerektiği şekilde vermem gerekirdi. Dolayısıyla ben bu çerçevede bir yapım içerisinde bulunamadım. Filmimi yapmamalıydım diye düşünmüyorum ama yine de bu soru işaretleri insanın aklında kalıyor. “ ifadelerini kullandı. 


Ankara’da da KuirFest’in konuğu olan Hayalimdeki Sahneler filminin yönetmeni Metin Akdemir, İstanbul Fransız Kültür Merkezi’nde gerçekleşen film gösteriminin ardından izleyicileriyle buluştu.


Ayça Damgacı’nın uzun yıllar önce ailesiyle yapmış olduğu zorunlu göç yolculuğunu tersinden anlatan filmi Patrida’nın 2 Ekim günü gerçekleşen gösteriminin ardından, filmin yönetmenleri Ayça Damgacı ve Tümay Göktepe ile söyleşi gerçekleştirdi.

Habibitch İstanbul’a geldi.

Dansçı ve aktivist Habibitch, 10. Pembe Hayat KuirFest’in Vogue Atölyesi için İstanbul’a geldi.

Sınırlı katılımcıyla festivalin son günü (3 Ekim) The Circle’da Habibitch ile gerçekleşen Vogue atölyesinde katılımcılar orijinal voguing biçiminin temellerini öğrendi. (60’ların sonlarında New York’ta doğan voguing, sistemik ırkçılığa karşı direnişteki siyah ve Latin LGBT topluluğun bizzat kendileri için yarattıkları, balo kültürünün dans biçimi.)

Katılımcılardan Feleknas atölyeye dair düşüncelerini; “Vogue atölyesi gelmiş geçmiş en güzel etkinlikti. İlk duyduğumda çok mutlu olmuştum ve heyecanlanmıştım. Atölyeye başlamadan heyecandan kalbim duracak gibiydi, bitiminde ise uzun zamandır bu kadar mutlu hissetmemiştim bunun için Pembe Hayat ve KuirFest ekibine sonsuz teşekkürler.” ifadeleriyle dile getirdi.

Habibitch’in atölyenin yürütücüsü olduğunu duyunca araştırma yaptığını ve birkaç performans videolarını izlediğini belirten Feleknas atölyenin içeriğine dair; “Beni resmen Efsunladı gibi ve kesinlikle bu atölyede olmam gerekiyor dedim. Habibitch biraz Vogue ve ballroom tarihinden bahsetti ben zaten bu iki kültüre hayran olduğum için daha evvelden yaptığım araştırmalar bana pratik oldu. Örneğin vogue’un çıkışı elementleri vs. gibi” dedi. Feleknas son olarak, “Habibitch harika bir insan özellikle Vogue konusunda. House of Gucci’nin vaftiz annesi kendisi beni Türkiye’deki ilk kızı ilan etti. Sohbeti vs. harika, sürekli görüşüyoruz onunla ve cidden onu çok sevdim” şeklinde düşüncelerini dile getirdi.

Eleştirel Erkeklik: Trans Maskülen Deneyimler Oturumu yapıldı

KuirFest direktörü Esmi Göko Akyel ve Merih Beler’in yürütücülüğünde Eleştirel Erkeklik: Trans Maskülen Deneyimler oturumu yapıldı. Merih Beler, kendi açılma süreci ile ilgili olarak, “Bir lubunya olarak pek çok yerde sansürlendiğim/baskılandığım bir hayat yaşadım. Bu sansür ve baskının getirdiği bir çekince de var. Bu nedenle hayatın belli noktalarında seçim şansında hep bir kaygı yaşadım. Bu kaygılardan birisi de isim seçmekti” dedi. Oturumun katılımcılarından Doğukan Karahan ‘erkeklik’ üzerine, “Bizim toplumumuz içerisinde kendimizi ifade etmeye, varlığımızı göstermeye, toplumsal cinsiyet normlarını yıkmaya çalıştığımız bir kesim var. Bu kesimde genelde translar için şöyle bir şey vardır; birinin erkekliği terkedip kadınlık mertebesine ‘düşüş’ yapması çok kötü algılanır. Fakat bir trans erkek kadınlık mertebesini bırakıp erkekliğe doğru yükseldiği için; ‘erkek gibi kadın’ vs dendiğinde daha negatif okuyoruz sanki. Cinsiyetlerimizi performe ederken yine bu cinsiyet normalarından kurtulamıyoruz. Bir erkekliği performe etmek isteyen insanlar da var ama erkeklik mütemadiyen kötü ve hiç varolmaması gereken bir şey gibi mücadele ediliyor. Trans hareketi ile feminist hareketin kesişimi burada. Bu tartışmalar ve açılan bu akademik alanlar ortak bir şekilde neye karşı mücadele ettiğimizin altını çizecek.” ifadelerini kullandı.

KuirFest’ten Pavyon ve Okşa!

30 Eylül gecesi Shelby’de arabesk rüzgarı estiren Kuirfest’in PAVYON partisi Jilet Sebahat’in sunumu eşliğinde yapıldı. Gecede; Babykilla, Komalı Gömlek, Kika, Ecrin Bolkar ve Güllü festival sahnesinde performans ve şarkılarıyla yer aldı. PAVYON partisine 350 kişi katıldı.

10. Pembe Hayat KuirFest 3 Ekim Pazar günü SumaHan’da kapanış partisi “Okşa” ile İstanbul programını sonlandırdı. Yaklaşık 400 kişinin katılımıyla gerçekleşen partide; DJ performanslarıyla Elif KK, İpek İpekçioğlu ve Şevval Kılıç kabinde yer alırken, Habibitch’in sürpriz Vogue performansı geceye damga vurdu.

Niteliksiz Adam Üzerine

Robert Musil’in Niteliksiz Adam eseri, başından sonuna kadar insanı büyüleyen ama bir yandan da dönemin çelişkilerini ironik bir dille ifade eden bir başyapıt olmasının yanı sıra benim için önemli bir değere daha sahip. O da Türkçeye çevrilmesi neredeyse imkansız diye bakılan bu eseri bize kazandıran Sevgili Ahmet Cemal’i bu vesileyle tekrar anabilecek olmamdır. Üniversite sıralarında derslerine katıldığım, sonrasında Moda’daki evinde fırsat buldukça bir araya gelerek sohbet ettiğimiz ve 2017 yılında kaybettiğimiz Ahmet Cemal’in yaklaşık on sene gibi bir sürede çevirisini tamamladığı Niteliksiz Adam eseri bu yüzden benim için fazlasıyla değerlidir.

Ahmet Cemal

Niteliksiz Adam ile ilgili birkaç noktaya değinmeden önce Robert Musil’i kısaca anlatmakta fayda olacaktır. 

Robert Musil, 1880 yılında doğan Avusturyalı bir yazardır. Aynı Kafka gibi tüm eğitim hayatını babasının istediği gibi planlamış ve makine mühendisi olmuştur. Daha sonra ise Berlin Üniversitesi’nde felsefe, psikoloji, matematik ve fizik okuyarak psikoloji alanında doktora yapmıştır. Edebiyatta ilgileri üzerine henüz 26 yaşında iken çeken Musil, hayatı boyunca kitaplarından edindiği gelirle geçimini sağlamakta zorlanmıştır. Modern edebiyatın kurucularından biri sayılan Musil, ne bilime karşıdır ne de felsefeye ama çağının birer dogma haline getirdiği saplantıları nedeniyle bu iki ışığın onları artık körleştirdiğini savunurcasına topluma eleştiri oklarını savurur.  Örneğin; bilim ve felsefe alanlarında kapsamlı bir eğitim almış olan Robert Musil bunu “çok yönlü bilgisizlik” olarak değerlendirir. 

Musil, eleştiri oklarını sadece bilime, felsefeye değil aynı zamanda topluma ve devlete de sıkça savurur. Örneğin; 1919 yılında Musil, bir denemede şöyle yazmıştır: “Kapalı gözleriyle halklarının nöbetini tutan bu uykulu devlet, gerçek anlamda sertlik ve zorbalık rejimi bunalımları geçirmekteydi; ipin ucunu her kaçırışında ve hiçbir çare bulamayışında durum böyle oluyordu.“

Ve bir keresinde de şöyle yazar: “İnsanın başından aşmış olan, yalnızca devlet mekanizması, ekonomik ve politik iktidar gruplarının, anonim bir aygıtın artık ne olduğu anlaşılmayan, uygulamada denetlenebilir olmaktan çıkmış gücü değildi; demokrasi bir yanılsamaya dönüşmüştü, artık bireyin gerçekte oyuyla belirleyebileceği hiçbir şey yoktu.“

Musil’in bu düşünce ve tutumunu ise Niteliksiz Adam’ın satırlarında oldukça fazla görebiliriz. 

Niteliksiz Adam eseriyle ilgili de kısaca bilgi verecek olursak; Niteliksiz Adam, modernizmin roman alanındaki birkaç başyapıtından biri sayılmaktadır. Yirminci yüzyıl romanının kurucuları arasında yer alan Musil, 1921 yılından başlayarak ölünceye kadar Niteliksiz Adam üzerinde çalışmış, romanın ilk iki kitabı 1930’da, üçüncü kitabı ise 1933’te yayımlanmıştır. Tamamlanmadan kalan dördüncü ve son bölümün yayımlanması ise ancak aradan neredeyse yirmi yıla yakın bir süre geçtikten sonra gerçekleşebilmiştir.

Niteliksiz Adam eseri çağın alegorisidir.

Niteliksiz Adam eseri bir çağın alegorisidir. Çünkü tarihteki bir dönüm noktasını işlemekle kalmamış, aynı zamanda akıl çağını her yanıyla sorgulamaya çalışmıştır. Örneğin; bunu romandaki “Adına Yeni Çağ Denilen Saçmalık” adlı bölümde şu şekilde dile getirmiştir: “O sırada öne çıkan kişiler arasında etkin bir ruhtan yana eğilim vardı; beyniyle çalışan insanın yalnızca midesini düşünen insanı yönetme yetkisini ele geçirme görevinin bilincine varmıştı.” 

Aslında Musil’in sadece bu cümlesi değil, neredeyse romanın tamamı çağı eleştiren, sorgulayan cümleler ve diyaloglarla doludur. Zaten Musil’in romanda kurguladığı ülke İmpkralya da bunun temsilidir. 

Musil tarafından “İmpkralya” diye adlandırılan, gerçekte 19. yüzyılın sonunda ve 20. yüzyılın başında artık çöküş sürecine girmiş olan Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nu simgeleyen bir ülkede Musil, modernizm sürecindeki bir toplumun ve bireyin tüm çalkantılarını sergilemeyi amaçlar. Bu arada İmpkralya çevirisi ile ilgili Ahmet Cemal özellikle şunu belirtmiştir: “Avusturya- Macaristan İmparatorluğu, Avusturya İmparatorluğu ile Macaristan Krallığı’ndan oluşan bir monarşi niteliğini taşıdığından, resmî adında Kaiserlinch und Koniglich (kısaltılmışı K.u.K) sıfatlarını taşıyordu. Musil, Niteliksiz Adam romanında bu imparatorluk için sıfatların baş harflerinden bir mizah öğesi olarak Kakanien adını türetmiştir. Ben, aynı adı Türkçeye çevirirken, aynı sıfatların Türkçelerinden yararlanarak İmpkralya adını kullandım.”

Musil ile Zweig için geçmiş zamandaki Avusturya bir ütopya mıdır?

Musil ile hemen hemen aynı dönemde yaşamış Avusturyalı yazar Stefan Zweig, Dünün Dünyası adlı otobiyografik eserinde, çocukluğunun Avusturya-Macaristan İmparatorluğu dönemini anlatırken hüküm süren aristokrat kültürün kalitesinden, toplumun kültür ve sanata verdiği önemden bahsederken o günleri özlemle anar fakat ilerleyen yıllarda başlayan yozlaşmanın kültüre ve topluma verdiği zararları da üzülerek belirtir. Musil de aynı Zweig gibi kültürde ve toplumda başlayan yozlaşmadan rahatsız olur ve Niteliksiz Adam eserinde bu yozlaşmayı ironik bir dille eleştirir. 

Stefan Zweig

Niteliksiz Adam bir nihilist midir?

Niteliksiz Adam aslında Nietzsche’nin görüşlerinin çoğunun romanlaşmış hali gibidir. Yozlaşma, değersizlik, hiçlik, ruhsuzluk, yazgı, ahlâk, yeni ve eski gibi birçok kavram aslında Nietzsche’nin düşüncelerini yansıtır. Bu da insanı ister istemez şu düşünceye götürmektedir: Acaba Musil, Nietzsche’den mi fazlasıyla etkilenmişti yoksa Nietzsche’nin toplum ve kültür yapısıyla ilgili gelecek öngörüsü mü gerçekleşmişti?

Niteliksiz Adam’ın baş kahramanı Ulrich kendini niteliksiz olarak tanımlar. Hatta romanın bir cümlesinde tek niteliğinin niteliksizlik olduğunu ifade eder. Romandaki şu cümle de bu görüşü fazlasıyla desteklemektedir: “Ulrich, bu düşünceler karşısında ansızın, kendinin bir karakteri olmamasına karşın, gene de bir karakter olduğunu gülümseyerek itiraf etmek zorunda kaldı.”

Niteliksiz Adam “hiçliğin” romanıdır.

Romanın konusu ise oldukça tuhaftır. Aslında tuhaf denebilecek kadar da basittir. Konusu hiçliktir. Roman, bir araya gelen bir sürü aristokrat insanın onca şeyden sonra hiçbir şey yapamaması üzerine kuruludur. Konuyu biraz daha açarsak; Ulrich’in de (babasının zoraki teşvikiyle) içerisinde bulunduğu bir grup aristokrat, İmpkralya’nın 60. yılını kutlamak amacıyla tasarlanan “Paralel-Eylem” komitesini kurarak, bu konudaki etkinliklerin ne olacağı üzerine derin düşüncelere gömülür ve sık sık kendi aralarında yahut bir araya geldikleri büyük toplantılarda bu konuyu enikonu tartışıp dururlar. Romanda çok sayıda karakter, olay ve diyalog vardır. Fakat hiçbiri aslında konuyu çok fazla etkilemez. Musil, bu karakterleri o çağın insanlarının düşünce, davranış ve tutumlarını sergileyecek, böylece ana konuyu ayakta tutacak sütunlar gibi kurgulamıştır.  Romanda birçok farklı insan ve düşünce biçimleri olmasına rağmen hepsinin ortak özellikleri çağın hastalığına yakalanmış olmalarıdır. O hastalık da hiçlik ve eylemsizliktir.

Musil romanda özellikle Ulrich’in düşüncelerinde ve romandaki diğer serbest çağrışımlarında sıkça Nihilizmden bahseder. Romanda adına sıkça rastladığımız Nietzsche sadece Musil’i değil, o dönemin insanlarını da etkilemişti ya da Nietzsche’nin üstün önsezisi yakın gelecekte toplumun dönüşeceği şeyi tahmin etmişti. Keza Nietzsche’nin sıkça bahsettiği ve bir yazgımız olduğuna inandığı yozlaşma sorununu, Musil bu roman ile içerisinde bulunduğu çağdan yola çıkarak ele almaya çalışmıştır. 

Nietzsche

Aynı zamanda Musil, Nietzsche’nin Zerdüşt eserinde kullandığı ve daha sonraları çok popüler olan “Tanrı öldü!” sözüne de şu şekilde bir gönderme yapmaktadır: “Söylediğine göre, ruh, kilisenin çöküşünden beri, yani tahminen burjuva kültürünün başlangıcında, bir sığlaşma ve yaşlanma sürecine girmişti. O zamandan beri Tanrıyı kaybetmişti; sağlam değerleri ve idealleri kaybetmişti, ve bugün artık insan, ahlâktan, ilkelerden, hatta aslında yaşantılardan yoksun yaşamakta olduğu bir noktaya varmıştı.”

Akıldışı akıl çağında insan, aklını mı kaybetmiştir?

Musil’in akıldışı bulduğu akıl çağı ise insanın giderek tinsellikten uzaklaşması, ruhunu yitirmesi ve bir makineye dönüşmesidir. Akıl çağında aklına çok fazla güvenen insanın sonunda aklını yitirme noktasına geldiğini, değerlerini kaybetmeye başlayıp anlamsızlığa ve hiçliğe gömüldüğünü, saçma sapan fikirlerin kıskacında debelendiğini, söylemden eyleme bir türlü geçemediğini ve bu yüzden de ilham, hayal, yaratıcılık, amaç, tutku gibi birçok olumlu davranışından vazgeçmeye başladığını fark eder Musil. Bunu romanda sıkça dile getiren Musil’in cümleleriyle ifade edecek olursak: 

“İnsanlık gerçekliği kazanırken düş denilen şeyi yitirdi. İnsan artık bir ağacın altına uzanıp, ayağının başparmağı ile ikinci parmağı arasından gökyüzünü seyretmiyor, fakat bir şeyler yaratıyor; ayrıca becerikli olmak isteyen insanın aç kalmasına ve düşlere dalmasına izin yok; o, biftek yiyip yerinden kımıldamak zorunda.”

“İnsanın ruhunu satabileceği şeytan hikayesine belki bu insanların hepsi inanmıyor olabilir; ama din adamı, tarihçi ve sanatçı olarak ruhun sırtından iyi paralar kazandıkları için ruhtan biraz anlamak zorunda olan herkes, bunun matematik tarafından yıkıldığına ve matematiğin insanı bir yandan yeryüzünün efendisi kılarken öte yandan da makinenin kölesi yapan kötü bir aklın kaynağı olduğuna tanıklık ediyor.”

Eski ve yeni arasında sıkışıp kalan çağın insanları, her şeye rağmen zaman denen tekerleğin peşinden sürüklenip gider.

Ulrich, sık sık eski ve yeni kavramları arasında sıkışıp kalır. Eskiyi özlemekte ama yeniyi kabul etmektedir. Eskiyi daha iyi bulurken, yeniye doğru yelken açmaktadır. Eskiye olan özlem Nietzsche’de de sıkça karşımıza çıkmaktadır. Örneğin; Nietzsche gerçek felsefeyi İlkçağ Felsefesi olarak kabul eder ve gerçek filozofların da ilkçağ filozofları olduğunu belirtir. Ona göre felsefeye akıl dahil edildiğinde felsefe aklın felsefesi haline gelmiş, akıl da filozofların körlüğü haline gelmiştir. Aklın körlüğü noktasına ulaşmış bir felsefe de Nietzsche’ye göre felsefenin yozlaşmasından başka bir şey değildir. 

Musil, çağdaşlarının çok savunduğu o ilerlemenin de aslında gerçek anlamda bir ilerleme olmadığını savunur. Çünkü ona göre artık bulunacak yeni bir şey kalmamıştır. Eskiden insan bir sürü bilinmezlikle baş başa iken keşfedecek, icat edecek, yaratacak çok şey vardı. Şimdiyse insanlık, sanayi ve teknoloji sayesinde tamamen mekanik bir hale bürünmeye başlamış ve artık yeni bir şey söylemenin olasılığı bile kalmamış gibidir. Bu yüzden de Musil, çağın insanlarını birer makine gibi görmeye başlamıştır. Ruhunu kaybetmiş, anlamı yitirmiş, ilerlemeye çalışırken aslında yerinde saymaktan öteye gidemeyen çağdaşlarını sıklıkla yermiştir. 

“Yeni ve mekanize bir toplumsal ve duygusal yaşamın epopesini daha başlangıçta Stendhal, Balzac, Flaubert yaratmıştı, alt kesimlerden yükselen uyarıyı ise Dostoyevski, Strindberg ve Freud gözler önüne serdiler: Bizlere, yani bugün yaşayanlara gelince, içimizde sanki bütün bunlar bağlamında artık yapacak hiçbir şeyimiz kalmamış gibi derin bir duygu var.”

“Büyük bir düşünce, günümüzde çok fazla sayıda direnişle karşılanıyor; büyük düşünceler, artık ancak insanların birbirlerini kötüye kullanılmaktan korumalarına yarıyor, bizler, deyiş yerindeyse eğer, düşüncelerle silahlanmış bir ahlâkî barış durumunda yaşamaktayız.”

Kötülüğün yaratıcısı da insanlardır.

Romanda sanki Musil’in aslında en sevdiği karakter Moosbrugger’dir. Moosbrugger bir canidir; azılı bir katil, bir canavardır. Musil’in çağın canavarı olarak karakterize ettiği Moosbrugger romanda, gerçek anlamda eylemde bulunan tek insandır. Evet, bu insan kötüdür. Fakat neden kötüdür? İşte, Musil’in amacı da bize bu soruyu sordurtmaktan ziyade (ki romanda zaten bunu kendi sorar ve cevaplar) bu gerçeğe okuyucunun dikkatini çekmektir. Çünkü Moosbrugger’in kötü olmasının tek nedeni yine toplumdur. İnsanların maskeli yüzlerinin ardına gizlediği ve bu kötülüğü eyleme dökebilecek kadar cesareti bile olmayan bir toplumun yarattığı canavardır Moosbrugger. Kötü bile olsa inandığı şeyler adına eyleme geçebilen tek insandır. 

Belki de Musil, Moosbrugger ile yozlaşmayı ete kemiğe büründürüp, bununla çağın tek eyleminin yozlaşma olduğunu ve bunu da aslında toplumun yarattığını ifade etmek istemiştir.

Aynı Nietzsche’nin “Tanrı öldü!” dediği Zerdüşt eserinin sonunda mağaradaki insanların tanrılarını kaybettiklerini anladıkları an, bir tanrı yaratmaları gerektiği hissine kapılıp, eşeği Tanrı ilan etmeleri gibi…

* Niteliksiz Adam – Robert Musil – Yapı Kredi Yayınları – Çeviren: Ahmet Cemal

Aslı Akdağ, Bekleyiş’i anlattı: “Yaptığımın doğruluğundan şüphe duymadım!”

Karşımda pırıl pırıl, gencecik ve hem avukat hem de sinemacı bir kadın var: Aslı Akdağ! Sevgili Aslı ile tanışmamız, aslında 52. Antalya Film Festivali’ne dayanıyor. 7 yıl geçmiş bile, hepimiz bu sektörde birçok yol kat etmişiz… İlk tanıştığımızda sevgili Aslı yapım ekibinde yer aldığı “Genç Pehlivanlar” belgeselini temsil ederken, ben de ilk şehir dışı festivalimi deneyimliyor ve sektöre adım atmaya çalışıyordum. Aslı bu kez yönetmen koltuğuna geçmiş ve “Bekleyiş” adlı ilk uzun metrajlı belgeselini çekmişti. Biz de tam 7 yıl sonra 58. Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde “Bekleyiş” vesilesiyle bir araya geliyoruz. Hamile olduğunu öğrenen genç bir kadının yalnız başına çocuk büyüme hikayesine takın oluyoruz filmde… Sizler daha fazla bekletmeden, bu belgeselin öyküsüne bir bakış atalım diyoruz. Bu arada bizi bir araya getiren Bkz İletişim’den sevgili Hande Harmandalı’ya da ayrıca teşekkür ediyorum…

“Belgeselde belirli bir senaryoya bağlı değilsiniz, biraz daha keşif tarafı fazla”

Aslında sen bir hukukçusun, ama sinemaya 2016 yılında “Genç Pehlivanlar” belgesel filminin yapımcısı olarak adım attın. Senin için belgesel sinema ne anlam ifade ediyor?

Belgesel sinema benim çok geniş bir anlatı imkanı sunan ve gerçekliği kimi zaman kurmaca olarak da sunmanıza olanak sağlayan bir alan. Uzun metraj bir filmin gerçek bir hikayeye dayandığını bilsek dahi kurmaca bize sonuçta senaryoya dayalı bir evren sunuyor. Bekleyiş gibi bir sürenin takibiyle yapılan belgesellerdeyse belirli bir senaryoya bağlı değilsiniz; biraz daha keşif tarafı fazla, sürprizi olabilen çalışmalar ve bu bana çok keyif veriyor.

Yönetmenliğini üstlendiğin ilk film olan “Bekleyiş” Antalya Altın Portakal’da Belgesel dalında “Jüri Özel Ödülü” aldı. Filmde aslında kendi hayatından bir dönemi anlatıyorsun. Hamilelik dönemini belgesel yapma fikri nasıl ortaya çıktı?

Gerçekten çok iyi yapımlarla birlikte Antalya’daydık bu çok umut verici bir durum belgesel sinemaya dair. Böylesi bir seçkide aldığımız bu ödül çok onurlandırıcı oldu. Anlatmak istediğimin izleyiciye geçtiğini görmekse paha biçilemez bir deneyimdi.

Bu fikrin ortaya çıkış noktası derdimi anlatma ihtiyacı. Önce Aren’e anlatmaktı ihtiyacım; büyüdüğünde süreci onunla paylaşmak isteğiyle yola çıkarken görsel bir günce tutmaya başlamıştım. Ardından burada derdin çok daha büyük olduğunu ve de benim gibi hikayeleri olan benzer kadınların varlığını gördüm; yaşadıklarımı daha kapsamlı bir izleyiciye ulaşabileceğim bir belgesel şeklinde dökümante etmek istedim.

Aslında anlattığın hikaye, bir birey için hem mahrem hem de özel diyebileceğimiz derecede zor bir hikaye diye düşünüyorum. Belgeselde yaşadığın birçok şeyi tüm çıplaklığıyla görüyoruz aslında. Bu hikayeyi anlatmak, seni ne derecede zorladı?

Tabi, zor olduğuna katılıyorum. Ancak tek başına girdiğim bir sürecin zorluğu gibi bir yere takılıp kalmak yerine böyle bir misyonla yola çıkıyor olmak bana güç verdi. Manevi olarak beni zorlayan daha çok insanların anlayışsızlıkları oldu. Kendilerinin sizin için planladıkları geleceği size dayatmaları ya da kendi doğrularından yola çıkarak benim adıma karar vermeye çabalamaları. Halbuki ben kendi kararımla kendi yolumdayım. Bu gibi boş laflar yorucu olabiliyor ancak o noktada da dış dünyayla bağımı kesebildim neyse ki.  İstediğim kişilerle dilediğim kadar muhatap oluyorum artık hayatta.

Çekimlerin en zor tarafıysa bu gibi anları yakalayabilmek oluyordu. İnsanların kafasında hep şu var; “İstanbul’da, modern çevredeki bir kadın neden zorluk yaşasın?” Hayır ama öyle değil, ülkenin gerçekleri hiç de öyle değil ve benim belgeselimde aksettirebildiğim yaşadığım zorlukların ancak onda biridir.

“Sürekli kendi içsel sorgulamamı yaşadım.”

Film boyunca biz aslında Aren’i bekliyoruz, beklediğimiz süreçte de aslında babasız çocuk büyüten bir annenin yaşadığı sorgu suale de tanık oluyoruz? Kimi zaman duygusallaşabiliyorsun da. Senin için nasıl bir başa çıkma süreci oldu?

Elbette, bu çok insani bir durum. Sanırım belgeselin izleyiciye geçme nedeni de bu. İnsan olarak iniş çıkışlarım; kendimi sorgulamalarım da oldu. Bu çok doğal. Her şeyden evvel kendi kararı dışında dünyaya getirdiğiniz bir çocuk var ve onun için en doğrusunu, en iyisini yapabilmeyi arzu ediyorsunuz.

Toplumdan soyutlanarak yetişmiş bireyler değiliz günün sonunda. Bu toplumun dinamikleriyle büyüyen kişilerden birisi olarak ben de sürekli kendi içsel sorgulamamı yaşadım. Ancak bu insanların beni manipüle etmesine izin vereceğim bir duygusal karışıklık değil. Ben duygularımdan, yaptığımın doğruluğundan, kararımdan şüphe duymadım. Ama keşke dediğim anlar oldu; ya da neyi nasıl çözmem gerektiğini bilemediğim zamanlar…Bu gelgitleri aksettirme nedenim de biraz da şundandı; “toplum olarak dayattığınız değer yargılarıyla ne kadar zorlayıcı, insanın varoluşuna aykırı hassasiyetler yarattığınızın farkında mısınız? diye de sormak istiyorum diğer taraftan topluma. Çünkü toplum bir bireyin başına gelebilecek en doğal olayları dahi kutsallaştırdığı normları korumak adına dışlıyor ve de görmezden geliyor.

Film boyunca girip çıkan ve senin hayatında yer edinmiş insanlar, birer karakter olarak beliriyor. Birkaç kamerayı garipsiyor aslında ama bir süre sonra alışıyorlar. İnsanlara kamera ve belgesele konu olduklarını söyleme sürecinde nasıl bir yol izledin?

Yakınlarım, arkadaşlarım izlediğim yoldan haberdardılar. İlk olarak bu fikrimi kadın yönetmenler buluşmasında hem cinslerimle paylaştım ve sonra Banu Sıvacı bir anlamda yoldaşım oldu tüm süreçte. Ailemle de paylaştım ancak bunu sadece ev içinde izlenecek bir belgesel olacak gibi hayal etmiş olabilirler.

Daha uzak olanlar ya da kameradan çekinebilecek olanlarlaysa bunun Aren için hatıra olduğunu paylaşarak çekimlere başlıyordum. Ancak çekim bitince belgesele dönüştüreceğimizden de bahsederek onaylarını bu bilgi dahilinde alıyordum.

“Banu’nun varlığı çok kıymetliydi.”

Genel olarak sen filmi izlediğinde dışardan bir izleyici olarak neler hissettin? Çevrendeki insanlar nasıl yorumlarda bulundu?

Filmi çok dışarıdan izleyemiyorum korkarım. Prömiyer gününde de biraz panikledim açıkçası izleyiciye geçmezse diye. Elbette anlamayanlar da var, olacak…Herkes görsel bir dünyadan kendi anlamak istediğini alacak. Fakat vermek istediğim mesajı kimseye geçiremediğimi görsem çok üzülürdüm. Neyse ki bu korkumun da yersiz olduğu anlaşıldı gösterim sonunda. Hiç beklemediğim insanlardan çok olumlu dönüşler aldım. Misal, yadırgar mı dediğim uzak bir akrabam “benim hikayemi anlatmışsın.” Dedi. Çünkü onun da bambaşka ancak benzer dinamiklerle büyüdüğü bir süreci olmuş ebeveynleriyle.  İşte o zaman insan iyi ki diyor. İyi ki yaptım.

Biraz da “Bekleyiş” in yapım ekibinden bahsedelim, “Güvercin” filmiyle tanıdığımız genç sinemacı Banu Sıvacı ile beraber çalışıyorsunuz, adeta bir kadın dayanışması var filmde…

Evet belirttiğim üzere ilk projeyi paylaştığım andan itibaren bana destek olan çok güzel sinemacı dostlarım oldu etrafımda. Ve özellikle Banu’nun varlığı çok kıymetliydi. Gücümün olmadığı, vazgeçtiğim anlarda onun da desteğiyle yeniden yola koyulabilecek cesareti buldum.

Ailemden bahsetmiyorum çünkü onlarla sürecim zaten belgeselde yer alıyor. Belgesel de olsa fazla spoiler olmasın…

“Aren için güzel bir anı olacak”

“Bekleyiş” in Antalya Altın Portakal’da Belgesel dalında “Jüri Özel Ödülü” almasıyla beraber çok şahane bir an yaşadın. Sahnede Aren’in ödülü alma çabasını hala gülümseyerek hatırlıyorum. Sen neler hissettin?

Gerçekten çok keyifli bir andı. Aren bu işin mimarı olan kişi olarak yanımda olsun çok istiyordum. Tabi şu anda pek bir şey anlamadı belki ama onun için güzel bir anı olacak eminim. Ödül zaten dolayısıyla da onun ödülü, anladı da almaya çalıştı diye düşünüyorum. Neler hissettim? Heyecan, mutluluk, gurur…değdi diyebilmek ne kadar da güzel bir hismiş! Mikrofonu da ona uzatmadığıma hayıflandım sadece sonradan, eminim beylik laflar ederdi.

Bekleyiş, şimdi ise 32. Ankara Film Festivali’nde yarışacak. Filmin ilerleyen festival süreci hakkında nasıl bir plan var?

Filmimizin Uluslararası Prömiyeri halen yapılmadı. Daha evvel Antalya Film Forum’a da Bekleyiş ile katıldığımız için burada filmi açmak önemliydi benim için. Yurt dışından da Work In Progress platformlardan kabul aldığımız ama maalesef pandemiyle iptal olan platformlar oldu. Halen net şurası var hedefte diyemiyorum ancak Avrupa’dan çok filmin Asya ve Afrika’da istediğimiz etkiyi yaratabileceğine inanıyorum.

Sinemada bundan sonra nasıl hikayelerle yol almak istiyorsun? Belki hukuk okuduğun için o alanla ilgili bir belgesel de izleyebiliriz senden?

Hukukla ilgili olabilir tabi neden olmasın. Şu anda bir uzun metraj kurmaca bir hikayeyi geliştiriyorum. Korku türünün farklı bir örneği olacak. Belgeseller için de yine karakter odaklı hikayeler seçtiğim için uzun ön çalışma süreçleri bizi bekliyor. Çok teşekkürler.

Feminist özsavunma atölyeleri başlıyor!

Şiddet her yerde; evde, sokakta, iş yerinde, otobüste. Bizlerse özgür ve özerk kadınlar olarak yaşamak; kendi hayatlarımızın, kendi kararlarımızın, kendi bedenlerimizin ve kendi geleceğimizin sahibi olmak istiyoruz.

Bunun için önce şiddetin kaynağını saptamalı; güvenliğimizi pekiştirecek yeteneklere sahip olduğumuza inanmalı ve bu yetenekleri geliştirmeliyiz. Cinsiyetçi yaklaşımları saptayabilir, fark edebilir ve reddedebiliriz.

Feminist öz-savunma atölyemiz, hayatımızı denetim altına almaya çalışan erkek şiddetine karşı feminist öz-bilinç, öz-saygı ve özerklik bilincimizi ve yeteneklerimizi öz-deneyimlerimizden yola çıkarak geliştirmeyi hedefleyen kişisel, zihinsel ve pratik çalışmaları kapsayan 2 günlük bir içeriğe sahip olacaktır.

Atölyemiz ücretsizdir ve 2 gün boyunca katılıma özen gösterilmelidir.

23-24 Ekim günü, saat14.00-17.00 arası Ankara Mor Mekan’da buluşuyoruz.
Ankara Mor Mekan: Kızılırmak Cd. No:5/2

Katılım için lütfen kayıt formunu doldurunuz: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf2X4fHW2k6MwS0c0wuVPWb1EqmaBRminpohC9Cp_Y48StblQ/viewform

Avrupa’daki her beş kuştan biri yok olma tehlikesiyle karşı karşıya

Kuşların tehlike kategorilerini belirleyen ve neden yok olduklarını ortaya koyan, Avrupa Kuşları Kırmızı Listesi Güncellendi. Dünya Kuşları Koruma Kurumu, Avrupa genelinde 54 ülke ve bölgeden binlerce uzman ve gönüllünün desteğiyle detaylı bir rapor hazırladı. Avrupa’daki her 3 kuştan 1’inin nüfusu son yüzyılda ciddi ölçüde yok oldu, her beş kuştan 1’i yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Raporda, kuzeyde Grönland, İzlanda ve Svalbard, güneyde Kanarya Adaları, Malta ve Kıbrıs, batıda Azorlar, doğuda Kafkasya ve Ural Dağları arasında kalan bölgede yaşayan 544 kuş türü için kırmızı liste kategorileri yeniden değerlendirildi.Bu rapor kapsamında her türün kırmızı liste kategorisi güncellendi ve nesillerinin tükenme riski değerlendirildi. Rapordaki veriler, ulusal ve uluslararası doğa politikaları ve yerelden koruma çalışmaları için önem taşıyor.

Raporun dikkat çektiği sonuçlar şöyle: Avrupa’daki kuşların %13’ü yani 71 kuş türü yok olma tehlikesi altında.

Avrupa’daki her 3 kuştan 1’inin nüfusu son yüzyılda ciddi ölçüde yok oldu.

Avrupa’daki her 5 kuştan 1’i yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Avrupa’da en hızlı yok olan grupların başında ördekler ve kıyı kuşları (%40), deniz kuşları (%30) ve yırtıcı kuşlar (%25) geliyor.

Tarlakuşları, örümcekkuşları ve kiraz kuşları gibi açık habitatların yaygın türleri de hızla yok oluyor; ayrıca ördek ve kıyı kuşlarının sayıları da ciddi olarak azalıyor.

Büyük ölçekli arazi kullanım değişikliği, tarımsal uygulamaların yoğunlaşması, altyapı projeleri, deniz kaynaklarının yoğun kullanılması, iç suların kirlenmesi ve yaygın olarak kullanılan ormancılık uygulamaları, Avrupa habitatlarında gözlenen kuş popülasyonu düşüşlerinin başlıca nedenleri. 

Tarlakuşları, örümcekkuşları ve kiraz kuşları gibi açık habitatların yaygın türlerinde devam eden nüfus düşüşleri ve yaşam alanlarının daralması, genel olarak doğanın bütün bileşenlerinin yok olması ve artan tarımsal kimyasal kullanımının etkisini açıkça gösteriyor. Bazı yırtıcı kuş türleri, yasal koruma ve hedeflenen koruma faaliyetleri nedeniyle son zamanlarda popülasyonlarını geri kazanmış olsa da besin için açık habitatlara (mera ve çalılık alanlara) bağımlı birçok yırtıcı kuş türü sayısı hala azalıyor.  

Kırmızı Liste güncellemesi hakkında açıklama yapan Doğa Derneği Biyoçeşitlilik Araştırma Koordinatörü Şafak Arslan “Bir yandan kuşların yaşam döngüsü hızla yok ediliyor, bir yandan da elmabaş, patka ve üveyik gibi tehlike altında olan türler ava açılıyor. Bu durumu tersine çevirmek için var olan politikalar ve uygulanan eylemler yeterli değil. Kuşların yaşam döngüsünün sürmesi için bir doğa hukuku ve bu hukuk çerçevesinde yeni düzenlemeler olması gerekiyor.” dedi.

Raporun tamamına buradan ulaşabilirsiniz:

https://www.birdlife.org/wp-content/uploads/2021/10/BirdLife-European-Red-List-of-Birds-2021.pdf