Ana Sayfa Blog Sayfa 36

Hayata müziği ile değen kadınlar-V: Maria Anna Mozart

Tarih sayfaları, ataerkinin gölgede bıraktığı, eşitsiz fırsatlar sunup körelttiği, başarısız gösterdiği, unutturduğu sayısız kadının ismiyle dolu. Bazen yaşadıkları dönemde tanınmayarak bazen yazılmayıp unutturularak tarihin gölgede bıraktığı bu kadınlardan biri de Maria Anna Mozart. Bu öteki Mozart, kardeşinden de önce besteler yapmaya, piyano çalmaya başlamış olsa da sanatın tarih tarafından gölgede bıraktığı ama hepimizin bildiği erkek Mozart ile aynı yeteneğe ve dehaya sahip biriydi. Bu da “neden tarihin ötekilerini yazmalıyız?” sorusuna cevap veriyor sanırım. Bilmediğimiz sayısız kadının, lgbti+ bireyin, çocuğun, işçinin ve türcülüğün yok sayıp yaşam hakkını çaldığı insan türü dışındaki varlığın öyküsü gizlenmiş bir biçimde bizleri bekliyor zira.

Nanerl takma adıyla tanınan Maria Anna Mozart, 1751 yazında dünyaya geldi. Henüz yedi yaşındayken piyonun atası olan klavsenin başına geçti ve çalmaya başladı. Dünyada büyük bir üne sahip olan kardeşi Mozart onu takip etti, Nannerl kardeşinin idolüydü. Hayallerinde inşa ettikleri krallıkta, sadece ikisinin anladığı bir dilde düşler kuruyorlardı.

Young Mozart's London | View from the Mirror

Müzik dehası bu iki çocuğun babası ve eğiticisi Leopald Mozart, 1762 ile onları tanıtmanın zamanı geldiğini düşünerek büyük bir turne düzenledi. Bu süreç, Nannerl için deneyim kazandığı ve bakış açısını değiştirdiği bir süreç oldu. Bugün daha çok Wolfgang ismi anılsa da dönemin en çok konuşulan isimlerinden biri de Maria Anna idi.

The Quiet Genius of Maria Anna Mozart | All About History

Babalarının hastalanması üzerine iki Mozart da sessiz bir sürece girse de birlikte üretmeye devam ettiler. Bu arada Maria Anna, Wolfgang için bir senfoni yazmaya başladı. Kardeşler, birlikte çalışmaya devam ederken ablasından ilham alan Wolfgang, pek çok yeteneğini onun yönlendiriciliği ile geliştirdi.

Maria Anna, 18 yaşına geldiğinde ise onun için planlanan hayat farklı bir yöne evrildi. Çünkü bir kız çocuğu için seyahat ve müzik yeteneğini sergilemek hoş karşılanabilirken bir kadın için bu, korkunç bir şeydi. Toplumun bu tutumunun oğlunun kariyerini riske atacağını düşünen Leopald, seyahat programlarından Maria Anna’yı çıkardı. Nannerl artık tüm kadınların durması istenen yerdeydi, evdeydi.

Maria Anna, eve hapsedilişinin ardından müziği ve üretmeyi bırakmadığı gibi kardeşi için üretmeye ve provalarında çalmaya devam etti. Babası ve sonrasında da eşi tarafından hayatı baskılanan Nannerl erkeklerin istediği hayatı yaşamak zorunda bırakılan sayısız kadından biri oldu.

Maria Anna, babasının ve eşinin ölümünün ardından kendi hayatını dilediği gibi yaşama konusunda nihayet özgürdü. Çocuklarını da alıp Salzburg’a taşındı ve müzik öğretmenliği yaparak hayatını geçindirmeye başladı.

Ataerkinin onun için ideal gördüğü hayata hapsedilse de müzik tutkusunu hep içinde taşıyan Maria Anna Mozart için pek çok kişinin kullandığı ifade ‘gölgede kaldı’ olsa da o, gölgede kalmadı, gölgede bırakıldı ve 1829’da yaşanmamışlıklarla hayata veda etti.

Kaynak: Maria Anna Mozart

—

Yazı dizisinin diğer yazıları için:

* Hayata müziği ile değen kadınlar-I: Antonia Brico

* Hayata müziği ile değen kadınlar-II: Neveser Kökdeş

* Hayata müziği ile değen kadınlar-III: Amy Beach

* Hayata müziği ile değen kadınlar-IV: Ethel Smyth

Amin Maalouf ile çevrim içi edebiyat buluşması

Institut français Türkiye’nin düzenlediği Edebiyat Salonu çevrim içi etkinliğine bu ay eserleri 38 dile çevirilen ünlü yazar Amin Maalouf katılıyor. Etkinlik 28 Nisan tarihinde saat 19.00’da Zoom platformunda gerçekleşecek. 

Yiğit Bener’in sunumuyla gerçekleşecek olan Edebiyat Salonu’nda Amin Maalouf’a, eserlerini Türkçe’ye kazandıran çevirmen ve yazar Ali Berktay da eşlik edecek.

Fransız Akademisi’nin 2011’den beri üyesi olan Fransız-Lübnanlı romancı ve gazeteci Amin Maalouf, 1993 yılında aldığı Goncourt ödülü de dahil olmak üzere birçok ödülle taçlandırıldı.

Eserleri Türkiye’de giderek artan sayıda sadık bir okur kitlesi tarafından takip edilen Maalouf, son romanı Empedokles’in Dostları ve denemesi  Uygarlıkların Batışı ile halihazırda büyük bir başarı kazanmış durumda. Bu iki eser çerçevesinde ve merkezinde birden fazla kimlikle bağlantılı çatışmaların yer alacağı bu fikir tartışmasını her zaman olduğu gibi yazar Yiğit Bener sunacak.

* Fotoğraf JF PAGA

Amin Maalouf 1949’da Lübnan’da doğdu. Ekonomi ve toplumbilim okuduktan sonra gazeteciliğe başladı; 1976’dan beri Paris’te yaşıyor. Çeşitli yayın organlarında yöneticilik ve köşe yazarlığı yapmış olan Maalouf, bugün vaktinin çoğunu kitap yazmaya ayırmaktadır.

Çok iyi bildiği Asya ve Akdeniz çevresi kültürlerinin söylencelerini yapıtlarında başarıyla işleyen Maalouf, ilk kitabı “Les Croisades vues par les Arabes” (1983, “Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri”, YKY) ile tanındı ve bu kitabın çevrildiği dillerde de büyük bir başarı kazandı. 1986’da yayımlanan ve aynı yıl Fransız – Arap Dostluk Ödülü’nü kazanan ikinci kitabı (ilk romanı) “Léon l’Africain” (Afrikalı Leo, YKY) ise bugün bir “klasik” kabul edilmektedir.

Maalouf’un 1988’de yayımlanan ikinci romanı “Samarcande” da (Semerkant, YKY) coşkuyla karşılandı ve pek çok dile çevrildi. “Les Jardins de Lumière” (1991, Işık Bahçeleri, YKY) ve “Le Ier Siècle après Béatrice” (1992, Beatrice’ten Sonra Birinci Yüzyıl, YKY) adlı romanlarının ardından, 1993’te yayımlanan romanı “Le Rocher de Tanios” (Tanios Kayası, YKY) ile Goncourt Ödülü’nü kazanan yazarın, “Les Echelles du Levant” (Doğu’nun Limanları, YKY) adlı romanı 1996’da, “Les Identités Meurtrières” (Ölümcül Kimlikler, YKY) adlı deneme kitabı 1998’de çıktı. Maalouf 2000’de “Le Périple de Baldassare”ı yayımladı (Yüzüncü Ad – “Baldassare’nin Yolculuğu”, YKY). Finlandiyalı müzisyen Kaija Saariaho’nun bestelediği opera için yazdığı “Uzaktan Aşk” (2002, YKY) Maalouf’un ilk librettosudur. 2004’te “Origines” (Yolların Başlangıcı, YKY) adlı romanı, 2006’da ikinci librettosu “Adriana Mater” (YKY) 2009’da ise ikinci deneme kitabı “Le dérèglement du monde” (Çivisi Çıkmış Dünya, YKY) yayımlanmıştır. Amin Maalouf 2011 yılında Académie Française’e seçilmiştir.

*Etkinlik, Zoom üzerinden Türkçe simültane çeviri ile gerçekleşecek.Kayıt olmak için bağlantıya tıklayınız.

* Telif hakları gereği görsel ile birlikte © JF PAGA ibaresinin kullanılması zorunludur.

Kalbimin Işıklı Aynası. “Hildegard von Bingen”

Azize Bingenli Hildegard 12. yüzyılda yaşamış, Benediktin tarikatına mensup Alman asıllı Tanrı keşifçisidir.

Ortaçağ Avrupası’nın en tanınmış kadın şahsiyetlerinden birisi olan Bingenli Hildegard, Roma Katolik Kilisesi tarafında azize olarak tanınmış ve 2012’de Papa Benedictus tarafından “Kilise Doktoru” ilan edilmiştir.

Şimdi, Batı’nın materyalist dini konumlandırmalarını geride bırakalım? Ve Hildegard’a bakalım. Kendisine birçok açıdan bakmak mümkün olsa da, bu yazıda müziğini konuşmak istiyorum.

Sesin, bizler için hala gizemini koruyan bir fenomen olduğu kesin. Şu anda materyalist bilimimiz konuyu biraz daha açtı ve titreşimleri görünür hale getirdi. Bir yüzyılda böyle bir ilerleme iyi mi kötü mü bilemedim.

Düz bir yüzeye, kum taneleri serpip frekansa veya dalga boylarına göre kumlardaki değişmeyi hepimiz gördük değil mi? Görmeyenlere tekrar hatırlatalım çünkü birazdan büyüye başlayacağız.

Şimdi, konuşuyorum ve yaratıyorum, magusların dediği kısa özet. İşte büyünün temeli, yaratımın temeli. Yuhanna incilinde “Başlangıçta söz vardı” diye başlar. Haydi iki küme arasındaki bağları kuralım, zihnimiz bunu çoktan yaptı değil mi?

Şunu bilmemiz gerekiyor, konuşmak yaratımdır. Düşünmek, yaratımdır. Konuşmanın kökünün düşünmeyle başladığına hemfikiriz değil mi? Mental Plane, özellikle de yüksek mental düzlem ya da insan egosunun bulunduğu alanın genel ifadeleri geometrik şekillerdir. Desenler, geometrik şekiller, fraktal gibi bir doğası vardır (anlatım olarak) Şimdi oradaki soyut formların, burada somutlaşması (titreşim, frekans, dalga boyu gibi) ne olabilir?

İnsanın fonksiyonuna dair bir fikir daha. İnsan burada ne yapıyor, ben burada ne yapıyorum soruna bir açıklama daha geldi. Yaratıyorsun! Bravo, aramızdan bazıları Tanrı olacak ilerde. Daha yolumuz var sanırım.

Konu hiç de mistik ya da dini değil. Azize Hildegard yaşadığı zamanda çalışmaları bu başlıklarda üretilmiş olabilir ancak inisiyenin ifadesindeki incelik zamanının kabullerini aşar. Bu özellikler bir o kadar da yüksek ahlaki değerlere sahip. Tertemiz bir alan, saf bir kalp ile erişeceğimiz yerler. İnisiyasyon da bu yüzden var? Şöyle bir soru soralım, acaba nasıl inisiye olunuyor?

Egzoterik bilim sağolsun, olayları gözümüzün önüne seriyor ancak nedensellik bağını kuracak ezoterik bilgi olmadığı için yine dışsal/materyalist bilim onu öğütüyor. Yüzeydeki kumların aldığı şekilleri neye bağlayacağız ve bize ne kattı onu orada öyle görmek?

Bütün olay burada yığılıyor işte. Analojiler başlıyor, hikayeler başlıyor, kuantum sıçramalar başlıyor, esmalar, zikirler, mindfulnesslar (ne demek acaba?), bir guru ve tebaası da bu alanda yığılıyor. O da şu, bir gerçek ifşa olmuş. (Ezoterik olanın küçük bir kısmı, sonuçta kitlelerde inisiye olmalı.) Biri de bu ifşayı alıp, kitlelerin anlayacağı şekilde açıyor ve yorum katılıyor analoji yapıyor, güzel güzel hedefler veriyor.

Of, burada bir şey olabilir. Ezoterik yolu keşfetmeye çalışan, yolda olan öğrencilere Alice A. Bailey’in “What is an Esoteric Shool” makalesini öneriyorum. Kova Çağı ne demek biraz daha iyi anlamış oluruz. Makale, sitesinde var, ücretisiz olarak okuyabilirsiniz. Çünkü ezoterik olanın ne olduğunu anlarsak, diğerlerinin ne olduğunu anlarız.

Kişi kendi kendine “lead” etmeli, kişinin tek öğretmeni vardır o da Monad’ı ve Ruh’udur (Solar Angel diyelim, bazıları belki araştırmak isteyebilir?) Bütün iş ona bu yolu göstermekte. İlk başlarda çok dağınık oluyor, çünkü Ruhu nasıl bulacağız? Çünkü bizim kafalar alışmış sınıflara, derslere, ders aralarına, pazartesiye/salıya, sınavlara geçer not olmalara ya da biri konuşsun ben dinleyimlere. Tabii ki, olay bundan çok daha fazla. Bu biri anlatmayacak demek değil bu, yoldaki herkes birbirine yardım edecektir, anlatacaktır ancak iş sana düşüyor, sistemli çalışmadan, araştırmadan, üzerine düşünmeden, gözlemeden, sormadan, denemeden nasıl ulaşacaksın, nasıl enerjilerini temizleyeceksin de sana görünür olacak bir şeyler? Bugün güzel sorular soruyorum. Kendi ışığını üreteceksin dostum, yapacak bir şey yok.

Evet, konu derinleşiyor. Denizlerin büyük balığını mı yakalayacağız yoksa? Azize Hildegard’ın müziği, sözleri, şarkılarının titreşimleri bulunduğumuz ortamdaki diğer düşük varlıkları/enerjileri uzaklaştırmak için kullanılabilir. Yüksek duygularla yazılmış bu yüklü titreşimlerin kıymetini kalbiniz anlayacaktır.

Perili köşk | Öykü

Ürpermenin insanı canlı hissettiren bir yanı olmalı. Olmalı ki her şeye rağmen insanlar korkunun üzerine gidip merakına yenik düşüyor.  Sonunu düşünmeden kendisini tehlikeye iten bir maceraya koşuyor. Bir ayağı ileride öteki geride olsa da sürünerek, eğilerek, çömelerek yahut koşarak karanlığın içine geliyor. 

Evet, ben perili bir köşküm. Tarihim bayağı geçmişe uzanıyor. Çıtırdıyor kolonlarım, duvarlarım kanıyor. Ne çok anı, ne çok ağır ve tabii kahkaha sindirmişimdir içime. Kaç yatak odası, kaç bodrum katı, kaç mutfak banyo ve elbette bahçemde neler neler izledim gördüm bi’ bilseniz. Çocuklar çok korkmaz. Henüz öğrenmemiştir hayatla ilgili bir dünya asıllı asılsız şeyi. O yüzden büyük merakla içime girer kolaçan eder ve keşfe çıkarlar. Kimisi umduğunu bulur kimi korkar kaçar en ufak bir çıtırtıdan kimi de düş dünyasına çıkar ve kendi hayallerini benim desenlerimle buluşturur. Hayallerine yenilerini de ekler beni malzeme yapar ve zenginleşip gider. 

Hayatta her şeyde olduğu gibi iyi kötü doğru yanlış yok. Senin içinde neyi uyandırıyor, neyi güçlendiriyor ve var kılıyor? Dışarı çıkmayı bekleyen pusuya yatmış nelerin vardı da zemin arıyor ve vücut bulsun istiyorduysan benim evim hepsini ortaya çıkarır. Bak az önce yarık ve çatlaklarıma dokunan şu genç. Benim içim titredi dokununca oraya. Onun ise kendi yarasını fark ettirdi. Büyük düşler ormanının hayaletlere gebe varlığım. Ben varlığımı hem canlı hem cansız cesetlerle doldurdum. Kim gerçek ölüydü kim gerçek diri. Nereye kime ve neye ölmüştü ölen. Keşfe mazhar varoluşu neden kuytularda aranmaya başlamıştı. Tavan arasına çıkarsan üşürsün. Göğe yaklaştıkça ayakların boşalır tutunmak zor olur. Uçmanın bedeli vardır kâinatta. Fakat bodrum katı küf kokar. İçine sığdıramadığın ne varsa sığdırırsın ama bir şekil. Sebeplerin var olsun istiyorsan gel mutfağa girelim. Her şey daha da netleşir. Kokuları özümsersin. 

Banyo çok karışık. Sabun mu, maske mi, yıkanmak mı köpüklerin arasından yüzünü gösteren hayaletlerle dans mı? Perili köşkte sıradan bir gün nasıl olur? Hayaletler kahvaltı yapar mı? Dolanıp durmak aynı yerde ne demek? Eski ve köhnenin içindeki hazine nasıl bulunur bilir misin? Eskimiş kokuşmuş ve paslanmışın gölgesi. İçine sindiremediğin ne varsa kusma hissi ile birlikte huzursuzluk. Bir bakmışsın yırtık bir perde arasından geçmişinin hayaletleri karşılar seni. Bir bakmışsın ayağına çelme taktığın biri kahve ikram ediyor garip bir sırıtışla. 

Gözünü alıyorsa aydınlık, loşun sarhoşluğunda ayarsın belki sahici yanına. Gölgen sana ev sahipliği yapar da en konforlu koltuğa alırsa bir çift laf edersiniz karşılıklı. Gölgede daha net görürsün. Neden gözün kapağı var sanıyorsun? Göz yummak ile gözünü kapamak arası neler gördün ettin. Düşün ile gerçeğini nasıl buluşturdun. Yahut buluşturdun mu? Burası işte ev sahipliği yapıyor arka bahçesiyle henüz tanışmamış olana. Gölgenin karanlık görüntüsündeki sırrına. Sevmenin türlü destansı öyküsü arasında düşü zengin kılmanın yer altı hazinesine kapı açıyor. Yerden açılan pencere ile göğe yükselen sihirli fasulyeler arasında kim bilir kaç katlık bir köşke sığdırır insan gönlünü. Sırra gebe varoluş, sırrı taşımaya yetmediğinde yükü, yükü ile sırrı arasında seçim yapmak istediğinde, kafası karıştığında tepemden sarkan örümcek ağlarına takıldığında ruh, büyümeye yüz tutmuş ama yine de bacakları bataklığa bulanmış vaziyette gelir. Gel ki göresin, gel ki öresin geçmişini yeniden yumak yumak, sarasın. Bacalarından duman tüten geçmiş evinin tuğlasını yeniden öresin. Bir örümceklik dokuma ile ağların peşinden kollarını sarasın. 

Geçmişin gölgelerinden korkmadığında sır, hazine açılır yollarına. Gerine gerine çıkarsın evden artık. Ardına dönüp baktığında şaşarsın. Evin şekli aynı, yeri aynı, rengi aynı evet evet evet ama. Ne o öyle? Gülümsüyor mu olur? Pencerelerine düşen nakış pençesini uzatmış bir kartala mı dönüştü. Çamurdan çıkıp da başını göğe mi taşıdı. Yahut buruşmuş suret, ekşi bakış ardından el salladığın eski dosta mı benziyor artık. Baktığın aynı mı? Bakışın değiştiğinde sahi gördüğün şey aynı mı? Kara kutu misal ömür, açıldıkça saçıldıkça şekli şemali öyküsü değişen sihirli bi kabuk mu? 

Az önce bir çift girdi içeri. Adam hevesli heyecanlı, kadın ise ürkek ve naif. Fakat ikisi de meraklı. Süslü püslü bir heyecan sarmalı sarmış ikisini de. Köhne bir yapı insanı neden heyecanlandırsın ki demeeee! Şimdi oyun oynayacaklar. Birbirlerini serbest bırakıp dolanıp duracaklar. Bakalım nerede yeniden karşılaşacaklar kaçıncı katta. Hangi odada. Şömine başında yanmayan ateşe eskilerini atan bir kadın var ötede. Gözyaşları ile suluyor bir nevi külleri. Yırtıp atacak mektubu fotoğrafı olmayan da anı bahçesinden sulanıp sulanıp yapıp durabileceği malzemeler biriktirip ceplerinden birer birer döker denize bazen. Bazen küle. 

Az ötede de haşarı iki velet. Neyi kırsak neyi döksek nasıl zıplayıp hoplayıp şımarsak diye. Gıcırdıyor ruhum artık. Çekemiyorum edepsizliklerinizi. Gidiniz düzlüklerinde eğleniniz toprak ananın rica edeceğim. Benim de sabrım bir yere kadar. Ne de olsa ölümsüz değilim. Bir depremlik ömrüm var. Vallahi biraz daha tepinsinler hiç acımam. Basıveririm kahkahayı artık onlar düşünsün. Hayat dersi mi, özünden sarsılıp titremeli dans figürü mü bilemeyeceğim. Masal perisi değilim ki canım ben. Dilediğime yaparım ama bi’ güzellik o ayrı. Şu yan odamda bir ayna var. Misal içeri giren aslında minnoş tatlış bir ruh olduğu halde habire kendini ezip edip kurcalayan biri ise, aynaya öyle bir suret koyarım ki kendine hayran kalır. İçerisi de zaten öyledir laf aramızda. Bedenine sığdıramıyordur sarmaşıklarını. Koyacak yer bulamamıştır altınlarını. Sarraf yok ki canım adım başı. Bu çürümüş toplum ne anlar değerden filan. Off yine asabım bozuldu bak. N’apsam ki ışıklarla mı oynasam? Az biraz sarsıntı mı yapsam? Yoksa derinden geçmişten şuh bir kahkaha mı atsam? Yoo yoo ya da dur kapıları çarpalım eserekli. Hem içerideki hava değişsin. Giriş çıkışlar artsın. Bekleme yapmayın canım aaa. Sana bana kalmaz bu dünya yürü git, al alacağını, öp kokla geçmişini ve geç git işte. Amma ağladın sen de be amca. Bi şamdana bakıp da bu kadar iç geçirilmez ki ama. Gel seni biraz da bahçeye alalım. Az biraz hava al. Neşelen. Üzerine de biraz sihir tozu attık mı özlediğin ninemize ufak bir ziyaret yaparsın. Fena mı? 

Çok aç gözlü ve fıldır fıldır tiplere basıyorum karanlığı. Off bir görsen nasıl korkuyorlar. Kalbi ağzına geliyor vallahi. Amaç bilinç sıçraması yaşatmak değil elbette ama işte ben de bir yerlerin birilerinin intikamını alıyorum belki de. Gelip burada dengeleniyorlar işte öyle böyle. Kapıları kapatmadım yıllardır kimselere. Arada canım sıkılırsa dozunu artırırım eğlencenin. O zaman herkes yanaşmaz zaten. Az giren çıkan olur. Tenhada kendini bulmak mı zor, kalabalıkta mı? Orasını ben bilmem artık. Mimar, mühendis ya da duvar ustası olsun. Belki arkeolog. Beni derinden sarsacak bir bakış bir dokunuş bende de tahayyül edilmez izler yaratır. Ben de canlıyım. Benim de bir sesim soluğum canım var. İçeri gireni hoş tutan, boş salan, karıştırıp yuvarlayan yahut haddini bildirip de kendine getiren bir mevcudiyetim. Bir sebebim. Bir dansım bu evrende. 

Avizelerime tutunup sallanması serbest. Yüksek elektrik çarpana kadar. Düşmesi kalkması serbest. Kirlenmesi paklanması. Kaybolup da bulunması. E daha ne yapsaydım canım. Bir odam var. Kayıp ruhlar sever orayı. Girdin mi ne alanı bellidir ne yönü. Neresi tavan neresi cam neresi yer aklın karışır. Duvar yok. Her yer minder yatak. At kendini sağdan sola soldan sağa. Tüm yönleri tüm algılarını yıkar yok eder. Aptal eder adamı. Ama bakarsın ki kanamamış bir yerin. Nere gitsen ev bark yuva. Çarpsan acımıyor, düşsen acımıyor, yanlış yola mı girdin fark etmiyor. Kucaklanıyorsun bir şekil. Ohh ne ala memleket hissi. Pamuk gibi hissetsin istediğime ironimi böyle sunuyorum ben. Ürküncün içindeki şefkati, suçun içindeki merhameti görsün fark etsin istiyorum. Sallanan yuva mı olur, kabaran hınç, yanan odun. Yanıp sönen karanlık ve “dahasında nasıl güvende hissedilir”in ilginç bir yansıması belki. 

Sonra bir başka odamda tarihteki ünlülerin kostümleri asılı. Ama öyle kıyafet filan değil. Giydiğinde gerçekten ruhen ona büründüğün ve bir anlığına Napolyon, Da Vinci, yahut Hitler olabileceğin kolektif insanlık mirası. Görkemi büyüsü ya da zulmü içerisinde bütün insanlığın atası. Burada zıtlar karışık; iyiler, kötüler, doğrular, yanlışlar belirsiz demiştim sana. Seyre dalmış âlemi yaradan. Raksını izlemekte gölge ile nurun. 

Biliyorum. Girişte birbirini özgür bırakıp, bakalım nerede yeniden karşılaşırız diyen çifti merak ediyorsun. Henüz bulmadılar birbirlerini, henüz de aramıyorlar, keşfetmenin büyüsü sarmış. Meraktı, adrenalindi dolanıyorlar du’ bakalım. Eksiklik muhtaçlıktan mı, yoksa ılık esintili bir aşktan mı bulacaklar köşe başında birbirlerini kim bilir. Yoksa muzip bir tesadüfle çekimleri mi birleştirecek yeniden ben de merak ediyorum. Her kavuşma romantik midir? Romantizmin sonu yatak odasında mı biter. Bir uzun masam var mumlarla bezeli onun dibinde mi biterler yoksa tavan arasının gizeminde birbirlerine göğe bakarak masal mı anlatırlar, ruhları karar versin. 

Willy Wonka‘nın cam asansörüne benzeyen camdan bir oda var. Şeffaf ve cam evet ama dışarıdan hiçbir şey görünmüyor. Camın şeffaflığı içerisinde mahrem duygusu ile görülmemenin güvenini aynı anda yaşatabiliyor. Üstelik cam görüntüsünde dokusu da keskin değil. Bambaşka bir materyal. Tüm duyuları alt üst edecek cinsten. Şaşırtmacalı esneklik. Veyahut kalbi kırık bir estetik. Dokununca içine geçiyor elin. Ama yaslansan düşmüyorsun. Ahh tabii kolay mı ne emek bunlar, kaç zaman. “Hep bir arada”nın zamansız varoluşunda. Zamana sırtımı dayayıp kayıp ruhlara da ev sahipliği yapmışım. 

Müzikli bir odam var. Kişiye göre çalıyor. Ruh haline göre. Sen kendi ruh halini dinliyorsun. Bakalım ne kadar seversin katlanırsın ben bilmem. Sürekli hoppidi zıppidi olan mı ararsın. Gürültüsünden uyuyamayan mı, sürekli ninni modunda olan mı yahut acıklı ağrılı bağıran mı? Özün sesini bir kuple açsan. Onun melodisine yükseltsen kendini belki tüm oyunlardan çıkacaksın da işte. Yükseklik ve hafiflik meselesi bunlar. Ben karışmam orasına. Piyanoya dönüşen bir bass ya da sisli puslu enteresan ezgiler arasında kendini arayan nice ruh. Her tarzın her müziğin şefkatle sarmalandığı ve her şeyin insana dair olağan durağan korkusuz ve sahici olabildiği ender mekânlardan benimkisi. Derinde bir öz, derinde bir hakikat ve derinde hiç kimse olmayan ve her şey olabilenin korkusuzluk maskesi. Maskesizin maske takmış yansıması. 

Uzattı başını o yandan. Özlemiş belli. Nasıl da bakıyor kadına imansız. Gözü dönmüş bir açlık ile alıp öpüp okşamak ve yastık yapmak isteyen geceye, ikisi arasında daha neler. Sebebini bulmuş gibi bakıyor. Kaldırsam ne kadar taşırım, taşısam alıp nereye götürürümün ikileminde. Bedeni ağır ama varoluşu hafiftir kızın. Teslimiyeti çözmüş ve güven ile imtihanını çoktan yenmiş bir alımlı ruh. Cinsiyet ötesi bir güzellik. Bir pırıltı. Çıktı arkasından, tuttu belinden kavradı adam. Kız derhal bıraktı kendini, yaslandı ev sahipliği yapan güzel omuzlara. Bir anlık bir bakış. Muzip ve kararsız. Adam diyor ki ben buldum! Dalmışsın oyun odasına. İlk ben buldum! Hadi bakalım. O zaman benim dediğim olacak. Benim istediğimi yapalım. Hadi en tepeye, en üste tırmanalım. Tepede ne var? Nasıl bir atmosferi var binanın? Canlı, yaşayan ama ölülere hizmet veren perili varoluşun. Çarpan kapılar yanan sönen tüten bacalar, kararlı kararsız ışıklar. Suretler, sesler, nefesler. Hangisi canlı, hangisi oyun ve hangisi gerçek karanlık dedirten çok sayıda duygu karmaşası yaratan onca oda. Gezdim gördüm diyor. Özledim diyor. Sensiz oyun da yarım eksik sahipsiz diyor. Kız ise tebessüm. Yoo komple tebessüm işte. Bütün bedeni tebessüm. Onlara bi’ güzellik mi yapsam? Tepemde bir havuz var. Gökyüzü ile birleşik. Suyu renk değiştirir. Mor olur çokça. Mor suda yıkandın mı? Bilemezsin ki. 

Eli belinde tırmanmanın keyfi. Adım atmıyormuş da süzülüyor hissi. Aynı yapı, birine cesaret, birine korku, birine tebessüm ve birine romantizm sunabiliyor. İçim titredi bak. Sarsıldım derinden. Kolonlarım canlandı. Çatım çıtırdadı. Yürüyüşünde eda var kızın. İşvenin naza bulanmamış sarhoş eden bir tadı. Bir cazibe, bir düşün büyümüş de canlanmış hali suratında ve dahi suretinde de. Sarmaş dolaşın sarmaşıklığında teke dönüşmüş bir kavuşmayı mor sulara salmak da benim marifetim olsun ve oldu. 

Bütüne hizmetin kaç türlü yolu var? Kaçı bu derece renkli. Mor suya lacivert şimşek desenli gökyüzü. Karanlığın kasvet haricinde nelere bürünebildiğinin canlı şahidi. Karanlığın kusurları kapatabilen, sesi kısabilen, varoluşu loş bir huşu ile sarabilen dingin kolları ruhlara bekçilik ediyor. Bir sanal gerçeklik hissi. Derinden dönüşmenin bilmecesi ile suya karışan iki siluet. Umduğunu bulmanın, ummadığına yakın olmanın, sürprizli düşlere tam da teslim olmanın ilginç yuvasında mutluluğun tariflerine mazhar olmak. Yaşam senin sandığından daha da cesur ve cüretkârdır bebeğim. Ve kaç kat daha açılacak, kaç kat daha yükselecek aslaaa bilemezsin. 

Şimdilik kapatıyorum kapılarımı. İçeridekiler kendi huzuruna uyansın. Dışarıdakiler az ötede sırasını bekleyedursun. Benim de yenilenip tazelenmeye ihtiyacım var. Gönlümde barındırdığım onca tırı vırıyı bir arıtayım bakalım. Bi hazmedip anlayayım ki yeni maceralar sunayım. Hadi bakalım gecenin koynu iyidir. Karanlığın bağrından sesleniyorum. Koyu bir sisin yurdundan. Dinlenme zamanı. Kaybolup yok olup yeniden dirilme vaktidir. Size de kendi karanlıklarınızda hayırlı titremeler diliyorum. Gün ışığına erebilmek için bir miktar karanlığa hükmetmek gerek. 

Yabanıl insan doğasının bir kutlaması: Yabanıl Anne

0

Yabanıl insan doğasının bir kutlaması olan Yabanıl Anne Yeni İnsan Yayınevi edebiyat serisinden okurları ile buluşuyor. Otobiyografik özellikler taşıyan roman, özgür bir ruh olan Carrie’nin anne olduktan sonra toplumun “annelik öğretileri” ile yaşadığı çatışmayı ve bu çatışmadan benliğini kaybetmeden çıkışını anlatıyor. 

Romanın başkarakteri olan Carrie, doğaya sonsuz bir sadakatle bağlı. Ağaçların serinliğini, denizin hırçınlığını; dağların başı yüksek duruşunu seviyor. Yeni maceralara atılmak, bedeninin ve kalbinin ritmini dinlemek onu doğanın amansız çağrısına kulak vermekten alıkoyamıyor. Bu sebeple kimi zaman motoruna atlıyor ve dağlara yolculuk ediyor kimi zaman tepelere koşarak tırmanıp bir ağaca yaslanarak doğayı dinliyor. Tüm bunları yaparken yalnız olmak gibi bir kaygısı yok çünkü onu çok seven yol arkadaşı her zaman yanı başında oluyor. Yalnız başına yaptığı seyahatlerde ise onu anlayışla karşılayarak özel yaşamına yer açıyor. Bir çocukları olacağını öğrendiklerinde ise içlerinde barındırdıkları sevgi büyüyor, bir kişiye daha yer açılıyor: Jake için… 

Tüm bu huzurun ortasında Carrie’yi yeni bir macera bekliyor: Anne olmak! Aslında onun zorlandığı şey karnında taşıdığı cana vereceği sevgi ya da onu yetiştirmek değil. Toplumun dayattığı annelik klişeleri. Bir anne tek başına seyahat edebilir mi? Hem de çocuğunu babasına emanet ederek… Bir anne sırt çantasını alıp dağlara tırmanabilir mi? Ya İtalya gezisi? 

Bu kitap bizlere yabanıl bir annenin bu sorular ekseninde nasıl savrulduğunun öyküsünü sunuyor. Annelik klişelerine boyun eğmeyen, ezber bozan; özgür ruhlu bir anne çıkarıyor karşımıza. Hem özgür bir birey hem iyi bir ebeveyn olmanın mümkün olduğunu gösteriyor. 

Kimi zaman güldüren, kimi zaman duygulandıran Yabanıl Anne, “ben” olmaya çalışman herkesi önüne yeni rotalar çizerek özgürleştirecek güce sahip. 

Carrie Visintainer

Carrie Visintainer bağımsız bir yazar. Aynı zamanda, insanlara “vahşi” benliklerini özgür bırakmaları ve kucaklamaları konusunda güç veren Free Your Wild’ın kurucusu. Visintainer’in moleküler biyoloji ve genetik alanında Minnesota Üniversitesi’nden Master derecesi var. Bu kitap, yazarın ilk kitabı.

Seçil Karagülle: 

Seçil Karagülle, lisans eğitimini Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliğinde tamamladıktan sonra bilişim sektöründe farklı görevler üstlendi. Kariyerine bilişim ve dijital tasarım alanlarında proje yöneticisi olarak devam etmektedir.

Profesyonel hayatının yanı sıra, kısa filmler için alt yazı hazırlayarak başladığı çeviri hayatına, İngilizceden makale ve kitap çevirileri yaparak devam etmektedir.

Yabanıl Anne
Carrie Visintainer
Türkçesi: Seçil Karagülle
Yeni İnsan Yayınevi Edebiyat Serisi

“Karanlık kutunun doğu serüveni” desteğinizi bekliyor

Prodüksiyonunu Kinema Film’in, senaristliğini ve yönetmenliğini Nihan Belgin’in üstlendiği “Karanlık Kutunun Doğu Serüveni” adlı dokü-dramanın önümüzdeki aylarda çekimlerine başlanması planlanıyor.

Ön hazırlık çalışmaları yaklaşık 2 yıldır devam eden proje, dünyada çekilen ilk fotoğrafın izini sürerek fotoğrafın icadı ve günümüzdeki fotoğraf çılgınlığını farklı perspektiflerden anlatacak sinematografik bir anlatı olacak.  

Dünyada çekilen ilk fotoğraf

Tarihteki ilk fotoğrafın çekilme anı gibi sahnelerle tarihi atmosferi yeniden canlandıracak belgesel filmde ayrıca İstanbul ve Doğu’ya dair onlarca arşiv fotoğrafı yer alacak. Filmin dış ses anlatımı ise Türkiye’nin en özel seslerinden aktör Metin Belgin yapacak.

Galata Kulesi
Pera

Proje ekibi, Fongogo’da oluşturduğu kampanya sayfasıyla da izleyicilerini projenin bir parçası olmaya davet ediyor. Bütçesinin bir kısmını kitlesel fonlama yöntemiyle elde etmeyi planlayan proje, verilen destekler karşılığında destekçilerine çeşitli ödüller de sunuyor. Bağımsız sinemanın yanında olan sanatseverlerin desteğiyle hayat bulacak projenin kampanya sayfası 60 gün boyunca desteklere açık olacak. 

Projeyle ilgili tüm detayların yer aldığı Fongogo kampanya sayfasına bu linkten ulaşabilirsiniz: https://fongogo.com/Project/karanlik-kutunun-dogu-seruveni

KÜNYE

Senarist-Yönetmen: Nihan Belgin

Yapımcı: Umut Beşkırma

Görüntü Yönetmeni: Hakan Körezli

Dış Ses: Metin Belgin

www.kinemafilm.com.tr

Thomas Tryon’un ilk kitabı, korku edebiyatının büyük romanlarından biri: Öteki

Kara Çınar dizisi Yankı Enki editörlüğünde seçilmiş karanlık kitapları okuyucuyla buluşturmaya devam ediyor. Dizinin son kitabı, Thomas Tryon’un ilk eseri Öteki. Gamze Bulut’un çevirisini ve Dan Chaon’un sonsözünü okuyoruz. Başından sonuna kadar okuyucunun zihninde bir yolculuk, çıkışa ulaşmak için bütün yolların ve ihtimallerin tek tek denendiği bir dolambaç gibi.

13 yaşındaki ikiz kardeşler Niles ve Holland birbirlerinden çok farklı iki çocuk, Nials kibar ve sevimli, Holland ise soğuk ve kötücül. Babalarının ölümüyle evin düzeni ve ev sakinlerinin dengesi sarsılmış, anneleri ise artık odasından bile çıkamayacak kadar etkilenmiş. Henüz babalarını kaybetmenin şokunu atlatamamışken, Holland’ın kan donduran “yaramazlıkları” artıyor ve Niles da bunlarla baş etmekte gittikçe zorlanmaya başlıyor. Buraya kadar kitabın okuyucu üzerinde bıraktığı ilk izlenimin, korku unsurları beklentisi olduğunu söylemeliyim. Zaten paramparça olmuş bir aile, gerçekten olmasa bile ölü aile üyelerinin hayaletlerinin zihinlerine musallat olması ve Holland’ın yaşattıkları ile her an temponun yükseleceğini, nasıl bir korku eserinin içerisine çekileceğimi merakla beklemekteydim. Doğrudan bir korku yaşanmasa da, hem ailenin kayıplarının ve talihsizliklerinin yarattığı huzursuzluk hem de Holland’ın çocuksu ama tüyler ürperten fesatlıkları okuyucuyu yeterli miktarda rahatsız ediyordu.

Holland daha 13 yaşında bir çocuk olsa da, okuyucuyu ilk olarak, hala tartışılmaya devam eden, şu kalp kırıcı ikilemin karşısına çıkarıyor: insanlar karakterinde bu kadar hastalıklı bir kötülükle mi doğar, yoksa bu çocuk ailecek yaşadıkları talihsizliklerden kaynaklanan çocuksu sinirini ve inkârını bu şekilde aile üyelerine acı çektirerek mi dışa vuruyor? Holland’ın yaşattıkları öyle bir seviyeye geliyor ki, bu ikilem yerini söz konusu kötücüllüğün doğaüstü olup olmadığı sorusuna bırakıyor. Birkaç tatsızlık sonra kafamız yeterince karışmış ve kendimizi kurguya kaptırmışken, hassas ve merhametli okuyucular olarak hemen, ya Holland doğaüstü bir kötülüğün etkisinde hareket ediyor ya da bu doğaüstü kötülük Holland şeklini alarak kendisini gösteriyor diyoruz.

GECEYİ YAŞA! sloganının önerdiği üzere, Kara Çınar dizisinden çıkan bütün kitapları gece (Klasik Korku Öyküleri hariç; onu gündüzleri güneş parlıyorken, tek başıma değilken, okuduklarımın gece rüyama girmesine henüz saatler varken) okudum. Öteki’yi okurken aklıma gelenler ya da sezdirilenler; ikizlerin ürperticiliği, psikopat katil, hastalıklı bir kötülük, hezeyanın ürünü cinayetler, geride kalanlara musallat olan hayaletler ya da doğaüstü varlıklar tarafından ele geçirilmiş insanlar Chaon’un da sonsözde dediği gibi zihnimizden kayıp gidiyor. İşte bu belli belirsiz noktada içim ürperdi ve bu ürperti sabah oluncaya dek geçmedi. Soğuktan mı titredim yoksa okuduklarımdan mı etkilendim bilmiyorum. Çünkü bütün bu olası korku unsurları zihnimizden kayıp gidince, kişinin kendi karanlığının ne kadar derinleşebileceği düşüncesi ile kalıyoruz. Bazen kişinin karanlığı, olası karanlıkların en korkuncu olabilir diye içimden geçerken bir battaniye daha alıyorum üstüme, ne olur ne olmaz.

Çınar Yayınları’na, Yankı Enki’ye, Gamze Bulut’a teşekkürler! Herkese iyi okumalar!

Paskalya Bayramından Geçerken. Happy Easter?

Paskalya Bayramı, İsa Mesih’in çarmıhta fizik bedenini bıraktıktan üç gün sonra dirilmesini kutlar.

Mart Ayı, dirilişlerin başlangıcıdır. Tabii, dirilmek için önce ölmek gerekir. Balık burcunda öldüysek, bir sonraki burçta dirilebiliriz. Gördüğüm kadarıyla, çok az kişi öldü. Birçoğu yaralı kurtuldu. O yüzden dirilişi göremedik?

Aziz Pavlus, “Ben her gün ölürüm” derken acaba ne söylüyordu? Konu oldukça derin, çünkü astrolojik bir etkiye de dayanıyor. Balık/Başak çizgisinden, Koç/Terazi işin içine giriyor. Her şeyi astrolojiye bağlayan bir modum var bu aralar onu bırakıyorum izninizle. (Her ne kadar kök yukarıda olsa da, biraz dallara bakalım. Dallar daha renkli ve çeşitli.)

Eostre, Bahar Ekinoksunda kutlanan Germen tanrıçasıdır. Eski Cermen takviminde, Nisan ayına denk gelen bu olay “Ōstarmānod” – veya Paskalya ayı olarak adlandırılıyordu. Kutlama olarak Paskalya, Hristiyanlıktan öncedir ve ilk zamanlarda Bahar başlangıcı, ekinoks kutlamalarının adıydı.

Biraz içinde bulunduğumuz durumları konuşalım. Doğa, bu dirilişe cevap veriyor. En basiti çiçekler açıyor, toprak ısınıyor ve yerin altında olan yerin üstüne çıkıyor. Biz ne kadar apartmanlarda, sitelerde yaşasak da bu enerjiye ahenkli hale gelebiliriz, eğer dirilmek istiyorsak. Eğer dirilmek istemiyorsak, devam. Kristalize olmuş kabuller ve inanışlar ile yaşayan ölü olarak zamanın ipliği izin verdikçe devam edelim.

Yolu arayan kişi, iğne deliğine bile bakar ve hayatı gözler. Bu yazı da hayatı gözlemeye çalışanlara bir fikir vermek için yazıldı. Hareket etmeye, daha başka bir şeyi denemeye, ahenkten olmaya, mutlu olmaya, huzurlu ve dengede olmaya uğraşıyoruz. Sahip olduğumuz materyal konfor bizi rahatlatmıyor değil mi? Daha çok maddeye bağımlı oluyoruz çünkü o madde aracılığıyla haz ya da konfor elde ediyorsun. Eğer bu gözlemi daha önce yaptıysanız, o zaman ne demek istediğimi bilirsiniz.

Çok fena bir döngüdür ve sizi sürekli aşağıya çeker. Aşağıya çekmek ne demek? Deneyimleri sürekli maddesel şeylerle yapmak demek. Buna alkol/yemek/kitap/çay/kahve/cinsellik ne derseniz ekleyebilirsiniz. Dolayısıyla tatmin olmak isteyen doğanızın uyarıları tekrar yükseldiğinde ne yapacaksınız? Sarılacaksınız maddeye, tamam geçti, sakin ol, al bak burada istediğin. Aferin, oğluşuma, prensesime. Ağzına bir parça tatlı ver, sussun.

Dört yasası çalışır. Bir vakit sonra tekrar eder, tekrar eder, tekrar eder … Ancak sen sadece buraya onun istediklerini vermeye gelmedin. Ne yapacaksın? İlk olarak elimizde fiziksel yoga var, yapalım. Bir şeyler izleyelim, kitap okuyalım, V-Blood olalım. İşin ucundan tutuyoruz, bir şeyler yapıyoruz gibi gözüküp geçiştiriyoruz. Sorunlar hala orada. Sorunu çözmek ya da dağa tırmanmak istemiyoruz?

Namaste, dostlar.

Birilerinin istediği kesin? Şimdi çok istemekte de bir sorun var. Neden çok istiyorsun, acelen mi var? Hemen öleyim de bitsin mi diyorsun? Şu alt Siddhi’leri açayım da keyfim yerine mi gelsin diyorsun? Ya da bir rüya görsem, bana tapınağın adını söyleseler, oraya gitsem de sakinleşsem mi diyorsunuz? Çoğunluğu dışsal tekrarlara ve geleneğe dönmüş aydınlanmayı tapınaklarda mı arıyoruz? Güzel bir soru.

Arama şampiyonlarından biri olarak diyebilirim ki, arayın. Eninde sonunda bulacaksınız. Bulamadığım şeyler var, halen bunların yayınlarını yapıyorum, acelem yok. O yayının ekosu gelecektir. Ses bilgi taşır, ışık bilgi taşır. Dalgalar çarpıp geldiğinde umarım onları algılayacak sistemlerim gelişmiş olur. Malum, hergün onlarca dalga geliyor hangisini anlıyoruz?

Yumurtadan çıkmak için belirli bir sıcaklık ve zaman gerekir. Ateş şu anda mevcut, zaman sizin ellerinizde. Yumurtadan çıkın dostlar, çıktıktan sonra neden çıktım şimdi derseniz beni bulabilirsiniz.

Ne adam ne hayvan; kim bunlar?

İnsanların doğayı, erkeklerin de  kadınları sürekli baskı altında tutmak istediği bir dünyada yaşıyoruz. Matruşka misali birbirinin içine geçmiş olan böyle bir durum için hangisi daha kötüdür sorusunun yanıtı nedir sizce? Sorunun içinde “böyle bir durum için” nitelemesini açmak gerekiyor belki de ilkin. Aslında gayet net; doğa, hayvanlar ve kadınlar katlediliyor. Dolayısıyla sorunun cevabı “hepsi de” oluyor ve  birbirinden daha dehşet verici ve kötünün de kötüsü halleriyle karşımıza dikiliyor. Geldiğimiz noktada üzerinde durmamız gereken, altını çizmemiz gereken, olup bitenler karşısında içinden cımbızla çekmemiz gereken çok nokta var. Doğaya; suya, havaya, ağaçlara ve hayvanlara; insanlara, özellikle kadınlara ve çocuklara neler yapıyoruz? Neyiz biz? İnsan görünümünde aslında ehlileştirilmemiş ve bilinenin tam aksine asla evcil olamayan hayvanlar mıyız? Üstelik kendi kusurlarını görmeksizin hayvanları evcilleştirmeye çalışan hayvanlar olabilir miyiz, kendi kusurlarını kapatmaya çalışmanın en legal yolu olarak!!! Neyiz biz? Ya da herkesi böyle bir sorunun içene katmaksızın; ne adam ne hayvan, çoğunluğu elinde bulunduranlar; kim bunlar?

Carol J. Adams’ın Ne Adam Ne Hayvan kitabı kapağından, içeriğine, odağa aldığı konudan; Feminizm ve Hayvanların Savunulması alt başlığına, içinde yaşadığımız yerküreyi nasıl bir hale getirdiğimizin aynadaki yansıması gibi. Yine Ayrıntı Yayınları tarafından yayımlanan Etin Cinsel Politikası’nı da unutmamamız ve her iki kitabı birlikte ele almamız gerekir. Birikim Dergisi aracılığı ile hayvan hakları savunucusu olan, aynı zamanda feminist aktivist olan Carol J. Adams makalelerini, söyleşilerini okumaktaydık evet, fakat işte nihayet kendisi dünya literatürüne giren kitaplarıyla da kitaplıklarımıza girmiş durumda. Dünya Carol J. Adams’ı 90’lı yılların başından beri özellikle kadınların ve insan dışı varlıkların (özellikle hayvanların) aşağılanmaları, aile içi şiddet ve cinsel istismar konuları ile ilgili söylediği sözler, makaleleri ve nihayet bu konularla ilgili yazdığı kitaplarla tanımakta. Yani tamamı insan eliyle, aklıyla gerçekleşen fakat açığa çıkmasının veya konuşulmasının asla  istenmediği (veya istendiği; avlanan insanların avladıkları hayvanın başında poz vermeleri, etle yapılan şovlar, işlediği kadın cinayetinden hiçbir şekilde suçluluk duymamak) dehşet verici kötülüklerin neden kaynaklandığı, daha da önemlisi tüm insani doğrular karşısında nasıl yapılmaya devam ettiği üzerine yazılmış detaylı metinler ile karşı karşıyayız.  

Kitap kapağından itibaren; -ince, dişi insan vücudunda bir inek kafası (Denise Webb, “Eating Well” The New York Times-1991)- rahatsız edici detaylar okuyacağımızın delaleti olarak bizlere gözünü dikip bakmakta. Hayvanların dört ayaklı olmalarının aksine iki ayağının üzerinde bizlere bakan, inek kafası yerleştirilmiş bu dişi insan vücudu bizleri vejetaryen yapabilir mi? Daha da önemlisi neden dişi beden? Kitabın adı Ne Adam Ne Hayvan değil mi? Başlıyoruz efendim. Buyurun.

Doğa, Hayvan ve insanın Erk Kibri

Biz insanlar, insan olmayan canlıları nasıl temsil ediyoruz? Bu soruya vereceğimiz yanıtlar bizleri (insanları) temsil eden, düşüncelerimizi ve yaşayışımızı temsil eden cevaplar olmaktan ziyade dünyayı ne hale getirdiğimizin de yanıtı olarak karşımızda belirmekte. Umurumuzda mı? Yani dünyayı ne hale getirdiğimiz! Yerküredeki yaşamın, hayatın akışının insan eliyle ataerkil kodlar üzerine kurgulandığı, sistem çarklarının değiştirilemez şekilde bu sistem üzerinden işletildiği düzende  doğa, hayvanlar, tüm diğer canlılar ne haldeler ve onlara neler yapıyoruz soruları cevabını çok iyi bildiğimiz meseleler bütünü aslında.  

Carol J. Adams, Ne Adam Ne Hayvan kitabını yazma sürecini anlatmaya başlıyor ilkin. 1970’li yılların başlarında feminizm ve vejetaryenlik üzerine düşünüp, vejetaryen olmaya karar verirken konular üzerindeki ataerkil ahlak değerleri ve et tüketimi arasında bağlantılar olduğunu fark eder ve on beş yıllık süreç sonrasında ilk olarak Etin Cinsel Politikası, ardından da Ne Adam Ne Hayvan kitapları gelir. Aslında süreç “yok olan anneler”; dişi hayvanlar (doğum yapan hayvanların sütünün kesilme sürecinde süt üretimine nasıl devam edildiği)  ve kadınların hamilelik süreçleri (acı veren, talepkar, karmaşık ve kutsallaştırılarak sömürülen) etrafında gelişen olaylar sonucunda cereyan etmeye başlar. Carol J. Adams yaşamı niteler gibi gözüken fakat aslında “yok eden” hayvan ve insan açısından yok olunan annelik ve yaşam konularından start alarak kürtaj, hayvanları yemek, beyaz ayrıcalığı (ırkçılık) ekofeminizm konuları üzerine derinlemesine düşünüp, araştırmalar yapıp, yazmaya başlar.

Ne Adam Ne Hayvan, üç ana bölümden oluşmakta. İlk bölüm başlığı Kibirli Gözün İncelenmesi; hayvanları yemek, hayvan deneyleri, kürtaj ve hayvan hakları, siyasetin nasıl işlediği. İkinci bölüm başlığı Feminist Kuramın Dönüştürülmesi; ekofeminizm, feminist hayvan trafiği, striptiz yapan bir şempanze. Üçüncü bölüm başlığı Sefaletten Zarafete; barışı eve getirmek, zarafetten beslenmek, hayvansal teoloji.  Bölüm başlıklarına baktığımızda çığırından çıkan bir düzen anlatılmak yerine (bunu zaten düzen sağlayıcılar olarak çok iyi biliyoruz) derinde olup biteni anlamaya ve aktarmaya çalışan, bunu yaparken sırtını pozitif bilimlere yaslayan ve çözümlere işaret eden konu odakları görüyoruz.

Carol J. Adams bölüm başlıklarını da göz önünde bulundurarak konu ile ilgili şu kapsayıcı tespitte bulunur: “Bir noktada insanlar kendilerini hayvan olarak görmeyi bıraktı. Bu da tartışmanın ataerkil bir çerçeveye oturtulması sonucunda gerçekleşti. İlerici feminist tepki, bu tarz gerici ikilikleri ortaya kaldırmaya yöneliktir.”

Feminist vejetaryenliğin özellikle son yirmi yılda (Son otuz yıl hatta) geçirdiği evrim ataerkil düzene rağmen mücadelesine devam ediyor.  Hem yakın hem de yerleşik şiddet çeşitleriyle hayvan, doğa, insan –fakat en çok da kadın, dişi beden- üzerinden yüzleşiyoruz. Erk kibri ise yüzleşmeler ötesi biçimiyle hegemonyasını kurmuş durumda. Cinsel şiddetin, ırkçı şiddetin, ve hayvanlara karşı şiddetin görünürde farklı şiddet çeşitlerini içerse de bağlantılarının erk içi şiddete dayanıyor olmasına özellikle dikkatimiz çekilmekte. Bu bağlamda da  Carol J. Adams, Ne Adam Ne Hayvan’da özellikle insanlar tarafından tüketilen hayvanların sömürülmesini yorumlamak amacıyla ırkçı karşıtı feminist bir analiz oluşturmaya çalıştığı Etin Cinsel Politikası’nın öne sürdüğü bakış açısındaki radikal değişimi ortaya  koyuyor.

(Ölü) Hayvan, “Et” Yiyiciler Mi, Vejetaryenler Mi?

“Hayvanları yemek dendiği zaman insandan ziyade insan olmayan hayvanları yemekten bahsediyoruz. (Ölü) hayvanları yemekle ilgili ise neredeyse hiç konuşmuyoruz. “Et” yemekten bahsediyoruz. “Et” yemekten bahsetmeye başladığımız zaman da bireysel karar olarak hareket eden kültürel üretim alanına girmiş oluyoruz. Sorun da burada işte. Çünkü “et” yiyicilerin vejetaryenlerde “dırdırcı ahlaki tavır” olarak gördüğü şey aslına “et” yiyicilerin de hayvanların cesetlerinin yendiği bir kültürel yapıya maruz bırakmak için verdiği karşılığı yansıtıyor. Başka bir filozofsa sert bir yanıtla karşılık veriyor: “Batı ülkelerinde neredeyse herkesin, etin tadına alışkın oldukları için mevcut durumu korumaktan yana olduğu şüphe götürmez… Bu alışkanlık kendi kendini destekleyen iddialar seli oluşturuyor.” Vejetaryenlerin sesi yargılayıcı mı yoksa “et” yiyici dinleyiciler mi savunmacı?”

Ne Adam Ne Hayvan “et” yiyiciler ve vejetaryenler karşılaştırması olarak okunmamalı elbet. Feminist – vejetaryen eleştirel teoriler bu tür bir karşılaştırmadan çok daha fazlası. Artık dünya bilinci bu noktada çünkü. Asıl önemli olan tüm bunları bilerek ve her şey ayan beyanken ne yapıyor oluşumuz? Genlerimizden gelen, dna’mıza işleyen beslenme alışkanlıklarımızın  nasıl değiştiği? Ya da gerçekten değiştirebildik mi?  Bu kuramları, değişim biçimlerini ve sürdürülebilirliği en iyi ortaya koyan ve sürdürebilenler kadınlar arasından çıkıyor çünkü, dişi beden (İster hayan olsun, ister insan) üzerinden sömürülen yaşamın, sürdürülebilirliği dişi bedenler ve akıl ile gelecek yüzyılları şekillendirecek.

Ne Adam Ne Hayvan ve Etin Cinsel Politikası Ayrıntı Yayınları İnceleme Dizisi kitaplarından. Kitapların çevirilerine imza atan, Ne Adam Ne Hayvan’ın çevirmeni Sevda Deniz Karali ve Etin Cinsel Politikası’nın çevirmeni E.M Boyacıoğlu’na özenli çevirileri için teşekkür etmek isterim.

Her iki kitap da kitaplığınızda bulunmalı. Okuyunuz lütfen.  

Bazı kentler, fotoğraf, kadınlar ve yolculuk

2013 yılında fotoğrafa olan tutkum beni uzun bir yolculuğa sürekledi. Güney Kurtalan Ekspresi’yle Diyarbakır’a gittim. Kıştı ve sırt çantamın içinde bilgisayarımı bile taşıyordum. Önce Ankara’da arkadaşlarımla Babel’de buluştum sonra reklama girecek birkaç görüşme yaptım. Dostlarda kaldığım gecenin sabahında trene son dakika yetiştim. İlk öğrendiğim trende yemekli vagon olmadığı oldu. Küçük istasyonların satıcıları ve demli bir çaya duyulan özlemle kitap okuyor, izliyor ve bazı kısa notlar alarak yolculuğumun tadını çıkarıyordum.

İzlenimler

Kararlıydım, Diyarbakır’a saf gözlerle bakacaktım. İzlenimlerimden ilki tel örgüler oldu. Gittiğim hiçbir kentte gözüme bu kadar tel örgü çarpmamıştı. Diyarbakır’da trenimiz durduğunda gideceğim yere nasıl gideceğime dair hiçbir fikrim olmayarak trenden indim. Yeni atama sanılmış olmalıyım ki ilgili birisi beni kalacağım yere bıraktı. Daha sonra kendi kendime şöyle düşündüğüm oldu. “Bu cesareti nereden bulmuştum?”

Çantamı bırakıp, fotoğraf çekmeye çıktım. Eski kentin surları, kurşun geçirmez camlarla hissettiğim korku, halkın sahiplenici tutumu, “şuralarda dolaşma, makinene dikkat et,” lafları, hanlar, On Gözlü Köprü, Ofis sokakları, merkez, yüzler, sesler, renkler, yediğim içtiğim bana kalsın; insana ilham veren bir kentmiş Diyarbakır.

Rotam uzundu, lakin bir yerden sonra devam etmek için içimde bir arzu duymadığımdan dönmeye karar verdim. Bana bu kararı verdiren Diyarbakır’dan sonra gittiğim Mardin oldu.

Kozmopolit Matruşka bebeği Diyarbakır’ın hemen yanı başında

Masal kenti gibi büyülü Mardin’i görmek, isteyen herkese nasip olur niyetindeyim. Umarım ben de şu salgın günleri bitince ara sıra giderim. Bazı şeyleri maalesef erteliyoruz. Ben de Mardin’den sonra gitmek istediğim Urfa ve Maraş’ı henüz göremedim. Oysa çoktan görmüş olabilirdim. Elimizde olmayan nedenler bizi kendi turizmimizden bile uzaklaştırıyor. O tren yolculuğuna çıkmasaydım, Diyarbakır ve Mardin hâlâ görmek istediğim ama henüz göremediğim yerler arasında yer alıyor olacaktı. Ne olduğunu tam olarak tanımlayamasam da içimde bir şeylerin eksik kalmış olacağını hissediyorum. Bunun nedenini bilemiyorum. Belki de o yolculuğa çıkmak benim için bir eşiğin geçilmesiydi.

İnsan bir masal kentinde hem geçmiş hem de şimdinin büyüsüyle sarılınca doğal olarak kentte dair pek çok şey düşünüyor. Mezopotamya Ovası bir deniz misali Mardin’in kıyısında duruyor. Bense denizi özlediğimi hissediyorum. Sabah ışığının bana sunduğu lüksle objektifimin arkasından bakarken dönüş biletimi almaya karar veriyorum. Tek seferde iki kent görmek şimdilik bana yeter fikrinde olmalıyım. İlhamımı evime gittiğimde kağıda dökmek isteğimden geri dönme kararını almış da olabilirim. Aslında dönüş nedenim o kadar önemli değil çünkü ne olursa olsun iki kentin sundukları bir yolculuk için fazlasıyla besleyici türden.

Hafızanın Notları Arasında

Uzun upuzun bir yolculuğun ardından eve dönüyorum. Günler sonra bir arkadaşımla buluştuğumda arkadaşımın bana

“Aynı dönem fotoğraf için yolculuğa çıkmış iki kadından birisi döndü.” diyor. Bu söylediğine doğal olarak şaşırıyorum.

Şaşkın bakışlarıma cevap olarak;

 “Neyse ki sağ dönen sensin,” diyerek gönlümü almaya çalışıyor. Sağ dönen olmak mutluluk verici olsa da haberlerde geçtiği şekliyle

“Türkiye’yi gezmek üzere İstanbul’a gelen fotoğrafçılık meraklısı iki çocuk annesi Sarai Sierra”yı kaybediyoruz. Pippa Bacca’dan sonra bir yabancı kadın daha kurban olmuş oluyor. Pek infial yaratmadan geçiştirilen kadın cinayetlerinden biri daha istatistiklerde yerini alırken, bu haberden günümüze yaşamdan koparılan kadınlar yüreğimizde birer rakamdan çok öte bir anlam ifade ediyor. Etmeli de zaten. İşte tüm bu bildiklerimiz bir kere daha gösteriyor ki; kentlerin, sokakların, dağların, kırların, denizlerin, yaşamın içinde olmamız gerekiyor. Çünkü hürlüğün şarkısı karanlığın vahşetinden daha görünür olduğunda elbette içimiz de daha rahat ediyor / edecek.

Bir şairimizin de dediği gibi;

“Ama sokaklar şöyleymiş
Ağaçlar böyleymiş
Ama sizin adınız ne
Benim dengemi bozmayınız.”

Cemiyet mikrobu da bozmasın dengemizi ki, insanları ve insanlığı özlediğimiz bu günlerden çıkıp, “herkesin gönül rahatlığıyla yaşadığı günlere evrilebilelim.”

Sağlıcakla ve selametle kalmanız dileklerimle.