Ana Sayfa Blog Sayfa 363

Kasko şirketleri “haksız kazanç” iddiasıyla engelli bireylerin parasının “üstüne yatıyor”

4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 7’nci maddesinin (2) numaralı bendine göre, engelli vatandaşları için, belirli şartlarla getirilmiş özel tüketim vergisi (ÖTV) ödemeksizin taşıt aracı alma hakkı mevcut. Ancak bu hakkın kullanımıyla ilgili pek çok problem yaşanmış bunların bir kısmı yasal olarak, bir kısmı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) inisiyatifi ile çözülebilmiştir.

Ancak engellilere yaşatılan sorunlar bitmek bilmiyor. Özellikle aracıyla kaza yapan engellilere kasko firmaları tarafından hiçbir yasal dayanağı olmayan problemler çıkarılıyor.

1. Taşıt aşımında engellilere tanınan ÖTV istisnası

ÖTV Kanunu’nun 7’nci maddesinin 2 numaralı bendi ile Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi mallardan;

a) Motor silindir hacmi 1.600 cm³’ü aşmayan binek otomobilleri ile esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar, motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşmayan eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar ile motosikletlerin, engellilik oranları % 90 veya daha fazla olan malûl ve engelliler tarafından,

b) Yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin % 50’sinin altında olanlar ile sürücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olanların (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar, bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilenler, sürücü dâhil 8 kişiye kadar oturma yeri olan binek otomobilleri, yarış arabaları, arazi taşıtları hariç), araçları bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmalarını gerektirecek nitelikte olduğunu ilgili mevzuat çerçevesinde alınan engelli sağlık kurulu raporuyla teşvik eden ve engellilik derecesi % 90 veya daha fazla olup tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından,

c) Motor silindir hacmi 1.600 cm³’ü aşmayan binek otomobilleri ile esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar, motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşmayan eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar ile motosikletlerin, bizzat kullanma amacıyla sakatlığına uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından,

d) Yukarıda yazılı araçların malûl ve engelliler tarafından ilk iktisabından sonra deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hâle gelmesi nedeniyle hurdaya çıkarılmasında, bu alt bentler kapsamındaki araçları hurdaya çıkaran malûl ve engelliler tarafından,

5 yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı ÖTV’den istisna tutulmuştur.

Görüldüğü gibi; bu araçların ilk iktisabından sonra deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hale gelmesi nedeniyle hurdaya çıkarılması durumunda 5 yıllık sürenin dolması beklenmeksizin tekrar araç alınabilmektedir.

2. Beş yıllık süre beklenmeksizin tekrar ÖTV’siz araç alınabilecek haller

Yasa’nın ilk halinde 5 yıllık süre içerisinde hiçbir koşul altında ikinci defa bir aracın ÖTV ödenmeksizin alınmasına izin verilmemekteyken; deprem, kaza, sel gibi doğal afetler nedeniyle aracı kullanılamaz hale gelen engellilerin mağduriyetlerinin giderilmesi için önce 5766 sayılı Yasa’nın 19’uncu maddesinin “c” bendi ile daha sonra da 6518 sayılı Yasa’nın 56’ncı maddesiyle 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 7’nci maddesi değiştirilmiş ve malûl ve engelliler tarafından ÖTV ödenmeksizin satın alınan taşıtların, ilk iktisabından sonra deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hâle gelmesi nedeniyle hurdaya çıkarılması halinde, araçları hurdaya çıkaran malûl ve engelliler tarafından 5 yıllık süre dolmadan tekrar ÖTV ödenmeksizin araç alınabileceği hükme bağlanmıştır.

Ancak burada dikkat çekici husus hurdaya çıkarma nedenlerinin madde metninde tadadi olarak sayılmış olmasıdır. Buna göre aracın deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hale gelmesi gerekmektedir. Örneğin hırsızlık sonucu aracın çalınması ya da halk hareketleri sırasında yakılma dışındaki diğer eylemlerle kullanılamaz hale gelmesi durumlarında bu hükmün uygulanması mümkün bulunmamaktadır. Buna mukabil örneğin aracın üzerine elektrik direğinin devrilmesi vb. sonucunda aracın hurdaya çıkartılmasının gerektiği durumlarda 5 yıllık süre beklenilmeksizin ÖTV ödenmeden yeni araç satın alınmasının mümkün olduğu düşünülmektedir. Zira madde metninde “trafik kazası” ibaresi değil, “kaza” kelimesi kullanılmıştır. Yol kenarında dikili bulunan bir elektrik direğinin bir taşıt aracının üzerine “kasten” düşürülmediği durumlarda, “kazaen” düşmeden bahsedileceği için istisnanın uygulanması gerekir.

3. Kaza durumunda yapılması gerekenler

Engelli tarafından ÖTV ödenmeksizin alınan bir aracın deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hale gelmesi durumunda, 5 yıllık süre dolmadan tekrar ÖTV ödenmeksizin araç satın alınabilmesi için aracın kullanılamaz hale gelmesi tek başına yeterli olmayıp, aracın mutlaka hurdaya çıkarılması, yani trafik kaydından düşülmesi gerekmektedir. Hurdaya çıkartılan aracın kasko sigortasının olup olmamasının madde hükmünden faydalanabilmek bakımından hiçbir önemi bulunmamaktadır.

Araçların ne şekilde hurdaya çıkarılacağı, Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 39’uncu maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; ekonomik ömrünü doldurma, eskime, yıpranma, kaza, yanma, tahrip edilme ve benzeri nedenlerle kullanılamaz duruma gelen araçlar; sahiplerinin, kanuni temsilcilerinin, vekillerinin veya tüzel kişiliklerce yetkilendirilen kişilerin dilekçesi üzerine, muayeneye tabi tutulmadan;

ilgili vergi dairesinden alınmış motorlu taşıtlar vergisi, gecikme faizi, gecikme zammı, vergi cezası, trafik idari para cezası ile 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 30’uncu maddesine göre verilen idari para cezaları ile geçiş ücreti borcu bulunmadığına dair ilişik kesme belgesinin veya hurdaya ayrılmasında sakınca bulunmadığına dair belgenin ibrazı ve kayıtlarında haciz, rehin, tedbir gibi kısıtlayıcı şerhler bulunmaması halinde, müracaat tarihi itibariyle herhangi bir trafik tescil şube veya bürosunda hurdaya çıkarılır. Hurdaya çıkarılacak araçtan dolayı yukarıda sayılan hususlarla ilgili borcu bulunmadığının Gelir İdaresi Başkanlığından elektronik sistemle tespit edilebilmesi halinde, belge ibrazı zorunluluğu aranmaz.

Araca ait tescil belgesine “hurdaya çıkarılmıştır” şerhi konularak sahiplerine geri verilir, motorlu araç trafik belgesi ile tescil plakaları geri alınarak iptal edilir. “Hurdaya çıkarılmıştır” şerhi konularak sahiplerine verilen araç tescil belgeleri, araçların hurda olarak satışlarında sahiplik belgesi olarak kullanılır.

4. Hurdaya çıkarma sırasında engellilerin karşılaştığı engeller

Kaza yapması nedeniyle aracı kullanılamaz hale gelen engelliler, araçlarının hurdaya çıkarılması söz konusu olduğunda kasko firmaları tarafından mağdur edilmektedir.

Yaptığı kaza sebebiyle aracı hurdaya ayrılan engelliye araç bedelini ödemesi gereken kasko firmaları, ÖTV hariç bedeli ödemeye çalışmaktadırlar. Bu uygulama tamamıyla hukuksuz olduğu gibi aynı zamanda, müşterinin aldatılarak dolandırılması nedeniyle suçtur.

Aracın ÖTV ödenerek veya ödenmeyerek alınmış olmasının kasko firmasını ilgilendiren hiçbir yönü yoktur. Engelli kişi, aracına kasko sigortası yaptırmak istediğinde kasko firması aracın (ÖTV dâhil) toplam bedeli üzerinden prim tahsil etmektedir. Hurdaya ayrılan araç için kasko firmasının ödemesi gereken tutar, aracın kasko değerinin tamamıdır. Zira ÖTV esasen aracın piyasa değerinin bir parçasıdır. “ÖTV ödenmediği” gerekçesiyle ÖTV hariç tutarın ödenmesi durumunda, devlet engelliyi değil, kasko firmasını sübvanse ediyor anlamına gelir ki, yasa koyucunun böyle bir amacı hiçbir şekilde yoktur.

Konuyu bir örnekle açıklayalım. Engelli kişi ÖTV dâhil bedeli 58.000.-TL olan aracı 18.000.-TL ÖTV ödemeksizin 40.000.-TL’ye almış olsun. Bu kişi kasko firmasına gittiğinde, kasko firması 40.000.-TL üzerinden değil, 58.000.-TL üzerinden kasko primi hesaplayacaktır. Bunu yaparken, kişinin kazasızlık durumu, yaşı, cinsiyeti, şoför sayısı vb. değişkenlerin kasko fiyatını etkileyeceği aşikârdır ancak tüm bu hesaplamalar aracın ÖTV dâhil bedeli üzerinden yapılacaktır. Kasko firması çeşitli risk unsurlarını hesaplayarak 58.000.-TL’yi sigorta etmektedir. Risk gerçekleştiğinde ödemesi gereken tutar da budur.

Örneği basitleştirmek için aracın trafiğe çıktığı gün kaza yapıp hurdaya ayrıldığını varsayalım. Bu durumda normalde 58.000.-TL ödeme yapması gereken kasko firmasının, aracın ÖTV’siz alındığı gerekçesiyle 40.000.-TL ödeme yapması durumunda kasko firması durup dururken 18.000.-TL’lik bir kazanç sağlamaktadır. Kasko firması bu kazancı ne karşılığı elde etmektedir?

Yasa koyucunun amacı toplumda pek çok olumsuzlukla ve zorlukla mücadele etmek durumunda olan engelliye destek olmak ve ona bir refah payı aktarmaktır. ÖTV istisnasının amacı budur. Engelli kişinin aracı kaskolatması zorunlu değildir. Bu nedenle kanun koyucu, kaza, deprem gibi nedenlerle aracı kullanılamaz hale gelen engelliyi mağdur etmemek için 5 yıllık bekleme süresi dolmaksızın tekrar ÖTV’siz araç alma hakkı getirmiştir. Bunu yaparken, aracın hurda satış bedelinin ÖTV indiriminden indirilmesi gibi bir uygulamaya da gitmemiş ve engellinin bundan kaynaklı refah artışına sahip olmasını engellememiştir. Söz gelimi, örneğimizdeki araç kaskosuz olsa ve engelli kişi aracın hurdasını 4.000.-TL’ye satsa, yeni araç alınırken bu 4.000.-TL hesaba katılmayacaktır. Eğer kanun koyucunun “engelli kişiye hiçbir şekilde refah artışı sağlanmasın” şeklinde bir görüşü olsaydı yeni alınacak araç için yararlanılacak ÖTV istisnasından bu 4.000.-TL’yı düşmesi gerekirdi. Oysa böyle bir durum öngörülmemiştir.

Kaza yapan engelliye devletin çok görmediği parayı, bazı kasko firmaları çok görmekte ve ceplerine indirmeye çalışmaktadırlar. Dahası bazı kasko firmaları, yukarıdaki örnekte belirtilen “18.000.-TL’lik fazla kazanç size neden sağlanmış olsun?” sorusuna cevap veremeyince, “bu bedeli vergi dairesine yatıracakları” şeklinde gerçeğe aykırı beyanda bulunarak engellinin zor durumundan faydalanmaya çalışmakta, engellinin ısrar etmesi durumunda bu defa pazarlık yaparak, refah payının bir kısmına el koymaya çalışmaktadırlar. Bu açıkça suçtur, zira engelli kişi kaza riski nedeniyle cebinden para ödeyerek aracını kaskolatmaktadır. Risk gerçekleştiğinde de üzerinden kasko primi ödediği tutarı almak en doğal hakkıdır.

5. Sebepsiz zenginleşme iddiasının tutarsızlığı

Kasko firmaları, bu durumdaki engellilere ÖTV’yi ödememe gerekçesini sebepsiz zenginleşme kavramına dayandırmaya çalışmaktadırlar. Onlara göre; “aracı alırken ÖTV ödemeyen engelliye, kaza yapılması durumunda ÖTV’li bedel ödenirse engelli sebepsiz zenginleşmiş olmaktadır.”

Sebepsiz zenginleşme; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 77’nci maddesinde “Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur” şeklinde tanımlanmıştır.

Görüldüğü üzere, sebepsiz zenginleşmenin varlığı için “haklı bir sebebin bulunmaması” şartı vardır. 5 yıl içinde aracını elden çıkarması durumunda başlangıçta ödemediği ÖTV’yi Maliye Hazinesi’ne yatırmak zorunda olan engelliye, bu süre içerisinde yaptığı kaza nedeniyle aracını elden çıkarmak zorunda kalması halinde ÖTV ödememe hakkı “yasa” ile verilmiş bir haktır. Yasa ile verilen bir hakkın, “haklı sebep sayılmaması” mümkün değildir.

Kaldı ki, bu ilişkide başkası aleyhine zenginleşen engellinin karşısındaki “başkası”, devlettir, kasko şirketi değildir. Nitekim engelliye sebepsiz zenginleşir gerekçesiyle ödeme yapmayan kasko firması, engelliye ödemediği ÖTV’yi gidip Maliye Hazinesi’ne yatırmamaktadır. Kasko firması, kerameti kendinden menkul bir şekilde devlet ile engelli arasındaki ilişkiye müdahil olmakta ve bu ilişkiden kendi lehine maddi menfaat elde etmeye çalışmaktadır. Konuyu bir örnekle basitleştirsek; Engin (engelli), Davut’a (devlet) 10.-TL borçludur. Kaya (kasko şirketi) Engin’e 15.-TL borçludur. Davut, bir sebeple Engin’den olan alacağından vazgeçtiğinde; Kaya, Engin’e “benim sana 15.-TL borcum vardı ama senin de Davut’a 10.-TL borcun vardı. Davut bu parayı senden almaktan vazgeçtiği için sen 10.-TL kazandın, bu nedenle ben sana olan 15.-TL borcum yerine 5.-TL ödeyeceğim” demektedir. Böylece Davut, zor durumda kalan arkadaşı Engin’e iyilik yaptığını zannederken, vazgeçtiği alacağına, konuyla hiçbir ilgisi olmayan Kaya el koymaktadır.

Durumun absürtlüğü ortadadır. Davut, Engin lehine alacaktan vazgeçerken, asıl kazanan Kaya olmaktadır. Hem de durup dururken ve hiçbir haklı gerekçesi yokken. Üstelik Engin’i mesnetsiz bir şekilde sebepsiz zenginleşmekle suçlarken, düpedüz kendisi sebepsiz zenginleşmektedir.

Yukarıda, olayda hukuken kesinlikle bir sebepsiz zenginleşmeden bahsedilemeyeceğini açıkladık. Bunun ötesinde çoğu kez, “fiilen” de hiçbir şekilde sebepsiz zenginleşme olmamaktadır.

Sigorta işleminde temel amaç; sigortalının kaza öncesi ve kaza sonrası durumunun aynı olmasının sağlanmasıdır.

Kaza yapan engellilere, esasen araç değerinin bir parçası olan ÖTV bedeli ödenmediğinde, ödenen para ile engelli kişi ne aynı aracı piyasadan alabilmekte, ne de ÖTV ödemeyeceği halde aynı aracın sıfırını yerine koyabilmektedir. Zira aracın ilk satın alma tarihi ile kaza tarihi arasında en azından birkaç yıl geçmiş olmakta ve araç zamlandığı için ÖTV hariç bedeli bile, kasko firmasının ödediği tutarı aşmış olmaktadır.

Şöyle ki; örneğin piyasa rayici 83.000.-TL olan 2012 model aracın hurdaya çıkarılması ve kasko firmasında söz gelimi ÖTV’ye isabet eden araç değeri düşülerek 60.000.-TL ödeme yapılması durumunda, engelli kişi;

2012 model aynı aracı piyasadan almak istediğinde 83.000.-TL ödemesi gerekmekte
ÖTV ödemeden sıfır almak istediğinde, (aracın zamlanmış olması nedeniyle) örneğin 75.000.-TL ödemesi gerekmektedir.

Oysa engelliye ödenen para 60.000.-TL’dir. Aracı sıfır almak istese 15.000.-TL, ikinci el almak istese 23.000.-TL açığı vardır, zarardadır. Yaya kalmıştır.

Sebepsiz zenginleşme bunun neresindedir?

6. Sonuç

Engelli hakları dünyanın önemli gündem maddelerinden biri olarak özellikle gelişmiş ülkelerde sıkça tartışma konusu yapılmaktadır. Tüm medeni ülkeler bir yandan ülkelerini engellilerin de yaşamlarını kendi başlarına kolaylıkla yürütmelerine olanak sağlayacak şekilde dizayn ederken, bir yandan da engellilere çalışma hayatları ve özel hayatlarında önemli avantajlar sağlamaktadır. Ülkemizde de; engellilere iş yaşamında sağlanan avantajlar ve vergisel avantajlar konusunda, mevcut olan tüm eksiklik ve aksaklıklara rağmen, küçümsenemeyecek mesafeler alınmıştır. Sağlanan vergisel avantajların uygulanmasında ortaya çıkan sorunlarla ilgili olarak Devletin göstermiş olduğu yapıcı yaklaşım sevindiricidir.

ÖTV istisnasından faydalanarak taşıt alan özürlülerin taşıtlarının 5 yıllık süre dolmadan deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hale gelerek hurdaya çıkarılması durumunda 5 yıllık süre koşulu dikkate alınmaksızın ÖTV ödenmeden tekrar taşıt alabilmelerine imkân verilmiştir.

Ancak engellilere taşıt alımında sağlanan ÖTV istisnasından kaynaklı ekonomik değere, kaza yapılması durumunda kasko firmalarınca el konulmaya çalışılmaktadır. Aracı ÖTV dâhil bedel üzerinden sigortalayan kasko firmaları, risk gerçekleşip ödeme yapma aşamasına gelindiğinde, engelli kişiye ÖTV hariç bedel üzerinden ödeme yaparak ÖTV kadar bir kazancı kendilerine geçirmeye çalışmaktadırlar.

Müşteri ile kasko firması arasındaki ilişki ticari bir ilişkidir ve ticaret hukukunun kurallarına tâbidir. ÖTV, araç değerinin ayrılamaz bir parçasıdır. Kasko firmaları, sigorta ettikleri aracın toplam bedeli üzerinden prim tahsil etmektedirler. Risk gerçekleştiğinde de, riske konu değerin tamamını ödemek zorundadırlar.

Kasko firmalarının, zaten çok zor şartlar altında yaşam mücadelesi veren engellilere devlet tarafından verilen hakkı gasp etmeleri, yine devlet tarafından engellenmek durumundadır. Çünkü “sigorta şirketi-sigortalı” ilişkisinde sigortalılar zayıf kalmakta ve bu zayıflıktan güçlüler istifade ederek hak etmedikleri bir değere el koymaktadırlar. Bu, alenen suçtur ve müdahale edilmesi gerekir.

Tüylü mamutların yeniden doğuşu yakın zamanda gerçekleşebilir

1

Diriliş kavramının gerçekleştiğini görmeyi hayal eden herkes için bekleyiş sona eriyor, tüylü mamutların yeniden diriliş olasılığı, artık gerçekleşmeye bir adım daha yakın.

Tüylü mamutlar tekrar hayata döndürülerek, gerçek hayatta varolan Sibirya’da bir tür doğal yaşam alanı olan Jurassic Park’a yerleştirilebilirler. Dünyanın seçkin isimlerinden oluşan bir grup bilim insanı ve bilim uzmanı, tüylü mamutların komple gen haritasını çıkartıp listelemişler; bu zor işi büyük bir başarıyla yürütmüşlerdir.

Eylemin kendisi; sadece hipotezden ibaret olan diriliş olgusunun yakın tarihte genetik kod kullanılarak muhtemel gerçekliğe dönüşmesine vesile olan dev bir sıçrayış niteliğindedir.  Kuzey Sibirya’da Pleistocene Park olarak adlandırılan 16km²lik izole bölge, tüylü mamutların hayata dönmesi ihtimali göz önünde bulundurularak, onların yeni evleri olarak tasarlanmaktadır.

Uzmanlar, Güncel Biyoloji dergisinde de yer alan ve ilk etapta bilim insanlarının zor, tehditkâr ve soğuk ortamlarda bile yaşayabilen süper bir fil yaratmak suretiyle başlayacakları diriliş yolculuğundaki bu çalışmanın çok faydalı olacağı görüşündeler.

Şikago Üniversitesi’nde Evrimsel Genetik alanında uzman olan Vince Lynch’e göre bu çalışma, tüylü mamutların genetiğini baştan sona yeniden biçimlendiren bir başlangıç/önsöz niteliğindedir.
Araştırma ekibinin bir parçası olan Lynch’in iddiasına göre; gelecekte mamutların başarılı bir biçimde yeniden yaşama döndürülmeleri için belki de bir Asya filine tarih öncesi dönemde kutup ikliminde hayatta kalmayı beceren mamutların gen seti verilerek başlanmalıdır.

Yakut bölgesindeki uzmanlardan oluşan bir grup tarafından sene başında yürütülen bir başka çalışmada araştırmacılar, mamut kalıntılarından seçme bir DNA seti/özü bulunmasını ümit etmekteydiler. Bu DNA’lar; sonradan klonlama çalışmalarında kullanılacaktı.

Kalıntılar iki yıl önce, Saka Cumhuriyeti’nin mükemmel düzeyde korunmuş kalıcı buzul tabakasında keşfeldilmişti. Kalıntıların otuz bin yıldır donmuş bir vaziyette beklemiş olduğuna inanılmaktaydı.

Önceki zamanlarda yapılan Mamut klonlama projeleri, başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Ancak Stokholm’daki İsveç Doğal Tarih Müzesi’nin yürüttüğü tüylü canavarların dirilişleri ile ilgili son çalışmadan sonra umutlar tekrardan arttı. Uluslararası uzmanlardan oluşan bir ekip, devam eden çalışmasında; iki adet tüylü mamuttan ve üç adet Asya filinden DNA listesi oluşturmayı başardı.

Sıradan insanlar, her iki türün de benzer özelliklere sahip oldukları görüşünü savunmaktadırlar. Ancak uzmanlar, filler ve mamutların genetik yapıları arasında 1,4 milyon farklı DNA kodu bulmuşlardır. Bu da uzmanları, dev canlıların soğukta hayatta kalabilmelerini sağlayan temel özelliklerine götürmüştür.

Çalışmalar esnasında toplanan bilgiler, proteinlerin ve düzinelerce farklı genin saç ve cilt gelişiminden metabolizmaya, yağ depolanmasından ısı duyarlılığına biyolojinin bir sürü farklı yönünü açıklama konusunda oldukça kritik bir öneme sahip olduklarını ve ‘kutup bölgelerindeki aşırı soğuklarda yaşayabilmek’ konusuyla yakından ilgili olduklarını ortaya çıkarmışlardır.

Kaynak: Outdoor Revival

2016’dan iz bırakacak yerli müzik albümleri

1

2016 yılı Türkiye için belki de her açıdan berbat bir yıl oldu. Darbe, terör, kazalar, ölümler, baskılar, gözaltılar, tutuklamalar, kadına yönelik şiddet, hayvanlara şiddet. Daha birçok iç karartıcı şey. Ama müzikal üretim bu karanlık ortama rağmen durmadı, 2016’dan da geleceğe kalacak kalitede yerli müzik albümleri çıktı, iz bıraktı.

Bazılarının albüm kritiklerine Gaia’da da yer verdiğimiz bu albümleri, gelin yılın sonunda tekrar hatırlayalım.

Redd – Mükemmel Boşluk

Sözler, müzikal kalite, albümün kendi içinde bütünlüğü, vokaller, enstrümanlara hâkimiyet. Bu ve daha birçok kriter açısından değerlendirirsek, Redd hem kendi kariyerinin hem de yılın en iyi yerli müzik albümünün altına imzasını attı.

Yılın albümünü hâlâ dinlemediyseniz geç kalmayın: Redd – Mükemmel Boşluk

Ercüment Gül – Olmayan Filmin Müzikleri

Türkiye cazına yeni bir soluk getirdi bu albüm. Ercüment Gül, caz, rock ve funk’ı harmanladığı ikinci albümüyle yıllarca dinlenecek ve hatırlanacak bir caz albümünü cazseverlere sundu.

In Hoodies – A Lunar Manoeuvre

Türkiye’den dünya çapında, dünya listelerinde ve festivallerinde de ses getirecek, İngilizce bir müzik albümü çıkar mı? Bu soru hep sorulagelmiştir. Bu soruya en güzel cevabı bu yıl Murat Kılıkçıer sahne adıyla In Hoodies verdi.

Zeynep Bakşi Karatağ – Mozaik

Kalan Müzik, bu yıl da Türkiye müzik dünyasının önemli bir figürü oldu, her zamanki gibi. Bize albümünü sunduğu isimlerden biri de Zeynep Bakşi Karatağ idi. Bu sayede dupduru bir sesin standart üstü yorumlarına tanık olduk, ruhumuzu ve zihinlerimizi bir  nebze tedavi ettik.

Gözlerinizi kapatın ve kendinizi bu albümün akışına bırakın: Mozaik

Yok Öyle Kararlı Şeyler – Beklenen

Yılın sonuna giderayak iki sürpriz albüm geldi, Türkiye rock sahnesinin iki yeni nesil üyesinden. Bunlardan biri Yok Öyle Kararlı Şeyler’dendi.

Yok Öyle Kararlı Şeyler: Var böyle güzel albümler

Adamlar – Rüyalarda Buruşmuşuz

İkincisi ise Adamlar’dan geldi. İlk albümünün kalite çizgisini düşürmeyen grubun albümü 2017’de dinlenilmeye ve klasikleşecek şarkılar çıkarmaya devam edecek.

Yok Öyle Kararlı Şeyler: Var böyle güzel albümler

Kalben – Kalben

Yılın en ses getiren birkaç albümünden biri belki de en ses getireni hiç kuşkusuz Kalben’in albümü idi. Sosyal medyadan zaten büyük bir kitleye halihazırda ulaşmış olan Kalben, ilk albümle çok daha büyük bir kitleye de ulaşabildi. Şimdi de Deniz Tekin’den 2017 benzer şekilde bir albüm ve çıkış bekleniyor.

Güney Marlen – Şişelere Mektuplar

Eski Bando’dan tanıdığımız Güney Marlen 2016’da ilk solo albümünü çıkardı. Özellikle Eski Bando’dan da aşina olduğumuz usta söz yazarlığını solo albümüne de taşıdı.

Türkiye’de müziğe iki yeni soluk: Güney Marlen ve Gökçe Kılınçer

Jakuzi – Fantezi Müzik

Kutay Soyocak ve Taner Yücel’in ortak projesi Jakuzi’nin Domuz Records’tan çıkan ilk albümü, 2016’nın bağımsız müzik albümleri arasında en fazla dikkat çeken işi oldu diyebiliriz. Türkiye’de eşine rastlanmayan new wave sound’uyla ve vokal tarzıyla; kısa ama vurucu bir albüm.

Kamera ile aşkın haritasını çizen sanatçı: Natalia Mindru

1

Fotoğraf sanatçısı Natalia Mindru, Romanya’nın başkenti Bükreş’te yaşıyor. “Urban Love” adını verdiği projeyle eşsiz bir işe imza atan Mindru, çiftlerin renkli hayatlarına tanıklık edip her bir anı fotoğraflıyor.

Mindru, insanların fotoğraflarını çekerken amaçladığı tek şeyin, insanların çılgın bir biçimde kalabalık olan hayatlarının içinden güzel aşk hikayeleri çıkarmak. Öte yandan fotoğrafı çekilen çiftlerin büyük çoğunluğunun daha evvel hiçbir profesyonel fotoğraf tecrübesi yok. Mindru en çok da insanları huzur ve güven içerisinde hissettirebilmek için çaba sarf etmiş. Her çiftin fotoğraflanması yaklaşık iki saatini almış.

Yatağın üzerinde iç çamaşırlarıyla zıplayan ya da birbirlerine sımsıkı sarılıp öpüşen çiftlerin fotoğraflarını çeken Mindru, “Fotoğrafladığım tüm çiftlerin, yaşam tarzları, yaşları ve durumları ne olursa olsun sahip oldukları ortak şeyler vardı. Onlar naziklerdi, eğlenceliler ve de duygusallardı. Ve bazen de dağınıklardı. Onlar birbirlerine baktıklarında ben onların nabız seslerini duyabildim.” diyerek bu sıradışı macerasını anlatıyor. 

Bu fotoğraf deneyimi, çiftlerin ilişkilerinde bile değişikliğe sebep olmuş. Mindru bu değişikliğe sebep olan fotoğraflarla beraber çiftler arasındaki sınırların aşılarak, çiftlerin birbirlerini başka bir perspektiften görebildiklerini ifade ediyor.

Bu projeye dair akla ilk gelen eleştiri olan, çiftlerin ne kadar samimi ve doğal olabileceği konusuna Mindru bir özeleştiri getirerek, bunun imkansız olduğunu şu sözlerle kabul ediyor: “Fotoğraf çekimlerinde bir paparazzi gibi üzerine tırmanabileceğim bir ağaç yoktu. Ben oradaydım. Görünmez değilim. Bazen çok yakındım, daima onlarla beraberdim.”

Önümüzdeki yıl için Mindru, Almanya, Portekiz, İspanya, ABD ve Hindistan’a giderek projesine devam etmeyi planlıyor.

“Belki de kültürel farklılıklar bulmak ya da insanların birbirlerine duydukları aşkın ve sevginin, yerin bir önemi olmaksızın aynı olduğunu kanıtlamak için bu seyahatler gereklidir. Bu proje, aşkın, farklı ülkelerden insanların paylaştığı gerçek hayat hikayelerinin oluşturduğu ve de diğer tüm insanlığın da, aşka dair sahip oldukları inancı artıracak bir harita olacak” diyen sanatçı, projesine katılmak isteyen herkesin kendisiyle irtibata geçmelerini istiyor.


Mindru’nun daha fazla çalışmasına göz atmak için web sitesini ziyaret edebilirsiniz. 

Kaynak: Independent

Göçmen seks işçileri haklarını arıyor: “Bizi kriminalize etmeyin, koruyun!”

Geçtiğimiz ay seks işçileri, AB yetkilileri ve pek çok kadın hakları örgütü, Brüksel’deki son ICRSE (International Committe for the Right of Sex Workers in Europa – Avrupa Uluslararası Seks İşçi Hakları Komitesi) seminerinde Avrupa’daki göçmen seks işçilerinin ihtiyaçları, endişeleri ve taleplerini bir ağızdan dile getirdi. Sürgüne karşı çıkarak, sağlık hizmeti ve yasal koruma sağlanmasını talep ettiler. İşçilere yönelik şiddeti ele aldılar.

İşçiler hakları için mücadele ediyor.

İrlanda’da artan seks işçiliğine karşı, ülkenin Adalet Bakanı Frances Fitzgerald İrlanda radyosuna verdiği demeçte, seks işçiliğinin suç sayılacağı bir yasayı gündeme getireceklerini söyledi.

ICRSE Koordinatörü Luca Stevenson, Fitzgerald’ın yaptığı açıklamaları bu seminerde değerlendirdi ve yasanın, kişileri, bedenlerini satmaya iten nedenleri göz ardı ettiğini söyledi. Stevenson, onların bu işi yapmamaları için onlara daha çok destek ve imkân sağlanması gerektiğini ifade etti. “İngiltere ve daha pek çok ülkede kemer sıkma politikaları birçok kadını fuhuşa itiyor ve duydukları şey, yaşamaları için ellerindeki tek yolun suç sayılması gerektiği.”

Avrupa’daki seks işçilerinin büyük bir çoğunluğu göçmen, mülteci veya sığınmacı. 30 ülke ve 85’den fazla organizasyonu kapsayan bir seks işçileri ağı olan ICRSE’nin gösterdiği rakamlara göre, Batı Avrupa’daki seks işçilerinin yüzde 65’ini göçmenler oluşturuyor.

İnsan Hakları savunucuları, sözü edilen yasanın yürürlüğe girmesi halinde, prosedürler sonuçlanmadığı için kayıtsız gözüken ve dolayısıyla resmi iş piyasasından mahrum olan göçmen seks işçilerinin büyük risk altında olacağı konusunda uyarıyor, AB temel haklarının da ihlal edildiğini vurguluyor.

Son yıllarındaki mülteci krizi, durumu daha da kötüleştirdi. Hükümetlerin çoğu sosyal önlemler yerine cezalandırıcı politikalar izliyor. Ermenistan, Rusya, Ukrayna gibi bazı ülkeler işçilere cezaları arttırırken, İsveç, Norveç gibi bazı Avrupa ülkeleri seks işçiliği yapanlara değil, seks için para verenlere ceza kesiyor. Ancak seks işçileri bunun işe yaramadığını hatta daha büyük bir taciz ve şiddete sebebiyet verdiğini ifade ediyor. Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü, Dünya Sağlık Örgütü, BM Kadın Birimi ve BM AIDS/HIV Programı gibi büyük insan hakları örgütleri de seks işçiliğinin suç kapsamından çıkarılmasını, onların marjinalleştirilmemesini ve onlara sosyal güvence sağlanmasını talep ediyor.

“Yasalar mağduriyetten başka işe yaramıyor”

Geçtiğimiz Nisan ayında İskandinavya’nın genelevleri illegal saymasının ardından, Fransa da para karşılığı seksi yasaklayan yeni bir yasa tasarısı tanıttı. Fransa hükümeti 20 bin ile 40 bin arasında değişen seks işçilerinin yüzde 90’ının Nijerya, Çin ve Romanya kaçakçılık ağının kurbanları olduğunu ifade ederek, bu yasanın insan kaçakçılığın önüne geçeceğini savunuyor. Ama örgütler, bu yasanın daha çok savunmasız ve sokak tabanlı işçilere zarar vereceği görüşünde.

Médecins du Monde Uluslararası Ağ yetkilisi ve Paris merkezli seks işçileri organizasyonu Lotus Bus’un kurucusu Nathalie Simonnot, Çinli seks işçilerini örnek gösteriyor. Pek çok, uzun soluklu, güvenilen müşterilerinin artık ceza korkusundan dolayı gelmediğini söylüyor. “Yeni yasa, kadınları, pezevenk ve genelev sahipleriyle çalışmaya ve dolayısıyla çalıştıklarının bir kısmını onlara vermeye zorluyor. Daha önceden böyle değildi. Çalıştıklarının yüzde 100’ü onlara kalırdı. Müşteri sayısındaki düşüş ve 3. şahıslara/ gruplara bağlılık onları daha uzun saatler tehlike altında çalışmaya itti.

Kaçakçılık karşıtı yasa zaten insan kaçakçılığı ile mücadelede etkili ve yeterli, sadece seks işçilerini hedef alan başka bir yasa çıkarmak, onları daha da mağdur etmekten başka bir işe yaramıyor.” 

Sırbistan’da ise müşteriler ceza alırken, işçilere verilen cezalar da arttı. Cezayı ödeyemeyen işçilere 60 güne varan hapis cezaları verilebiliyor. Avrupa’da bu konuda en liberal ülke Almanya. Orada da yeni “Fuhuş Yasası”yla seks işçileri, legal sayılmak için kayıt yaptırmak zorunda. Ancak kayıtlarla bir çeşit damgalanmış oluyorlar. Hollanda da ise keyfi yasa değişiklikleriyle, özellikle büyük şehirlerde, seks işçi hakları zedelenmeye devam ediyor.

Meksika’dan İspanya’ya göçmen olarak gelen Sabrina Sanchez, pek çok ev sahibinin evlerini kiraya vermeden önce iş sözlemesi talep ettiğini belirtiyor. “Eğer seks işçisiysen oturduğun ve çalıştığın yer ile bir sözleşme yapmak söz konusu olmuyor. Her an kapı dışarı konmayacağının bir garantisi yok ve piyasa değerlerinden çok daha fazla kira ödüyorsun.”

Uluslararası Af Örgütü Politika Danışmanı Catherine Murphy’ye göre de ülkelerin kaçakçılık ve seks işçiliği ile mücadelesi, kusurlu ve insan haklarına aykırı.

İngiltere merkezli bir kadın örgütünden Romanyalı bir seks işçisi Paulina Nicol konuşmasında, pek çok göçmen seks işçisinin çocuklarını, ailelerini ve bazen daha büyük toplulukları geçindirdiğini ve suçlu gösterilmek, sürgün edilmek tehditleriyle karşı karşıya olduklarını söyledi.

“Anlaşılmak ve kabul görmek istiyoruz”

Türkiye’deki seks işçi örgütü Kırmızı Şemsiye’den söz alan Kemal Ördek de anlaşılmak ve kabul görmek istediklerini ifade etti. Türkiye, 2,7 milyonu Suriyeli olmak üzere göçmen ve mülteci popülasyonu en büyük olan ve aynı şekilde insanları sürgüne de en çok gönderen ülkelerden. Ördek, Türkiye tarafından Türkmenistan’a sürgün edilen Türkmen seks işçilerinden “namus cinayeti” adı altında öldürülenleri de hatırlattı.

Kırmızı Şemsiye, Türkiye’deki kadın, erkek ve trans seks işçilerinin haklarını savunan bir sivil toplum kuruluşu. Geçtiğimiz aylarda da ülkemizdeki “Fuhuş Yasası”nın değiştirilmesine karşı çıkmış, TBMM’de temsil edilen siyasi partilerin grup başkan vekillerine sunulmak üzere bir imza metni hazırlamışlardı. Yeni yasayla, seks işçilerinin müşteri bulma sürecinde kullandıkları sosyal medya hesapları dahil her türlü araç suç unsuru sayılacak.

Kaynak: Equal Times, ICRSE, ICRSE 2, ICRSE 3, Kırmızı Şemsiye

 

D vitamini: Popülarite mi sağlık mı?

Bilimsel bir arama motoruna “D vitamini” yazıldığında binlerce sonuca ulaşılabilir. Eksikliği birçok hastalığın nedeni olarak gösteriliyor ancak bu göstergeler ne kadar doğru? Son yıllarda D vitamini takviyelerine olan ilgi neden bu denli arttı?

D vitamini nasıl bir vitamindir?

Vitaminlerin çoğu, dışarıdan özellikle bitkisel besinler yoluyla alınır. D vitamini gereksiniminin ise yüzde 90’ı güneş aracılığıyla ultraviyole ışınları yardımıyla deride sentezlenir. D vitamini konusunda besinlere gereksinim yoktur. Deride sentezlenen D vitamini karaciğer ve böbreklerde işlemlerden geçerek aktif hale gelir. Sentez edilen D vitamini yağ dokuda depolanır. Bu vitamin; bağışıklık sistemi, kalp damar sistemi, pıhtılaşma mekanizmalarında görev alır. Bağırsaklardan kalsiyum ve fosforun emilimi için gereklidir, bu bakımdan kemik sağlığı için önemli bir vitamindir.

Eksikliğinde ne olur?

Eksikliğinde bağırsaklardan kalsiyum ve fosfor emilimi aksar. Bunun sonucunda kemik hastalıkları ortaya çıkar. Kemik sağlığı açısından 25(OH)D’nin 12 ng/ml altındaki değerlerin eksiklik, 20 ng/dl’nin altındaki değerler yetersizlik, 20 ng/dl’nin üzerindekiler normal olarak belirtilmiştir. Kemik sağlığı açısından 25(OH)D’nin >16 ng/ml olmasının yeterli olduğu belirtilmiştir. (Global Consensus Recommendations on Prevention and Management of Nutritional Rickets, 2016)

Eksikliğinde kemik sağlığında bazı sıkıntılar görülür. D vitamininin 10 ng/dl’nin altında kemik sağlığı için tehlike sinyalleri çalmaya başlar. 5 ng/dl’nin altında olduğu durumlarda bağırsaklardan kalsiyum ve fosfor emilimi (daha çok kalsiyum) yüzde 10-15 oranına geriliyor. Özellikle tip 1 diyabet, romatoid artrit gibi hastalıkların nedenleri sıralanırken D vitamini eksikliği sıklıkla dile getirilmektedir. Ancak, ortaya konan veriler neden sonuç ilişkisi kurmak için yeterli değildir. (Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D, Institue of Medicine, 2010)

Sınır düzeyi nedir?

Kaynakları taradığımızda karşımıza 30 ng/dl’nin altında derhal takviye verilmesi gerektiğinin altı çiziliyor. Ancak, güvenilir kaynaklardan Institue of Medicine’a göre kemik sağlığı açısından D vitamini düzeyini 20 ng/dl civarında tutmak yeterlidir. Bunun için ilk 1 yaşta günde 400 ünite (3 damla), 1-71 yaş arasında 600 ünite, >71 yaşlarda 800 ünite D vitamini gereklidir (1).

Fazla D vitamini almanın bir anlamı var mıdır?

Son yıllarda çocuklarda ve yetişkinlerde D vitamini zehirlenmesine önceki yıllara göre daha sık rastlanıyor. Bununla beraber kalp damar hastalıklarından kansere diyabetten obeziteye kadar pek çok hastalık D vitamini eksikliği ile ilişkilendiriliyor. Bu da rutin kontrollerde gerekli gereksiz D vitamine bakılmasına neden oluyor. Ancak aşırı D vitamini alımlarında bağırsaklardan fazla kalsiyum çekilmesi görülüyor ve böbreklerde kalsiyum taşı oluşumu kolaylaşıyor. D vitamini yükselmesi iştahsızlık, halsizlik gibi şikâyetlerin yanısıra bağırsakların ve midenin bazı rahatsızlıklarına neden oluyor.

Sınır değerler nelerdir?

100 ng/dl üzeri hipervitaminoz, 150 ng/dl üzeri ise D vitamini zehirlenmesine neden olmaktadır (2).

Bebeklere ne kadar verilmelidir?

Yenidoğan bebeklerde 1 yaşına kadar günde 400 ünite (3 damla) D vitamini verilmelidir. (T.C. Sağlık Bakanlığı D vitamini Bilim Kurulu önerileri, 2005)

Çocuklarda kullanımı

Bir yaşından itibaren 600 ünite, 7 yaşından sonra günde 800 ünite D vitaminine ihtiyaç vardır. Bunu yeterli güneşlenerek karşılamak mümkündür. (T.C. Sağlık Bakanlığı D vitamini Bilim Kurulu önerileri, 2005)

Gebelikte kullanımı

Gebeliğin 3. ayından itibaren ve süt verme döneminde günde 1200 ünite verilmelidir.

Peki, rutin izlemde 25(OH)D bakılmasına gerek var mı?

Rutin izlemde 25(OH)D bakmaya gerek olmadığı belirtilmektedir. Sadece, eksiklik konusunda risk grubunda olanlarda 25(OH)D bakılmalıdır. Bu grup, kemik sağlığı bozuk olanlar, kemik kırıkları görülenler, kas ağrıları olanlar, böbrek hastalığı olanlardır. D vitamini ile ilgili karara varmadan önce Alkelen Fosfataz (ALP) ve Parathormon (PTH) değerlerine de bakılmalıdır.

Obezite ile ilişkisi

Obezlerde 25(OH)D düzeyi düşük bulunabilir; ancak D vitamini ihtiyaçları obez olmayanlardan farklı değildir (3). Bu nedenle obezlere yüksek D vitamini vermeye gerek yoktur.

Kemik sağlığı 

Institue of Medicine (IOM), D vitamini için Recommanded Dietary Allowance (RDA) belirlerken serum 25(OH)D değerinin iskelet sağlığı bakımından >20 ng/ml olmasını hedef olarak belirledi. Bunun için ilk 1 yaşta günde 400 IU, 1-71 yaş arasında 600, >71 yaşlarda 800 IU D vitamini gereklidir.

Karbonhidrat sayımı: Şeker hastası yerine diyabetli olmanın yoluTip 2 Diyabet ve D vitamini eksikliği ilişkisi

76,220 kişiden oluşan bir metaanaliz çalışmasında kan 25(OH)D vitamin düzeyleri ve tip 2 diyabet oluşum riski arasında kesin bir neden sonuç ilişkisi kurulamamıştır (4). Yine, 25(OH9D düzeyleri ve etkilerinin araştırıldığı başka bir çalışmada 12 hafta içinde takviye edilen D vitamininin açlık kan glikozu, insülin, insülin direnci üzerine bir etkisi olmadığı ortaya konmuştur.

Finlandiya’da tip 1 diyabet gelişimi ile ilgili yapılan bir çalışmada 25(OH)D düzeyleri ile tip 1 diyabetin oluşumunda etken olan otoimmünitenin bağı bulunamamıştır (5).

D vitamini kalsiyum emiliminde önemli bir vitamin türüdür. Peki kalsiyum hangi gıdalarda bulunuyor?

Recommended Dietary Allowance (RDA): Tavsiye edilen günlük besin alım miktarı: Hedef toplumun en az yüzde 97,5’uğunun ihtiyacını karşılayan miktardır.
Vücutta en fazla bulunan mineral olan kalsiyumdur. Kalsiyum başlıca koyu yeşil yapraklı sebzeler, kuru bakliyatlar, kuruyemişlerde bulunur.

Yetişkin bir insanın günlük kalsiyum ihtiyacı, 1000 mg civarındadır. 100 gram soya tohumunda 277 mg, 100 gram ketentohumunda 255 mg, 100 gram maydanozda 138 mg, 100 gram kurufasulyede 1000 mg kalsiyum bulunmaktadır. (United States Department of Agriculture)

Vitaminin alımı için öneriler

  • Hayatın ilk haftasından itibaren anne sütü alsın almasın tüm bebeklere en az bir yaşına kadar, tercihen 3 yaşına kadar 400 ünite/gün D vitamini (günde 3 damla D vitamini) verilmelidir.
  • Günde 10.00-15.00 saatleri arasında 15 dakika kadar güneşe çıkılmalıdır.
  • Güneşlenme sırasında eller ve yüz çıplak olmalıdır.
  • Güneşlenirken güneş kremi kullanılmamalıdır.
Son olarak…

Kanser, kardiyovasküler hastalıklar, diyabet, otoimmün hastalıklar gibi iskelet dışı sorunlar ile D vitamini düzeyi arasında ilişki kuran birçok araştırma bulunuyor ve bu çalışmalar bize neden sonuç bağlamında net bir veri sunmuyorlar.

Kaynaklar

  1. The 2011 Report on Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D from the Institute of Medicine: What Clinicians Need to Know, (96(1): 53–58, 2011)
  2. The Turkish Journal of Pediatrics, (54 93:98, 2012)
  3. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, (97: 1146 – 1152, 2012)
  4. Diabetes Care, (36:1422-1428, 2013)
  5. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, (101: 723-729, 2016)

Okuma önerileri:

Soğuk algınlığı, ateş ve gribe ilk çözüm evinizde ve ellerinizde

1

Havalar soğuyup bir de buna doğal dengedeki bozukluklar eklenince virüsler ve bakteriler bağışıklık sistemimizdeki boşluktan yararlanırlar. Soğuk algınlığı, grip ve en ufak hipertermide (vücut ısısının artması) gözümüzü birincil sağlık hizmetinden (aile hekimliği) önce acillerde, devlet hastanelerinde ve hatta üniversite hastanelerindeki kuyruklarda buluruyoruz. Böylelikle kendimizi sağaltmaktan da bizi sağaltacağını düşündüğümüz sağlık sisteminden de ne kadar uzak olduğumuzu görüyoruz.

Öncelikle hastalanmamak için kış aylarında evlerimizden sıcak çorbayı ve kış çaylarını eksik etmemeliyiz. Çorbaları şifalanmak için tüketirken üşenip, doğalından kaçıp hazır çorbalarla kendimizi daha çok zehirlememeliyiz.

Soğuk kış aylarında gribe ve hastalıklara karşı korunmanın doğadaki en güzel karşılığı da turunçgillerdir. Doğanın armağanı ve koca bir C vitamini olan bu gıdaları tüketip kendinizi güçlü kılabilirsiniz. Bunların yanı sıra turşu, kefir, boza ve ev yapımı ılık bir kadeh şarap tüketerek içeriklerindeki probiyotikler sayesinde vücut savunucularınızı kendiniz yaratmış olursunuz.

Gribe karşı koruyucu ve bağışıklık sistemini güçlendirici tarifler

1) Çin tıbbında kullanılan astragalus (geven) bağışıklık sistemini güçlendirmede kullanılır. Bu bitkiyi sonbaharın sonunda ve kışın başında 15 günlük kür şeklinde kullanabilirsiniz.

Kullanım şekli

1 tatlı kaşığı kuru geveni 250 ml suya ilave ederek ağzı kapalı bir şekilde cam veya seramik demlikte 15 dakika boyunca kaynatın. Günde 2 bardak bu şekilde kaynatıp ılınmasını bekledikten sonra tüketin.

Not: Organ nakli olmuş, yüksek tansiyon hastası ve yakın zamanda saç ekimi yapmış, hamile ve hamilelik şüphesi olan kişilerde kullanılmamalıdır.

2) Kış koruyucusu zencefilli kereviz çorbası

Malzemeler

• 2 Kereviz
• 1 Patates
• 1 Havuç
• 1 Soğan
• 2 çorba K. Zeytinyağı
• 1 çay K. Zerdeçal
• Zencefil
• Su
• Tuz
• Kekik

Havucu, kerevizi ve patatesi küp küp doğrayalım. Soğanı ince doğradıktan sonra zeytinyağında kavuralım. Sıcak su ilave edip sebzeleri ekleyelim. Biraz zencefil rendeledikten sonra sebzelerin haşlanmasını bekleyelim. Daha sonra doğrayıcı ile parçalayalım. Püre haline getirelim.

Zerdaçalı, suyu, tuzu ve kekiği ekleyip karıştırdıktan sonra gerekirse kıvamını su ile ayarlayabiliriz. Servis öncesi doğranmış kereviz yaprakları eşliğinde şifa ile sunabiliriz.

3) Kış aylarında yemeklerinizde ve hayatınızda sarımsak ve soğana bolca yer ayırmalısınız.

Grip ve soğuk algınlığı döneminde yapılacak olanlar

Soğuk algınlığı ve grip süresince ilk yapmanız gereken bolca su tüketip dinlenmektir. Dersime giren hocalarımdan biri virüsleri ve ilaçların virüslere karşı etkisinden bahsettikten sonra grip ilaçla 7 gün, ilaçsız 1 haftada tedavi edilir demişti. Daha sonra bunu kendimde ve hastalarımda gözlemlediğimde doğru olduğunu kendi gözlerimle de gördüm.

• Mürver meyvesi avrupada geleneksel olarak grip tedavisinde kullanılan doğal ilaçlardan biridir. Mürverin içeriğinde bulunan maddeler gribe neden olan virüse karşı savaşır ve iyileşme süresini daha hızlı ilerletir. Tedavi süresince günde 3 defa 1 çorba kaşığı mürver şurubu içirilebilir.

• Soğuk algınlığının tedavi süresini hızlandıracak bir başka yöntem de çinko pastilleri ile yapılan tedavidir. Çinko boğaza yerleşen virüslerin daha fazla bedenimizde yaşam sürmelerini engeller. Bir hafta boyunca günde 15 ile 25 mg’lık pastiller 4 saat ara ile kullanılabilir.

Burun tıkanıklığına esansiyel yağlarla açmak mümkün

Okaliptüs ve tea tree yağları ile buhar banyosu yapın tea tree’nin anti viral ve anti bakteriyel özellikleri vardır. Okaliptüs ise tıkanıklığa yol açan mukusun kuruyup kolayca atılmasını sağlar.

Malzemeler:

  • 2 litre kaynar su
  • 2 damla tea tree (çay ağacı) özü
  • 2 damla okaliptüs esansiyel yağı

Kaynar suyu, ısıya dayanıklı mümkünse cam bir kaba boşaltın yağları ilave edin. Kaba doğru eğip başınızın üzerine bir havlu veya çarşaf örterek bir buhar çadırı oluşturun. On dakika boyunca buharı inhale (solukla içeri çekin) edin ve sıcak buharın sakın cildinize zarar vermesine izin vermeyin.

Boğaz ağrısını dindirmek için

Hafif sıkıştırıcı ve antiseptik özelliği olan ılık tuzlu suyla günde 3 kez gargara yapmak boğaz ağrısını dindirecek gelişen tonsilliti de tedavi edip ağız kokusunu da giderecektir.

1. Adaçayı ile gargara

Boğaz ve yutak bölgesi hafiften ağrıyor ise bu belirti o bölgede bir enfeksiyon başlangıcına işarettir. Eğer az uyuyup çok çalıştığınız veya moralinizin bozuk olduğu bir dönemse, kesinlikle bağışıklık sisteminizde de zayıflık söz konusudur. Böylesi durumlarda boğaz bölgesinin veya bademciklerin iltihaplanması artık an meselesidir. Boğaz ağrılarında hem koruyucu hem de hafifletici önlem olarak, çok kolay uygulanabilir önerim adaçayı ile gargara yapmaktır.

Doğru zamanda toplanmış, gölgede kıtır halde kurutulmuş adaçayı yapraklarını çay demlemeden önce elimizle ufalıyoruz. Bu yapraklardan bir çorba kaşığı kadar büyükçe bir kupaya (250 cc) koyuyoruz, kaynadıktan sonra biraz bekletilmiş (yaklaşık 80 derece) suyu kupaya yaprakların üzerine döküyoruz ve ağzı kapalı bir şekilde 10 dakika bekliyoruz, sonra süzüyoruz. Bu sıcak çay ile gargara yapıyoruz. Eğer hamile veya emzikli değilseniz, ağır bir ilaç tedavisi görmüyorsanız, çağ soğumadan kalanını yavaş yavaş yine her yudumu ağzınızda biraz bekleterek içebilirsiniz.

Bu uygulamayı her defasında taze hazırlamak şartıyla günde üç kez yapabilirsiniz, etkisini göreceksiniz. Adaçayı taze demlenmelidir, bekletilirse hem oksidasyona uğruyor (kararma) hem de bekledikçe içindeki acı maddeler etkilerini daha fazla göstermektedir.

2. Kekik tentürü ile gargara 

Eğer boğazınız iltihaplanır gibi ve boğaz mukozasında tahriş hissediyorsanız Adaçayı yerine Kekik tentürünü kullanabilirsiniz. Kekik tentüründen 15 damla, bir bardak oda sıcaklığındaki suya damlatıp, bu su ile belli aralıklarla (iki saate bir veya daha sık) gargara yapabilirsiniz. (Eğer kekik tentürüne ulaşamazsanız kekik çayını yukardaki adaçayı tarifi gibi yapabilirsiniz, ama bu çayı da taze demleyerek kullanmanızda fayda var.) Bu uygulama boğaz bölgesindeki virüsleri etkisiz hale getirerek virütik bir enfeksiyonu önler. Grip enfeksiyonun bir virütik enfeksiyon olduğunu hatırlarsak, bu uygulama bir grip önleyici görev yapar.

Not: Bu 2 tarif Doğal Tıp Uzmanı Şaduman KARACANIN tariflerinden alınmış doğru bilimsel fitoterapik bilgiye dayanmaktadır.

3. 20 gram kadar kuru zencefil 1 lt suda 20 dakika kadar kaynatılıp ocaktan alındıktan sonra içerisine gül hatmi konulur, 20 dakika kadar gül hatmiyle demlendikten sonra bebe maması haline gelinceye kadar ezilir ve bir beze sıcak bir şekilde yayıldıktan sonra boğaza sarıldıktan 3-4 saat bekletilip bölgedeki ağrı ve yangı alınır.

Ateş düşürücü uygulamalar

Ateş düşürmede en etkili yöntemlerden biri sıvı yükleyip vücut ısısını düşürmek ve bu sıvının atımı sırasında da tekrar bir ısı kaybı sağlamaktır. Fakat bazen bu durum yeterli olmayabiliyor. Ateş 37.5 derecenin üzerine çıkmaya başladığında aralıklarla üşütmeden ılık su ile duş aldırmakta fayda var. Ilık suyun altını çizmek istiyorum çünkü bir çok kişi tarafından bu uygulama soğuk su ile yapılıyor buda hipotermiye ve dolaşım problemlerine neden olabilmektedir.

Ateş düşürücü çay tarifi

2 çay kaşığı kıyılmış taze zencefil
1 tatlı kaşığı kuru nane
1 tatlı kaşığı kuru mürver
250 ml kaynar su

Zencefil nane ve mürver çiçeği dolaşımı hızlandırarak ter ve idrar söktürür. Ateşinde doğal yollarla güvenli bir şekilde düşmesini sağlar.

Not: Böbrek hastaları bacağında varis bulunan ve kalp damar problemi olan kişilerin kullanması ciddi sıkıntılar doğurabilmektedir.

Ateşi yükselen kişiye uygulanacak başka bir yöntemde üzerini saran kıyafetlerin çıkarılıp bir pike veya çarşaf örtülüp ateşinin düşmesini beklemektir.

Not: Ateş yetişkinlerde 39.0 çocuk ve kronik hastalarda 38.0 derecenin üzerine çıktığı vakit mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Öksürük tedavisi

• Soğuk algınlığı ve gripten kaynaklanan öksürüğü azaltmak için kekik şurubu içebilirsiniz.
250 ml kaynar su
3 tatlı kaşığı kekik
100 ml pekmez

Kekiği kaynar su içerisine atarak ağzı kapalı bir şekilde 20 dakika demleyin ve ardından pekmezi ekleyip karıştırın. Elde ettiğimiz şurubu sabah-akşam yetişkinlerde 1 çorba kaşığı çocuklarda ise 1 tatlı kaşığı şeklinde tükettirebilirsiniz.

Bitkisel öksürük şurubu

  • 1 çorba kaşığı anason
  • 1 çorba kaşığı meyan kökü
  • 1 çorba kaşığı kuru kekik
  • 100 ml pekmez

Anason, meyan kökü, kuru kekiği 3 bardak suda 15 dakika kadar ağzı kapalı şekilde kaynatıp soğuması için 20 dakika bekleyin ve içindeki otları süzdükten sonra pekmezi ekleyerek öksürük şurubunuzu kendiniz hazırlayabilir. Elde ettiğimiz şurubu sabah akşam yetişkinlerde 1 çorba kaşığı çocuklarda ise 1 tatlı kaşığı şeklinde tükettirebilirsiniz.

Not: Tarifleri kronik hastalar ve hamileler ancak bir uzman gözetiminde ve reçetesi ile kullanmalıdır. 

Sağlıklı ve güçlü kalın!

Veganlık ile ilgili kafa karıştıran birkaç nokta

1

Herkesin her konuda fikir sahibi günümüz dünyası vegan olduğunuzu duyunca başınıza her konuda uzman kesilecek ve halk arasında yaygınlaşmış, yanlış argümanlar sunacak insanlarla doludur. İşte veganlık ile ilgili bazı gerçekler:

Soya ürünleri

Soya kanserojenmiş, tüm soyalar GDO’luymuş gibi yanlış bir algı oluşmuş durumda. Vegan doktor Holly Wilson’ın bilgilerine göre: En büyük GDO’lu soya tüketicileri hayvanlardır. Dünyada toplamda üretilen soyanın yüzde 81’i GDO’lu ve bu GDO’lu soyanın yüzde 85’inin tüketicisi hayvanlardır. Soya sütü, tofu, tempeh gibi direkt olarak vücudumuza aldığımız  soya ürünlerinin çoğunda ise artık GDO’suz olduğuna dair sertifika vardır. Yani özellikle veganlara karşı sunulan GDO’lu soya argümanı daha çok et ve süt tüketicileri açısından tehlike barındırıyor.

Kaynak: Free From Harm 

Veganlık zengin işi

“Vegan olurdum fakat çok pahalı!” Değil. Tabii ki vegan birinin yapacağı yemek alışverişi de vegan olmayan birinin yaptığı alışveriş gibi pahalılaştırılabilir. Bu alışveriş yaptığınız marketlere, kullandığınız markalara ve satın aldığınız ürünlere göre değişir. Ayrıca baklagiller, sebzeler, meyveler ve tahıllar; et ve süt ürünlerine kıyasla daha az maliyetlidir. Fast food ve ambalajlı gıdalar hükümet ve şirketler işbirliğinde çok ucuz hale getirilmiştir. Evet; gofret, cips, bisküvi, jelibon gibi ürünler kuruyemişlere göre; hamburger, tavuk döner, sosisli sandviç gibi işlenmiş etler soya etlerine göre daha ucuz ve daha kolay ulaşılabilir olabilirler. Fakat bu veganlığı “zengin işi” gibi kalıplara sokmayı haklı kılmaz.

Tükettiğiniz bu işlenmiş gıdaların bedelini ödemek zorunda kalabileceğiniz yıllarınızı unutuyorsunuz. Endüstriyel hayvancılıkta kullanılan GDO’lu yemler, hormon takviyeleri ve antibiyotikler göz önünde bulundurulduğunda hayvansal ürünler ve ambalajlı gıdalardaki şeker, renklendiriciler, koruyucular göz önünde bulundurulduğunda paketli ürünler tüketerek kalp-damar hastalıkları, kolesterol ve kanser gibi hastalıklara yakalanma ihtimaliniz oldukça artar. Yediğiniz yemekleri ileriki yaşlarınıza yaptığınız birer yatırım olarak düşünebilirsiniz. Şimdi sağlıklı tercihler için yapılacak fazladan masraflar, ilerideki birçok hastane masrafından daha uygun maliyetli ve daha az dramatik olacaktır.

Kalsiyum, demir, B12, Omega3

Kalsiyum, demir, omega3 ve B12  vegan beslenenlerin az tükettiği iddia edilen ama aslında dengeli bir vegan beslenmede eksikliği görülmeyen vitaminlerdir. İşte yanlış bilinen birkaç nokta:

1) Vegan veya vejetaryen beslenen insanlarda çok sık görüldüğüne dair bir inanç bulunan kansızlığın görülme oranı vegan veya vejetaryen beslenmeyen insanlarla aynıdır. (Vegan beslenme-Dr. Kınıkoğlu sy. 94)

2) Kalsiyum alımı her ne kadar süt ürünleriyle özdeşleştirilse de sütte bulunan kaseinin kalsiyum emilimini zorlaştırdığını bu yüzden de  aslında çok da iyi bir kalsiyum kaynağı olmadığını söyleyebiliriz. Bu da bitkisel kaynaklı kalsiyum alımının daha değerli olduğunu gösterir.

3) B12 veganlar için dışarıdan takviye edilmesi gereken önemli bir vitamindir ancak abartıldığının aksine veganlarda görülen B12 eksikliği normal popülasyondan yalnızca %1 fazladır. (Vegan Beslenme-Dr. Kınıkoğlu sy. 96)

4) Denizlerdeki kimyasal toksik ve cıva  yüklü balık etlerinden alınan Omega3e alternatif olarak keten tohumu yağı zulümsüz ve daha sağlıklı bir seçenektir.

Bu besin değerlerinin zengin olduğu birkaç bitkisel kaynak:

Kalsiyum: Kuru baklagiller, sebzeler, kuruyemiş, tahin, soya ürünleri

Demir: Ispanak, brokoli, baklagiller, kinoa, kabak çekirdeği

Omega3: Keten, chia ve hardal tohumları, yeşil yapraklı sebzeler, ceviz

B12: Lahana turşusu, keten tohumu, deniz yosunu, B12 takviyeli soya ürünleri

Eser miktarda

Nedir bu ambalajlı ürünlerdeki eser miktarda bulunma? Eser miktarda, ürünün tarifinde bulunmamasına rağmen fabrikadaki seri üretim sırasında üretilen farklı bir üründeki maddenin çapraz bulaşma riskini ifade eder. Eser miktarda süt veya yumurta bulunduran ürünler vegandır veya değildir demek doğru olmayacaktır, bu kişiye bağlı bir seçimdir. Sonuçta bu ürünleri tüketerek hayvansal ürünlere talep oluşturmuyorsunuz ama içinde az miktarda da olsa bulunma ihtimali var.

Palm yağı

Palm yağı mı ama o bitkisel değil mi? Evet, palm yağı bitkiseldir ama veganlık sadece hayvansal ürün tüketmemek değildir. Her türlü hayvan sömürüsüne karşı bir duruştur. Global firmaların gözdesi palm yağı nereden geliyor, doğa ve hayvanlar bu yağın üretimi için ne gibi bedeller ödüyor anlamak için bu yazıya bir göz atmakta fayda var.

Çevrecilik

Çevrecilikle hayvansal ürün tüketmemenin ne alakası var demeyin, çok var. Su ve karbon ayak izimizi küçültmek adına bireysel olarak yapabileceğimiz en önemli şey hayvansal ürün tüketimini bırakmak olacaktır. Hayvansal ürün tüketiminin bedeli yalnızca hayvanlara yapılan zulümlerle kalmıyor; tonlarca litre temiz su, yüzlerce metrekare ormanın yok edilmesi ve doğaya salınan korkunç miktarda metan gazı da hesaba katılmayan bedellerden.

İşte birkaç istatistik:
  1. 1 kg kemiksiz sığır etinin su ayak izi 15.500 litre su iken 1 kg patatesin su ayak izi 287 litredir.
  2. Dünyadaki yıllık ormansızlaşmanın yüzde 14’lük bir oranla en büyük sorumlusu, Brezilya’daki Amazon ormanlarının, hayvancılık için katledilmesidir.
  3. Her sene üretilen 756 milyon ton tahıl ve mısır ile 220 milyon ton soyanın, 1,5 milyardan fazla insana yeterince besin sağlayabilecekken, çok daha az insanın tüketimi için yetiştirilen hayvanlara yem olarak kullanılmaktadır.
  4. Et yiyen biri, vegan birinden 7 kat daha fazla sera gazı üretiyor! Hayvan endüstrisi, Birleşmiş Milletler raporlarına göre sera gazı emisyonunun yüzde 18’inden sorumlu, tüm ulaşım sektöründen yüzde 40 daha fazla karbon salınımında bulunarak bugün iklim değişikliğinin 1 numaralı sorumlusudur.

Kaynak: Yakarsa dünyayı inekler yakar 

Protein ve vegan sporculuk

“Ama ben spor yapıyorum, vegan olamam ki” günlük hayatta sıkça duyduğumuz bir argüman. Oysa birçok ünlü, ödül kazanmış vegan sporcu var. Demek ki kas veya enerji için hayvansal proteine ihtiyacımız yok, nedir peki bize bunu düşündürten? Protein almak için hayvansal ürünlere muhtaç olduğumuz algısı hayvan endüstrisinin işine gelmektedir bu yüzden medyayla iş birliği halinde devamlı bize bunu empoze eder. Bitkisel protein yalnızca hayvansal proteine alternatif sunmayıp aynı zamanda daha sağlıklı da bir seçimdir. Aynı miktarlarda et ve brokoli karşılaştırıldığında brokolinin yalnızca protein açısından değil besin değerleri açısından da çok daha zengin olduğu görülür. Aynı karşılaştırma yulaf, mercimek, fıstık, ıspanak gibi diğer zengin protein kaynaklarıyla da yapılabilir.

Bu yazıya da göz atabilirsiniz: Yüksek sportif performans için doğal mucize: Pancar

Suriye ve Irak savaşları hakkında okuduğun her şey neden yanlış olabilir

2

Musul ve Halep’te isyancıların yönetiminde bulunan bölgeler gazeteciler için oldukça tehlikelidir. Ancak Ortadoğu haberlerine karşı muazzam bir ilgi duyulduğundan, medyanın dolaylı yoldan elde ettiği bu bilgilerin güvenirliliğini sağlaması gerekmektedir.

İsyancıların işgali altında bulunan Halep’in kuzey komşusu Sahin’de hava saldırısı” haberini takiben bir adam, Suriye kurtarma ekipleri ve yerel halk tarafından yıkılan binanın enkazından çıkarılmaya çalışılıyor.

Suriye ordusu ve Şii asıllı yardımcı müttefik kuvvetler Doğu Halep’e doğru kendi yollarında ilerlerken aynı zamanda Amerikan öncü hava kuvvetleri tarafından desteklenen Irak askeri de Doğu Musul’u ele geçirmeye çalışmaktadır. Son iki haftadır bombalanmakta olan Halep’te yaklaşık 300 sivilin hükümetin topçu birlikleri tarafından öldürüldüğü; öte yandan Musul’da ise son bir ayda 600 sivilin hayatını kaybettiği bildirilmektedir.

Tüm bu benzerliklere rağmen bu iki işgal, uluslararası medya tarafından tamamen farklı bir biçimde bildirilmektedir.

Musul’da Işid rastgele kullandığı havan topları ve intihar bombacıları ile sivil kayıplarından sorumlu tutulurken; Irak ordusunun, hava yollu geçişine tamamen izin verilmektedir. Işid ayrıca; sivillerin canlı kalkan olarak kullanılabilmesi için şehri terk etmelerine mani olmasından kaynaklı suçlanmaktadır.

Bunun tersine Batı basını, Esad’ın kaçmaya çalışan veya kalmayı tercih eden sivilleri ayırt etmeksizin yaptığı kıyımı barbarlık olarak tanımlamaktadır. BM insan ilişkileri başkanı S.O’Brien bu hafta Halep’teki isyancıların öldürülmesinin durdurulmasını önermiş; ancak bu konu, Musul’dan farklı olarak, fazla ilgi görmemiştir.

Doğu Halep ve Doğu Musul işgallerini birbirine benzer kılan ve aynı zamanda geçmişte yaşanan diğer kuşatmalardan farklılaştıran tek faktör; İsrail’in Beyrut (1982) ve Gaza (2014) kuşatmasında olduğu gibi, bu bölgelerde bağımsız yabancı gazetecilerin bulunmamasıdır. Yabancı gazeteciler; Işid’in yabancıları esir alması ve kafa kesme operasyonları gibi makul gerekçelerle orada bulunmayı tercih etmemektedirler. Yakın zamana kadar El-Kaide’nin Suriye operasyonuna dahil olması ile birlikte Jabhat el Nusra, yabancıları daha çok fidye amaçlı esir alarak kana susamışlığı sadece bir nebze perdeleyebilmiştir.

 En az 45 mülteci kaçmaya çalışırken mevcut rejim tarafından öldürülmüştür.

Suriye’deki topyekün silahlı direnişi idare altına alan iki grup bulunmaktadır; Halep’te savaşan 10 bin savaşçının sadece yüzde 20’sini oluşturan Nusra; Ahrar el- Sham güçlerinin de desteği ile yerel halka önderlik etmektedir.

Beklendiği üzere yabancı gazeteciler Doğu Halep ve isyancılara ait bölgelerle ilgili gelişmeleri Lübnan ve Türkiye üzerinden bildirmektedirler. Bizzat kendi gözlemleri ile haber yapmayı deneyen korkusuz muhabirlerden kimileri kendilerini ya esir alınmış ya da alelacele bir araba bagajına tıkılmış bir biçimde bulmuşlardır.

Tecrübeler, yabancı muhabirlerin hayatlarını Suriye’deki en ılımlı muhalif güçlere bile emanet etmemekte çok haklı olduklarını göstermektedirler. Ancak işin garip yanı; aynı medya kuruluşlarının çocuk kaçırma ve insanları rehin alma konusunda potansiyeli yüksek kesimlerden topladıkları haberlerin gerçekliğine güvenmeye devam etmelerindedir. Her ne kadar tarafsız eylemcilere güvendiklerini söyleyerek kendilerini savunsalar da tüm kanıtlar, Doğu Halep’teki bu tip grupların faaliyetlerini sadece El-Kaide örgütünden alınacak izinler çerçevesinde yürütülebildiklerini göstermektedir.

Savaş esnasında aktarılan haberlerin hayat mücadelesi veren direniş hareketince propagandaya dönüştürülmesi veya dönüştürülmesine müsaade edilmesi kaçınılmaz bir durumdur. Kusur buna sebep olandan ziyade; şüphe uyandıran tek taraflı hikâyelerle beslenen medyanın buna razı gelmesindedir.

Örneğin; son haftalarda Doğu Halep’te çevrilen bir filmde, sivil ölüm ve yaralanmalardan oluşan insani trajedinin yürek burkan görüntüleri yer almaktadır. Filmde yaralı ya da ölü 10 bin askerin vuruluşuna yer verilmiştir.

Elbette bunlardan hiçbiri yeni değildir. Orta Asya’daki mevcut savaş; Saddam Hüseyin’in sahip olduğu kitle imha silahlarının tehdit unsuru yarattığı gerekçesiyle Amerika tarafından 2003 yılında Irak’a müdahale edilmesi ile başlamıştır. Batılı gazetecilerin üzerinde durmakta oldukları gibi, kitle imha silahlarının varolduğunu öne süren Iraklı muhaliflerin kanıtların peşine düşmüş olması, oldukça memnun edici bir gelişmedir.

Benzer hikâyeleri üreten; hayatlarını tamamen Saddam’ı devirmek ya da Amerika’ya devirtmek üzerine kurmuş olan bazı kesimler; kendilerini yanlış bilgilendirildiklerini öne sürerek Irak muhaliflerini eleştirme küstahlığını da göstermişlerdir.

Çok benzer bir şekilde 2011 yılında Libya’da Nato desteği ile ortaya çıkan Kaddafi karşıtlığı da sadece kendi çıkarları için çalışan medyanın saflığının (!) bir göstergedir.

Libyalı muhalifler tarafından yayılan ve çoğunlukla insan hakları organizasyonu tarafından asılsız olduğu kanıtlanan vahşet hikayeleri kısmen kaynak olarak gösterilse de, hızlı bir şekilde düzenlenerek haberlere konu edilmişlerdir.

Suriye Savaşı’nı yayınlamak oldukça güç bir iştir; özellikle muhaliflerin kontrolü altında olan bölgelerde haber yapmak İşid ve El-Kaide’nin çeşitli türevlerinden dolayı oldukça tehlikeli hale gelmiştir. Kamuoyunda bu bölgelerden gelecek haberlere yönelik ciddi bir duyarlılık oluştuğundan ötürü söz konusu medya şirketleri; savaşın bizzat içinde yaşamakta olan özellikle cihad karşıtı gruplara üye ya da sempatizan olma ihtimalleri yüksek kesimlerden dolaylı yoldan gelen bu haberlere itibar etmek durumunda kalmışlardır.

Habercilerin genel bir zaafı; başkaları tarafından hazırlanan haberleri aktarırken gerçekleri derinlemesine irdeliyormuş gibi davranmalarıdır. Aslında insanların çoğunlukla kendi mesleki yaşamlarını, bürokratik çatışmalarını ve hatta kini, yalanı ve uğradıkları haksızlıkları dile getirmelerinin amacının bu konuları ön plana çıkarmak istedikleri olduğunu, eskiden beri çok iyi bilirler.

Burada mütevazi/iyi niyetli habercileri ayırmak/korumak adına belirtmek gerekir ki; gündemi kişilerden ziyade evde, işte ve medyada oluşan sürü pisikolojisi belirler. Olayı yakından takip edenler baş haber yapılmaya çalışılan, iştah kabartan bu masallara her ne kadar şüpheyle yaklaşsalar da, yapabilecekleri pek de birşey olmadığını hissederler.

2002-2003 yıllarında birçok New York Times gazetecisi, WMD (Kitle İmha Silahları) hakkında şüphe uyandıran hikayeler yazmıştı. Amaç; ileride yazılacak yeni makalelerle gazetelerin içine gömülü bu hikayeleri ortaya çıkarmak, Saddam’ın bu silahlara sahip olduğunun ve dünyayı tehdit ettiğinin kanıtlanmasını kolaylaştırmaktı.

Gazeteciler ve benzer şekilde halk; Suriye ve Irak ile ilgili haberleri makul bir şüphe eşliğinde değerlendirmelidir. Eski BM ve Arap Cemiyeti Özel Temsilcisi Lakahr Brahmin’in 2014 yılında görevinden ayrılırken yaptığı açıklamada söylemiş olduğu sözler, her zaman akıllarda tutulmalıdırlar: “Herkesin kendi gündemi vardır; Suriye halkının çıkarları ondan sonra gelir, belki daha sonra, belki de hiç…”

İfade; Suriye trajedisini bu zamana kadar yayınlanmış kitaplar arasında en doğru ve tarafsız şekilde anlatan Christopher Phillips tarafından yazılmış “Suriye Savaşı: Ortadoğu’da Uluslararası Çekişme” isimli kitaptan alınmıştır. C.Phillips hangi olayın neden meydana geldiğini açıklayabilmek için kanıtları sağduyulu bir şekilde değerlendirmiştir. Yabancı güçlerin kendi çıkarları doğrultusunda Suriye’nin gündeminde ve yaşanılması gereken olaylarda karar kıldığını ve dışardan gerçekleştirilmekte olan müdahalelerin hangileri olduğunu gayet iyi anlamış ve bunları kitaba aktarmıştır.

Sonuçta; hükümet yetkililerinin gelişmelerle ilgili en yalın açıklamalarına itibar edip; Esad’ın her zaman devrilme eşiğinde olduğunu kabul ederek aslında gazeticilerden çok daha iyi bir iş çıkarmıştır.

Phillips kitabında; 2011 yılında Suriye’de halk ayaklanması tepe noktasındayken ve medya Esad’ın bitirildiğine ikna olmuşken, Damascus’da uzun yıllar hizmet veren İngiliz büyükelçi Simon Collis’in, Esad’ın hala nufusun 30-40% ‘ın oluşturan destekçisine güvendiği ifadesine  yer vermiştir.

Fransız Büyükelçi de yine aynı şekilde ihtiyatlı yaklaşım gösterdiğinden dolayı Paris’teki üstleri tarafından; “Verdiğin bilgiler doğru olmamakla birlikte Esad rejimi yıkılmalıdır ve er ya da geç yıkılacaktır” cevabı ile terslenmiştir.

Bu yazı Independent‘ta yayımlanan yazıdan Türkçeye Gaia Dergi için çevrilmiştir.

Bir hayat, bir ülke ve bir an: Persepolis

Bazen tarihin sadece kitap ya da bir makaleden ibaret olmadığını bi’zatihi hayatın kendisi olduğunu unutuyoruz. Bizlerin de tarihin bir parçası olduğunu, onu yaşadığımızı ve yaptırdığımızı da. Ve sanat; bizlere  göremediğimiz penceresinden hayatın ağır yüklerini hatırlamamızda yardımcı olur.

Persepolis, Marjana Satrapi ve Vincent Paronnoud tarafından hazırlanan bir animasyon filmi. Film, Satrapi’nin aynı ismi taşıyan dört ciltlik otobiyografisinden uyarlanmıştır.

Film, çağdaş İran’ın öyküsünü büyük emelleri olan küçük bir kızın bakış açısından yansıtmıştır. Devrim başladığında henüz 5 yaşında olan Satrapi’nin olayları değerlendirme biçimi de bu noktada önemli bir adımdır.

Filmin, ilk bölümü incelendiğinde Marjane’nin üç kuşak ailesinin yaşamının ve mücadelesinin derinine inilerek diktatörlük, petrol ve bağımlılık, isyan ve devrim bastırma gibi daha fazla isyana yönelik tarihi gelişmeler sunulur.

Persepolis, İslam Cumhuriyeti’nin suçlarını gözler önüne sermektedir. Çoğu insanın bunu kabul etmesine rağmen kendi istekleri kişiyi iktidara getirme ve halkı bastırma konusunda batının rolü görmezden gelinmektedir. İzleyici, Şah’ın; babasını iktidara getiren ülkenin petrolünün yağmalanmasını, Savak işkencecilerinin CIA tarafından eğitilmesini ve İran- Irak savaşında batılı ülkelerin, silahlarını her iki tarafa satmalarında İngiltere’nin rolünün farkına varmaktadır.

1979 İran Devrimi

1979 yılında Muhammet Rıza Pehlevi’nin tahtından indirilerek mutlak monarşi rejimi sona erip Ruhullah Huseyni’nin yerine geçmesi ile beraber günümüze kadar sürecek olan İran İslam Cumhuriyet’inin temellerinin atılması olayıdır.

Nedenleri ise, başta Pehlevi’nin batılılaşma çabalarına muhafazakâr kesimin şiddetle karşı çıkması; sol kesimin de sosyal adaletsizlik ve siyasi baskılara tepki göstermesidir.

İşin en garip kısmı şudur ki; devrim sırasında ilk önce liberal, sol ve dini gruplar Şah’ı devirmek için birleşmiş; Şah’ın devrilmesinden sonra ise iktidara yükselen Ayetullah Humeyni, muhalif lider ve grupları ortadan kaldırmış ya da sindirmiştir. Devrim süresince farklı gruplar Şah’ı devirmek amacıyla birleşmiş, İslamcılar bu süreç içinde güçlenerek devrimi bir İslam devrimine ve demokrasi sloganıyla zafere ulaştıkları diğer grupları saf dışı bırakarak sonunda dünyanın en acımasız diktatörlüklerinden birine dönüşmüşlerdir.

Devrim sonucunda 2 bin 500 yıldır İran bayrağının simgesi olan “Aslan ve Güneş” figürleri yerine “Allah” yazan logo, bayrakta kullanılmaya başlamış. Ayrıca devrimin, zafere ulaşmasının tarihi olarak İran takvimine göre 22 Bahman’ı (11 Şubat) simgeleyen 22 kez “Alluhu Ekber” yazısı bayrağa eklenmiştir.

Kaynak: 1, 2, 3